Έχουμε ακούσει πολλές φορές φίλους μας να επικαλούνται κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας, ακόμη και λίγες ώρες από το ξύπνημά τους. Κι αυτή η κόπωση που επιμένει, δεν είναι τυχαία.
Η επίμονη κόπωση δεν αποτελεί πάντα συνέπεια αυξημένων απαιτήσεων ή ανεπαρκούς ύπνου. Σε σημαντικό ποσοστό περιπτώσεων σχετίζεται με διαταραχές της ποιότητας του ύπνου, με κυριότερη την υπνική άπνοια.
Η υπνική άπνοια χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια διακοπής της αναπνοής διάρκειας ≥10 δευτερολέπτων, τα οποία μπορεί να εμφανίζονται δεκάδες φορές ανά ώρα ύπνου, ενώ σε σοβαρές μορφές υπερβαίνουν τα 30 επεισόδια/ώρα.!
Συχνά εκδηλώνεται με έντονο και επίμονο ροχαλητό, που αντανακλά μερική απόφραξη του ανώτερου αεραγωγού. Το ροχαλητό μπορεί να διακόπτεται από παύσεις της αναπνοής και να ακολουθείται από απότομη επανέναρξη με έντονη εισπνευστική προσπάθεια. Τα επεισόδια αυτά συνοδεύονται από πτώσεις του κορεσμού οξυγόνου, οδηγώντας σε διαλείπουσα υποξία.
Η διαλείπουσα υποξία ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, συνοδεύεται από οξειδωτικό στρες και φλεγμονώδη απάντηση, ενώ διαταράσσει και την ορμονική ρύθμιση, με αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης και μειωμένη νυχτερινή έκκριση αυξητικής ορμόνης. Οι μηχανισμοί αυτοί συμβάλλουν στο αίσθημα μη αναζωογονητικού ύπνου.
Η παχυσαρκία αποτελεί τον σημαντικότερο τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου, ενώ η υπνική άπνοια σχετίζεται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, όπως αρτηριακή υπέρταση και στεφανιαία νόσο.
Η νόσος αφορά σημαντικό ποσοστό του ενήλικου πληθυσμού (10–30%), ενώ έως και το 70–80% των περιστατικών παραμένει αδιάγνωστο. Εμφανίζεται περίπου 2 έως 3 φορές συχνότερα στους άνδρες σε σχέση με τις γυναίκες, ωστόσο μετά την εμμηνόπαυση ο επιπολασμός στις γυναίκες προσεγγίζει εκείνον των ανδρών.
Στις γυναίκες, η κλινική εικόνα είναι συχνά άτυπη, με κυρίαρχα συμπτώματα την κόπωση, την αϋπνία, τους πονοκεφάλους και τις διαταραχές διάθεσης, γεγονός που οδηγεί σε υποδιάγνωση.
Κλινικά, οι ασθενείς αναφέρουν μη αναζωογονητικό ύπνο, πρωινή κόπωση και μειωμένη ενεργητικότητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζεται και υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, ιδίως σε καταστάσεις χαμηλής εγρήγορσης, όπως κατά την ανάγνωση, την
παρακολούθηση τηλεόρασης ή την οδήγηση. Η ημερήσια δυσλειτουργία εκδηλώνεται ως μειωμένη συγκέντρωση, επιβράδυνση του χρόνου αντίδρασης και δυσκολίες στην οργάνωση της καθημερινότητας, όπως η λήψη αποφάσεων και η ολοκλήρωση απλών εργασιών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η επίδραση στην οδήγηση, καθώς οι ασθενείς εμφανίζουν 2 έως 3 φορές αυξημένο κίνδυνο τροχαίων ατυχημάτων, με επίδοση συγκρίσιμη με εκείνη της κατανάλωσης αλκοόλ κοντά στα νόμιμα όρια!
Η θεραπεία περιλαμβάνει τη χρήση συσκευής θετικής πίεσης (CPAP), στοματικές συσκευές, καθώς και μέτρα όπως απώλεια βάρους και αποφυγή αλκοόλ. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται χειρουργική αντιμετώπιση.
Η επίμονη κόπωση, ιδίως όταν συνοδεύεται από μη αναζωογονητικό ύπνο, πρέπει να διερευνάται, καθώς μπορεί να αποτελεί εκδήλωση μιας διαταραχής με σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία.
- Η Ελένη Περράκη είναι πνευμονολόγος, εξειδικευμένη στις διαταραχές ύπνου. Είναι από το 2002 συνεργάτης της κλινικής ύπνου του νοσοκομείου Ευαγγελισμός, ενώ το ιατρείο της βρίσκεται επί της οδού Ζωοδόχου Πηγής 4, στο Χαλάνδρι.
Βιβλιογραφία
Bonsignore MR et al., European Respiratory Journal, 2021
Garbarino S et al., Frontiers in Neurology, 2018
Tregear S et al., Sleep, 2009
Li Z et al., Frontiers in Neurology, 2022
