Ομιλία του Παναγιώτη Δουδωνή στη Βουλή, ως εισηγητή του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, για την επιστολική ψήφο και τον ορισμό εκλογικής περιφέρειας αποδήμων
«Κύριε Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, δεν γίνεται και εγώ να μην ξεκινήσω από τα τεκταινόμενα στη Μέση Ανατολή και να πω ότι το Κίνημά μας έμπρακτα —και όταν ήταν στην κυβέρνηση— έχει υποστηρίξει με κάθε τόνο μόνο τη διπλωματία στην επίλυση τέτοιων σύνθετων ζητημάτων. Γιατί μόνο η διπλωματική οδός μας εγγυάται ότι δεν θα δημιουργηθούν περισσότερα προβλήματα από αυτά τα οποία καλείται η διεθνής κοινότητα να επιλύσει.
Και κατά τούτο, νομίζω ότι αυτή η υποστήριξη της διπλωματικής και όχι της πολεμικής οδού είναι και σύμφωνη με τα συμφέροντα της χώρας, δεδομένης και της ισχύος του διεθνούς δικαίου. Και βέβαια, δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει και την ανθρωπιστική πλευρά. Σημείωσε ο κοινοβουλευτικός μας εκπρόσωπος τον ανελεύθερο χαρακτήρα του καθεστώτος του Ιράν. Και αυτό δεν αναιρεί, είπαμε, την υποχρέωση τήρησης και από τις άλλες μεριές του διεθνούς δικαίου, αλλά και την στάση μας πάντα υπέρ της διπλωματίας και κατά των ένοπλων συρράξεων. Και νομίζω ότι αυτή πρέπει να είναι και η στάση της χώρας στα ζητήματα αυτά.
Το λέω αυτό διότι βλέπουμε αυτές τις μέρες υπουργό-χούλιγκαν, χούλιγκαν της μιας πλευράς, να περιφέρεται στα σόσιαλ μίντια —μιλάω για τον κύριο Γεωργιάδη— και να σχολιάζει εν εξελίξει πολεμική σύρραξη σαν να είναι ντέρμπι ποδοσφαίρου! Σαν να είναι ντέρμπι αιωνίων αντιπάλων και όχι μια πολύ σοβαρή κατάσταση στην οποία διακυβεύονται τόσα και υπάρχει κίνδυνος δημιουργίας περαιτέρω περιπλοκών. Δεν είναι δυνατόν οι διεθνείς σχέσεις να γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης στη βάση της εσωκομματικής κούρσας της Νέας Δημοκρατίας, η οποία, αν συνεχιστεί έτσι, θα κοστίσει στη χώρα.
Και λέω στη χώρα, διότι η έννοια του εθνικού ζητήματος κατά το Σύνταγμα —κατά την εκτίμησή μου και νομίζω αυτή είναι και η κρατούσα— δεν μπορεί να περιορίζεται σε διμερείς σχέσεις ή σε σχέσεις με γείτονες χώρες, αλλά φτάνει μέχρι του σημείου να αναφέρεται και σε όλα εκείνα τα ζητήματα τα οποία δύνανται να επηρεάσουν τα εθνικά συμφέροντα της χώρας. Αυτή είναι και η αντίληψη του εθνικού ζητήματος σ’ ένα περιβάλλον πολυπολικό και σύνθετο. Άρα, για ένα εθνικό ζήτημα —γιατί το περιφερειακό είναι εθνικό, γιατί αυτό το οποίο αναφέρεται στα εθνικά συμφέροντα είναι εθνικό— ένας υπουργός, ο κύριος Γεωργιάδης, τοποθετείται ως χούλιγκαν της μίας πλευράς.
Και αυτό είναι ανεξάρτητο του τι υποστηρίζει ο καθένας. Αλλά όταν είσαι μέλος του συλλογικού οργάνου της κυβέρνησης, οφείλεις να έχεις την αντίστοιχη σοβαρότητα και να τηρείς μια εθνική γραμμή και όχι μια προσωπική γραμμή προβολής προσωπικών εσωκομματικών συμφερόντων σε μια κούρσα αγνώστου κατευθύνσεως και επικίνδυνης διαδρομής. Και το λέω αυτό γιατί υπάρχουν και Έλληνες του εξωτερικού οι οποίοι μένουν στις χώρες αυτές, στις εμπόλεμες χώρες, και πραγματικά νοιαζόμαστε για αυτούς. Οφείλουμε να έχουμε μια σοβαρότητα, ιδίως στη συζήτηση αυτή τη σημερινή. Και επ’ ευκαιρία θέλω να σας πω ότι έχουν υπάρξει κάποιες αναφορές για προβλήματα στη λειτουργία του τηλεφώνου εκτάκτου ανάγκης του Υπουργείου Εξωτερικών και θα παρακαλούσα να το δει η κυβέρνηση αυτό, γιατί τις μέρες αυτές έχουμε μια πολύ ειδική κατάσταση και νομίζω ότι του θέματος αυτού πρέπει να επιληφθείτε άμεσα.
Άμεσα εισέρχομαι στα ζητήματα του νομοσχεδίου. Δύο μέρη έχει το νομοσχέδιο. Για εμάς βαραίνει ιδιαίτερα το δεύτερο μέρος: το ζήτημα της επιστολικής ψήφου. Παρά ταύτα, θα ξεκινήσω από το πρώτο μέρος και θα σας πω τα εξής: Δημιουργείται μια τέτοια Ειδική Περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού με σταυρό κτλ. Είχαμε την ευκαιρία στη Διακομματική, αλλά ιδίως στην Επιτροπή, να κάνουμε εκτενείς συζητήσεις για τα θέματα αυτά και επιπλέον να ακούσουμε και τους φορείς των αποδήμων.
Η κυβέρνηση ανέμενε ότι οι φορείς των αποδήμων θα πανηγυρίζουν. Όμως, εγώ διαπίστωσα επιφυλάξεις. Και επιφυλάξεις που κατ’ αρχάς σχετίζονται με το γεγονός ότι δημιουργείται μια παγκόσμια εκλογική περιφέρεια, για να το πω έτσι παραστατικά. Για να βγεις από αυτή την εκλογική περιφέρεια πρέπει να πας στην Ελλάδα ή πρέπει να οδηγηθείς στο σύμπαν. Και αυτή η παγκόσμια εκλογική περιφέρεια, λένε και οι ίδιοι οι απόδημοι, δεν παρουσιάζει σε επίπεδο εκπροσώπησης συνεκτικά χαρακτηριστικά. Δηλαδή, διαφορετικές είναι οι ανάγκες των Ελλήνων της Γερμανίας, των Ηνωμένων Πολιτειών ή της Ωκεανίας.
Και βέβαια —πράγμα το οποίο σας επισημάναμε στην ίδια τη Διακομματική— υπάρχουν και ζητήματα πρακτικά, όπως τα ζητήματα των εκλογικών δαπανών. Οι εκλογικές δαπάνες οι οποίες χρειάζονται για μία παγκόσμια εκλογική περιφέρεια είναι τεράστιες. Η απάντηση του υπουργείου σε αυτή μας την παρατήρηση ήταν ότι “τριπλασιάζουμε το ανώτατο όριο των εκλογικών δαπανών”. Μα δεν είναι το ζήτημα να τριπλασιαστεί το όριο των νόμιμων εκλογικών δαπανών! Το ζήτημα είναι να μην χρειάζονται τόσα χρήματα για να εκλεγεί κανείς βουλευτής. Διότι αν πράγματι έχουμε μία παγκόσμια εκλογική περιφέρεια που απαιτεί έναν παγκόσμιο προεκλογικό αγώνα, ο οποίος κοστίζει τόσα χρήματα, δεν έχουμε παραδώσει μόνο την οικονομία στους ολιγάρχες —όπως έχει κάνει η Νέα Δημοκρατία— δεν έχουμε παραδώσει μόνο τη χάραξη σημαντικών ζητημάτων στρατηγικής, αλλά παραδίδουμε στους ολιγάρχες και την εκπροσώπηση των αποδήμων.
Διότι μόνο προστατευόμενοί τους ή συγγενείς τους ή οι ίδιοι αυτοί δύνανται να εκλέγονται με τέτοια ανάγκη εκλογικών δαπανών· ή βέβαια το άλλο ενδεχόμενο: σελέμπριτι, διασημότητες. Δεν θέλουμε η εκπροσώπηση των αποδήμων να είναι εξ ολιγαρχών ή εκ διασημοτήτων. Δεν είναι δυνατόν και δεν είναι δημοκρατικό· δημιουργεί στρεβλώσεις.
Είπατε το επιχείρημα ότι δημιουργήθηκε μια προβληματική κατάσταση σε σχέση με το ψηφοδέλτιο Επικρατείας. Ποιοι τη δημιούργησαν; Ποιοι τη δημιούργησαν; Ο κύριος Μητσοτάκης, όταν επισήμανα —και επισημάναμε— το ζήτημα Στυλιανίδη, είπε ότι είναι περήφανος που υπάρχει ο κύριος Στυλιανίδης ως εκπρόσωπος του κυπριακού Ελληνισμού στη Βουλή. Μα δεν αμφισβητήσαμε την ιδιότητά του αυτή! Αμφισβητήσαμε την ιδιότητά του ως εν ενεργεία αποδήμου, όταν εντάχθηκε στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας της Νέας Δημοκρατίας όντας υπουργός. Πώς γίνεται να υπάρχει απόδημος εν ενεργεία υπουργός και πριν επίτροπος; Είναι δηλαδή αντιληπτό ότι αυτοί που υπονόμευσαν την ισχύουσα ρύθμιση είναι η ίδια η κυβέρνηση. Η ίδια η κυβέρνηση, η οποία έχρισε απόδημο και μετέχοντα του ψηφοδελτίου Επικρατείας έναν εν ενεργεία υπουργό, και με προκλητικά επιχειρήματα από πλευράς του κυρίου Μητσοτάκη, απαντώντας σε άλλα θέματα από αυτά τα οποία εμείς θίγαμε.
Και βέβαια, τι είδους λογοδοσία θα υπάρχει σε μια παγκόσμια εκλογική περιφέρεια; Μπορούν να λειτουργήσουν οι βασικοί μηχανισμοί λογοδοσίας; Τι ερωτήσεις θα κάνει ο βουλευτής; Ποια είναι τα μέσα, οι δίαυλοι διά των οποίων θα επικοινωνεί με τους εκλογείς του; Μη μου πείτε το διαδίκτυο· αυτό είναι μια ιστορία 25 ετών. Μιλώ για πραγματικούς, μη διαδικτυακούς διαύλους. Πώς θα μπορεί να επικοινωνήσει με τους εκλογείς του σε μια παγκόσμια εκλογική περιφέρεια που θα εκτείνεται από τις ακτές των Ηνωμένων Πολιτειών μέχρι την Ωκεανία;
Βέβαια, ξαναλέω, υπάρχει και το άλλο ζήτημα —γιατί το είχα πει και στην Επιτροπή— το ζήτημα του γιατί είναι τριαδική. Υπάρχει βέβαια στο 54 παρ. 4 μια ρύθμιση η οποία δημιουργεί αποκλίσεις από την αρχή του νόμιμου πληθυσμού του Συντάγματος, αλλά οφείλω να σας πω ότι έχουμε ένα πάγιο αίτημα από την εποχή της αείμνηστης Φώφης Γεννηματά: να γίνει μια απογραφή των εκτός Επικρατείας εκλογέων. Για να έχουμε και μια εικόνα τού σε τι αντιστοιχεί η εκπροσώπηση με τρεις έδρες. Δεν το έχετε κάνει και έχετε αναφέρει μια σειρά από επιχειρήματα, κατά την εκτίμησή μας, μη πειστικά.
Πάμε τώρα στα της επιστολικής ψήφου. Η επιστολική ψήφος είναι μια πάγια θέση μας. Μάλιστα, στην —εν τοις πράγμασι— συναινετική αναθεώρηση του 2001, ήμασταν αυτοί οι οποίοι εισαγάγαμε στο Σύνταγμα τη διάταξη για τη δυνατότητα της επιστολικής ψήφου. Παγίως έχουμε τοποθετηθεί από τότε, εδώ και 25 χρόνια, υπέρ της επιστολικής ψήφου. Παγίως, με μεγάλη σοβαρότητα, ακόμα και όταν εσείς φέρνετε άλλες ρυθμίσεις, όπως το 2019. Θυμάμαι την εισηγήτριά μας να αναφέρεται στην επιστολική ψήφο και να λέει: “Φέρτε την επιστολική ψήφο γιατί την πιστεύουμε”.
Πιστεύουμε δηλαδή στην διευκόλυνση της άσκησης του εκλογικού δικαιώματος μέσω της επιστολικής ψήφου. Η επιστολική ψήφος δεν είναι θεμελίωση κάποιου εκλογικού δικαιώματος· είναι διευκόλυνση άσκησης εκλογικού δικαιώματος. Δεν είναι επέκταση —πόσω μάλλον— του εκλογικού δικαιώματος. Τι αντιμετωπίσαμε από τότε; Αντιμετωπίσαμε μια επικοινωνιακή φωτοβολίδα από τον κ. Βορίδη και μια ρύθμιση το 2023. Μια δεύτερη ρύθμιση το ’24 και μια… “στρακαστρούκα” από την κυρία Κεραμέως! Η οποία θεώρησε ότι ένα ζήτημα που άπτεται της διεξαγωγής των εκλογών —και μάλιστα της εκπροσώπησης των εκτός Επικρατείας εκλογέων και της διευκόλυνσης της ψήφου τους— θεώρησε, πως ένα τόσο σοβαρό ζήτημα μπορούσε να γίνει αντικείμενο εκπρόθεσμης τροπολογίας.
Εκπρόθεσμης τροπολογίας; Ένα ζήτημα στο οποίο έχουμε κάνει Διακομματική Επιτροπή, τρεις συνεδριάσεις της Επιτροπής της Βουλής, μία ακρόαση φορέων και δύο συνεδριάσεις της Ολομέλειας; Θεώρησε η κυρία Κεραμέως ότι μπορεί να είναι αντικείμενο εκπρόθεσμης τροπολογίας, που αντικοινοβουλευτικά και αντισυνταγματικά εισάγεται;
Και επειδή εμείς τηρήσαμε μια στάση αρχών και είπαμε: “Έρχονται μπροστά οι Ευρωεκλογές. Μην το φέρνετε για τις Εθνικές με εκπρόθεσμη τροπολογία· να δούμε πώς θα εφαρμοστεί στις Ευρωεκλογές και θα το δούμε μετά. Όπως και ερχόμαστε να το ψηφίσουμε. Αποσύρετέ το!” Δεν είχε ούτε το θάρρος —παρότι είχε το θράσος να την καταθέσει— η κυρία Κεραμέως δεν είχε το θάρρος να την αποσύρει. Και μάλιστα, τα “παπαγαλάκια” της κυβέρνησης έβγαιναν μετά και έλεγαν πως το ΠΑΣΟΚ είναι κατά της ψήφου των αποδήμων, όταν εμείς είχαμε ψηφίσει, παρότι παγίως επιφυλασσόμεθα, ήδη από την Επιτροπή επί της αρχής.
Γι’ αυτό, λοιπόν, πρέπει να δείτε τι έχετε κάνει για τα ζητήματα των θεσμών. Γιατί η πληγή στους θεσμούς ξεκινάει από τα πιο μεγάλα —είδατε την απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου την προηγούμενη εβδομάδα, για τις υποκλοπές εννοώ— και επεκτείνεται σε όλα τα θέματα. Απλώνεται παντού. Γιατί, αν δεν έχεις μια αντίληψη σεβασμού των θεσμών και της συναίνεσης, δεν την έχεις πουθενά. Ιδίως δε εδώ, που είναι ένα θέμα —γιατί σας ακούω να νομίζετε ότι απαντάτε σε αυτά που λέω— που το Σύνταγμα ζητά τη μέγιστη δυνατή πλειοψηφία, υπερπλειοψηφία, όπως αυτή των 200 βουλευτών. Και στα δύο θέματα βέβαια, απλά έχει διαφορετικές έννομες συνέπειες το Μέρος Α’ από το Μέρος Β’.
Θέλω, όμως, να σας πω ότι δεν είναι το μόνο το οποίο έχω εντοπίσει σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο και σε σχέση με την ενημέρωση των αποδήμων. Σας έχω εδώ απόφαση απευθείας ανάθεσης για την υλοποίηση της εκστρατείας ενημέρωσης των εκλογέων: 297.000 ευρώ για τον επικοινωνιακό σχεδιασμό και παραγωγή επικοινωνιακού και έντυπου υλικού. Το καταθέτω στα πρακτικά. Ακολουθούν 2.609.900 ευρώ στην ίδια εταιρεία —απόφαση απευθείας ανάθεσης— για δράσεις και υπηρεσίες της καμπάνιας ενημέρωσης των εκλογέων εξωτερικού. Το καταθέτω στα πρακτικά.
Και έχουμε εδώ μια σύμβαση στην ίδια πάλι εταιρεία, στην εταιρεία “FRANK AND FAME”, 4.979.000 ευρώ. Προσέξτε: με διαγωνισμό. Απλά, στον διαγωνισμό των 5 εκατομμυρίων, οι άλλες δύο εταιρείες κατέθεσαν προτάσεις 2.000 ευρώ παραπάνω. Δύο χιλιάδες στα πέντε εκατομμύρια! Σύνολο: 7.886.000 ευρώ για την υπόθεση αυτή, με απευθείας αναθέσεις και ψευδείς διαγωνισμούς.
Πρέπει να ενημερώνονται οι απόδημοι; Φυσικά και πρέπει να ενημερώνονται. Όχι, όμως, με τρεις εκστρατείες ενημέρωσης στα ίδια πρόσωπα. Τα δύο πρώτα με απευθείας ανάθεση και, για να γίνει ο “διαγωνισμός”, οι διαφορές να είναι της τάξεως των 2.000 ευρώ μεταξύ των συμμετεχόντων; Εντάξει, καταλαβαίνουμε. Έχουμε μια εικόνα, έχουμε εργασθεί, αντιλαμβανόμαστε τι δεν πάει καλά. Μη νομίζετε ότι η Βουλή δεν τα παρακολουθεί όλα αυτά. Η Βουλή είναι ένας βασικός μηχανισμός λογοδοσίας. Ξέρουμε να καταλαβαίνουμε τι δεν πάει καλά. Εσείς τα κάνατε, αλλά εμείς το αντιλαμβανόμαστε.
Λοιπόν, σοβαρό θέμα αυτό, όπως σοβαρό είναι και το θέμα της διαρροής των emails. Και μάλιστα, για την ακρίβεια, προσπάθησε να απαντήσει η κυρία Κεραμέως στα ζητήματα αυτά. Εκεί έχουμε μια απόφαση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα —για τον λόγο αυτό κάλεσα και την Αρχή στην Επιτροπή. Ταυτοχρόνως, έχουμε και τις πρώτες αποφάσεις των Διοικητικών Δικαστηρίων που δικαιώνουν τους αποδήμους για τη διαρροή των emails τους και αναμένουμε τις αποφάσεις των Ποινικών Δικαστηρίων.
Εν αναμονή, λοιπόν, των αποφάσεων αυτών, καταλαβαίνετε —και με ήδη υπάρχουσες τις αποφάσεις της Αρχής και των Διοικητικών Δικαστηρίων τις πρώτες που δικαιώνουν τους αποδήμους— ότι χρειάζεται διπλή και τριπλή προσοχή στα ζητήματα αυτά. Γιατί η “διαρροή των emails” δεν είναι διαρροή μόνο του mail, αλλά και σειράς άλλων στοιχείων που συνδέονται με αυτό. Μεγάλη προσοχή, λοιπόν!
Ειδικά δε σε σχέση και με όσα λέει ο Συνήγορος του Πολίτη για το άρθρο 18, παράγραφος 2 αν θυμάμαι καλά, όπου υπάρχει ένα ευρύ πλαίσιο εξουσιοδοτικών διατάξεων, το οποίο πρέπει να παρακολουθούμε ως Διακομματική Επιτροπή. Η οποία πρέπει να λειτουργήσει κατά τη διάρκεια όλου αυτού του διαστήματος για την παρακολούθηση και των ζητημάτων αυτών.
Και άκουσα τον κύριο υπουργό να λέει για το άρθρο 108. Το άρθρο 108 προβλέπει και έναν συνταγματικό θεσμό που λέγεται “Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού”, ο οποίος δεν λειτουργεί, και υπάρχουν ευθύνες της κυβέρνησης για το ζήτημα αυτό.
Αυτές είναι οι ενστάσεις και οι επιφυλάξεις μας. Η θέση του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, της αξιωματικής αντιπολίτευσης στο ζήτημα της επιστολικής ψήφου είναι μια θέση αρχών. Είναι μια θέση αρχών! Το είχα πει και τον Ιούλιο του ’23, όταν ήρθησαν τα εμπόδια και οι περιορισμοί κατά το 54 παρ. 4. Το επανέλαβα και πριν κάνει την επικοινωνιακή της “φιοριτούρα” η κυρία Κεραμέως, που τορπίλισε τη συναίνεση. Το επαναλαμβάνω και το επαναλαμβάνουμε και τώρα: η θέση μας είναι μια θέση αρχών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ξέρουμε, ότι δεν έχουμε γνώση ή αντίληψη του τι κάνετε. Ότι δεν θα παρακολουθούμε το τι κάνετε. Ότι δεν χρειάζεται μια ευρεία διακομματική παρακολούθηση του τι θα συμβεί στο ζήτημα αυτό. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα δώσουμε οποιουδήποτε είδους λευκή επιταγή για τη διεξαγωγή των εκλογών. Αλλά η θέση μας για την επιστολική ψήφο είναι μια θέση αρχών. Σας ευχαριστώ πολύ».
