«Δεν έχουμε κανένα λόγο να μην γίνουμε δότες. Όταν κάνεις μία δήλωση, δεν γίνεσαι δότης. Δήλωση κάνεις. Το πιθανότερο είναι ότι δεν θα γίνεις ποτέ δότης, γιατί ο περισσότερος κόσμος δεν θα φύγει από τη ζωή με τέτοιου τύπου θάνατο που θα μπορούσε δυνητικά να είναι δότης. Οι δηλώσεις είναι δηλώσεις προθέσεων. Δείχνουμε απλώς την πρόθεσή μας ότι στηρίζουμε τη δωρεά και τη μεταμόσχευση οργάνων».
Η προτροπή ανήκει στον πρόεδρο του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων καθηγητή Παθολογίας-Γαστρεντερολογίας του ΕΚΠΑ, Γιώργο Παπαθεοδωρίδη, ο οποίος σε συνέντευξη του στο Πρακτορείο Fm , εξηγεί αναλυτικά τους λόγους που η χώρα μας τα τελευταία πέντε χρόνια σπάει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο στη δωρεά οργάνων, ξεπερνώντας πλέον τους 13 δότες, ανά εκατομμύριο πληθυσμού, όταν μέχρι το 2021 ο συνήθης αριθμός δοτών ήταν 4,5-6 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού. «Σταδιακά πλησιάζουμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ευελπιστώ σε δύο τρεις χρονιές από τώρα, να φτάσουμε τους 20. Να μείνουμε εκεί και λίγο πιο πάνω και αυτό να μην είναι είδηση, αλλά η καθημερινότητα μας». Για το Εθνικό Μητρώο Υποψήφιων Ληπτών ο πρόεδρος του ΕΟΜ αναφέρει ότι μέχρι στιγμής έχουν εγγραφεί 20.000 άτομα και το αμέσως επόμενο διάστημα, θα γίνει νέα αποστολή ηλεκτρονικών μηνυμάτων. «Υπήρξε ένα μεγάλο άλμα στις εγγραφές όταν εστάλη στις αρχές Οκτωβρίου από την ΗΔΙΚΑ το αυτοματοποιημένο mail, ή sms, που ξεκίνησε με πρωτοβουλία του υπουργού Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη. Τότε γράφτηκαν μαζικά πάνω από 15.000 δότες, μέσα σε μία βδομάδα, όταν νωρίτερα είχαμε μόλις 200 εγγραφές σε αντίστοιχο χρονικό διάστημα».
Όσον αφορά το ισχύον νομικό πλαίσιο, που είναι καινούργιο, ο καθηγητής το χαρακτηρίζει καλό. Ωστόσο, στο ερώτημα αν υπάρχουν γκρίζες ζώνες απαντά: «Πάντα υπάρχουν γκρίζες ζώνες. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές είναι ποιος δικαιούται μεταμόσχευση στη χώρα μας. Η μεταμόσχευση δεν είναι μία απλή ιατρική πράξη. Είναι μία ιατρική πράξη με σύνορα. Πάρα πολλές χώρες του κόσμου δεν δίνουν μοσχεύματα σε ξένους υπηκοους, ή σε άτομα που είναι εκεί έστω για λίγα χρόνια. Υπάρχουν περιορισμοί, γιατί τα μοσχεύματα παντού λείπουν και σε όλο τον κόσμο χάνονται ζωές, γιατί δεν βρίσκονται έγκαιρα. Άρα, κάθε χώρα έχει και ηθική και νομική υποχρέωση να φροντίζει να βρίσκει μοσχεύματα για τους κατοίκους της κατά κύριο λόγο. Έχουμε κάνει μία πρόταση στο υπουργείο Υγείας για να αποσαφηνιστεί το ποιος δικαιούται, γιατί δεν είναι απόλυτα αποσαφηνισμένο. Το πρόβλημα θα πρέπει να τονίσουμε δεν είναι ελληνικό, αλλά διεθνές».
Ακολουθεί αναλυτικά το κείμενο της συνέντευξης που παραχώρησε στη εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ» ο πρόεδρος του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοχεύσεων καθηγητής Γιώργος Παπαθεοδωρίδης
Ξεκινά η πλήρης ψηφιοποίηση όλων των συστημάτων μεταμόσχευσης
Ερ:Γιατί τα πράγματα πάνε τόσο καλά τα τελευταία πέντε χρόνια;
Απ: Γιατί έχουμε προσεγγίσει συστηματικά το πρόβλημα, με προσπάθειες σε πάρα πολλά επίπεδα και ταυτόχρονα και η Πολιτεία είναι κοντά και στηρίζει ουσιαστικά αυτές τις προσπάθειες. Ξεκινήσαμε κατανοώντας την κακή στη θέση που βρισκόταν η χώρα μας στις μεταμοσχεύσεις οργάνων, μελετήσαμε επιτυχημένα μοντέλα του εξωτερικού, αποκτήσαμε συμμάχους με πιο γνωστό το Ίδρυμα Ωνάση. Έγινε ένα εθνικό σχέδιο με χρηματοδότηση από το Ίδρυμα Ωνάση και από Επιτροπή Διεθνών εμπειρογνωμόνων, με επικεφαλής του καθηγητές Μόσιαλο και Παπαλόη. Δημιουργήθηκαν εκπαιδευτικά προγράμματα, τα οποία ενημερώνουν τον κόσμο κυρίως με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Ωνάση. Έχουν γίνει τεράστιες προσπάθειες να αυξηθεί η ενημέρωση του κοινού και ειδικά των εργαζομένων στο χώρο της υγείας, οι οποίοι παίζουν κομβικό ρόλο, ενώ έχουν γίνει και τεράστιες προσπάθειες να γίνουν τα νοσοκομεία μας φιλικά στη δωρεά οργάνων. Επίσης, υπάρχει ένα μεγάλο πρόγραμμα ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ μέσω του οποίου ξεκινά τώρα η πλήρης ψηφιοποίηση και μηχανοργάνωση όλων των συστημάτων μεταμόσχευσης, που θεωρούμε ότι θα συμβάλλει θετικά στη μεταμόσχευση οργάνων. Την ίδια στιγμή με χρηματοδότηση του ιδρύματος Ωνάση ξεκινήσαμε το 2022 στη χώρα μας ένα θεσμό που δεν υπήρχε, τους τοπικούς συντονιστές μεταμοσχεύσεων, οπότε και τοποθετήσαμε 7 σε νοσοκομεία με μεγάλες ΜΕΘ.
Υπερδιπλασιασμός δοτών στα νοσοκομεία με τοπικούς συντονιστές
Ερ: Σε όποια συστήματα υγείας υπάρχουν τοπικοί συντονιστές έχει διαπιστωθεί ότι αυξάνονται σημαντικά οι μεταμοσχεύσεις. Τι δείχνουν τα δικά σας δεδομένα. Αυτή τη στιγμή πόσους έχουμε και κατά πόσον είναι επαρκής αριθμός για τις ανάγκες της Ελλάδας;
Απ: Υπερδιπλασιάστηκαν οι δότες στα νοσοκομεία που τοποθετήθηκαν οι 7 τοπικοί συντονιστές και πλέον με χρηματοδότηση του υπουργείου Υγείας, έχουμε 20 που καλύπτουν τουλάχιστον 20 νοσοκομεία. Κάποιοι καλύπτουν περισσότερα από ένα. Νομίζω ότι σε αυτή τη φάση είναι επαρκής αριθμός, αρκεί να είναι κατάλληλοι. Άλλωστε τους αξιολογούμε συνεχώς.
Ερ: Πού βρισκόμαστε σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες;
Απ: Αρχίζουμε σταδιακά να πλησιάζουμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Πριν από το 2021 είχαμε συνήθως 4,5-6 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού και το 2025 ξεπεράσαμε τους 13. Ευελπιστώ σε δύο τρεις χρονιές από τώρα να φτάσουμε τους 20.Να μείνουμε εκεί και λίγο πιο πάνω και αυτό να μην είναι είδηση, αλλά η καθημερινότητα μας.
Ερ: Που υστερούμε και τι χρειάζεται να αλλάξει για να σωθούν περισσότερες ζωές
Απ: Υστερούσαμε στην οργάνωση την οποία όπως είπα τη βελτιώνουμε. Δεν θα μπορέσουμε να πετάξουμε ξαφνικά από τους πέντε δότες στους 20 ανά εκατομύριο πλυθυσμού. Σταδιακά προσπαθούμε να ενισχυθούμε συνολικά συμπεριλαμβανομένων των μεταμοσχευτικών μονάδων, αλλά και τα νοσοκομεία που τις φιλοξενούν, έτσι ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι δότες οι οποίοι αυξάνουν.
Ερ: Πόσοι έχουν εγγραφεί μέχρι στιγμής στο Εθνικό Μητρώο Υποψήφιων Ληπτών;
Απ: Από τον Οκτώβριο έχουν εγγραφεί 20.000 άτομα και ετοιμαζόμαστε για νέα αποστολή ηλεκτρονικών μηνυμάτων. Υπήρξε ένα μεγάλο άλμα στις εγγραφές όταν εστάλη στις αρχές Οκτωβρίου από την ΗΔΙΚΑ το αυτοματοποιημένο mail, ή sms, που ξεκίνησε με πρωτοβουλία του υπουργού Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη. Τότε γράφτηκαν μαζικά πάνω από 15.000 δότες, μέσα σε μία βδομάδα, όταν νωρίτερα είχαμε μόλις 200 εγγραφές σε αντίστοιχο χρονικό διάστημα.
Περίπου 1250 ασθενείς σε λίστα αναμονής- Η πλειονότητα για νεφρό
Ερ: Πού βρίσκεται η άρνηση των συγγενών και πόσο απέχει από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο;
Απ: Βρίσκεται κοντά στο μέσο ευρωπαϊκό όρο, γύρω στο 25%. Η άρνηση ήταν γύρω στο 35%, όταν ξεκίνησε αυτή η προσπάθεια να βελτιώσουμε τα πράγματα στη χώρα μας. Έχει μειωθεί κατά 10%. Νομίζω ότι σε καμία χώρα δεν μπορεί να πέσει κάτω από 15-20%.
Ερ:Τι να περιμένουμε το 2026; Τι αλλάζει στο τοπίο των μεταμοσχεύσεων το Νέο Ωνάσειο Νοσοκομείο;
Απ: Ευελπιστώ ότι τη νέα χρονιά θα έχουμε μια περαιτέρω αύξηση και των δοτών και των μεταμοσχεύσεων, όπως είχαμε και το 2025. Το νέο Ωνάσειο Νοσοκομείο είναι εντυπωσιακό κτιριακά, σε εξοπλισμό και σε ανθρώπινο δυναμικό νοσοκομείο, και σύγχρονο στην οργάνωσή του. Πέρα από τις μεταμοσχεύσεις καρδιάς και πνεύμονα που ήδη γίνονται το Ωνάσειο, θα προσφέρει όχι μόνο σε αριθμούς, αλλά σε εξειδικευμένες μεταμοσχεύσεις. Ήδη, ξεκίνησαν να γίνονται κάποιες μεταμοσχεύσεις νεφρών σε μικρά παιδιά, που μέχρι πρόσφατα δεν γίνονταν στην Ελλάδα. Ελπίζουμε να ξεκινήσουν σύντομα και μεταμοσχεύσεις ήπατος για παιδιά, καθώς μέχρι τώρα όλα τα παιδιά φεύγουν στην Ιταλία. Το νέο Ωνάσειο Νοσοκομείο θα καλύψει και ειδικές ανάγκες που δεν καλύπτονται στη χώρα μας.
Ερ:Πόσοι ασθενείς βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε λίστα αναμονής και για ποια όργανα;
Απ: Περίπου 1.250 συνολικά. Είναι 1.150 για νεφρό, 50-55 για ήπαρ, 20-25 για μεταμόσχευση καρδιάς και γύρω στους 20 για πνεύμονα. Η μεγαλύτερη έλλειψη και η μεγαλύτερη αναμονή είναι για τα νεφρά.
Ερ: Πόσες ζωές χάνονται κάθε χρόνο επειδή δεν βρίσκεται μόσχευμα εγκαίρως;
Απ: Σύμφωνα με επίσημη ενημέρωση του ΕΟΜ, για το 2024 οι υποψήφιοι για μεταμόσχευση ήπατος, καρδιάς και πνευμόνων είχαν μία θνητότητα γύρω στο 10-20% όχι μόνο στην Ελλάδα, διεθνώς.
Ερ: Θεωρείτε επαρκές το ισχύον νομικό πλαίσιο για τις μεταμοσχεύσεις.
Απ: Το ισχύον νομικό πλαίσιο είναι αρκετά καλό. Ο νόμος είναι καινούργιος του 2023, άρα δεν νομίζω ότι το πρόβλημά μας είναι το νομικό πλαίσιο. Πάντα μπορεί να προκύπτουν στην πορεία μικροθέματα, αλλά δεν είναι κάτι σημαντικό. Το σημαντικό είναι να συνεχίσουμε την οργανωμένη προσπάθεια για να έχουμε καλύτερες αποδόσεις.
Δεν είναι απόλυτα αποσαφηνισμένο ποιος δικαιούται μόσχευμα – Πολλές χώρες δεν δίνουν μοσχεύματα σε ξένους υπηκοους
Ερ: Υπάρχουν κενά ή γκρίζες ζώνες που πρέπει να αλλάξουν;
Απ: Πάντα υπάρχουν γκρίζες ζώνες. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές είναι ποιος δικαιούται μεταμόσχευση στη χώρα μας. Κάποιος που βρίσκεται στη χώρα μας, νόμιμα, παράνομα, αν κάτι του συμβεί δικαιούται ένα μόσχευμα; Η μεταμόσχευση δεν είναι μία απλή ιατρική πράξη. Είναι μία ιατρική πράξη με σύνορα. Πάρα πολλές χώρες του κόσμου δεν δίνουν μοσχεύματα σε ξένους υπηκοους, ή σε άτομα που είναι εκεί έστω για λίγα χρόνια. Υπάρχουν περιορισμοί, γιατί τα μοσχεύματα παντού λείπουν και σε όλο τον κόσμο χάνονται ζωές, γιατί δεν βρίσκονται έγκαιρα. Άρα κάθε χώρα έχει και ηθική και νομική υποχρέωση να φροντίζει να βρίσκει μοσχεύματα για τους κατοίκους της κατά κύριο λόγο.
Ερ:Εδώ τι θεωρείτε ότι πρέπει να αλλάξει;
Απ: Έχουμε κάνει μία πρόταση στο υπουργείο Υγείας για να αποσαφηνιστεί το ποιος δικαιούται, γιατί δεν είναι απόλυτα αποσαφηνισμένο. Ωστόσο, το πρόβλημα θα πρέπει να τονίσουμε δεν είναι ελληνικό, αλλά διεθνές.
Ερ: Είναι συχνές αυτές οι περιπτώσεις;
Απ: Όχι δεν είναι συχνές. Το πρόβλημα κυρίως εντοπίζεται σε μη Έλληνες που είναι από χώρες, οι οποίες δεν έχουν μεταμοσχευτικά προγράμματα.
Ερ: Πώς διασφαλίζεται η απόλυτη διαφάνεια στη διαχείριση των μοσχευμάτων;
Απ: Μέσω του ΕΟΜ. Όλοι οι λήπτες δηλώνονται στον ΕΟΜ. Για όλα τα όργανα, υπάρχουν κριτήρια προτεραιοποίησης. Και όταν βρεθεί ένα μόσχευμα, βγαίνει η λίστα προτεραιοποίησης από τον Οργανισμό, κοινοποιείται στα κέντρα και με βάση αυτή γίνονται οι διαδικασίες.
Ερ: Έχουν υπάρξει καταγγελίες για κακή διαχείριση;
Απ: Όχι. Απ’ όσο θυμάμαι δεν έχει υπάρξει καταγγελία.
Τα νοσοκομεία πρωταγωνιστές στην αλυσίδα προσφοράς ζωής
Ερ: Ποια νοσοκομεία πρωταγωνιστούν στην αλυσίδα προσφοράς ζωής;
Απ: Το Λαϊκό Νοσοκομείο, είναι το πιο μεγάλο στη μεταμόσχευση νεφρού, με διαφορά από όλα τα υπόλοιπα και ισότιμο πλέον στη μεταμόσχευση ήπατος με το Ιπποκράτειο της Θεσσαλονίκης. Το Ιπποκράτειο Θεσσαλονίκης, είναι το πιο παλιό στις μεταμοσχεύσεις ήπατος και κάνει και μεταμοσχεύσεις νεφρού. Ο Ευαγγελισμός κάνει μεταμόσχευση νεφρού, όπως τα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία της Πάτρας και των Ιωαννίνων. Και το Ωνάσειο που προς το παρόν κάνει μεταμόσχευση καρδιάς, ή και πνευμόνων (στους πνεύμονες σε συνεργασία με το Αττικόν) και ξεκίνησε το 2025 μεταμοσχεύσεις νεφρού σε παιδιά.
Ερ: Τι θα λέγατε σε έναν άνθρωπο που δεν έχει αποφασίσει αν θέλει να γίνει δότης;
Απ: Δεν έχουμε κανένα λόγο να μην γίνουμε δότες. Όταν κάνεις μία δήλωση, δεν γίνεσαι δότης. Δήλωση κάνεις. Το πιθανότερο είναι ότι δεν θα γίνεις ποτέ δότης, γιατί ο περισσότερος κόσμος δεν θα φύγει από τη ζωή με τέτοιου τύπου θάνατο που θα μπορούσε δυνητικά να είναι δότης. Οι δηλώσεις είναι δηλώσεις προθέσεων. Δείχνουμε απλώς την πρόθεσή μας ότι στηρίζουμε τη δωρεά και τη μεταμόσχευση οργάνων.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
