Μπορούν συστατικά του ελαιολάδου να βοηθήσουν τον άνθρωπο να κοιμάται καλύτερα; Οι έρευνες για την ελαιοκανθάλη και άλλες φαινολικές ενώσεις, σύμφωνα με όσα τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας κ. Γιώργος Σακκάς, δημιουργούν ενδιαφέρουσες προοπτικές.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, τα ευρήματα σε πειραματόζωα και οι ενδείξεις για λιγότερη κόπωση στον άνθρωπο δεν ισοδυναμούν με αποδεδειγμένη θεραπεία της αϋπνίας. Η πρόκληση είναι να μετατραπεί η βιολογική υπόθεση σε κλινικά τεκμηριωμένη γνώση.
Όμως τι είναι οι πολυφαινόλες του ελαιολάδου και γιατί ενδιαφέρουν την έρευνα για τον ύπνο; Σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι φυσικές βιοδραστικές ενώσεις που βρίσκονται στο ελαιόλαδο, ιδιαίτερα στο εξαιρετικά παρθένο. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η ελαιοκανθάλη, η ελαιασίνη και η υδροξυτυροσόλη.
Μελετώνται για την αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση τους, δηλαδή για την πιθανή επίδρασή τους σε μηχανισμούς κυτταρικής επιβάρυνσης και φλεγμονής. Το ερώτημα είναι αν αυτές οι δράσεις μπορούν να συνδεθούν με καλύτερο ύπνο ή με περιορισμό των συνεπειών του κακού ύπνου. Αυτό αποτελεί ερευνητική υπόθεση, όχι απόδειξη υπνωτικής δράσης. Επίσης, δεν περιέχουν όλα τα ελαιόλαδα τις ίδιες ποσότητες ή αναλογίες αυτών των ουσιών, διευκρινίζει ο ίδιος.
Υπάρχουν ενδιαφέροντα ευρήματα μέχρι σήμερα και ποια είναι αυτά; Ο κ. Σακκάς τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, πώς δύο μελέτες, που δημοσιεύθηκαν το 2023 και το 2025, εξέτασαν την ελαιοκανθάλη σε ποντίκια που χρησιμοποιούνται ως μοντέλα της νόσου Αλτσχάιμερ. Κατέγραψαν μεταβολές σε δείκτες ύπνου, με αποτελέσματα που διέφεραν ανάλογα με την ηλικία και τη δόση.
Είναι σημαντικό ότι μελετήθηκε ο ίδιος ο ύπνος και όχι μόνο γενικοί δείκτες υγείας. Χρειάζεται όμως προσοχή: ο ύπνος εκτιμήθηκε από περιόδους ακινησίας, όχι με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα. Δεν μπορούμε συνεπώς, εξηγεί, να μιλήσουμε για αποδεδειγμένη βελτίωση του βαθύ ύπνου, ούτε να μεταφέρουμε αυτόματα τα αποτελέσματα σε ανθρώπους με αϋπνία. Και τα συγκεκριμένα ευρήματα αφορούν την ελαιοκανθάλη, όχι εξίσου κάθε πολυφαινόλη.
Στο ερώτημα αν υπάρχουν και κλινικά δεδομένα από ανθρώπους, ο καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας σημειώνει:
«Ναι. Η μελέτη OleoMetS, που συνυπογράφουν ο Προκόπης Μαγιάτης από το Τμήμα Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ, ο Γεώργιος Σαμούτης και οι συνεργάτες τους, αποτελεί ένα ενδιαφέρον κλινικό παράδειγμα. Σε 102 ενήλικες με μεταβολικό σύνδρομο συγκρίθηκε, για 12 εβδομάδες, ένα εκχύλισμα πλούσιο σε ελαιοκανθάλη και ελαιασίνη με εικονικό σκεύασμα. Καταγράφηκε, μεταξύ άλλων, σημαντική μείωση της κόπωσης. Η εργασία αυτή αναδεικνύει τη σημασία της έρευνας πάνω σε καθορισμένες φαινολικές ενώσεις του ελαιολάδου. Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε και στοιχεία σχετικά με τον ύπνο, αλλά το αποτέλεσμα της κόπωσης δεν τεκμηριώνει από μόνο του ξεχωριστή βελτίωση της ποιότητας του ύπνου. Είναι εύρημα που αξίζει συνέχεια, όχι ακόμη απόδειξη θεραπείας της αϋπνίας».
Επίσης ο ίδιος γιατί επιμένει στη διάκριση ανάμεσα στον καλύτερο ύπνο και στη λιγότερη κόπωση, τονίζει:
«Επειδή δεν είναι το ίδιο πράγμα. Κάποιος μπορεί να αισθάνεται περισσότερη ενέργεια χωρίς να έχουν αλλάξει οι νυχτερινές αφυπνίσεις του. Αντίστοιχα, μια αλλαγή στη διάρκεια του ύπνου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αισθάνεται πιο ξεκούραστος την επόμενη ημέρα. Χρειαζόμαστε ξεχωριστές μετρήσεις για τον ύπνο, την κόπωση και την καθημερινή λειτουργικότητα. Χρειάζεται επίσης να ξεχωρίζουμε τις περιστασιακές ή επίμονες δυσκολίες ύπνου από τη διαγνωσμένη αϋπνία. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος να παρουσιάσουμε ένα θετικό εύρημα ως απάντηση σε ερώτημα που η μελέτη δεν εξέτασε».
Στο ερώτημα αν μία κουταλιά ελαιόλαδο πριν από τον ύπνο θα μπορούσε να βοηθήσει ο κ. Σακκάς απαντά:
«Δεν έχουμε επαρκή στοιχεία για να δώσουμε τέτοια σύσταση ή να ορίσουμε ποσότητα και ώρα λήψης για τη βελτίωση του ύπνου. ‘Αλλο το ελαιόλαδο ως τρόφιμο και άλλο ένα συμπυκνωμένο εκχύλισμα με συγκεκριμένη σύσταση. Δεν μπορούμε να μετατρέπουμε μια πειραματική δόση σε κουταλιές ελαιολάδου. Ούτε το «φυσικό» σημαίνει αυτομάτως ακίνδυνο: σε μία από τις μελέτες σε ζώα εμφανίστηκαν ηπατικές αλλοιώσεις στην υψηλότερη δόση ελαιοκανθάλης. Αυτό δεν μεταφράζεται σε κίνδυνο από τη συνήθη διατροφική χρήση, αλλά υπογραμμίζει ότι τα συμπυκνωμένα σκευάσματα χρειάζονται ξεχωριστό έλεγχο ασφάλειας».
Όσον αφορά ποιο είναι το επόμενο βήμα της δικής του ερευνητικής προσπάθειας, τονίζει:
«Σχεδιάζουμε μια ελεγχόμενη κλινική μελέτη σε ανθρώπους με επίμονες δυσκολίες ύπνου, ώστε να αξιολογήσουμε συνδυασμό καθορισμένων πολυφαινολών ελαιολάδου. Προβλέπεται σύγκριση με εικονικό σκεύασμα για οκτώ εβδομάδες, με καταγραφή τόσο των πιθανών ωφελειών όσο και των ανεπιθύμητων ενεργειών». Για να καταλήξει τονίζοντας ως προς το μήνυμα που θα ήθελε να κρατήσει το κοινό:
«Ότι υπάρχει μια σοβαρή ερευνητική προοπτική, όχι ένα «μαγικό» βοήθημα ύπνου. Δεν συστήνουμε αυτοθεραπεία με εκχυλίσματα ή διακοπή μιας υπάρχουσας αγωγής. Όταν οι δυσκολίες επιμένουν, χρειάζεται αξιολόγηση της αιτίας τους. Για τη χρόνια αϋπνία, η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ειδικά για την αϋπνία παραμένει η θεραπεία πρώτης επιλογής. Η έρευνα για τις πολυφαινόλες μπορεί να αναδείξει νέες δυνατότητες, αρκεί να μην προηγούνται οι υποσχέσεις των αποδείξεων. Το ελαιόλαδο αξίζει να μελετάται με την ίδια αυστηρότητα που απαιτούμε από κάθε παρέμβαση για την υγεία».
Η κατοχή προσωπικού smartphone στην πρώιμη εφηβεία συσχετίστηκε με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων διατροφικών διαταραχών σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA.
Σε αυτή τη μελέτη με πληθυσμό 8.957 εφήβων, το 70% των συμμετεχόντων είχε δικό του smartphone στην ηλικία των 12 ετών. Η κατοχή smartphone συσχετίστηκε, τόσο στη συγχρονική όσο και στην προοπτική ανάλυση, με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης συμπτωμάτων διατροφικών διαταραχών, όπως επεισόδια υπερφαγίας και σύνδεση της αυτοαξίας με το βάρος. H Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα») παραθέτει τα σημαντικότερα σημεία.
Πιο αναλυτικά, έφηβοι αποκτούν δικά τους smartphones σε ολοένα μικρότερη ηλικία. Οι συσχετίσεις μεταξύ της ηλικίας απόκτησης smartphone και του κινδύνου διατροφικών διαταραχών στους εφήβους δεν είχαν επαρκώς μέχρι σήμερα εξεταστεί. Στις ΗΠΑ, η μελέτη Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD) χρησιμοποίησε στρωματοποιημένο δείγμα σχολείων και οι συμμετέχοντες προέρχονταν από 21 ερευνητικά κέντρα στις ΗΠΑ. Στη δειγματοληψία επιλέχθηκαν σχολεία με βάση τη φυλή, την εθνικότητα, την κοινωνικοοικονομική κατάσταση και τον βαθμό αστικοποίησης, ώστε να ελαχιστοποιηθούν τα συστηματική λάθη κατά την εισαγωγή των συμμετεχόντων.
Τα ποσοστά σταθμίστηκαν με βάση δεδομένα της American Community Survey, ώστε να αντιπροσωπεύουν εκτιμήσεις για τον πληθυσμό. Τα δεδομένα αναλύθηκαν κατά την περίοδο 2025-2026 και τα κύρια καταληκτικά σημεία ήταν τα συμπτώματα υπερφαγίας, οι ακατάλληλες αντισταθμιστικές συμπεριφορές για την αποτροπή της αύξησης του βάρους, η ανησυχία για την αύξηση του βάρους, η σύνδεση της αυτοαξίας με το βάρος και η παρουσία οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής στις ηλικίες των 12 και 14 ετών.
Ποια ήταν τα αποτελέσματα; Από τους 8.957 συμμετέχοντες (52% αγόρια), οι 6.225 (70%) είχαν δικό τους smartphone στην ηλικία των 12 ετών. Μεταξύ των 6.225 συμμετεχόντων, τα συχνότερα συμπτώματα διατροφικών διαταραχών ήταν τα συμπτώματα υπερφαγίας (9,2%) στην ηλικία των 12 ετών και οι αντισταθμιστικές συμπεριφορές (20,5%) στην ηλικία των 14 ετών. Στις πολυπαραγοντικές αναλύσεις, η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συσχετίστηκε συγχρονικά με υψηλότερο επιπολασμό συμπτωμάτων υπερφαγίας με στατιστικά σημαντικά τρόπο, σύνδεσης της αυτοαξίας με το βάρος και παρουσίας οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής.
Αλλά και στις προοπτικές αναλύσεις, η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συσχετίστηκε διαχρονικά με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης συμπτωμάτων υπερφαγίας, χρήσης ακατάλληλων αντισταθμιστικών συμπεριφορών για την αποτροπή της αύξησης του βάρους, σύνδεσης της αυτοαξίας με το βάρος και παρουσίας οποιουδήποτε συμπτώματος διατροφικής διαταραχής.
Βέβαια η μελέτη, επειδή δεν είναι παρεμβατική, δείχνει συσχέτιση και όχι αιτιολογική σχέση, αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου. Κατέγραψε αν οι έφηβοι είχαν δικό τους τηλέφωνο, αλλά όχι τι περιεχόμενο έβλεπαν ή πώς το χρησιμοποιούσαν. Επίσης, μέτρησε συμπτώματα, και όχι απαραίτητα διαγνωσμένες διατροφικές διαταραχές.
Ο πιθανός μηχανισμός της συσχέτισης αφορά κυρίως τον τρόπο χρήσης του smartphone, όπως αναφέρουν οι επιστήμονες που διεξήγαγαν τις αναλύσεις. Το προσωπικό κινητό επιτρέπει συχνή και ιδιωτική πρόσβαση σε εξατομικευμένο περιεχόμενο. Εικόνες «ιδανικών» σωμάτων, αναρτήσεις για δίαιτα ή γυμναστική και συνεχής σύγκριση με συνομηλίκους ενδέχεται να ενισχύουν τη δυσαρέσκεια για το σώμα.
Η πρώιμη εφηβεία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδος: οι σωματικές αλλαγές της ήβης συμπίπτουν με αυξημένη σημασία που αποδίδεται στην αποδοχή από τους άλλους. Έτσι, η εξωτερική εμφάνιση μπορεί να αποκτήσει δυσανάλογο βάρος στην αυτοεκτίμηση. Οι συγγραφείς προτείνουν και άλλες πιθανές οδούς. Η έκθεση σε περιεχόμενο που προωθεί ακραίες διατροφικές πρακτικές μπορεί να τις παρουσιάζει ως φυσιολογικές ή επιθυμητές. Η χρήση του κινητού τη νύχτα ενδέχεται να διαταράσσει τον ύπνο, επηρεάζοντας τη ρύθμιση της όρεξης και των συναισθημάτων. Επιπλέον, το διαδικτυακό στρες θα μπορούσε να συμβάλλει στη χρήση του φαγητού ως τρόπου αντιμετώπισης δυσάρεστων συναισθημάτων.
Συμπερασματικά, η κατοχή smartphone στην ηλικία των 12 ετών συσχετίστηκε με περισσότερα συμπτώματα διατροφικών διαταραχών, γεγονός που υποδηλώνει ότι η χρονική στιγμή απόκτησης smartphone ενδέχεται να σχετίζεται με τον κίνδυνο διατροφικών διαταραχών και τα δεδομένα αυτά μπορεί να είναι πολύτιμα για τη διαμόρφωση συστάσεων για την σωματική, πνευματική, ψυχική ανάπτυξη των εφήβων, καθώς και τις διατροφικές τους συνήθειες.
Οι υπουργοί Ενέργειας των χωρών της Ευρωπαϊκής ‘Ενωσης συνέρχονται στο Δουβλίνο για να προσπαθήσουν να αμβλύνουν τις επιπτώσεις της εκτίναξης των τιμών των καυσίμων εν όψει ενός χειμώνα που διαγράφεται δύσκολος για τους καταναλωτές.
Η κατάσταση είναι σοβαρή, καθώς, από το τέλος του Φεβρουαρίου, ο πόλεμος στην Μέση Ανατολή και ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχουν προκαλέσει πρόσθετο ενεργειακό κόστος ύψους άνω των 100 δισεκατομμυρίων ευρώ για την τροφοδοσία των 27 χωρών μελών της Ευρωπαϊκής ‘Ενωσης, δήλωσε ο ευρωπαίος επίτροπος Νταν Γιόργκενσεν προσερχόμενος στην σύνοδο.
Το άτυπο αυτό ραντεβού στην Ιρλανδία που ασκεί την προεδρία της Ενωσης δεν αναμένεται να καταλήξει σε σημαντικές ανακοινώσεις. Αλλά θα είναι χρήσιμο για τον συντονισμό της ευρωπαϊκής απάντησης στην κρίση της ενέργειας σε συνεργασία με τον επικεφαλής του Διεθνή Οργανισμού Ενέργειας Φατίχ Μπιρόλ.
Τα κράτη μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας θα συζητήσουν αν επιπλέον στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου μπορούν να αποδεσμευθούν στην αγορά στο μέλλον, δήλωσε από την πλευρά του ο Φατίχ Μπιρόλ.
«Παρακολουθούμε πολύ στενά τις αγορές, ειδικά τις αγορές προϊόντων, του ντίζελ και άλλων. Εάν υπάρξει ανάγκη, φυσικά, θα συζητήσουμε με τις κυβερνήσεις των μελών την λήψη των αναγκαίων μέτρων», δήλωσε ο Φατίχ Μπιρόλ σε δημοσιογράφους στο Δουβλίνο πριν από την σύνοδο των υπουργών Ενέργειας.
Ο Μπιρόλ απέφυγε να σχολιάσει προτάσεις στις οποίες αναφέρθηκαν υπαινικτικά ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν και άλλοι για την αποδέσμευση επιπλέον στρατηγικών αποθεμάτων σε μία προσπάθεια μείωσης των τιμών του πετρελαίου.
Πριν από την σύσκεψη, ο Νταν Γιόργκενσεν απηύθυνε γραπτή σύσταση στους 27 για τον περιορισμό της ζήτησης φυσικού αερίου και της κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας τις ώρες αιχμής.
Η Ευρωπαϊκή ‘Ενωση θέλει να ευαισθητοποιήσει πριν από την περίοδο της θέρμανσης στα μέσα του Οκτωβρίου – αρχές Νοεμβρίου, εξηγεί ο Phuc-Vinh Nguyen του Ινστιτούτου Jacques-Delors.
Η Ευρωπαϊκή ‘Ενωση θέλει να αποφύγει οι ευρωπαϊκές χώρες να σπεύσουν να αποπληρώσουν τα αποθέματά τους, γεγονός που θα προκαλούσε περαιτέρω αύξηση των τιμών.
Τα επίπεδα των αποθεμάτων είναι «εξαιρετικά χαμηλά» γι’ αυτήν την περίοδο του έτους, γύρω στο 70% κατά μέσον όρο στην Ευρωπαϊκή ‘Ενωση (82% στην Γαλλία, αλλά μόνο 57% στην Γερμανία ή στην Ολλανδία). Ωστόσο, ο Νταν Γιόργκενσεν διαβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει κανένας άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια της τροφοδοσίας.
Πολύ εξαρτημένη από τις εισαγωγές υδρογονανθράκων, η Ευρωπαϊκή ‘Ενωση δεν έχει μαγικό ραβδί για να περιορίσει την εκτίναξη των τιμών.
Σε ό,τι αφορά τα καύσιμα, οι Ευρωπαίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με τιμές ρεκόρ στα πρατήρια. Το ντίζελ είχε φθάσει τα 2,23 ευρώ ανά λίτρο στην ΕΕ την περασμένη εβδομάδα, έναντι 1,59 ευρώ στο τέλος του Φεβρουαρίου.
Αντιμέτωπη με την άνοδο των τιμών, η Ευρωπαϊκή ‘Ενωση συνιστά στοχευμένη στήριξη των πλέον πληγέντων τομέων και έχει χαλαρώσει τους κανόνες για τις επιδοτήσεις.
Αναβολή της εφαρμογής του νόμου περί μεθανίου
Για την άμβλυνση του πληθωρισμού των καυσίμων, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε από τις Βρυξέλλες μία σειρά διευκολύνσεων, όπως η αναβολή για έναν χρόνο της έναρξης ισχύος της ευρωπαϊκής οδηγίας για τις εκπομπές μεθανίου, ενός αερίου που προκαλεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου και είναι εξαιρετικά ρυπογόνο.
Από το 2027, η οδηγία αυτή θα υποχρεώνει τις εταιρείες εισαγωγής υδρογονανθράκων στην Ευρώπη να παρακολουθούν και να δηλώνουν τις εκπομπές μεθανίου που συνδέονται με τις εισαγωγές τους.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται έτοιμη να επιτρέψει αυτή την αναβολή, προς μεγάλη δυσαρέσκεια των περιβαλλοντικών οργανώσεων που θεωρούν ότι δεν θα έχει κανέναν αντίκτυπο στις τιμές, ενώ θα αποτελέσει ακόμη μία υποχώρηση της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής.
Εν μέσω αυτής της τεταμένης κατάστασης, η Ευρωπαϊκή ‘Ενωση ελπίζει ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν θα απαγορεύσει τις εξαγωγές ντίζελ από τις ΗΠΑ, ένα ενδεχόμενο στο οποίο αναφέρθηκε ο αμερικανός πρόεδρος με στόχο την πτώση της τιμής του στην χώρα του.
Πέραν της παρούσας έκτακτης κατάστασης, οι Βρυξέλλες προωθούν τον εξηλεκτρισμό των χρήσεων (μεταφορές, βιομηχανία, θέρμανση). Η Ευρωπαϊκή ‘Ενωση επιδιώκει τον διπλασιασμό του μεριδίου της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική κατανάλωση ενέργειας στον ορίζοντα του 2040, για να φθάσει το 46%.
Εδώ και πολλά χρόνια, η Ευρώπη είναι καθηλωμένη στο 23%, διότι η ηλεκτρική ενέργεια κοστίζει σαφώς περισσότερο από το φυσικό αέριο και διότι δυσκολεύεται να απαλλαγεί από τα ορυκτά καύσιμα στην θέρμανση των κτιρίων και τις μεταφορές.
Η Ισπανία, η Πορτογαλία και το Λουξεμβούργο ζητούν την ένταξη στον νόμο δεσμευτικού στόχου για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για μετά το 2030.
Οι στρατιωτικές συμμαχίες δεν εξαλείφουν το «δίλημμα ασφάλειας» (security dilemma), αλλά το μετατοπίζουν από το επίπεδο της διακρατικής αντιπαλότητας στο επίπεδο εντός της συμμαχίας. Ο Glenn H. Snyder, στην κλασική του εργασία «The Security Dilemma in Alliance Politics» (1984) και στο μεταγενέστερο βιβλίο Alliance Politics, ανέδειξε ότι τα κράτη που συγκροτούν συμμαχίες αντιμετωπίζουν δύο συμμετρικούς αλλά αντίθετους φόβους: τον φόβο εγκατάλειψης (abandonment) και τον φόβο εγκλωβισμού (entrapment).
Γράφει ο Βαγγέλης Χωραφάς
Στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, το δίλημμα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η συμμαχία λειτουργεί ταυτόχρονα ως μηχανισμός συλλογικής άμυνας, ως φορέας διαμόρφωσης στρατηγικής κουλτούρας και ως πεδίο διαπραγμάτευσης εθνικών συμφερόντων. To άρθρο έχει τρεις στόχους: (α) να συνοψίσει το θεωρητικό πλαίσιο του διλλήματος ασφαλείας, (β) να δείξει πώς αυτό εκδηλώνεται σε διαφορετικά κράτη-μέλη και υποψήφιες χώρες, και (γ) να το εφαρμόσει στην τουρκική συζήτηση, με επίκεντρο την πρόταση του Cem Gürdeniz για αποχώρηση από την ολοκληρωμένη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ.
ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
2.1. Ορισμοί και βασική λογική
Σύμφωνα με τον Snyder, το «δίλημμα ασφάλειας στις συμμαχίες» προκύπτει από την αντίφαση μεταξύ της επιδίωξης ασφάλειας μέσω συλλογικών δεσμεύσεων και του κινδύνου που αυτές οι δεσμεύσεις δημιουργούν για το ίδιο το κράτος.
Abandonment (εγκατάλειψη): Ο κίνδυνος ότι ο σύμμαχος θα αποτύχει να τηρήσει τις δεσμεύσεις του σε περίπτωση κρίσης ή πολέμου. Η εγκατάλειψη μπορεί να λάβει πολλές μορφές: μη ενεργοποίηση ρητρών συλλογικής άμυνας, άρνηση παροχής κρίσιμων μέσων (π.χ. αερομεταφορά, ISR, πυρηνική ομπρέλα), ή ακόμη και επαναπροσέγγιση με τον αντίπαλο εις βάρος του συμμάχου.
Entrapment (εγκλωβισμός): Ο κίνδυνος ότι ένα κράτος θα «συρθεί» από τους συμμάχους του σε σύγκρουση που δεν εξυπηρετεί τα δικά του εθνικά συμφέροντα ή τα εξυπηρετεί μόνο μερικώς. Αυτό συμβαίνει συχνά λόγω υπερβολικά ισχυρών δεσμεύσεων, αυτόματων μηχανισμών επέμβασης, ή έντονης πολιτικής πίεσης για «συμμαχική αλληλεγγύη».
Η κεντρική παρατήρηση του Snyder είναι ότι οι δύο φόβοι συνδέονται αντίστροφα: όσο περισσότερο ένα κράτος επιδιώκει να μειώσει τον κίνδυνο εγκατάλειψης, τόσο αυξάνει την ένταση των δεσμεύσεών του (ισχυρές εγγυήσεις, μόνιμες δυνάμεις, κοινά επιτελεία, νομικά δεσμευτικές ρήτρες), αυξάνοντας έτσι και τον κίνδυνο εγκλωβισμού. Αντίστροφα, όσο περισσότερο ένα κράτος προσπαθεί να προστατευθεί από τον εγκλωβισμό (επιφυλάξεις σε επιχειρήσεις, διατήρηση εθνικού ελέγχου, επιλεκτική συμμετοχή), τόσο πιο αδύναμη μοιάζει η δέσμευση του, αυξάνοντας την πιθανότητα εγκατάλειψης ή την αντίληψη στους συμμάχους ότι «δεν είναι αξιόπιστος εταίρος».
2.2. Το ΝΑΤΟ ως πεδίο ενεργοποίησης του διλήμματος
Στο ΝΑΤΟ, το δίλημμα ασφαλείας εκδηλώνεται σε τρία διασυνδεδεμένα επίπεδα:
Θεσμική δέσμευση: Ρήτρα συλλογικής άμυνας (Άρθρο 5), συμμετοχή στην ολοκληρωμένη στρατιωτική δομή, πυρηνική κοινή χρήση, τυποποίηση (STANAGs), προ-τοποθέτηση δυνάμεων και μέσων.
Επιχειρησιακή συμμετοχή: Συμμετοχή ή μη σε αποστολές out-of-area (Αφγανιστάν, Λιβύη, Ιράκ), παρουσία σε αποτρεπτικές δυνάμεις (enhanced Forward Presence), readiness forces (VJTF). Κάθε περιορισμός (national caveats) μειώνει τον κίνδυνο εγκλωβισμού, αλλά αυξάνει την εντύπωση εγκατάλειψης.
Πολιτική στήριξη και στρατηγική επικοινωνία: Δηλώσεις «σκληρής δέσμευσης», κυρώσεις, διπλωματική στήριξη, κοινή διαμόρφωση αξιολόγησης απειλών. Η ασάφεια ή η απόσταση στις πολιτικές δηλώσεις μπορεί να μετριάσει τον εγκλωβισμό, αλλά τροφοδοτεί φόβους εγκατάλειψης, ιδίως σε κράτη πρώτης γραμμής.
Συνολικά, το δίλημμα ασφαλείας δεν είναι ανωμαλία αλλά δομικό χαρακτηριστικό κάθε μόνιμης στρατιωτικής συμμαχίας. Στη μεταψυχροπολεμική φάση, και ειδικά μετά το 2014 (Κριμαία) και το 2022 (πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία), αυτό το δίλημμα επανήλθε με ιδιαίτερη οξύτητα στο ΝΑΤΟ.
ΧΩΡΕΣ ΤΟΥ ΝΑΤΟ ΚΑΙ ΟΙ ΚΥΡΙΟΙ ΦΟΒΟΙ ΤΟΥΣ
3.1. Βαλτικές χώρες (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία)
Για τις βαλτικές δημοκρατίες, ο κυρίαρχος φόβος είναι η εγκατάλειψη απέναντι στη Ρωσία. Οι αναμνήσεις της σοβιετικής περιόδου, η γειτνίαση με τον ρωσικό χώρο και η δομή των ενόπλων δυνάμεων τους (μικρή κλίμακα, εξάρτηση από ενισχύσεις του NATO) καθιστούν την αξιοπιστία του Άρθρου 5 θεμελιακή.
Η ανάπτυξη «tripwire forces» (πολυεθνικοί σχηματισμοί μάχης) και η συνεχιζόμενη παρουσία αμερικανικών/συμμαχικών δυνάμεων έχει στόχο να μειώσει αυτή την αίσθηση εγκατάλειψης, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει το ρίσκο εγκλωβισμού. Ένα τοπικό επεισόδιο ή ατύχημα θα μπορούσε γρήγορα να μετατραπεί σε κρίση αξιοπιστίας για το ΝΑΤΟ συνολικά.
3.2. Πολωνία
Η Πολωνία συμμερίζεται σε μεγάλο βαθμό τον φόβο εγκατάλειψης των Βαλτικών χωρών, με επιπλέον ιστορικά προηγούμενα (διαμελισμοί, Γιάλτα, Σοβιετική κυριαρχία). Η στρατηγική της είναι να «δέσει» όσο γίνεται πιο στενά τις ΗΠΑ στην ανατολική πτέρυγα (βάσεις, πυραυλική άμυνα, F-35), μειώνοντας τον κίνδυνο εγκατάλειψης.
Ωστόσο, μια Πολωνία με ισχυρό ρόλο ως «προκεχωρημένο ανάχωμα» αυξάνει την πιθανότητα εγκλωβισμού. Σε περίπτωση που η Βαρσοβία υιοθετήσει πιο συγκρουσιακή στάση προς τη Μόσχα και το Μινσκ, οι υπόλοιποι σύμμαχοι θα κληθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην υποχρέωση αλληλεγγύης και στον φόβο εγκλωβισμού σε μία κλιμάκωση που δεν επέλεξαν.
3.3. Γερμανία
Η Γερμανία βιώνει ένα ιδιότυπο δίλημμα: από τη μία, υπάρχει έντονη ιστορική και κοινωνική απροθυμία για «στρατιωτικοποίηση», που ευνοεί την αποφυγή εγκλωβισμού περιφερειακές επεμβάσεις. Από την άλλη, ως κεντρικός πυλώνας της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, δέχεται ισχυρή πίεση να δείξει «αξιοπιστία» και να μην θεωρηθεί ότι εγκαταλείπει τους συμμάχους της, ιδίως στην ανατολική πτέρυγα.
Έτσι η γερμανική στάση ταλαντεύεται: διστακτική εμπλοκή σε out-of-area επιχειρήσεις (Αφγανιστάν, Λιβύη), προσεκτική κλιμάκωση στην Ουκρανία (διαδοχικές φάσεις παροχής οπλικών συστημάτων), αλλά με θεσμικά ισχυρή δέσμευση στο ΝΑΤΟ. Αυτή η στάση είναι τυπικό παράδειγμα προσπάθειας ισορροπίας ανάμεσα στους δύο πόλους του διλήμματος.
3.4. Γαλλία
Η Γαλλία είναι το κλασικό προηγούμενο στρατηγικής αυτονομίας εντός μιας συμμαχίας. Η απόφαση του De Gaulle (1966) να αποχωρήσει από την ολοκληρωμένη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ, διατηρώντας όμως τη συμμετοχή στη συμμαχία, ήταν άμεση απάντηση στο φόβο εγκλωβισμού σε αμερικανικές επιλογές και στον περιορισμό της γαλλικής πυρηνικής και στρατηγικής αυτονομίας.
Με την επιστροφή στην ολοκληρωμένη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ (2009), η Γαλλία επαναζύγισε το δίλημμα: διατήρησε το εθνικό πυρηνικό δόγμα και την έμφαση στη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ, αλλά αναγνώρισε ότι η πλήρης αποστασιοποίηση ενέχει ρίσκο εγκατάλειψης ή περιθωριοποίησης στη διαμόρφωση της νατοϊκής στρατηγικής.
3.5. Ηνωμένο Βασίλειο
Το Ηνωμένο Βασίλειο, ως στενότερος σύμμαχος των ΗΠΑ στην Ευρώπη και πυρηνικός εταίρος, κινείται παραδοσιακά προς την πλευρά αποτροπής της εγκατάλειψης: υπερβάλλουσα δέσμευση σε Νατοϊκές επιχειρήσεις, ισχυρή υποστήριξη της παρουσίας των ΗΠΑ στην Ευρώπη, ρόλος ενδιάμεσου μεταξύ ΗΠΑ και ηπειρωτικών συμμάχων.
Ωστόσο, ιδίως μετά το Ιράκ και το Αφγανιστάν, ο βρετανικός δημόσιος διάλογος έχει ενσωματώσει ισχυρή κριτική στον εγκλωβισμό σε αμερικανικές επεμβάσεις. Έτσι, το Λονδίνο ισορροπεί μεταξύ της ανάγκης να μην αφήσει να δημιουργηθεί η εντύπωση εγκατάλειψης προς τις ΗΠΑ και της ανάγκης να αποφύγει μια τρίτη μεγάλη περιπέτεια στο εξωτερικό, χωρίς σαφή στρατηγικό σκοπό.
3.6. Νότιες ευρωπαϊκές χώρες (Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία)
Οι χώρες αυτές δεν αντιλαμβάνονται τη Ρωσία ως άμεση στρατιωτική απειλή στον ίδιο βαθμό με την ανατολική πτέρυγα. Κατά συνέπεια, ο φόβος εγκλωβισμού σε βαλτικές/ουκρανικές κρίσεις είναι πιο έντονος, ειδικά όταν συνδέεται με πιέσεις για αύξηση αμυντικών δαπανών (2% και 5%) και με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια.
Ταυτόχρονα, η συμμετοχή τους στο ΝΑΤΟ και η επιθυμία να διατηρήσουν ρόλο στις αποφάσεις, αποτρέπει μια καθαρή κίνηση αποστασιοποίησης, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να εκληφθεί ως μερική εγκατάλειψη της συμμαχικής αλληλεγγύης. Στην πράξη, εφαρμόζουν στρατηγική «επιλεκτικής εμπλοκής» για να μετριάσουν τον κίνδυνο εγκλωβισμού χωρίς να ενισχύσουν υπερβολικά τον φόβο εγκατάλειψης.
3.7. Τουρκία
Η Τουρκία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό σύγχρονο παράδειγμα διπλού διλήμματος. Από τη μία, υπάρχει έντονος φόβος εγκατάλειψης απέναντι σε απειλές που η Άγκυρα θεωρεί υπαρξιακές: το κουρδικό ζήτημα (PKK/YPG), οι ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο, η παρουσία ανταγωνιστών στη Συρία και στο Ιράκ.
Από την άλλη, με την αυξανόμενη χρήση του ΝΑΤΟ ως εργαλείου αμερικανικής γεωπολιτικής (όπως την αντιλαμβάνεται η τουρκική συζήτηση) και την ανάδειξη της Ρωσίας και του Ιράν ως κρίσιμων γειτόνων, ενισχύεται ο φόβος εγκλωβισμού σε συγκρούσεις που δεν συνάδουν με την τουρκική επιθυμία για πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική και στρατηγική Γαλάζιας Πατρίδας.
3.8. Ελλάδα (1974–1980)
Η ελληνική εμπειρία αποχώρησης από την ολοκληρωμένη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, και η επιστροφή το 1980, είναι ένα εμβληματικό αλλά συχνά υποτιμημένο παράδειγμα του διλήμματος. Η αποχώρηση αντανακλούσε την αντίληψη ότι το ΝΑΤΟ εγκατέλειψε την Ελλάδα, επιτρέποντας σε μία σύμμαχο (Τουρκία) να δράσει χωρίς σοβαρό φραγμό.
Η επιστροφή, όμως, αντανακλούσε τη συνειδητοποίηση ότι η παραμονή εκτός της ολοκληρωμένης στρατιωτικής δομής του ΝΑΤΟ, οδηγούσε σε αυξανόμενο κίνδυνο στρατηγικής απομόνωσης και απώλειας επιρροής στις ισορροπίες του Αιγαίου και της νοτιοανατολικής πτέρυγας, προς όφελος της Τουρκίας -δηλαδή σε έναν άλλο τύπο εγκλωβισμού, αυτή τη φορά στην περιθωριοποίηση, αν η Ελλάδα επιχειρούσε να κινηθεί μόνη της.
3.9. Ισραήλ (υποψήφιο/συνεργαζόμενο)
Στον ισραηλινό διάλογο για πιθανή, ή υποθετική ένταξη στο ΝΑΤΟ, το δίλημμα εγκλωβισμός vs εγκατάλειψη αναφέρεται ρητά, Από τη μια πλευρά, η ένταξη θα μείωνε τον φόβο εγκατάλειψης σε κρίση υψηλής έντασης. Από την άλλη, θα μπορούσε να εγκλωβίσει το Ισραήλ σε κρίσεις άλλων ΝΑΤΟϊκών μελών, ή να περιορίσει την ελευθερία κινήσεων στην περιοχή του.
3.10. Ουκρανία (υποψήφια)
Η ουκρανική περίπτωση φωτίζει το δίλημμα από την ανάποδη: η μη-ένταξη διατηρεί υψηλό τον φόβο της εγκατάλειψης ανά πάσα στιγμή από το ΝΑΤΟ, ενώ η προοπτική ένταξης δημιουργεί φόβο εγκλωβισμού για εκείνα τα μέλη του ΝΑΤΟ, που θα έπρεπε να δεσμευθούν σε άμεση σύγκρουση με τη Ρωσία.
ΣΕΝΑΡΙΑ ΚΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΛΗΜΜΑΤΟΣ
Μπορούμε να ανιχνεύσουμε το δίλλημα εγκατάλειψη vs εγκλωβισμός σε μια σειρά σεναρίων, τα οποία συχνά αναλύονται σε στρατιωτικό επίπεδο.
4.1. Σενάριο Βαλτικής / Μαύρης Θάλασσας
Μπορεί να υπάρξει ένα επεισόδιο όπου ρωσικές ή φιλορωσικές δυνάμεις προκαλούν ένα σοβαρό περιστατικό σε βαλτική χώρα ή στη Μαύρη Θάλασσα, (π.χ. κατάρριψη drone με συμμαχικό προσωπικό, ναυτικό επεισόδιο σε διεθνή ύδατα, ή κυβερνοεπίθεση με υλικές συνέπειες). Τα βαλτικά κράτη και η Πολωνία πιέζουν για αυστηρή εφαρμογή του Άρθρου 5, με ανησυχία ότι οποιαδήποτε χλιαρή αντίδραση θα σηματοδοτήσει εγκατάλειψη και θα καταρρακώσει την αποτρεπτική αξιοπιστία της συμμαχίας.
Ταυτόχρονα, κράτη της δυτικής και νότιας Ευρώπης, καθώς και μέλη με στενές οικονομικές σχέσεις με τη Ρωσία, φοβούνται ότι μια άμεση στρατιωτική απάντηση θα τα εγκλωβίσει σε μια γενικευμένη σύγκρουση που δεν είναι έτοιμα να αναλάβουν. Η πίεση για «αναλογική» αντίδραση, για κυρώσεις αντί στρατιωτικής απάντησης, ή για ενίσχυση αποτρεπτικής παρουσίας χωρίς άμεση ένοπλη σύγκρουση, είναι η έκφραση αυτού του φόβου εγκλωβισμού.
4.2. Σενάριο Ανατολικής Μεσογείου / Αιγαίου
Σε μια κρίση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας για θαλάσσιες ζώνες, ενεργειακούς πόρους ή στρατιωτική παρουσία στα νησιά, η Ελλάδα θα απαιτήσει έντονη πολιτική και, ενδεχομένως, στρατιωτική υποστήριξη για να μην νιώσει εγκαταλελειμμένη από τη συμμαχία στην αντιπαράθεσή της με έναν άλλο σύμμαχο, ιδίως αν αυτός είναι ο επιτιθέμενος.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, θα φοβάται ότι το ΝΑΤΟ θα κλίνει προς την ελληνική και την κυπριακή ερμηνεία του status quo, με αποτέλεσμα να βρεθεί εγκλωβισμένη σε ένα δυσμενές διπλωματικό περιβάλλον, όπου τα εθνικά της συμφέροντα στον χώρο της Γαλάζιας Πατρίδας θα υπονομεύονται από τους ίδιους της τους συμμάχους. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη αναζήτηση στρατηγικής αυτονομίας, εκτός ΝΑΤΟ.
4.3. Σενάριο Μέσης Ανατολής / Ιράν
Κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ/Ισραήλ και Ιράν, με χτυπήματα σε ναυτιλία, βάσεις, ενεργειακές και πολιτικές υποδομές, αναζωπύρωσε τον αμερικανικό κίνδυνο έκδηλης εγκατάλειψης από ευρωπαίους συμμάχους, στο βαθμό που αυτοί αρνήθηκαν να συμμετάσχουν επιχειρησιακά ή να παράσχουν βάσεις.
Για πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όμως, καθώς και για την Τουρκία, ο κυρίαρχος φόβος είναι ο εγκλωβισμός σε πόλεμο με περιφερειακές και εσωτερικές συνέπειες (ενεργειακές τιμές, προσφυγικές ροές, τρομοκρατικό ρίσκο). Έτσι, η άρνηση συνδρομής γίνεται εργαλείο μείωσης του εγκλωβισμού, με κόστος την αύξηση της έκδηλης εγκατάλειψης από πλευράς ΗΠΑ.
4.4. Σενάριο Ουκρανίας και διεύρυνσης
Η σταδιακή σύγκλιση του ΝΑΤΟ με την Ουκρανία, είτε μέσω de facto ένταξης είτε μέσω εγγυήσεων ασφάλειας, επιδεινώνει το δίλημμα. Τα κράτη της ανατολικής πτέρυγας φοβούνται ότι αν το ΝΑΤΟ δεν προσφέρει επαρκείς εγγυήσεις, η Ουκρανία – και κατ’ επέκταση τα ίδια – θα βιώσουν εγκατάλειψη απέναντι στη Ρωσία.
Ταυτόχρονα, κράτη που δεν επιθυμούν άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση με τη Ρωσία φοβούνται ότι η πλήρης ένταξη της Ουκρανίας θα τα εγκλωβίσει σε μια σύγκρουση από την οποία δεν μπορούν εύκολα να απεμπλακούν, ειδικά αν το Κίεβο υιοθετήσει επιθετική στρατηγική ανακατάληψης εδαφών.
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΔΙΛΗΜΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΤΟ
Το δίλημμα εγκλωβισμός vs εγκατάλειψη δεν είναι αφηρημένο, αλλά προκύπτει από συγκεκριμένες πολιτικές και θεσμικές επιλογές.
Η διεύρυνση της κοινής δομής διοίκησης, των μόνιμων δυνάμεων, των αυτόματων ρητρών αντίδρασης, και της «στρατηγικής διαβεβαίωσης» των συμμάχων μπορεί να μειώσει τον φόβο εγκατάλειψης, αλλά αυξάνει την πιθανότητα να εισέλθουν οι σύμμαχοι σε συγκρούσεις από τις οποίες δεν μπορούν να αποδεσμευτούν πολιτικά, χωρίς απώλεια κύρους. Η κατανομή κόστους και ρόλων σε επιχειρήσεις (π.χ. ποιος αναλαμβάνει στόχους υψηλού ρίσκου) επηρεάζει άμεσα την αντίληψη εγκλωβισμού (αν ένα κράτος θεωρεί ότι σηκώνει δυσανάλογο βάρος) και εγκατάλειψης (αν θεωρεί πως άλλοι «κρύβονται πίσω» από την ομπρέλα του).
Η επιφύλαξη συμμετοχής σε συγκεκριμένες ΝΑΤΟϊκές αποστολές (π.χ. περιορισμοί κανόνων εμπλοκής, μη συμμετοχή σε επιχειρήσεις υψηλής έντασης) μειώνει τον κίνδυνο εγκλωβισμού, αλλά τροφοδοτεί την εντύπωση «αναξιόπιστου συμμάχου», αυξάνοντας τον φόβο εγκατάλειψης σε μελλοντικές κρίσεις.
Οι δηλώσεις απόλυτης δέσμευσης («ακλόνητες εγγυήσεις», «μια επίθεση σε έναν είναι επίθεση σε όλους») και η επιθετική ρητορική προς αντιπάλους μειώνουν τις αμφιβολίες των συμμάχων για εγκατάλειψη, αλλά μπορούν να παγιδεύσουν πολιτικά τα κράτη σε κλιμάκωση, από την οποία δύσκολα μπορούν να αποκλιμακώσουν χωρίς σοβαρή απώλεια αξιοπιστίας.
Συνεπώς, η διαχείριση του διλήμματος δεν είναι απλώς ρητορική επιλογή, αλλά συνδέεται με πολύ συγκεκριμένες αποφάσεις για δομές διοίκησης, κανόνες ανάπτυξης, κανόνες εμπλοκής και πολιτική επικοινωνία.
Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ CEM GÜRDENİZ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ
6.1. Η λογική του Gürdeniz
Ο Cem Gürdeniz, ναύαρχος ε.α. και θεωρητικός της «Γαλάζιας Πατρίδας», στο άρθρο του «The Global Balance of Power: NATO Creates Risks, Not Security for Türkiye» υποστηρίζει ότι το ΝΑΤΟ, στην τρέχουσα φάση, λειτουργεί κυρίως ως φορέας κινδύνων για την Τουρκία παρά ως εγγυητής ασφάλειας.
Το επιχείρημα του Gürdeniz μπορεί να συνοψιστεί στα εξής σημεία:
Μεταμόρφωση του ΝΑΤΟ: Από συμμαχία ανάσχεσης της ΕΣΣΔ, το ΝΑΤΟ έχει γίνει βασικό εργαλείο της αμερικανικής γεωπολιτικής, που χρειάζεται έναν «μόνιμο εχθρό» (Ρωσία, Κίνα, Ιράν) για να διατηρεί τη συνοχή του και την αμερικανική ηγεμονία στην Ευρώπη.
Η Τουρκία ως προκεχωρημένο φυλάκιο: Η Τουρκία, χάρη στη γεωγραφία της (Στενά, Μαύρη Θάλασσα, Ανατολική Μεσόγειος, Μέση Ανατολή), μετατρέπεται σε προκεχωρημένο φυλάκιο σε σχεδόν όλα τα μέτωπα αντιπαράθεσης του ΝΑΤΟ με Ρωσία και Ιράν, αυξάνοντας τον κίνδυνο εγκλωβισμού σε συγκρούσεις που δεν εξυπηρετούν το τουρκικό συμφέρον σταθερότητας με τους γείτονες.
Ασυμβατότητα απειλών: Οι κύριες απειλές που αντιλαμβάνεται η Τουρκία (ΠΚΚ/YPG, Ανατολική Μεσόγειος, Γαλάζια Πατρίδα, Συρία) δεν ταυτίζονται με τις προτεραιότητες του ΝΑΤΟ, ενώ πολλά μέλη του ΝΑΤΟ υιοθετούν πολιτικές που η Άγκυρα βλέπει ως εχθρικές (στήριξη YPG, καταφύγια Γκιουλενιστών, ελληνοκεντρικές πολιτικές στην Ανατ. Μεσόγειο). Αυτό ενισχύει την αντίληψη ότι η συμμαχία δεν αποτρέπει την εγκατάλειψη, αλλά επιτείνει την έκθεση.
Πρόταση: Γαλλικό μοντέλο 1966, τουρκική εκδοχή: Ο Gürdeniz προτείνει η Τουρκία να εξετάσει σοβαρά την αποχώρηση από την ολοκληρωμένη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ, διατηρώντας όμως τη συμμετοχή στο ΝΑΤΟ ως πολιτική συμμαχία. Αυτό θα επέτρεπε, κατά την άποψή του, πλήρη εθνικό έλεγχο των ενόπλων δυνάμεων, των βάσεων, των ραντάρ και των τακτικών πυρηνικών στο έδαφος της Τουρκίας, μειώνοντας τον κίνδυνο εγκλωβισμού, χωρίς να διαρρηγνύει εντελώς τους δεσμούς με τη Δύση.
Οικονομική διάσταση και στρατηγική αυτονομία: Ο Gürdeniz υπογραμμίζει ότι η μεγαλύτερη στρατηγική τρωτότητα της Τουρκίας είναι η οικονομική εξάρτηση από εξωτερική χρηματοδότηση. Όσο συνεχίζεται αυτό, η Τουρκία θα παραμένει ευάλωτη σε πολιτικές πιέσεις του «Ατλαντικού συστήματος». Άρα η απεξάρτηση από τη δυτική χρηματοδότηση και η στροφή σε παραγωγικό/εθνικό μοντέλο ανάπτυξης είναι προϋπόθεση για ουσιαστική στρατηγική αυτονομία.
Στην ουσία, ο Gürdeniz διαβάζει το δίλημμα εγκατάλειψη vs εγκλωβισμός ως να έχει ήδη κριθεί. Κατά τη δική του οπτική, η Τουρκία έχει βιώσει de facto εγκατάλειψη σε ζητήματα ΠΚΚ/YPG και Ανατολικής Μεσογείου, ενώ ταυτόχρονα απειλείται με εγκλωβισμό σε ευρύτερες συγκρούσεις με τη Ρωσία και το Ιράν. Επομένως, το συμπέρασμα είναι ότι το ισοζύγιο γύρισε αρνητικά και απαιτείται ριζική αναπροσαρμογή.
6.2. Άλλες απόψεις στην Τουρκία
Η τουρκική συζήτηση δεν είναι μονολιθική. Μπορούν να διακριθούν τουλάχιστον τρεις άλλες βασικές γραμμές αντίληψης, όπως αποτυπώνονται σε αναλύσεις think tanks, ακαδημαϊκές μελέτες και πολιτική ρητορική.
Η πρώτη αφορά τη πλήρη παραμονή και διαχείριση τριβών, αυτή η γραμμή υποστηρίζει ότι, παρά τις σοβαρές τριβές, το ΝΑΤΟ παραμένει κρίσιμο για τη διεθνή θέση της Τουρκίας. Η αποχώρηση από την ολοκληρωμένη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ θα μείωνε δραστικά την τουρκική επιρροή στις νατοϊκές αποφάσεις, θα υπονόμευε την πρόσβαση σε τεχνολογία, πληροφορίες και διαλειτουργικότητα, και θα μπορούσε να οδηγήσει σε de facto εγκατάλειψη της Τουρκίας σε μελλοντικές κρίσεις. Οι υποστηρικτές αυτής της άποψης προτείνουν «σκληρή διαπραγμάτευση» εντός του ΝΑΤΟ, όχι αποστασιοποίηση τύπου De Gaulle.
Η δεύτερη αφορά την επιδίωξη στρατηγικής αυτονομίας εντός του ΝΑΤΟ, Πρόκειται για μια μορφή «στρατηγικής αυτονομίας χωρίς ρήξη». Η Τουρκία, με βάση αυτή την αντίληψη, πρέπει να ενισχύσει τους δεσμούς της με μη δυτικούς εταίρους (Ρωσία, Κίνα, κράτη του Κόλπου, Αφρική) και να καλλιεργήσει ανεξάρτητη αμυντική βιομηχανία, αλλά να παραμείνει ενεργό μέλος της νατοϊκής δομής ώστε να αποφεύγει την πλήρη απομόνωση και να διατηρεί τον λόγο της στο ευρωατλαντικό σύστημα.
Η τρίτη αφορά την κριτική στο «γαλλικό προηγούμενο» και στο μπλοκ αντι-αμερικανικών αφηγήσεων. Ορισμένες μελέτες επισημαίνουν ότι η τουρκική αναζήτηση στρατηγικής αυτονομίας συχνά «προωθείται» από ένα οικοσύστημα ιδρυμάτων/δεξαμενών σκέψης με έντονα αντι-αμερικανικό αφήγημα, το οποίο, όμως, δεν παίρνει επαρκώς υπόψη τις δομικές διαφορές μεταξύ Γαλλίας της δεκαετίας του 1960 και Τουρκίας του 21ου αιώνα (πυρηνική δύναμη, θέση στην ΕΕ, οικονομική δομή κ.λπ.). Η υιοθέτηση γαλλικού μοντέλου χωρίς ανάλογες προϋποθέσεις μπορεί να οδηγήσει σε ασύμμετρες απώλειες για την Τουρκία.
Συνολικά, ενώ ο Gürdeniz εκφράζει μια συνεκτική και δημοφιλή σε ορισμένους κύκλους γραμμή υπέρ «δραστικής απεμπλοκής» από τα νατοϊκά δεσμά, η κυρίαρχη πολιτική τάση στην Άγκυρα μέχρι τώρα φαίνεται να κινείται προς την κατεύθυνση διαχείρισης του διλήμματος εντός του ΝΑΤΟ, με ταλαντεύσεις ανάλογα με τις κυβερνητικές προτεραιότητες και τις διεθνείς ισορροπίες.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Το δίλημμα εγκατάλειψη vs εγκλωβισμός παραμένει κεντρικό για την κατανόηση της δυναμικής του ΝΑΤΟ. Η θεωρία του Snyder παρέχει ένα ισχυρό αναλυτικό εργαλείο για την ερμηνεία των συμπεριφορών κρατών-μελών, από τα Βαλτικά κράτη μέχρι την Τουρκία και την Ελλάδα. Τα σενάρια κρίσης δείχνουν ότι το δίλημμα δεν είναι αφηρημένο, αλλά ενεργοποιείται από συγκεκριμένα επεισόδια και πολιτικές επιλογές.
Η τουρκική περίπτωση, και ειδικά η πρόταση Gürdeniz, φωτίζει το πώς το δίλημμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα υπέρ ριζικών αλλαγών στη συμμαχική θέση μιας χώρας. Ωστόσο, έχουν σημασία και οι αντίθετες απόψεις στην Τουρκία που υπογραμμίζουν ότι η διαχείριση του διλήμματος δεν απαιτεί αναγκαστικά ρήξη, αλλά μπορεί να επιδιωχθεί μέσω «στρατηγικής αυτονομίας εντός του ΝΑΤΟ».
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, όταν ρωτήθηκε για τους ισχυρισμούς της Δύσης ότι η Μόσχα διεξάγει έναν υβριδικό πόλεμο κατά των ευρωπαϊκών χωρών, είπε ότι η Ευρώπη είναι αυτή που βρίσκεται σε πόλεμο με τη Ρωσία.
«Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι πρόκειται για πόλεμο που διεξάγει η Ευρώπη εναντίον μας», δήλωσε ο Λαβρόφ στους δημοσιογράφους, αναφερόμενος στις προμήθειες όπλων που παρέχει η Ευρώπη στην Ουκρανία.
Στις νέες δυνατότητες που δημιουργούνται για εργασία και μόνιμη εγκατάσταση στην Περιφέρεια επικεντρώνεται στην εβδομαδιαία ανάρτησή του ο υφυπουργός στον Πρωθυπουργό Θανάσης Κοντογεώργης, απαριθμώντας μια σειρά έργων που έγιναν από τη Θεσσαλία μέχρι το Καστελόριζο και από τη Δράμα μέχρι την Αμοργό.
Στο ερώτημα «τι άλλαξε αυτή την εβδομάδα στην Περιφέρεια» ο κ. Κοντογεώργης επισημαίνει ότι «η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο σε μια λίστα έργων και χρηματοδοτήσεων. Βρίσκεται κυρίως στις συνδέσεις μεταξύ τους».
Στο αν μπορεί κάποιος να βρει δουλειά χωρίς να χρειαστεί να εγκαταλείψει τον τόπο του. Στο αν ένας εκπαιδευτικός ή ένας γιατρός μπορεί να υπηρετήσει στην Περιφέρεια με καλύτερους όρους. Στο αν υπάρχουν σχολεία, υπηρεσίες υγείας, δρόμοι, νερό και χώροι άθλησης. Και τελικά, στο αν ένας τόπος δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να μείνουν περισσότεροι άνθρωποι, να επιστρέψουν ή να κάνουν εκεί μια νέα αρχή.
Ειδική αναφορά γίνεται στο νέο πρόγραμμα της ΔΥΠΑ, το οποίο προβλέπει αποκλειστική τηλεργασία για ανέργους που ζουν σε ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές, με επιδότηση του 90% του μισθού και των ασφαλιστικών εισφορών για έναν χρόνο, αλλά και στην πίστωση της επιστροφής δύο ενοικίων σε 17.074 εκπαιδευτικούς, γιατρούς και νοσηλευτές που υπηρετούν στην Περιφέρεια.
Την ίδια στιγμή, στο Καστελλόριζο συζητείται ήδη ένα νέο μοντέλο που συνδέει κίνητρα εγκατάστασης, στέγαση δημοσίων λειτουργών και νέες δυνατότητες τηλεργασίας, με στόχο να γίνει πιο εφικτή η μόνιμη ζωή σε έναν απομακρυσμένο τόπο, ενώ στη Θεσσαλία προχωρά η ένταξη 799 νέων αγροτών και κτηνοτρόφων στο πρόγραμμα «Εγκατάσταση Γεωργών Νεαρής Ηλικίας», σε μία προσπάθεια να παραμείνουν νέοι άνθρωποι στον πρωτογενή τομέα.
Παράλληλα, αναφέρεται στη συνεργασία της ΔΕΗ με την Amazon Web Services, στη Δυτική Μακεδονία, για την ανάπτυξη Data Center ισχύος 300 MW, με την πρώτη φάση της επένδυσης να υπολογίζεται στα 3,5 δισ. ευρώ. Μια επένδυση, που όπως σημειώνει, «προσθέτει μια νέα διάσταση στον παραγωγικό μετασχηματισμό μιας περιοχής που βρίσκεται σε μετάβαση».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, επίσης, στη χρηματοδότηση για τα δύο νέα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα στο Ιόνιο και στο Νότιο Αιγαίο, συνδέοντας την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος με το μέλλον των νησιωτικών περιοχών. Τα πάρκα αφορούν δύο μεγάλα θαλάσσια οικοσυστήματα, ενώ προβλέπονται και παραρτήματα σε Κύθηρα, Μήλο και Αμοργό.
«Η ανάπτυξη όμως έχει αξία όταν συνοδεύεται και από κοινωνική συνοχή», υποστηρίζει ο κ. Κοντογεώργης, ξεχωρίζοντας το νέο Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Νικηφόρου στη Δράμα. Οι κρατούμενοι αποκτούν τη δυνατότητα να ολοκληρώσουν την υποχρεωτική εκπαίδευση και να πάρουν τίτλο ισότιμο με απολυτήριο Γυμνασίου.
Στην Κατερίνη, παράλληλα, δημιουργείται νέο προπτυχιακό πρόγραμμα του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος στη «Διοίκηση Ναυτιλιακών και Συνδυασμένων Μεταφορών», ενώ στην Πελοπόννησο ενεργοποιείται δράση 3,5 εκατ. ευρώ για τη συμμετοχή ατόμων με αναπηρία και πολιτών άνω των 65 ετών που αντιμετωπίζουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού σε αθλητικές, πολιτιστικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες.
Ο υφυπουργός στον Πρωθυπουργό αναφέρεται και σε άλλες μικρότερες αλλά εξίσου σημαντικές παρεμβάσεις όπως στις αναβαθμίσεις σχολείων στο Καρπενήσι, στην Ορεινή Κορινθία και στην Κύμη, στις νέες αθλητικές υποδομές από το Ρέθυμνο και την Άνδρο μέχρι τη Θεσσαλία και τη Φολέγανδρο, στο νέο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών στο νοσοκομείο Θήβας, στα ανακαινισμένα Κέντρα Υγείας Διστόμου και Αλιάρτου, στα δύο νέα Κέντρα Ημέρας Ολικής Φροντίδας Ψυχικής Υγείας για ανθρώπους με άνοια και Alzheimer στην Κω και για άτομα με αυτισμό και νευροαναπτυξιακές διαταραχές στη Σύρο, στην ολοκλήρωση του Ε65 που ενισχύει τη σύνδεση της Κεντρικής Ελλάδας με την Ήπειρο και τη Δυτική Μακεδονία κ.α.
«Αν υπάρχει λοιπόν ένα κοινό νήμα σε όλα αυτά, είναι ότι η Περιφέρεια δεν αναπτύσσεται με μία παρέμβαση και από έναν μόνο φορέα», υπογραμμίζει ο κ. Κοντογεώργης. «Πάνω από όλα», καταλήγει, «χρειάζεται συνεργασία, ώστε οι ανάγκες που καταγράφονται σε κάθε τόπο να μετατρέπονται σταδιακά σε συγκεκριμένες λύσεις».
Πάλι τα ίδια! Μιλάμε για την πολιτική τρομοκρατία, μιλάμε για την πολιτική αλητεία των κουκολοφόρων.
Γράφει ο συνεργάτης του Έμβολος δημοσιογράφος Νίκος Γ. Σακελλαρόπουλος
Λίγο μόλις καιρό μετά τη φρικτή δολοφονία της Βάγιας Νέστορα στη Θεσσαλονίκη από … οραματιστές της… επανάστασης, είχαμε επιθέσεις και καταστροφές σε τρία γραφεία. Κατά …σύμπτωση της ΝΔ. Στα κεντρικά της στην Κυψέλη, στο πολιτικό γραφείο του Ανδρέα Λοβέρδου στη Δάφνη και στο γραφείο του αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών Νίκου Παπαθανάση στο Μαρούσι.
Οι αλήτες επανέκαμψαν. Τι κι αν συνελήφθησαν οι δράστες της Θεσσαλονίκης; Τι κι αν συλλαμβάνονται κάθε λίγο και λιγάκι διάφορα μπουμπούκια τσακωμένα με τη ζωή.
Κι εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία. Δεν είναι οι μπογιές. Δεν είναι οι τζαμαρίες. Δεν είναι καν οι βαριοπούλες. Είναι η νοοτροπία που βρίσκεται από πίσω τους.
Η νοοτροπία εκείνων που έχουν αποφασίσει ότι η Δημοκρατία είναι ανεκτή μόνο όταν τους κάνει τα χατίρια. Όταν όμως η κάλπη, οι θεσμοί και η κοινωνία δεν τους δίνουν αυτό που θέλουν, τότε αναλαμβάνουν οι κουκούλες. Αυτή είναι η πραγματική ουσία της πολιτικής βίας.
Και καλό είναι να τελειώνουμε κάποτε με τις βολικές αυταπάτες. Η πολιτική τρομοκρατία στην Ελλάδα δεν φύτρωσε από το πουθενά. Για δεκαετίες, οργανώσεις της Αριστεράς χρησιμοποίησαν τη δολοφονία, τις μολότοφ και την ένοπλη βία, ως δήθεν πολιτικό εργαλείο. Από την άλλη πλευρά, η ακροδεξιά και τα νεοναζιστικά απομεινάρια έγραψαν τη δική τους ματωμένη σελίδα με την ίδια ακριβώς περιφρόνηση για την ανθρώπινη ζωή και τη δημοκρατική νομιμότητα. Άλλες σημαίες, ίδιο δηλητήριο.
Ο ένας επικαλείται την «επανάσταση». Ο άλλος το έθνος, τη φυλή ή τη δική του φαντασίωση περί τάξης. Και οι δύο καταλήγουν στο ίδιο σημείο: ο αντίπαλος δεν είναι πια άνθρωπος με δικαίωμα στη διαφωνία, είναι στόχος.
Όχι. Δεν είναι «παιδιά», είναι εγκληματίες. Είναι ενήλικες που πρέπει να λογοδοτούν για τις πράξεις τους.
Και δεν έχει καμία σημασία αν κρατούν μπογιά, βαριοπούλα, γκαζάκι ή πιστόλι. Η κλίμακα της πράξης μπορεί να διαφέρει. Η δημοκρατική αρχή όμως είναι μία: κανείς δεν αποκτά πολιτικό δικαίωμα πάνω στον άλλον, για οιονδήποτε λόγο.
Είναι και κάτι άλλο, εξίσου απωθητικό.
Είναι τα «ναι μεν αλλά…», που αποτελούν επιτομή της υποκρισίας.
«Ναι, καταδικάζουμε τη βία, αλλά…». «Ναι, ήταν απαράδεκτη η επίθεση, αλλά…»… «Ναι, είναι τραγικός ο θάνατος, αλλά μήπως ήταν προβοκάτσια;»…
Όχι ρε μαλάκες, δεν ήταν προβοκάτσια, ήταν δολοφονία!
Η Δημοκρατία δεν λειτουργεί με αστερίσκους. Δεν υπάρχει αστερίσκος δίπλα στη δολοφονία, δίπλα στην καταστροφή, δίπλα στις επιθέσεις που σκορπούν φόβο. Δεν υπάρχει υποσημείωση δίπλα στον εμπρησμό. Δεν υπάρχει «ναι μεν» δίπλα στην τρομοκρατία.
Και όποιος πραγματικά πιστεύει στη Δημοκρατία οφείλει να το εκφράζει καθαρά, ιδίως όταν το θύμα βρίσκεται στην απέναντι πολιτική πλευρά.
Εκεί φαίνεται ο δημοκράτης. Όχι όταν υπερασπίζεται τον δικό του, αλλά όταν υπερασπίζεται το δικαίωμα του άλλου να υπάρχει, να μιλάει, να πολιτεύεται, να εκλέγεται και να διαφωνεί χωρίς να φοβάται ότι κάποιος θα του σπάσει το γραφείο, θα του κάψει το σπίτι ή θα τον σημαδέψει επειδή δεν του αρέσει η πολιτική του.
Αυτό είναι το ελάχιστο. Κι αν ακόμη και αυτό το ελάχιστο χρειάζεται κάθε φορά να το συζητάμε και να το υπενθυμίζουμε, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στους κουκουλοφόρους. Βρίσκεται και στην ανοχή απέναντί τους.
Γιατί η Δημοκρατία δεν απειλείται μόνο από εκείνους που σπάνε τις τζαμαρίες. Απειλείται και από εκείνους που κοιτάζουν τις σπασμένες τζαμαρίες και ψάχνουν δικαιολογία.
Ξέρετε κάτι; Θα ήταν ευχής έργο να πάνε να καταθέσουν βουλευτές και πολιτικοί αρχηγοί της Αριστεράς στις δίκες των δολοφόνων της Βάγιας Νέστορα. Να δείξουν εμπράκτως την φραστική τους καταδίκη.
Το βέβαιο είναι ότι κάποια στιγμή πρέπει όλοι να αποφασίσουμε αν θέλουμε μια Δημοκρατία στην οποία κερδίζει η ψήφος ή μια πολιτική ζούγκλα στην οποία κερδίζει όποιος σκοτώνει ή κρατάει την πιο βαριά βαριοπούλα…
Συνεδριάζει σήμερα στις 11.00 το πρωί υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, στο Μέγαρο Μαξίμου, το Υπουργικό Συμβούλιο.
Στην ατζέντα της συνεδρίασης του Υπουργικού Συμβουλίου περιλαμβάνονται:
-Παρουσίαση από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη τον υφυπουργό Θάνο Πετραλιά και τον Υφυπουργό Δημήτρη Μαρκόπουλο του νομοσχεδίου για την ενίσχυση του εισοδήματος και την προώθηση της αποταμίευσης,
-Εισήγηση από τον αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκο Παπαθανάση σχετικά με την ολοκλήρωση των οροσήμων και στόχων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και την υποβολή των τελικών αιτημάτων πληρωμής της χώρας,
-Εισήγηση από τον υπουργό Επικρατείας ‘Ακη Σκέρτσο, τον Υπουργό Υγείας ‘Αδωνι Γεωργιάδη και τον Υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου σχετικά με το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων για την πρόσβαση ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης,
-Παρουσίαση από τον υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη και τον υφυπουργό Γιάννη Μπούγα του νομοσχεδίου για τον Κώδικα Δικηγόρων,
-Παρουσίαση από τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη και τον υφυπουργό Γιάννη Λαμπρόπουλο του νομοσχεδίου για την Υπηρεσία Εξωτερικής Φρούρησης και το Σωφρονιστικό Σύστημα,
-Παρουσίαση από τον αναπληρωτή υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκο Παπαθανάση του νομοσχεδίου για τη διαχείριση και την ενίσχυση των αναπτυξιακών προγραμμάτων,
-Εισήγηση από τον υπουργό Επικρατείας ‘Ακη Σκέρτσο σχετικά με τα προσχέδια δράσης Υπουργείων για το 2027,
-Εισήγηση από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο και την υφυπουργό Βιβή Χαραλαμπογιάννη σχετικά με τον ετήσιο προγραμματισμό προσλήψεων δημοσίου τομέα έτους 2027.
ΓΕΝΙΚΗ ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΚΑΙΡΟΥ ΓΙΑ ΣΗΜΕΡΑ ΤΕΤΑΡΤΗ 30-9-2026
ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
Πιο άστατος θα είναι ο καιρός στα ανατολικά ηπειρωτικά, τις Σποράδες, την Εύβοια, τις Κυκλάδες — κυρίως στα δυτικά τμήματα — και την Κρήτη, όπου αναμένονται αυξημένες νεφώσεις, τοπικές βροχές και σποραδικές καταιγίδες, κυρίως σε θαλάσσιες και παραθαλάσσιες περιοχές. Στην Εύβοια και την Κρήτη τα φαινόμενα από το μεσημέρι ενδέχεται κατά τόπους να είναι έντονα. Στην υπόλοιπη χώρα θα επικρατούν νεφώσεις κατά διαστήματα, με τοπικές βροχές κυρίως στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στη δυτική Πελοπόννησο. Οι άνεμοι στα δυτικά θα πνέουν ανατολικοί έως βορειοανατολικοί 3 με 5 μποφόρ και τοπικά στο Ιόνιο έως 6 μποφόρ. Στα ανατολικά θα είναι βόρειοι 4 με 5 μποφόρ, ενώ στο Αιγαίο θα ενισχυθούν στα 6 με 7 και τοπικά στα 8 μποφόρ. Η θερμοκρασία θα φτάσει στα ηπειρωτικά τους 21 με 25 βαθμούς, τοπικά στα δυτικά τους 26, και στη νησιωτική χώρα τους 23 με 26 βαθμούς Κελσίου.
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ – ΘΡΑΚΗ
Καιρός: Νεφώσεις κατά διαστήματα αυξημένες, κυρίως στα ανατολικά. Στην περιοχή της Θράκης και προς το βορειοανατολικό Αιγαίο είναι πιθανές πρόσκαιρες τοπικές βροχές, ενώ αργότερα θα υπάρχουν περισσότερα διαστήματα χωρίς φαινόμενα.
Άνεμοι: Βόρειοι έως βορειοανατολικοί 4 με 5 μποφόρ και στα ανατολικότερα τμήματα πρόσκαιρα ισχυρότεροι.
Καιρός: Παροδικά αυξημένες νεφώσεις, με μεγαλύτερα ανοίγματα μέσα στην ημέρα και χωρίς γενικευμένα φαινόμενα.
Άνεμοι: Κυρίως βόρειοι 3 με 5 μποφόρ.
Θερμοκρασία: 15–25°C.
ΗΠΕΙΡΟΣ – ΝΗΣΙΑ ΙΟΝΙΟΥ
Καιρός: Λίγες έως παροδικά αυξημένες νεφώσεις, με διαστήματα ηλιοφάνειας. Στα νησιά του Ιονίου και τα δυτικά ηπειρωτικά τα φαινόμενα θα είναι γενικά περιορισμένα.
Άνεμοι: Ανατολικοί έως βορειοανατολικοί 3 με 5 μποφόρ και τοπικά στο Ιόνιο έως 6 μποφόρ.
Θερμοκρασία: Ήπειρος 13–26°C. Νησιά Ιονίου 18–26°C.
ΘΕΣΣΑΛΙΑ
Καιρός: Στα ανατολικά τμήματα αυξημένες νεφώσεις με τοπικές βροχές και πιθανότητα σποραδικών καταιγίδων, κυρίως σε παράκτιες και θαλάσσιες περιοχές. Στα δυτικά τμήματα οι νεφώσεις θα είναι πιο περιορισμένες.
Άνεμοι: Από βόρειες έως βορειοανατολικές διευθύνσεις 4 με 5 μποφόρ και στα ανατολικά θαλάσσια τμήματα ισχυρότεροι.
Θερμοκρασία: 14–22°C.
ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ – ΕΥΒΟΙΑ
Καιρός: Στην ανατολική Στερεά και την Εύβοια προβλέπονται αυξημένες νεφώσεις με τοπικές βροχές και σποραδικές καταιγίδες, κυρίως στις θαλάσσιες και παραθαλάσσιες ζώνες. Στην Εύβοια από το μεσημέρι τα φαινόμενα ενδέχεται κατά τόπους να είναι έντονα. Στη δυτική Στερεά θα υπάρχουν περισσότερα διαστήματα ηλιοφάνειας και μόνο παροδικές νεφώσεις.
Άνεμοι: Στα δυτικά ανατολικοί έως βορειοανατολικοί 3 με 5 μποφόρ. Στα ανατολικά βόρειοι έως βορειοανατολικοί 4 με 5 μποφόρ και στα θαλάσσια τμήματα 6 με 7, τοπικά έως 8 μποφόρ.
Καιρός: Στην ανατολική Πελοπόννησο θα επικρατήσουν αυξημένες νεφώσεις με τοπικές βροχές και πιθανότητα σποραδικών καταιγίδων, κυρίως κοντά στις παραθαλάσσιες περιοχές. Στη δυτική Πελοπόννησο θα σημειωθούν επίσης τοπικές βροχές κατά διαστήματα, με βελτίωση αργότερα.
Άνεμοι: Στα δυτικά ανατολικοί έως βορειοανατολικοί 3 με 5 μποφόρ και στα ανατολικά από βόρειες διευθύνσεις 4 με 5 μποφόρ, τοπικά ισχυρότεροι στα θαλάσσια.
Καιρός: Στις Κυκλάδες, κυρίως στα δυτικά τμήματα, και στην Κρήτη αναμένονται αυξημένες νεφώσεις με τοπικές βροχές και σποραδικές καταιγίδες. Στην Κρήτη από το μεσημέρι τα φαινόμενα πιθανώς να είναι κατά τόπους έντονα και να επιμείνουν έως τη νύχτα.
Άνεμοι: Από βόρειες διευθύνσεις 6 με 7 μποφόρ και τοπικά έως 8 μποφόρ.
Θερμοκρασία: Κυκλάδες 19–24°C. Κρήτη 16–23°C.
ΝΗΣΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ – ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ
Καιρός: Στα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου αναμένονται παροδικά αυξημένες νεφώσεις με τοπικές βροχές. Στα Δωδεκάνησα ο καιρός θα είναι πιο ήπιος, με λίγες έως παροδικά αυξημένες νεφώσεις και μεγαλύτερα διαστήματα χωρίς φαινόμενα.
Άνεμοι: Από βόρειες διευθύνσεις 5 με 7 μποφόρ και στα βορειότερα θαλάσσια τμήματα τοπικά έως 8 μποφόρ. Στα Δωδεκάνησα 4 με 5 μποφόρ.
Θερμοκρασία: Νησιά Ανατολικού Αιγαίου 17–24°C. Δωδεκάνησα 20–26°C.
ΑΤΤΙΚΗ
Καιρός: Αυξημένες νεφώσεις κατά διαστήματα με τοπικές βροχές, κυρίως στα βόρεια και ανατολικά. Υπάρχει πιθανότητα πρόσκαιρης καταιγίδας στα ανατολικότερα και παραθαλάσσια τμήματα, ενώ τη νύχτα τα φαινόμενα θα περιοριστούν.
Άνεμοι: Βόρειοι έως βορειοανατολικοί 4 με 5 μποφόρ και στα ανατολικά πρόσκαιρα 6 με 7 μποφόρ.
Θερμοκρασία: 12–22°C.
ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΓΙΑ ΑΥΡΙΟ ΠΕΜΠΤΗ 1-10-2026
Στην ανατολική Στερεά, την Εύβοια, την ανατολική Πελοπόννησο, την ανατολική Θεσσαλία και τις Σποράδες, καθώς και στις νότιες Κυκλάδες, την Κρήτη και τα Δωδεκάνησα, θα υπάρχουν νεφώσεις με τοπικές βροχές. Στην Κρήτη και τα Δωδεκάνησα θα εκδηλωθούν και καταιγίδες, ενώ στην Κρήτη τα φαινόμενα ενδέχεται κατά τόπους να είναι έντονα. Στην υπόλοιπη χώρα ο καιρός θα είναι γενικά αίθριος, με πρόσκαιρες νεφώσεις στα βόρεια. Οι άνεμοι στα δυτικά θα πνέουν ανατολικοί έως βορειοανατολικοί 4 με 6 μποφόρ, ενώ στα ανατολικά θα επικρατήσουν βόρειοι άνεμοι 6 με 8 μποφόρ. Η θερμοκρασία δεν θα παρουσιάσει αξιόλογη μεταβολή.
Με πληροφορίες από την Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
