Τo 13o δημοτικό σχολείο Αγρινίου, είναι ένα σχολείο ξεχωριστό, είναι ένα σχολείο που καθημερινά πλημμυρίζει από τα γέλια, τα τραγούδια και το παιχνίδι μικρών μαθητών Ρομά, δίχως ταμπέλες, αποκλεισμούς και προκαταλήψεις. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ρομά, η διευθύντρια του 13ου Δημοτικού Σχολείου Αγρινίου, Παρασκευή Κατσιώπη, μίλησε στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων για τη βαθιά ανθρώπινη και παιδαγωγική διαδρομή, γεμάτη προκλήσεις, επιμονή και ουσιαστικά αποτελέσματα, αλλά και για την προσπάθεια και την προσφορά της που βλέπει να βρίσκει ανταπόκριση, κι αυτό θεωρεί πως είναι το μέγιστο δώρο και ανεκτίμητη ευλογία.
Ένα σχολείο αγωγής, αποδοχής και ισότητας
Μέσα από τα λόγια της Παρασκευής Κατσιώπη αναδεικνύεται η σημασία ενός σχολείου που δεν περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων, αλλά λειτουργεί ως χώρος αποδοχής, δημιουργίας και ισότητας. «Η ανάγκη για ουσιαστική ισότητα στην εκπαίδευση ήταν κυρίαρχη έμπνευση για μένα. Στην αρχή, όταν τοποθετήθηκα ως διευθύντρια σε αυτό το σχολείο, ήμουν φοβισμένη και επιφυλακτική για το τι θα αντιμετωπίσω, καθώς άκουγα διάφορα. Τη δεύτερη φορά που ανέλαβα τη διεύθυνση, διάλεξα να μείνω σε αυτό το σχολείο. Ήξερα τι ήθελα. Αυτή η επιλογή μου ήταν απολύτως συνειδητή», εξηγεί και υπογραμμίζει ότι πίστεψε από την αρχή στις δυνατότητες των παιδιών, αρκεί να τους δοθούν οι κατάλληλες ευκαιρίες, «ένα σύγχρονο σχολείο δεν είναι γνωσιοκεντρικό αλλά σχολείο αγωγής που θα αγκαλιάζει το παιδί και θα σέβεται την ταυτότητα και τον πολιτισμό του».
Οι προκλήσεις και η επιμονή απέναντι στη σχολική διαρροή
Αναφερόμενη στις προκλήσεις που αντιμετώπισε, σημειώνει ότι η σχολική διαρροή, ιδιαίτερα την περίοδο της πανδημίας, αποτέλεσε ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια. «Πολλά παιδιά δεν έρχονταν σχεδόν καθόλου στο σχολείο ή φοιτούσαν σποραδικά, με αποτέλεσμα ο αριθμός των μαθητών να φθίνει προκαλώντας έντονη απογοήτευση. Επιπλέον, δεν υπήρχε σταθερή ρουτίνα. Χρειάστηκε να θέσουμε σαφή όρια, όπως η καθημερινή πρωινή παρουσία εντός συγκεκριμένου χρονικού πλαισίου. Σταδιακά τα παιδιά προσαρμόστηκαν, αλλά ήταν μια διαδικασία που απαιτούσε χρόνο, επιμονή και υπομονή. Παράλληλα, ένα καθημερινό ζήτημα που έπρεπε να διαχειριστούμε ήταν οι εντάσεις που δημιουργούσαν αναστάτωση στο σχολείο. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί μέχρι και σήμερα ολιστική, συστηματική, και μεθοδευμένη δουλειά από όλη την ομάδα, διεύθυνση, εκπαιδευτικούς, Σύμβουλο Εκπαίδευσης, κοινωνικούς λειτουργούς και ψυχολόγο», σημειώνει.
Ιδιαίτερη συγκίνηση εκφράζει όταν μιλά για στιγμές που επιβεβαιώνουν την αξία της προσπάθειας. «Ένιωσα μεγάλη χαρά όταν δύο μαθήτριές μας συμμετείχαν σε μαθητικό συνέδριο και μίλησαν για το πώς θα ήθελαν να εντάσσονται στοιχεία του πολιτισμού τους στο μάθημα των Μαθηματικών. Ήταν η πρώτη φορά που άλλοι άκουσαν τη φωνή των μαθητριών εκτός σχολείου. Η χαρά και η περηφάνια τους, όπως και της μητέρας τους, ήταν συγκινητικές. Τα χαμογελά τους περίσσευαν. Ήταν μια στιγμή που απέδειξε ότι μπορούν να σταθούν με αυτοπεποίθηση και να εκφράσουν τη σκέψη τους δημόσια», αναφέρει.
Η φωνή των παιδιών και η χαρά της αναγνώρισης
Ιδιαίτερη αξία αποκτούν, ωστόσο, οι ίδιες οι φωνές των μαθητών, που αποτυπώνουν με αυθεντικότητα το πώς βιώνουν το σχολείο τους. Η Γεωργία, μαθήτρια της Δ΄ τάξης, εκφράζει με ενθουσιασμό την αγάπη της για το σχολείο: «Μου αρέσει πολύ να έρχομαι στο σχολείο. Μου αρέσει γιατί θέλω να διαβάζω και να μαθαίνω. Στο σχολείο δεν μαθαίνω μόνο να διαβάζω. Έρχονται και κάποιοι και μας δείχνουν διάφορα πράγματα». Με χαρά θυμάται δράσεις, όπως την επίσκεψη της Τροχαίας, ενώ υπογραμμίζει τον ενθουσιασμό της για τις σχολικές γιορτές, «Θα παίξουμε και ένα θεατρικό εγώ θα είμαι ο ραφτάκος».
Ο Φώτης, μαθητής της ΣΤ΄ τάξης, αποτυπώνει μια διαφορετική αλλά εξίσου σημαντική διάσταση της σχολικής ζωής, όπως παραδέχεται ειλικρινά, «δεν μου αρέσουν πολύ τα μαθήματα, γιατί μου φαίνονται δύσκολα». Ωστόσο, σπεύδει να συμπληρώσει ότι, «μου αρέσει να πηγαίνω σχολείο γιατί περνάω καλά. Το σχολείο είναι χώρος δημιουργίας και χαράς, παίζουμε με φίλους, συμμετέχουμε σε δραστηριότητες. Εγώ είμαι στη χορωδία του σχολείου και ετοιμάζουμε τραγούδια για γιορτές», αναφέρει και εξηγεί την ιδιαίτερη σημασία που έχει για τον ίδιο η αναγνώριση, «πηγαίνουμε και δείχνουμε αυτά που κάνουμε και μας χειροκροτούν», λέει με περηφάνια.
Εμπιστοσύνη, κοινότητα και ένα σχολείο χωρίς αποκλεισμούς
Στο 13ο δημοτικό Αγρινίου, σήμερα φοιτούν 65 μαθητές, η κ. Κατσιώπη αποδίδει την αύξηση της φοίτησης των μαθητών Ρομά, στη στροφή προς τη βιωματική μάθηση. «Τα παιδιά δημιούργησαν δικά τους παραμύθια, το ένα εικονογραφήθηκε από τα ίδια, ενώ το άλλο βασίστηκε σε μύθο της κοινότητάς τους και γράφτηκε σε οκτώ γλώσσες, συμπεριλαμβανομένης της ρομανί, παρόλο που είναι κυρίως προφορική. Τα έργα αυτά εκδόθηκαν, με σημαντική οικονομική υποστήριξη από το ΙΚΥ, μέσω προγράμματος Erasmus, καθώς και από πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Πατρών που στόχευε στην ενίσχυση της πρόσβασης και τη μείωση της σχολικής διαρροής σε κοινότητες Ρομά. Παράλληλα, τα παιδιά ζωγράφισαν τους εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους του σχολείου, υπό την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών. Έτσι ένιωσαν ότι ο χώρος τους ανήκει και άρχισαν να τον σέβονται. Οι φθορές που υπήρχαν τα πρώτα χρόνια έχουν πλέον εκλείψει. Έρχονται στο σχολείο όχι μόνο για να μάθουν, αλλά και γιατί χαίρονται να συμμετέχουν», τονίζει χαρακτηριστικά.
Αναφερόμενη στην επικοινωνία με τις οικογένειες των παιδιών, εξήγησε ότι, «στην αρχή ήταν ελάχιστη έως και ανύπαρκτη. Οι οικογένειες δεν έβλεπαν το σχολείο ως προτεραιότητα για τα παιδιά τους. Με τον χρόνο όμως, μέσα από την αγάπη και το ειλικρινές ενδιαφέρον, καταφέραμε να κερδίσουμε την εμπιστοσύνη τους. Σήμερα οι γονείς μάς εμπιστεύονται και ενθαρρύνουν τα παιδιά τους να συμμετέχουν ενεργά στο σχολείο και τις δράσεις του. Βλέπουν στην πράξη ότι όσα κάνουμε έχουν θετικό αντίκτυπο στη ζωή τους. Βλέπουν τα παιδιά τους να αποκτούν αυτοπεποίθηση και να χαμογελούν που μπορούν και καταφέρνουν πράγματα», σήμερα, όπως υπογραμμίζει, οι γονείς στηρίζουν ενεργά τη σχολική ζωή των παιδιών τους.
Δεν παραλείπει να αναφερθεί και στη δυσπιστία που υπήρχε αρχικά και από τις δύο πλευρές, εκμυστηρευόμενη πως, «και εγώ η ίδια ήμουν αρχικά επιφυλακτική, όπως και οι συνάδελφοί μου εκπαιδευτικοί του σχολείου. Με τον χρόνο, όμως, καταλάβαμε ότι όταν προσεγγίζεις τους ανθρώπους με αγάπη και αποδοχή, αυτό γίνεται αντιληπτό και σεβαστό. Έτσι χτίζεται η εμπιστοσύνη. Ήταν πολύ σημαντικό να καταλάβουν όλοι ότι δεν είμαστε απέναντί τους, αλλά στεκόμαστε με αγάπη δίπλα τους. Καταλάβαμε ότι όταν προσεγγίζεις τους ανθρώπους με αγάπη και αποδοχή, αυτό γίνεται αντιληπτό», σημειώνει, τονίζοντας τη σημασία της ανθρώπινης σχέσης στην εκπαίδευση.
Ιδιαίτερη θέση στις δράσεις του σχολείου κατέχουν οι καλλιτεχνικές και θεατρικές δραστηριότητες. Όπως τονίζει, «η ιδέα ήρθε από τα ίδια τα παιδιά, τα οποία έχουν έμφυτο ταλέντο και χάρισμα στη μουσική, τον χορό και την έκφραση. Θέλαμε να αξιοποιήσουμε αυτά τα στοιχεία και να φέρουμε τα σχολικά δρώμενα πιο κοντά στη δική τους πραγματικότητα. Διαπιστώσαμε ότι έτσι αυξήθηκε σημαντικά η συμμετοχή τους, τα μαθησιακά αποτελέσματα, καθώς η επαφή τους με τα βιβλία είναι πολλές φορές δυσλειτουργική. Ήταν απαραίτητο να βρούμε τρόπους να τα κερδίσουμε το ενδιαφέρον τους για μάθηση».
Το όραμα για το μέλλον ίσες ευκαιρίες για όλα τα παιδιά
Μιλώντας για τον αντίκτυπο αυτών των πρωτοβουλιών, υπογραμμίζει ότι «τα παιδιά απέκτησαν φωνή, αυτοπεποίθηση άρχισαν να πιστεύουν περισσότερο στον εαυτό τους και να αγαπούν το σχολείο. Ένιωσαν σημαντικά, άξια και ικανά κάτι ιδιαίτερα σημαντικό, δεδομένων των προκαταλήψεων που συχνά αντιμετωπίζει αυτή η ευάλωτη κοινωνική ομάδα και πίστη στον εαυτό τους». Σε ένα περιβάλλον όπου συχνά αντιμετωπίζουν προκαταλήψεις, αυτές οι εμπειρίες λειτουργούν ως πολύτιμα «σκαλοπάτια δημιουργίας».
Ξεχωριστή αναφορά κάνει στην εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Ρομά, πριν μερικά χρόνια, την οποία χαρακτηρίζει αξέχαστη. «Καλέσαμε και άλλα σχολεία και παρουσιάσαμε τον πολιτισμό τους μέσα από φωτογραφίες, φαγητά, ενδυμασίες, τραγούδια και μουσική. Ήταν μια γιορτή περηφάνιας και αποδοχής. Το πιο συγκινητικό, όμως, ήταν η ικανοποίηση και τα χαμόγελα στα πρόσωπα των παιδιών, όταν αντιλήφθηκαν ότι μπορούν να ανταποκριθούν σε κάθε πρόκληση. Βέβαια, με αυτή τη γιορτή πιστεύω πως κερδίσαμε και τους γονείς τους και έκτοτε μας εμπιστεύονται και είναι δίπλα μας σε όποια δράση και εκδήλωση κι αν προγραμματίζουμε. Ήταν μια γιορτή περηφάνιας και αποδοχής», σημειώνει, τονίζοντας ότι μέσα από τη μουσική, τον χορό και την παρουσίαση του πολιτισμού τους, τα παιδιά ένιωσαν ότι αναγνωρίζονται και εκτιμώνται.
Η εκπαίδευση, όπως υπογραμμίζει, είναι καθοριστική για το μέλλον αυτών των παιδιών και «τα ενθαρρύνουμε να συνεχίσουν στο γυμνάσιο ώστε να έχουν περισσότερες επιλογές στη ζωή τους καθώς, εξαιτίας αυτής της μετάβασης, συχνά υπάρχει τάση εγκατάλειψης»,
Το όραμα της Παρασκευής Κατσιώπη για τους μαθητές Ρομά, είναι, «να έχουν ίσες ευκαιρίες και να πιστεύουν στον εαυτό τους. Να αναγνωρίσουν τις δυνατότητές τους, να παλέψουν για αυτές και να σπάσουν τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που ενδεχομένως θα συναντήσουν» και αναφερόμενη στο ιδανικό σχολείο, κάνει λόγο για, «ένα ανοιχτό και συμπεριληπτικό σχολείο, χωρίς ετικέτες, το οποίο θα υπηρετεί την ευρύτητα, την ισότητα στις ευκαιρίες, τη διερεύνηση, την αλληλεπιδραστικότητα, τη μεταγνωστικότητα και τον αναστοχασμό, όπου όλα τα παιδιά θα συνυπάρχουν και θα μαθαίνουν μαζί, με σεβασμό και αποδοχή. Ένα σχολείο όπου οι μαθητές θα ανεξαρτητοποιούνται μαθησιακά, θα χειραφετούνται γνωστικά και θα αυτορυθμίζονται, ώστε, τελικά, να κατακτήσουν τη γνώση για να κατανοήσουν, κατά το δυνατό, την ομορφιά της φύσης, την πλάση και τον κόσμο ολόκληρο».
Τις φωτογραφίες παραχώρησε η Παρασκευή Κατσιώπη ΑΠΕ-ΜΠΕ
