Για πολλά χρόνια, ο καπνός από τις δασικές πυρκαγιές αντιμετωπιζόταν κυρίως ως μια άμεση απειλή για το αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Η εικόνα ήταν γνωστή: δυσκολία στην αναπνοή, ερεθισμός στα μάτια, βήχας, επιδείνωση του άσθματος, επιβάρυνση για ηλικιωμένους και ευπαθείς ομάδες.

Ωστόσο, νέα ερευνητικά δεδομένα έρχονται να φωτίσουν μια πολύ πιο ανησυχητική διάσταση του προβλήματος: την πιθανή σχέση της μακροχρόνιας έκθεσης στον καπνό από πυρκαγιές με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου.

Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν στο Ετήσιο Συνέδριο του American Association for Cancer Research (AACR) 2026 και δείχνουν ότι η έκθεση σε καπνό από πυρκαγιές σχετίστηκε με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα, του παχέος εντέρου, του μαστού, της ουροδόχου κύστης, καθώς και για καρκίνους του αίματος. Αντίθετα, για τον καρκίνο των ωοθηκών και το μελάνωμα δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική συσχέτιση.

Η καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος (καθηγητής Θεραπευτικής-Ογκολογίας-Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι η μελέτη βασίστηκε στην ανάλυση δεδομένων από τη μεγάλη αμερικανική PLCO Cancer Screening Trial, μια πολυετή ερευνητική προσπάθεια που παρακολουθεί την εμφάνιση καρκίνου σε ενήλικες από διάφορες περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών. Στην παρούσα ανάλυση, οι ερευνητές εξέτασαν 91.460 συμμετέχοντες, οι οποίοι ήταν αξιολογήσιμοι ως προς την έκθεσή τους σε καπνό από πυρκαγιές. Οι επιστήμονες συνέδεσαν στοιχεία ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τις περιοχές κατοικίας των συμμετεχόντων με δορυφορικά δεδομένα που κατέγραφαν την παρουσία καπνού από πυρκαγιές από το 2006 και μετά.

Για να υπολογίσουν την έκθεση, οι ερευνητές εστίασαν σε τρεις βασικούς δείκτες: τα μικροσωματίδια PM2.5 που προέρχονται από καπνό πυρκαγιών, τον μαύρο άνθρακα και τον αριθμό ημερών, κατά τις οποίες η περιοχή κατοικίας κάθε συμμετέχοντα βρισκόταν κάτω από νέφη καπνού. Στη συνέχεια, κατέγραψαν την έκθεση σε μηνιαία βάση έως την πρώτη διάγνωση καρκίνου ή έως την τελευταία επαφή του συμμετέχοντα με τη μελέτη.

Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι οι συσχετίσεις που εντοπίστηκαν δεν αφορούσαν μόνο πολύ υψηλά επίπεδα έκθεσης. Ακόμη και σχετικά χαμηλά επίπεδα PM2.5 από καπνό πυρκαγιών, τέτοια που μπορεί να βιώνει ένα μεγάλο μέρος του γενικού πληθυσμού, ενδέχεται να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Συγκεκριμένα, κάθε επιπλέον αύξηση κατά 1 μικρογραμμάριο ανά κυβικό μέτρο στο μέσο επίπεδο έκθεσης σε PM2.5 σε διάστημα 36 μηνών συνδέθηκε με 92% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα, 131% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου, 109% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο του μαστού, 249% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνο της ουροδόχου κύστης και 63% μεγαλύτερο κίνδυνο για καρκίνους του αίματος.

Ο καπνός των πυρκαγιών δεν φαίνεται να αποτελεί μόνο ένα παροδικό περιβαλλοντικό επεισόδιο, αλλά πιθανώς έναν παράγοντα με μακροχρόνιες επιπτώσεις στην υγεία. Όπως εξηγούν οι ερευνητές, αυτό δεν είναι παράλογο από βιολογική άποψη. Ο καπνός των πυρκαγιών περιέχει ένα ευρύ φάσμα τοξικών ουσιών, ανάμεσά τους και γνωστές καρκινογόνες ενώσεις, όπως οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες. Αν και η πρώτη επαφή αυτών των ουσιών γίνεται μέσω των πνευμόνων, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται εκεί. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι τοξικές ενώσεις μπορούν να επηρεάσουν και το αίμα, διασπείροντας καρκινογόνους παράγοντες σε ολόκληρο το σώμα, ενώ η ίδια η έκθεση στον καπνό προκαλεί φλεγμονή, μια κατάσταση που σχετίζεται με την καρκινογένεση.

Η έρευνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι οι δασικές πυρκαγιές γίνονται όλο και συχνότερες και πιο έντονες, τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και παγκοσμίως. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι ο καπνός από τις πυρκαγιές έχει εξελιχθεί σε σημαντική πηγή ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ανατρέποντας μέρος της προόδου που είχε επιτευχθεί επί δεκαετίες στον έλεγχο της ρύπανσης του αέρα. Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται μόνο για ένα περιβαλλοντικό ή κλιματικό πρόβλημα, αλλά και για μια αναδυόμενη πρόκληση δημόσιας υγείας.

Φυσικά, επειδή τα δορυφορικά δεδομένα για τον καπνό ήταν διαθέσιμα μόνο από το 2006 και μετά, δεν ήταν δυνατό να εξεταστεί ο ρόλος του καπνού στην έναρξη του καρκίνου, αφού πολλές φορές μεσολαβούν χρόνια ανάμεσα στην πρώτη βιολογική βλάβη και στη διάγνωση. Επιπλέον, η ανάλυση βασίστηκε στον τόπο κατοικίας των συμμετεχόντων, υποθέτοντας ότι βρίσκονταν στην ίδια περιοχή σε όλες τις περιόδους έκθεσης. Η μελέτη δεν μπορούσε επίσης να υπολογίσει πόσο χρόνο περνούσαν σε εσωτερικούς ή εξωτερικούς χώρους, κάτι που θα μπορούσε να επηρεάζει το πραγματικό επίπεδο έκθεσης.

Συνοπτικά, ο καπνός από τις πυρκαγιές ίσως έχει πολύ βαθύτερες και πιο μακροχρόνιες συνέπειες από όσες πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Η ανάγκη για περαιτέρω έρευνα είναι δεδομένη, ιδιαίτερα ως προς τη χημική σύσταση του καπνού από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές και τον τρόπο με τον οποίο μεταβάλλεται καθώς ταξιδεύει στην ατμόσφαιρα. Όμως ήδη από τώρα, τα νέα αυτά δεδομένα ενισχύουν την ανάγκη για μεγαλύτερη εγρήγορση, καλύτερη ενημέρωση του κοινού και σοβαρότερη αντιμετώπιση του ζητήματος.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η πρώτη επέμβαση θερμικής κατάλυσης (ablation) καλοήθους θυρεοειδικού όζου με χρήση μικροκυμάτων (Microwave Ablation – MWA) εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στο ΕΣΥ και συγκεκριμένα στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Πειραιά «Μεταξά».

Η ηλεκτροκαυτηρίαση θυρεοειδικών όζων αποτελεί μία καινοτόμο, ελάχιστα επεμβατική θεραπευτική μέθοδο, η οποία επιτρέπει τη συρρίκνωση καλοήθων όζων του θυρεοειδούς χωρίς την ανάγκη ολικής θυρεοειδεκτομής.

Η τεχνική εφαρμόζεται υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση, με χρήση ραδιοσυχνοτήτων (Radiofrequency Ablation – RFA) ή μικροκυμάτων (Microwave Ablation – MWA). Μέσω ειδικής βελόνας διοχετεύεται θερμική ενέργεια στον όζο, προκαλώντας στοχευμένη καταστροφή του παθολογικού ιστού, ενώ ο υπόλοιπος θυρεοειδής αδένας διατηρείται.

Με τη μέθοδο αυτή:

• αποφεύγεται σε πολλές περιπτώσεις η αφαίρεση ολόκληρου του θυρεοειδούς,
• μειώνεται η ανάγκη μακροχρόνιας ορμονικής υποκατάστασης,
• ελαχιστοποιούνται οι πιθανές επιπλοκές,
• δεν υπάρχει χειρουργική ουλή ή εμφανές σημάδι,
• εξασφαλίζεται ταχύτατη αποκατάσταση και άμεση επιστροφή του ασθενούς στην καθημερινότητά του.

Το πρώτο περιστατικό

Η πρώτη επέμβαση πραγματοποιήθηκε πριν από λίγες εβδομάδες σε άνδρα 41 ετών, ελεύθερου ατομικού ιστορικού, με μονήρη θυρεοειδικό όζο διαμέτρου 3 εκατοστών, με καλοήθη υπερηχογραφικά χαρακτηριστικά και δύο αρνητικές παρακεντήσεις.

Ο ασθενής υποβλήθηκε υπό γενική αναισθησία και υπερηχογραφική καθοδήγηση σε θερμική κατάλυση του όζου με μικροκύματα. Την επόμενη ημέρα έλαβε εξιτήριο χωρίς να χρειαστεί παυσίπονη αγωγή ή ορμονική υποκατάσταση, χωρίς ουλή και έχοντας διατηρήσει πλήρως τον θυρεοειδή αδένα του.

Την επέμβαση πραγματοποίησε ο Διευθυντής της ΩΡΛ Κλινικής Παύλος Σταμπούλογλου με την ομάδα του, ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό.

«Η πρώτη εφαρμογή θερμικής κατάλυσης θυρεοειδικών όζων με μικροκύματα σε δημόσιο νοσοκομείο της χώρας αποτελεί ακόμη ένα σημαντικό βήμα εκσυγχρονισμού και καινοτομίας για το Νοσοκομείο Μεταξά και το Εθνικό Σύστημα Υγείας», δήλωσε ο Διοικητής του νοσοκομείου Σαράντος Ευσταθόπουλος.

Πρόσθεσε ότι το νοσοκομείο επενδύει σταθερά σε σύγχρονες, ελάχιστα επεμβατικές θεραπείες που βελτιώνουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής των ασθενών και προσφέρουν υψηλού επιπέδου ιατρικές υπηρεσίες στο δημόσιο τομέα.

«Στο Νοσοκομείο Μεταξά συνεχίζουμε να πρωτοπορούμε, εισάγοντας τεχνολογίες αιχμής και νέες θεραπευτικές δυνατότητες που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν διαθέσιμες μόνο σε εξειδικευμένα κέντρα του εξωτερικού ή του εγχώριου ιδιωτικού τομέα. Η καινοτομία, η επιστημονική εξέλιξη και ο σεβασμός στον ασθενή αποτελούν σταθερές προτεραιότητές μας», κατέληξε ο κ. Ευσταθόπουλος.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο χανταϊός «δεν είναι μια νέα Covid», υπογραμμίζει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.

Αν και η κρίση στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius, το οποίο σήμερα θα αποπλεύσει για την Ολλανδία, προκάλεσε ζωηρές ανησυχίες, αναζωπυρώνοντας αναμνήσεις από την πανδημία του κορονοϊού του 2020, υπάρχουν πολλές διαφορές μεταξύ των δύο ασθενειών, σύμφωνα με τους ειδικούς. Ποιες είναι αυτές;

Προέλευση

Η Covid-19 είναι μια μολυσματική, ιογενής νόσος που προκαλείται από τον κορονοϊό Sars-CoV-2, ο οποίος εμφανίστηκε στην Κίνα στα τέλη του 2019. Μεταδόθηκε από ζώα στο άνθρωπο, στην αγορά της Ουχάν ή μήπως προήλθε από ένα επιστημονικό εργαστήριο της πόλης, από έναν μεταλλαγμένο ιό στον οποίο γίνονταν πειράματα; Έχουν διατυπωθεί και οι δύο υποθέσεις, όμως οι περισσότεροι επιστήμονες υποστηρίζουν την πρώτη.

Ο ιός αυτός απομονώθηκε στις αρχές Ιανουαρίου 2020 και στις 11 Μαρτίου 2020 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε ότι η επιδημία της Covid-19 χαρακτηριζόταν πλέον «πανδημία». Οι νεκροί ήταν εκατομμύρια (έως και 20, σύμφωνα με τον ΠΟΥ) και η πανδημία προκάλεσε αλλεπάλληλα σοκ στην παγκόσμια οικονομία.

Ο χανταϊός, το όνομα του οποίου προέρχεται από τον κορεατικό ποταμό Χαντάν, αφού εκεί καταγράφηκε η πρώτη επιδημία, κατά τον Πόλεμο της Κορέας (1950-53), είναι ένας ιός που υπάρχει σε όλες τις ηπείρους, ιδίως όμως στην Ασία και την Ευρώπη. Οι επιστήμονες παρακολουθούν τις ζώνες όπου είναι ενδημικός.

Μετάδοση και συμπτώματα

Οι χανταϊοί μεταδίδονται στον άνθρωπο κυρίως από τα ούρα, τα κόπρανα και το σάλιο μολυσμένων τρωκτικών. Ο κυριότερος τρόπος μετάδοσης είναι η εισπνοή μολυσμένης σκόνης των περιττωμάτων.

Το μοναδικό από τα 30 στελέχη του χανταϊού που είναι γνωστό ότι μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο είναι αυτό των Άνδεων, το οποίο εντοπίστηκε στους ασθενείς επιβάτες του κρουαζιερόπλοιου. Η περίοδος επώασης κυμαίνεται από μία μέχρι και έξι εβδομάδες. Αντιθέτως, στην Covid-19 τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται κατά μέσο όρο 7-10 ημέρες μετά τη μόλυνση.

Αν και η μετάδοση του χανταϊού των Άνδεων από άνθρωπο σε άνθρωπο γίνεται μέσω της αναπνευστικής οδού, απαιτούνται ιδιαίτερες συνθήκες για να προσβληθεί κάποιος: στενή επαφή, συγχρωτισμός ή ευπάθεια του προσώπου που θα εκτεθεί σε αυτόν, εξήγησε η Βιρζινί Σοβάζ του Ινστιτούτου Παστέρ, η υπεύθυνη του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς για τους χανταϊούς στη Γαλλία.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Παστέρ, «η περίοδος μετάδοσης με τον υψηλότερο κίνδυνο» για τον  χανταϊό είναι αυτή πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα. Οι πλέον εκτεθειμένοι είναι οι άνθρωποι που έρχονται σε πολύ στενή επαφή με τον ασθενή (π.χ. με σεξουαλική επαφή) ή βρίσκονται μαζί του σε κλειστούς χώρους (υπνοδωμάτιο, αυτοκίνητο).

Οι χανταϊοί της αμερικανικής ηπείρου μπορεί να προκαλέσουν αναπνευστική και καρδιακή δυσχέρεια, καθώς και αιμορραγικούς πυρετούς αλλά ο Covid-19 είναι αποκλειστικά μια αναπνευστική νόσος που μπορεί να προκαλέσει πυρετό, βήχα, δύσπνοια, πονοκέφαλο, πόνους στο σώμα, κόπωση, διάρροια, απώλεια όσφρησης και γεύσης.

Υψηλότερη θνησιμότητα, μικρότερος κίνδυνος πανδημίας

Ένας ιός που θα σκότωνε «το 50% του πληθυσμού, θα αποδεκάτιζε πολύ γρήγορα τον κόσμο, κάτι όμως που θα του στερούσε τη δυνατότητα να διαδοθεί», είπε ο Ραούλ Γκονσάλες Ίτιγκ, βιολόγος στην Εθνική Υπηρεσία Επιστημονικών Ερευνών της Αργεντινής, χώρας που κατέγραψε 11 νεκρούς από χανταϊό μεταξύ 2018-19. Η θνησιμότητα του χανταϊού των Άνδεων πλησιάζει το 40% και «ο θάνατος επέρχεται γρήγορα», εξήγησε, υπογραμμίζοντας ότι «η απομόνωση των ασθενών χωρίς καθυστέρηση διακόπτει την αλυσίδα μετάδοσης».

«Όλα συμβαίνουν πιο γρήγορα: ένας και μόνο άνθρωπος τον μεταδίδει, δέκα μολύνονται και, χωρίς την κατάλληλη θεραπεία, πεθαίνουν Για αυτό ο κίνδυνος πανδημίας χανταϊού είναι πολύ μικρότερος», συνόψισε. Αντιθέτως, ο Covid-19 μόλυνε χιλιάδες ανθρώπους πριν αρχίσουν να συσσωρεύονται οι θάνατοι.

Θεραπείες, εμβόλια

Δεν υπάρχει καμία συγκεκριμένη θεραπεία, ούτε εμβόλιο για τον χανταϊό, είπε ο λοιμωξιολόγος Βενσάν Ρονέν στο Γαλλικό Πρακτορείο.

Όμως «όσο γρηγορότερα διαπιστωθεί η ασθένεια, τόσο καλύτερη είναι η πρόγνωση» για τους πάσχοντες, εξήγησε η Σοβάζ. Εάν κάποιος εμφανίσει σοβαρά πνευμονολογικά συμπτώματα, είναι αναγκαίο να λάβει αναπνευστική βοήθεια, για παράδειγμα να διασωληνωθεί. Εάν έχει νεφρική ανεπάρκεια, μπορεί να χρειαστεί αιμοκάθαρση.

Στον Covid-19, η θεραπεία συνίσταται στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων (π.χ. με παρακεταμόλη) αλλά σε ορισμένα ευπαθή άτομα ίσως χρειαστεί να χορηγηθούν αντιιικά.

Όσον αφορά τα εμβόλια, έχουν γίνει δοκιμές για ορισμένα στελέχη του χανταϊού αλλά δεν έχει αποδειχθεί ακόμη η αποτελεσματικότητά τους για όλους τους τύπους, είπε ο Ρονέν.

Για την Covid-19 αναπτύχθηκαν εμβόλια σε χρόνο-ρεκόρ, μεσούσης της πανδημίας. Η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά τους έχουν έκτοτε καταγραφεί, με βάση τα δισεκατομμύρια εμβολιασμούς που έγιναν σε όλον τον κόσμο.

ΑΠΕ-ΜΠΕ