H Ένωση Εισαγγελέων Ελλάδος με αφορμή την επικείμενη Συνταγματική αναθεώρηση και την πρόσφατη δημοσιοποίηση των προτάσεων για τα προς αναθεώρηση άρθρα του Συντάγματος, διατυπώνει τις προτάσεις της, με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση της θεσμικής ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και της εισαγγελίας, καθώς και τη θωράκιση του κράτους δικαίου.
Οι προτάσεις της Ένωσης Εισαγγελέων Ελλάδος, όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή της, γίνονται στο πλαίσιο του δημοσίου διαλόγου και αποβλέπουν στην ενίσχυση «της θεσμικής ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και της Εισαγγελίας, στη θωράκιση της διάκρισης των λειτουργιών και στην ενίσχυση της διαφάνειας κατά την επιλογή της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων».
Ακόμη, οι προτάσεις της ΕΕΕ «επιδιώκουν την ρητή συνταγματική κατοχύρωση του ρόλου της εισαγγελίας ως αυτοτελούς δικαστικής αρχής και την περαιτέρω ενδυνάμωση των εγγυήσεων προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας των δικαστικών λειτουργών».
Αναλυτικότερα, οι προτάσεις της ΕΕΕ, έχουν ως εξής:
«Α) ‘Αρθρο 87 Συντάγματος
Στο άρθρο 87 προτείνεται να προστεθεί νέα παράγραφος και να λάβει αρίθμηση 2, οι δε υφιστάμενες παράγραφοι 2 και 3 να αναριθμηθούν σε παραγράφους 3 και 4, αντίστοιχα. Η νέα παράγραφος 2 προτείνεται να έχει το εξής περιεχόμενο:
«2. Η εισαγγελία είναι δικαστική αρχή με λειτουργική αυτοτέλεια και ανεξαρτησία έναντι της εκτελεστικής εξουσίας, οργανώνεται ενιαία και αδιαίρετα και έχει ως αποστολή την τήρηση της νομιμότητας, την προστασία των δικαιωμάτων του πολίτη και τη διαφύλαξη των κανόνων της δημόσιας τάξης».
Η ανωτέρω προσθήκη κρίνεται αναγκαία, καθώς το Σύνταγμα, ενώ αναφέρεται στους εισαγγελείς στα άρθρα που αφορούν τη Δικαστική Εξουσία, δεν κάνει ρητή μνεία στον θεσμό και την αποστολή της Εισαγγελίας, ούτε στην κατοχύρωση της ανεξαρτησίας των λειτουργών της, όπως συμβαίνει για τους δικαστές στην παράγραφο 1 του άρθρου 87. Για τον λόγο αυτό απαιτείται να υιοθετηθεί η διατύπωση των παρ. 1 και 2 του άρθρου 28 του ν. 4938/2022, ώστε να κατοχυρωθεί στο κείμενο του Συντάγματος η Εισαγγελία ως δικαστική αρχή, όπως και η αποστολή της, και να κατοχυρωθεί ρητά, και όχι μόνον ερμηνευτικώς συναγόμενα, η ανεξαρτησία των λειτουργών της.
Η ήδη υφιστάμενη παράγραφος 2 του άρθρου 87, η οποία κατά τα ανωτέρω πρέπει να αναριθμηθεί σε παράγραφο 3, προτείνεται να τροποποιηθεί ως εξής:
«3 (πρώην 2). Οι δικαστικοί λειτουργοί κατά την άσκηση των καθηκόντων τους υπόκεινται μόνο στο Σύνταγμα και στους νόμους και σε καμία περίπτωση δεν υποχρεούνται να συμμορφώνονται με διατάξεις που έχουν τεθεί κατά κατάλυση του Συντάγματος.»
Η αντικατάσταση του όρου «οι δικαστές» από τον όρο «οι δικαστικοί λειτουργοί» κρίνεται σκόπιμη, προκειμένου να κατοχυρωθεί ρητά και εμφατικά στο Σύνταγμα ότι όλοι οι δικαστικοί λειτουργοί, ήτοι και οι εισαγγελείς, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους υπόκεινται μόνο στο Σύνταγμα και στους νόμους και σε καμία περίπτωση δεν υποχρεούνται να συμμορφώνονται με διατάξεις που έχουν τεθεί κατά κατάλυση του Συντάγματος.
Β) ‘Αρθρο 88 παρ. 5 Συντάγματος
Σχετικά με το όριο ηλικίας αποχώρησης από την ενεργό υπηρεσία των δικαστικών λειτουργών που προβλέπεται στο άρθρο 88 παρ. 5, η Ένωση Εισαγγελέων Ελλάδος, λαμβάνοντας υπόψη και τα ισχύοντα στις ευρωπαϊκές έννομες τάξεις, προτείνει κατ’ αρχήν την αύξηση του ορίου ηλικίας, το οποίο, σε κάθε περίπτωση, δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 70ό έτος, με δυνατότητα προαιρετικής παραμονής. Προτείνεται δε η σχετική πρόβλεψη να συνοδευτεί από μεταβατική διάταξη, αντίστοιχη με εκείνη της παραγράφου 1 του άρθρου 118, προκειμένου να εξασφαλιστεί η σταδιακή υλοποίηση των νέων ορίων υποχρεωτικής αποχώρησης και η ομαλή βαθμολογική εξέλιξη των υπηρετούντων δικαστικών λειτουργών.
Γ) ‘Αρθρο 89 παρ. 4 Συντάγματος
Η παράγραφος 4 του άρθρου 89 προτείνεται να αντικατασταθεί ως εξής:
«Απαγορεύεται στους δικαστικούς λειτουργούς η συμμετοχή στην Κυβέρνηση. Νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις και εγγυήσεις, υπό τις οποίες επιτρέπεται η τοποθέτηση δικαστικών λειτουργών σε ανεξάρτητες αρχές και η ανάθεση σ’ αυτούς καθηκόντων σε δημόσιες υπηρεσίες, μετά την αφυπηρέτησή τους».
Η πρόταση αυτή εντάσσεται στη σύγχρονη ευρωπαϊκή προβληματική περί ενίσχυσης των εγγυήσεων θεσμικής ουδετερότητας της Δικαιοσύνης και αποσκοπεί στη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πολιτών στην ανεξαρτησία της δικαστικής λειτουργίας, διότι σε αντίθετη περίπτωση οδηγούμαστε σε τυχόν ανεπιεική αποτελέσματα, αφού αποστερείται από το Δημόσιο η δυνατότητα αξιοποίησης καταξιωμένων από ηθικής και επιστημονικής άποψης δικαστικών λειτουργών.
Δ) ‘Αρθρο 90 παρ. 5 Συντάγματος
Η παράγραφος 5 του άρθρου 90 προτείνεται να αντικατασταθεί ως εξής:
«5. Οι προαγωγές στις θέσεις του προέδρου και του αντιπροέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Αρείου Πάγου και του Ελεγκτικού Συνεδρίου ενεργούνται με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται ύστερα από απόφαση ειδικής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής της Βουλής των Ελλήνων με αυξημένη πλειοψηφία, μεταξύ των τριών μελών του αντίστοιχου ανώτατου δικαστηρίου, τα οποία έλαβαν τις περισσότερες ψήφους κατά τη σχετική ψηφοφορία που διενήργησαν προγενέστερα οι οικείες ολομέλειες (άλλως, ύστερα από απόφαση της Βουλής των Ελλήνων και αφού διενεργηθεί σχετική ψηφοφορία από την ολομέλεια του αντίστοιχου ανώτατου δικαστηρίου, η οποία δεσμεύει τη Βουλή), όπως νόμος ορίζει.
Η προαγωγή στη θέση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου ενεργείται με όμοιο διάταγμα, με επιλογή μεταξύ των Αντεισαγγελέων του Αρείου Πάγου και αφού προηγηθεί σχετική ψηφοφορία από την Ολομέλεια της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου, όπως νόμος ορίζει. Η προαγωγή στη θέση του Γενικού Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου ενεργείται με όμοιο διάταγμα με επιλογή μεταξύ των μελών του Ελεγκτικού Συνεδρίου και της αντίστοιχης Γενικής Επιτροπείας, όπως νόμος ορίζει. Η προαγωγή στις θέσεις του Γενικού Επιτρόπου των διοικητικών δικαστηρίων ενεργείται με όμοιο επίσης διάταγμα με επιλογή μεταξύ των μελών της αντίστοιχης Γενικής Επιτροπείας και των προέδρων εφετών των διοικητικών δικαστηρίων, όπως νόμος ορίζει.»
Επαναλαμβάνεται στο σημείο αυτό η πάγια θέση της Ένωσης Εισαγγελέων Ελλάδος ότι η επιλογή για τη θέση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου πρέπει να γίνεται αποκλειστικά μεταξύ των Αντεισαγγελέων του Αρείου Πάγου που έλαβαν τις περισσότερες ψήφους κατά τη σχετική ψηφοφορία της Ολομέλειας της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου, λόγω της θέσης του εισαγγελέα ως αυτοτελούς, ουσιώδους και αναγκαίου οργάνου της Δικαιοσύνης, με διακριτό ρόλο στην απονομή αυτής και με εγγυήσεις προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας. Εξάλλου, η επί δεκατρία συναπτά έτη επιλογή εισαγγελικών λειτουργών για τη θέση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου αποτυπώνει ήδη σε πρακτικό επίπεδο την ιδιαίτερη θεσμική φυσιογνωμία και αυτοτέλεια της εισαγγελικής λειτουργίας. Παράλληλα, η αύξηση του αριθμού των Αντεισαγγελέων του Αρείου Πάγου σε είκοσι οκτώ (28) παρέχει πλέον επαρκές και ευρύ πεδίο επιλογής για την πλήρωση της θέσης αυτής.
Επισημαίνεται δε ότι ο δεσμευτικός χαρακτήρας της σχετικής ψηφοφορίας των οικείων ολομελειών συνιστά ουσιώδη εγγύηση θεσμικής αυτονομίας της Δικαιοσύνης και ενισχύει την αξιοκρατία και τη διαφάνεια κατά την επιλογή της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων.
Παράλληλα, θετικά αξιολογείται η προτεινόμενη από την κυβερνητική πλειοψηφία αντικατάσταση του Υπουργικού Συμβουλίου από τη Βουλή των Ελλήνων, καθώς και η συνταγματική κατοχύρωση της συμμετοχής των οικείων ολομελειών στη διαδικασία επιλογής των επικεφαλής των ανωτάτων δικαστηρίων, ως μεταβολές που ενισχύουν τη θεσμική διαφάνεια και θωρακίζουν περαιτέρω την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης».
ΑΠΕ-ΜΠΕ/Παν. Τσιμπούκης
