Η σκιά των τουρκικών F-16 πάνω στα Κατεχόμενα δεν είναι απλώς μια ακόμη στρατιωτική κίνηση στο ήδη τεταμένο γεωπολιτικό σκηνικό της Ανατολικής Μεσογείου. Είναι μια κίνηση με πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης — στρατιωτικά, διπλωματικά και, κυρίως, νομικά. Και πίσω από τον βόμβο των κινητήρων των μαχητικών ανοίγει μια συζήτηση που φτάνει μέχρι την Ουάσιγκτον.
Τα συγκεκριμένα αεροσκάφη δεν είναι απλώς τουρκικά. Είναι αμερικανικής κατασκευής. Και αυτό σημαίνει ότι η χρήση τους δεν είναι ανεξέλεγκτη. Υπάγονται στο αυστηρό πλαίσιο των κανονισμών ITAR, που ρυθμίζουν πού και πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί στρατιωτικός εξοπλισμός προερχόμενος από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Με άλλα λόγια, κάθε μετακίνηση ή ανάπτυξη τέτοιων συστημάτων σε διαφορετικό προορισμό από αυτόν που έχει εγκριθεί απαιτεί σαφή άδεια της Ουάσιγκτον.
Εδώ ακριβώς αρχίζει το γκρίζο πεδίο. Διότι τα Κατεχόμενα δεν αποτελούν αναγνωρισμένο κράτος και, πολύ περισσότερο, βρίσκονται υπό στρατιωτική κατοχή. Η παρουσία αμερικανικής τεχνολογίας σε μια τέτοια περιοχή δεν είναι απλώς διπλωματικά αμήχανη, μπορεί να θεωρηθεί και παραβίαση των όρων εξαγωγής.
Αυτός είναι ο λόγος που το ζήτημα φαίνεται να κινητοποιεί κύκλους του ελληνοαμερικανικού λόμπι και μέλη του Κογκρέσου. Στην αμερικανική πολιτική σκηνή, η χρήση στρατιωτικού εξοπλισμού εκτός των συμφωνημένων πλαισίων δεν είναι μια λεπτομέρεια που περνά απαρατήρητη. Αντιθέτως, συχνά λειτουργεί ως αφορμή για πολιτική πίεση ή ακόμη και για την ενεργοποίηση κυρώσεων.
Οι επιλογές της Ουάσιγκτον, εφόσον αποφασίσει να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, είναι πολλές. Από το πάγωμα προγραμμάτων αναβάθμισης μέχρι τον περιορισμό στρατιωτικών πωλήσεων και την αναστολή τεχνικής υποστήριξης. Για μια χώρα όπως η Τουρκία, που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική αμυντική τεχνολογία για τον στόλο των F-16, τέτοιες αποφάσεις θα είχαν πραγματικό βάρος.
Ωστόσο, πέρα από τις νομικές λεπτομέρειες, η ουσία βρίσκεται αλλού. Η αποστολή των μαχητικών στα Κατεχόμενα μοιάζει περισσότερο με διπλό πολιτικό μήνυμα, παρά με επιχειρησιακή ανάγκη. Ένα μήνυμα που αφενός δείχνει στη διεθνή κοινότητα ότι υπάρχει Τουρκία, ειδικά μετά τον απόλυτο αιφνιδιασμό που τους επέφερε ο Μητσοτάκης, που ξεσήκωσε την Ευρώπη να σπεύσει να στηρίξει την Κύπρο. Αφετέρου δε, αυτό το μήνυμα στοχεύει το εσωτερικό της Τουρκίας που βλέπει την Ελλάδα να «παίζει» μπάλα στα διεθνή φόρα και στην περιοχή μας.
Κι έτσι, μέσα στον θόρυβο των κινητήρων και τις σκιές των φτερών πάνω από την Κύπρο, αναδύεται μια παλιά αλήθεια της γεωπολιτικής: ότι πολλές φορές τα αεροσκάφη δεν πετούν μόνο για στρατιωτικούς λόγους — αλλά και για να χαράξουν γραμμές επιρροής στον ουρανό της διεθνούς πολιτικής. Και για ν’ αφήσουν τα…καυσαέριά τους στην εσωτερική τουρκική πολιτική…
