Η πρώιμη και πρόωρη εμμηνόπαυση επηρεάζουν μία στις 14 γυναίκες ηλικίας 30-49 ετών που ζουν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, σύμφωνα με συγκεντρωτική ανάλυση δεδομένων για 44 χώρες, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ανοιχτής πρόσβασης «BMJ Global Health».
Οι γυναίκες εισέρχονται συνήθως στην εμμηνόπαυση μεταξύ 45 και 55 ετών. Ως πρώιμη εμμηνόπαυση χαρακτηρίζεται εκείνη που εμφανίζεται πριν από την ηλικία των 45 ετών, ενώ ως πρόωρη η εμμηνόπαυση που εκδηλώνεται πριν από τα 40. Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχουν σημαντικές ανησυχίες για τη δημόσια υγεία, καθώς συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων, οστεοπόρωσης, μεταβολικών διαταραχών, γνωστικής εξασθένησης, κατάθλιψης και πρόωρου θανάτου, ενώ επιβαρύνουν σημαντικά και την ποιότητα ζωής.
Μέχρι σήμερα, τα διαθέσιμα στοιχεία για τη συχνότητα της πρώιμης και πρόωρης εμμηνόπαυσης ήταν αποσπασματικά, αφορούσαν κυρίως μεμονωμένες χώρες και δεν εξέταζαν επαρκώς τους κοινωνικοδημογραφικούς που επηρεάζουν τον κίνδυνο.
Οι επιστήμονες από το Διεθνές Κέντρο Έρευνας για τις Διαρροϊκές Ασθένειες του Μπαγκλαντές ανέλυσαν συγκεντρωτικά δεδομένα από τη διεθνή Δημογραφική και Υγειονομική Έρευνα (DHS), που αφορούσαν 716.648 γυναίκες ηλικίας 30 έως 49 ετών σε 44 χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου εντόπισαν ότι η εμμηνόπαυση εμφανίζεται συνήθως σε μικρότερη ηλικία σε σχέση με τις χώρες υψηλού εισοδήματος. Στην ανάλυση συμπεριλήφθηκαν όλες οι γεωγραφικές περιοχές του κόσμου, εκτός από τη Βόρεια και τη Νότια Αμερική, για τις οποίες δεν υπήρχαν διαθέσιμα δεδομένα.
Οι ερευνητές εξέτασαν παράγοντες όπως η ηλικία στον πρώτο γάμο και στην πρώτη γέννηση, ο αριθμός των παιδιών που γεννήθηκαν, οι διακοπές κύησης, ο τόπος κατοικίας, καθώς και ατομικά χαρακτηριστικά όπως η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο, το επάγγελμα, η οικονομική κατάσταση και η έκθεση στα μέσα ενημέρωσης.
Το 29% των συμμετεχουσών στην έρευνα ήταν ηλικίας 30-34 ετών, ενώ το 34% των γυναικών και το 17% των συζύγων τους είχαν ολοκληρώσει εκπαίδευση έως το επίπεδο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Το 62% των γυναικών ζούσε σε αγροτικές περιοχές.
Περισσότερες από μία στις τρεις γυναίκες (38%) είχαν παντρευτεί πριν από την ηλικία των 18 ετών, ενώ περίπου μία στις πέντε (21%) είχε αποκτήσει το πρώτο της παιδί πριν ενηλικιωθεί. Επιπλέον, το 58% είχε αποκτήσει τρία ή περισσότερα παιδιά.
Η συνολική συχνότητα εμφάνισης πρώιμης ή πρόωρης εμμηνόπαυσης ξεπέρασε το 7% (περίπου 51.000 από τις 716.648 γυναίκες), ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από προηγούμενες παγκόσμιες εκτιμήσεις, σύμφωνα με τους ερευνητές. Η μεγαλύτερη συχνότητα καταγράφηκε στις γυναίκες ηλικίας 40-44 ετών, όπου έφτανε το 14%.
Τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στην Αιθιοπία (12%), την Ινδονησία (11,5%) και τη Μιανμάρ (λίγο πάνω από 10%). Αντίθετα, τα χαμηλότερα ποσοστά παρατηρήθηκαν στην Ιορδανία (λίγο πάνω από 2%), την Γκαμπόν (σχεδόν 3%) και την Αρμενία (σχεδόν 3%).
Διαπιστώθηκε ότι η συχνότητα εμφάνισης της πρώιμης και πρόωρης εμμηνόπαυσης είναι σταθερά υψηλότερη στις αγροτικές περιοχές σε σύγκριση με τις αστικές σε όλες τις χώρες που μελετήθηκαν, ενώ η εκπαίδευση και η καθυστερημένη απόκτηση παιδιού μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο.
Συγκεκριμένα, στους παράγοντες που εντόπισε η μελέτη ότι συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο πρώιμης ή πρόωρης εμμηνόπαυσης περιλαμβάνονται ο τοκετός πριν από την ηλικία των 18 ετών, ο γάμος πριν από την ενηλικίωση, η έλλειψη επίσημης εκπαίδευσης, η οικονομική στέρηση, η μη έκθεση στα μέσα ενημέρωσης, η διαμονή σε αγροτικές περιοχές και η απόκτηση τριών ή περισσότερων παιδιών.
Η διαφορά ανάμεσα στις αγροτικές και τις αστικές περιοχές ήταν σταθερή σε όλες τις χώρες και τις γεωγραφικές περιφέρειες που εξετάστηκαν. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, αυτό αντανακλά «βαθιές ανισότητες στην πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, τη διατροφική κατάσταση, τις εκπαιδευτικές ευκαιρίες και τις επαγγελματικές συνθήκες». Προσθέτουν ότι οι γυναίκες στις αγροτικές περιοχές κάνουν συχνότερα χειρωνακτικές εργασίες και εκτίθενται σε επαγγελματικούς κινδύνους, όπως τα γεωργικά χημικά.
Αντίθετα, η εκπαίδευση φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά. Όσο υψηλότερο ήταν το μορφωτικό επίπεδο, τόσο μικρότερη ήταν η πιθανότητα εμφάνισης πρώιμης ή πρόωρης εμμηνόπαυσης. Οι γυναίκες με πανεπιστημιακή εκπαίδευση είχαν 58% μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν πρώιμη ή πρόωρη εμμηνόπαυση σε σύγκριση με όσες δεν είχαν λάβει καμία επίσημη εκπαίδευση. Επιπλέον, οι εργαζόμενες γυναίκες είχαν 14% μικρότερο κίνδυνο σε σχέση με όσες δεν εργάζονταν.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, επομένως δεν μπορούν να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Αναγνωρίζουν επίσης ότι τα στοιχεία βασίστηκαν στις απαντήσεις των ίδιων των γυναικών και ότι δεν ήταν δυνατό να διαχωριστούν οι περιπτώσεις φυσικής από εκείνες της χειρουργικά προκληθείσας εμμηνόπαυσης.
Παράλληλα, αρκετοί παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάζουν την ηλικία της εμμηνόπαυσης δεν καταγράφονται συστηματικά στις έρευνες DHS, όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η σωματική δραστηριότητα, η διατροφή, τα χρόνια νοσήματα, η χρήση ορμονικών αντισυλληπτικών, η διάρκεια του θηλασμού και η έκθεση σε περιβαλλοντικούς ρύπους.
Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι οι συνέπειες της πρώιμης και πρόωρης εμμηνόπαυσης θα επιβαρύνουν σημαντικά τα συστήματα υγείας των χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, ιδιαίτερα στη νότια και ανατολική Ασία, στην περιοχή του Ειρηνικού και στην υποσαχάρια Αφρική.
Καταλήγουν ότι τα ευρήματα «αναδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη να ενταχθεί η εμμηνόπαυση στα προγράμματα αναπαραγωγικής υγείας και πρόληψης των μη μεταδοτικών νοσημάτων, με ιδιαίτερη έμφαση στις αγροτικές περιοχές και στην αντιμετώπιση των κοινωνικών παραγόντων που επηρεάζουν την υγεία, όπως η εκπαίδευση των κοριτσιών και η καθυστέρηση του γάμου».
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:
https://gh.bmj.com/content/11/7/e023742
ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου
