Η Πάρος που γνωρίζουν εκατομμύρια επισκέπτες τους καλοκαιρινούς μήνες έχει ένα πρόσωπο που δύσκολα συναντά ο τουρίστας. Είναι το πρόσωπο της θάλασσας που ξυπνά πριν ακόμη ξημερώσει, των μικρών καϊκιών που βγαίνουν για τα δίχτυα, των χεριών που επισκευάζουν για ώρες τα εργαλεία της δουλειάς, αλλά και μιας γενιάς ψαράδων που βλέπει το επάγγελμά της να συρρικνώνεται.
Δείτε το βίντεο:
Στα λιμάνια της Νάουσας και του Πίσω Λιβαδιού, ανάμεσα στα καΐκια και στα δίχτυα, η εικόνα είναι διαφορετική από εκείνη που αποτυπώνουν οι καρτ-ποστάλ της τουριστικής Πάρου. Οι επαγγελματίες αλιείς μιλούν για μειωμένα αλιεύματα, αυξημένο κόστος, καταστροφές στα δίχτυα, αλλαγές στο θαλάσσιο περιβάλλον, αλλά και για ένα επάγγελμα που δυσκολεύεται πλέον να προσελκύσει νέους ανθρώπους.
Ο πρόεδρος των επαγγελματιών αλιέων Πάρου, Δημήτρης Σκιαδάς, είναι 57 ετών και βρίσκεται στη θάλασσα περίπου 45 χρόνια. Θυμάται μια εποχή κατά την οποία, όπως λέει, η αλιεία ήταν ένα «εύπορο» επάγγελμα. Σήμερα, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ περιγράφει μια εντελώς διαφορετική κατάσταση, όπου το εισόδημα συχνά αρκεί οριακά για να καλύψει τα έξοδα.
«Το πρόβλημα δεν είναι ένα. Είναι ένα σύνολο παραγόντων που, σύμφωνα με τους ίδιους τους αλιείς, λειτουργούν σωρευτικά.»
Τα δίχτυα, ο λαγοκέφαλος και ένα νέο πρόβλημα
«Δελφίνια, φώκιες και λαγοκέφαλοι καταστρέφουν τα δίχτυα, αυξάνοντας τον χρόνο και το κόστος εργασίας. Ο λαγοκέφαλος έχει προστεθεί τα τελευταία χρόνια στα προβλήματα των αλιέων, καθώς τρέφεται με είδη όπως σουπιές, καλαμάρια και χταπόδια, τα οποία αποτελούν σημαντικό μέρος της αλιευτικής δραστηριότητας.
Το ζήτημα αποκτά και μια παράδοξη διάσταση: έχει ανακοινωθεί οικονομική ενίσχυση 5,33 ευρώ ανά κιλό για την αλίευση λαγοκέφαλων, όμως οι αλιείς θέτουν ερωτήματα για το πώς εφαρμόζεται στην πράξη το μέτρο. Ποιος παραλαμβάνει τα ψάρια; Ποιος τα ζυγίζει; Πού οδηγούνται; Πώς ολοκληρώνεται η διαδικασία;»
Για τους ανθρώπους της θάλασσας, η ανακοίνωση μιας οικονομικής ενίσχυσης δεν αρκεί όταν η διαδικασία εφαρμογής της παραμένει δυσδιάκριτη ή χρονοβόρα.
Και το κόστος δεν περιορίζεται στην αξία των διχτυών. Όταν ένα εργαλείο καταστραφεί, ο ψαράς χάνει χρόνο επισκευάζοντάς το.» Ο Δημήτρης Σκιαδάς περιγράφει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ μια κατάσταση στην οποία οι ώρες που απαιτούνται για την αποκατάσταση των εργαλείων μπορεί να είναι περισσότερες από εκείνες που απαιτούνται για την ίδια την αλιευτική δραστηριότητα.
Μια θάλασσα που αλλάζει
Οι ψαράδες δεν αποδίδουν όλα τα προβλήματα στην υπεραλίευση. Ο ίδιος ο πρόεδρος των επαγγελματιών αλιέων Πάρου υποστηρίζει ότι χρειάζεται συνολική επιστημονική διερεύνηση των αλλαγών στη θάλασσα.
«Η υπερθέρμανση, οι αλλαγές στο περιβάλλον, η παρουσία νέων ειδών και η γενικότερη μεταβολή του θαλάσσιου οικοσυστήματος είναι παράγοντες που, όπως λέει, πρέπει να μελετηθούν.»
Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για την υπεραλίευση παραμένει ανοιχτή. Οι διαφορετικές κατηγορίες αλιέων συχνά βρίσκονται αντιμέτωπες, ιδιαίτερα σε σχέση με τη δραστηριότητα των μεγαλύτερων αλιευτικών σκαφών. Ο Δημήτρης Σκιαδάς, ωστόσο, επιμένει σε μια πιο σύνθετη προσέγγιση: «η ευθύνη, όπως λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, δεν μπορεί να αποδίδεται αποκλειστικά στη μηχανότρατα ή σε ένα συγκεκριμένο αλιευτικό εργαλείο.
«Να κοιτάξουμε τα προβλήματα ακριβώς που είναι», είναι ουσιαστικά το μήνυμα που μεταφέρει.
Από την Κάλυμνο, ο πρόεδρος του Σωματείου Μέσης Αλιείας Δωδεκανήσων Κωνσταντίνος Μησαρούχος θέτει μια διαφορετική διάσταση του προβλήματος, μιλώντας « για την αλιευτική δραστηριότητα τουρκικών σκαφών στο Αιγαίο και ζητώντας αποτελεσματικότερη προστασία των ελληνικών χωρικών υδάτων.»
Οι διαφορετικές αυτές απόψεις αποτυπώνουν ένα ευρύτερο πρόβλημα: η ελληνική αλιεία δεν αντιμετωπίζει μία μόνο κρίση, αλλά πολλές ταυτόχρονα.
Όλο και λιγότεροι νέοι στη θάλασσα
Ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι η ηλικιακή σύνθεση του επαγγέλματος.
Οι ψαράδες που παραμένουν ενεργοί είναι κατά κύριο λόγο μεγαλύτερης ηλικίας. Ο Βαγγέλης Σκιαδάς, αδελφός του Δημήτρη, υπολογίζει τον μέσο όρο ηλικίας περίπου στα 60-65 χρόνια. Και πίσω από αυτόν τον αριθμό βρίσκεται ένα ακόμη ζήτημα: η συνταξιοδότηση ανθρώπων που εργάστηκαν επί δεκαετίες στη θάλασσα.
«Θα βγούμε ποτέ στη σύνταξη;» διερωτάται, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για ανθρώπους που έζησαν μια ζωή με κακουχίες και αβεβαιότητα.
Το πρόβλημα της ανανέωσης του επαγγέλματος συνδέεται άμεσα με τις οικονομικές συνθήκες. Τα καύσιμα, η συντήρηση των σκαφών και των εργαλείων έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ τα αλιεύματα δεν ακολουθούν την ίδια πορεία.
Για έναν νέο άνθρωπο, η επιλογή δεν είναι εύκολη. Ο Δημήτρης Σκιαδάς περιγράφει ένα επάγγελμα που απαιτεί ξύπνημα μέσα στη νύχτα, πολλές ώρες στη θάλασσα και επιπλέον χρόνο για την επισκευή των διχτυών. Την ίδια στιγμή, ο τουρισμός προσφέρει στα νησιά μια διαφορετική και συχνά πιο ελκυστική επαγγελματική διέξοδο.
Από την αλιεία στον αλιευτικό τουρισμό
Η απάντηση σε αυτή την πραγματικότητα μπορεί να είναι, εν μέρει, ο αλιευτικός τουρισμός.
Ήδη στην Πάρο υπάρχουν πρώην αλιευτικά σκάφη που έχουν στραφεί σε δραστηριότητες αλιευτικού τουρισμού, μεταφέροντας επισκέπτες στη θάλασσα για ψάρεμα και άλλες εμπειρίες.
Ο Δημήτρης Σκιαδάς βλέπει θετικά αυτή την εξέλιξη. Θεωρεί , δήώσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ «ότι μπορεί να δώσει τη δυνατότητα σε νέους ανθρώπους να παραμείνουν κοντά στη θάλασσα, αξιοποιώντας παράλληλα τις γνώσεις και τις ξένες γλώσσες που διαθέτουν.»
Υπάρχει όμως ένα παράδοξο: αν όλο και περισσότεροι επαγγελματίες εγκαταλείψουν την παραδοσιακή αλιεία για τον τουρισμό, ποιος θα παραμείνει για να ψαρεύει;
Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι ήδη ορατό στην Πάρο.
Η Μαρίνα και ο Βαγγέλης
Η εικόνα της σημερινής αλιείας αποτυπώνεται ίσως καλύτερα σε ένα μικρό καΐκι που βγαίνει πριν από το χάραμα.
Ο Βαγγέλης Σκιαδάς ρίχνει τα δίχτυα και η σύζυγός του Μαρίνα βρίσκεται στο τιμόνι. Εκείνη δεν προέρχεται από οικογένεια ψαράδων. Είναι φιλόλογος και το πρωί εργάζεται στο σχολείο. Το απόγευμα βγαίνει στη θάλασσα μαζί με τον σύζυγό της. Δέχονται να ανέβουμε μαζί τους στο καΐκι και να κινηματογραφήσουμε το ψάρεμα.
Η Μαρίνα λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι μέσα σε τριάμισι χρόνια έμαθε τη δουλειά, επειδή την αγάπησε.
«Όταν αγαπάς κάτι το μαθαίνεις», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Και όταν ερωτάται αν χρειάζεται μυϊκή δύναμη για να ανταποκριθεί μια γυναίκα στις απαιτήσεις της δουλειάς, η απάντησή της είναι διαφορετική:
«Χρειάζεται ψυχή.»
Η Μαρίνα βλέπει τη θάλασσα να αλλάζει, τα ψάρια να λιγοστεύουν και τους παραδοσιακούς ψαράδες να μειώνονται. Και παρ’ όλα αυτά συνεχίζει.
Μια χώρα δεν ζει μόνο από τον τουρισμό
Η Πάρος έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς της χώρας. Η τουριστική ανάπτυξη δημιουργεί εισόδημα και νέες ευκαιρίες, αλλά ταυτόχρονα μεταβάλλει την οικονομική και κοινωνική φυσιογνωμία του νησιού.
Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η παραδοσιακή αλιεία αναζητά τον δικό της χώρο.
Οι άνθρωποι που συνεχίζουν να βγαίνουν στη θάλασσα ζητούν λιγότερες γενικές εξαγγελίες και περισσότερες πρακτικές λύσεις. Ζητούν επιστημονική μελέτη των αλλαγών στο θαλάσσιο οικοσύστημα, ουσιαστική αντιμετώπιση των προβλημάτων που προκαλούν οι καταστροφές των αλιευτικών εργαλείων, στήριξη των επαγγελματιών και κυρίως μια πολιτική που θα επιτρέψει στους νέους να δουν ξανά την αλιεία ως βιώσιμο επάγγελμα.
Γιατί, όπως λέει ο Δημήτρης Σκιαδάς στο ΑΠΕ-ΜΠΕ «μια χώρα δεν ζει μόνο από τον τουρισμό. Ζει και από τον πρωτογενή τομέα».
Στην Πάρο, το ερώτημα πλέον είναι αν η θάλασσα θα συνεχίσει να αποτελεί και για την επόμενη γενιά όχι μόνο τουριστικό σκηνικό, αλλά και τόπο εργασίας, παραγωγής και ζωής.
Tο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων δίνει σήμερα στη δημοσιότητα το πρώτο από μια σειρά τηλεοπτικών αφιερωμάτων-ντοκιμαντέρ για την Πάρο, με θέμα την παραδοσιακή αλιεία και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι επαγγελματίες ψαράδες του νησιού. Το σενάριο και τη σκηνοθεσία υπογράφει ο δημοσιογράφος του ΑΠΕ-ΜΠΕ Γιώργος Κουβαράς, ο οποίος πραγματοποίησε πολυήμερη δημοσιογραφική έρευνα και κινηματογραφήσεις στο νησί.
Το τηλεοπτικό αφιέρωμα αποτελεί το πρώτο μέρος μιας σειράς δημοσιογραφικών ερευνών του ΑΠΕ-ΜΠΕ στην Πάρο, που καταγράφουν τις προκλήσεις αλλά και τις αναπτυξιακές προοπτικές του νησιού, από τον πρωτογενή τομέα έως τον τουρισμό, τη διαχείριση των φυσικών πόρων και τις επιπτώσεις του υπερτουρισμού.
Γιώργος Κουβαράς ΑΠΕ-ΜΠΕ
