Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε χθες Τρίτη ότι οι υπάλληλοι του ομοσπονδιακού κράτους οι οποίοι έχουν τεθεί σε τεχνική ανεργία διαρκούσης της δημοσιονομικής παράλυσης, που πλέον διαρκεί μια εβδομάδα, δεν θα λάβουν αυτόματα τους μισθούς που τους οφείλονται αναδρομικά, παρά το ότι είχε ψηφιστεί νόμος γι’ αυτό κατά τη διάρκεια της πρώτης του θητείας.

«Θα έλεγα πως εξαρτάται από το για ποιον μιλάμε», είπε ο αμερικανός πρόεδρος σε δημοσιογράφους που του έθεσε στον Λευκό Οίκο το ερώτημα της καταβολής αναδρομικών. Πάνω από 700.000 λειτουργοί του ομοσπονδιακού κράτους έχουν τεθεί σε τεχνική ανεργία επί μια εβδομάδα, καθώς ο βαθύς διχασμός στο Κογκρέσο ανάμεσα στους ρεπουμπλικάνους του προέδρου Τραμπ και την αντιπολίτευση των δημοκρατικών δεν επέτρεψε την υιοθέτηση νέου προϋπολογισμού προτού παρέλθει η προθεσμία.

Έκτοτε η κάθε πλευρά επιρρίπτει την ευθύνη στην άλλη για το shutdown, ή αλλιώς την αναστολή λειτουργίας τομέων του ομοσπονδιακού κρατικού μηχανισμού. «Μπορώ να σας πω ότι οι δημοκρατικοί έβαλαν πολύ κόσμο σε κατάσταση μεγάλου κινδύνου», υποστήριξε ο πρόεδρος Τραμπ χθες στον Τύπο, καθώς υποδεχόταν τον πρωθυπουργό του Καναδά Μαρκ Κάρνι στο Οβάλ Γραφείο του Λευκού Οίκου.

Οι δύο και πλέον εκατ. λειτουργοί του ομοσπονδιακού κράτους δεν πληρώνονται καθ’ όλη τη διάρκεια της δημοσιονομικής παράλυσης — ούτε καν αυτοί που είναι υποχρεωμένοι να συνεχίζουν να εργάζονται. «Στις περισσότερες περιπτώσεις, θα φροντίσουμε τους ανθρώπους μας», πέταξε ο πρόεδρος Τραμπ, αναφερόμενος στην καταβολή των μισθών αναδρομικά. Προτού κάνει την όχι και πολύ συγκαλυμμένη απειλή: «υπάρχουν κάποιοι που αληθινά δεν αξίζουν να τους φροντίσουμε, και θα τους μεταχειριστούμε διαφορετικά».

Αφότου ενέσκηψε το shutdown, ο ρεπουμπλικάνος δεν έχει σταματήσει να απειλεί πως θα γίνουν απολύσεις ομοσπονδιακών υπαλλήλων αν η κατάσταση αυτή παραταθεί. Ο ιστότοπος Axios αποκάλυψε χθες την ύπαρξη σημειώματος της υπηρεσίας προϋπολογισμού του Λευκού Οίκου (OMB) που αναφέρει ότι δεν είναι εγγυημένη η καταβολή αναδρομικών στους ομοσπονδιακούς λειτουργούς που τέθηκαν σε τεχνική ανεργία αφού τερματιστεί η δημοσιονομική παράλυση.

Η OMB θεωρεί ότι νόμος του 2019, που υιοθετήθηκε όταν είχε ενσκήψει το προηγούμενο shutdown και υποχρέωνε το δημόσιο να πληρώσει αναδρομικά όλους τους λειτουργούς του, ακόμη κι όσους δεν είχαν εργαστεί, δεν είχε εφαρμογή παρά μόνο σε εκείνη την περίπτωση, όχι σε μελλοντικές τέτοιες καταστάσεις. Πρόκειται για «επιπόλαιο» επιχείρημα, αντέτεινε σε ανακοίνωσή του το κυριότερο συνδικαλιστικό όργανο των ομοσπονδιακών υπαλλήλων AFGE, καταδικάζοντας την «καταφανώς εσφαλμένη ερμηνεία του νόμου».

Ακόμη και στο στρατόπεδο της αμερικανικής δεξιάς, ορισμένοι εναντιώθηκαν στην επίμαχη θέση του OMB. «Δεν επαφίεται στον πρόεδρο» να αποφασίζει για το ζήτημα, σχολίασε ενδεικτικά ο ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής Τζον Κένεντι, μολονότι πιστός του Ντόναλντ Τραμπ.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Από την αρχή του έτους, τα ρωσικά στρατεύματα κατέλαβαν σχεδόν 5.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα στην Ουκρανία, δήλωσε σήμερα ο ισχυρός άνδρας του Κρεμλίνου Βλαντίμιρ Πούτιν κατά τη συνάντηση του με στρατιωτικούς αξιωματούχους.

Ο ρώσος πρόεδρος τόνισε πως η Μόσχα διατηρεί την στρατηγική πρωτοβουλία κινήσεων στα πεδία των μαχών. Το Κίεβο επιχειρεί να πλήξει μη στρατιωτικούς στόχους βαθιά μέσα στο ρωσικό έδαφος, αλλά αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει τις ισορροπίες, συμπλήρωσε ο Πούτιν.

«Επί του παρόντος, οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις διατηρούν πλήρως την στρατηγική πρωτοβουλία», δήλωσε ο Πούτιν, σύμφωνα με την ενημέρωση από το Κρεμλίνο. «Φέτος, έχουμε απελευθερώσει έκταση σχεδόν 5.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων – 4.900 τ.χλμ. – και 212 κοινότητες», είπε ο ρώσος πρόεδρος, υποστηρίζοντας πως οι ουκρανικές δυνάμεις «υποχωρούν» στα μέτωπα των μαχών.

Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε σήμερα την κατάληψη άλλων δύο χωριών, ενώ ο αρχηγός του γενικού επιτελείου Βαλέρι Γκεράσιμοφ ενημέρωσε τον πρόεδρο Πούτιν ότι οι δυνάμεις της Μόσχας προελαύνουν σε όλα τα μέτωπα. Ο στρατηγός Γκεράσιμοφ ανέφερε ότι ρωσικά στρατεύματα προωθούνται προς τις πόλεις Σίβερσκ και Κοστιαντίνιφκα της περιφέρειας Ντονέτσκ, εκδιώκουν τις ουκρανικές δυνάμεις από την πόλη Κουπιάνσκ (βορειοανατολικά) και συνεχίζουν την προέλασή τους σε Ζαπορίζια και Ντνιπροπετρόφσκ (νοτιότερα). Συμπλήρωσε επίσης ότι προχωρούν στη δημιουργία ζωνών ασφαλείας στις περιφέρειες Σούμι και Χάρκοβο, κοντά στα ρωσικά σύνορα.

Στη διάρκεια της συνάντησης, ο Πούτιν δήλωσε ότι οι στόχοι της Ρωσίας παραμένουν αυτοί που είχαν τεθεί όταν ξεκίνησε η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» τον Φεβρουάριο του 2022, αναφερόμενος ξανά σε «αποναζιστικοποίηση» και «αποστρατιωτικοποίηση» της Ουκρανίας.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Λίγο πριν από την ανακοίνωση του βραβείου, ένα είναι το μόνο σίγουρο: ο Ντόναλντ Τραμπ δεν θα πάρει φέτος το Νόμπελ Ειρήνης που τόσο πολύ επιθυμεί. Όμως ποιο όνομα θα βγάλει άραγε από το καπέλο της η νορβηγική επιτροπή του Νόμπελ;

Το Νόμπελ θα ανακοινωθεί την Παρασκευή στις 12:00 ώρα Ελλάδας στο Όσλο, σ’ ένα μάλλον σκοτεινό πλαίσιο: από το 1946 που άρχισαν να τηρούνται οι στατιστικές αυτές, ποτέ ο αριθμός των ένοπλων συγκρούσεων δεν ήταν τόσο υψηλός όσο το 2024, σύμφωνα με το σουηδικό πανεπιστήμιο της Ουψάλα.

Ένα πράγμα φαίνεται σίγουρο. Αν και ισχυρίζεται ότι αξίζει το βραβείο για το ρόλο του στην επίλυση οκτώ συγκρούσεων, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν θα το πάρει, σε κάθε περίπτωση όχι αυτή τη φορά, αν πιστέψει κανείς τους παρατηρητές.

«Όχι, φέτος δεν θα είναι ο Τραμπ», λέει στο Γαλλικό Πρακτορείο ο σουηδός καθηγητής Πέτερ Βάλενστεν, ειδικός επί διεθνών θεμάτων. «Ίσως όμως την ερχόμενη χρονιά; Μέχρι τότε, η σκόνη θα έχει κατακάτσει γύρω από τις διάφορες πρωτοβουλίες του, κυρίως σχετικά με την κρίση στη Γάζα», προσθέτει.

Ειδικοί θεωρούν πολύ υπερβολικό τον απολογισμό «ειρηνοποιού» που διεκδικεί ο αμερικανός πρόεδρος και εκφράζουν ανησυχίες για τον αντίκτυπο της γραμμής του «Πρώτα η Αμερική».

«Πέρα από τις απόπειρές του να μεσολαβήσει για τη Γάζα, διαπιστώνουμε πολιτικές που αντιβαίνουν στις προθέσεις και στις αρχές που αναφέρονται στη διαθήκη του Νόμπελ», δηλαδή τη διεθνή συνεργασία, την αδελφοσύνη μεταξύ των λαών και τον αφοπλισμό, επισημαίνει η διευθύντρια του Ινστιτούτου Έρευνας για την Ειρήνη του Όσλο (PRIO) Νίνα Γκρέγκερ.

Αποχώρηση από διεθνείς οργανισμούς και πολυμερείς συνθήκες, εμπορικός πόλεμος «ακόμα και εναντίον παλαιών φίλων και συμμάχων», βλέψεις κατά της Δανίας, προσφυγή στο στρατό σε αμερικανικές πόλεις, επιθέσεις εναντίον της ακαδημαϊκής ελευθερίας και της ελευθερίας της έκφρασης…: ο κατάλογος των παραπόνων είναι μακρύς.

«Βλέπουμε τον πίνακα στο σύνολό του», εξηγεί ο Γέργκεν Βάντε Φρίντνες, ο πρόεδρος της πενταμελούς επιτροπής που απονέμει το Νόμπελ Ειρήνης. «Αυτό που μετράει είναι η οργάνωση ή η προσωπικότητα στο σύνολό τους. Όμως αυτό που εξετάζουμε πριν απ’ όλα είναι τι έχουν συγκεκριμένα επιτύχει στην υπηρεσία της ειρήνης», λέει.

– «Ένας όχι υπερβολικά αμφιλεγόμενος» νομπελίστας; –

Φέτος 338 άτομα και οργανώσεις έχουν προταθεί για το Νόμπελ, ένας κατάλογος που παραμένει μυστικός για 50 χρόνια. Δεκάδες χιλιάδες πρόσωπα (κοινοβουλευτικοί και υπουργοί όλων των χωρών, πρώην βραβευμένοι, ορισμένοι καθηγητές πανεπιστημίων, μέλη της επιτροπής Νόμπελ…) μπορούν να υποβάλουν ένα όνομα ως υποψήφιο.

Το 2024, με το Νόμπελ είχε τιμηθεί η Nihon Hidankyo, μια οργάνωση επιζώντων των βομβαρδισμών της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι που διεξάγει σταυροφορία κατά των πυρηνικών όπλων.

Απουσία μεγάλου φαβορί, στο Όσλο κυκλοφορούν διάφορα ονόματα: του δικτύου σουδανών εθελοντών Πυρήνες Άμεσης Επέμβασης (ERR), της Ρωσίδας Γιούλια Ναβάλναγια, χήρας του αντιπολιτευόμενου Αλεξέι Ναβάλνι, ή της υπηρεσίας του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) που στέλνει παρατηρητές στις εκλογές (BIDDH).

Τα τελευταία χρόνια, στις επιλογές της επιτροπής Νόμπελ «παρατηρούμε μια επιστροφή σε πράγματα λίγο πιο κοντά στις κλασικές ιδέες περί ειρήνης, ενώ διατηρείται η σύνδεση με τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία, την ελευθερία του Τύπου και τις γυναίκες», λέει ο Χάλβαρντ Λέιρα, διευθυντής ερευνών στο Νορβηγικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων (NUPI). «Η διαίσθησή μου είναι ότι φέτος θα επιλεγεί για το βραβείο ένα πρόσωπο όχι υπερβολικά αμφιλεγόμενο», λέει.

Η επιτροπή του Νόμπελ Ειρήνης θα μπορόυσε έτσι να επιλέξει να τονίσει και πάλι την προσήλωσή της σε μια παγκόσμια τάξη που αμφισβητείται από τον Ντόναλντ Τραμπ, βραβεύοντας τον επικεφαλής του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες και/ή μια υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών, όπως η Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες (HCR) ή η υπηρεσία για τους παλαιστίνιους πρόσφυγες (UNRWA).

Μπορεί επίσης να διακριθεί η διεθνής δικαιοσύνη -το Διεθνές Δικαστήριο του ΟΗΕ (CIJ) ή το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο- ή η ελευθερία του Τύπου που απειλείται, με τη βράβευση μη κυβερνητικών οργανώσεων, όπως η Επιτροπή για την Προστασία των Δημοσιογράφων (CPJ) και οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (RSF). Ή να επιλέξει την έκπληξη, όπως κάνει συχνά.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ο Τζον Κλαρκ, ένας από τους τρεις επιστήμονες που έλαβαν χθες Τρίτη το βραβείο Νόμπελ Φυσικής για το 2025, προειδοποίησε ότι οι κινήσεις του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ που έχουν σκοπό να μεταμορφωθεί το πεδίο της επιστήμης στις ΗΠΑ εγείρουν εξαιρετικά «σοβαρό πρόβλημα».

Η πολιτική του αμερικανού προέδρου όσον αφορά την επιστήμη μεταφράζεται κυρίως, μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο, σε δραστικές περικοπές των χρηματοδοτήσεων που προορίζονταν για την έρευνα και απολύσεις επιστημόνων οι οποίοι εργάζονταν σε διάφορα ομοσπονδιακά όργανα.

«Αυτό θα παραλύσει μεγάλο μέρος της επιστημονικής έρευνας στις ΗΠΑ», προειδοποίησε ο Τζον Κλαρκ σε δηλώσεις του στο AFP, προσθέτοντας πως γνωρίζει ανθρώπους οι οποίοι ήδη είναι αντιμέτωποι με μεγάλες περικοπές των χρηματοδοτήσεών τους.

Ο βρετανός ερευνητής, 83 ετών, που έμαθε χθες πως το βραβείο Νόμπελ Φυσικής δόθηκε στον ίδιο και δυο ακόμη συναδέλφους του για τις ανακαλύψεις τους στο πεδίο της κβαντικής μηχανικής, επισήμανε πως είχαν ωφεληθεί ιδιαίτερα από δημόσιες χρηματοδοτήσεις και δημόσιους πόρους στο έργο τους, πριν από σχεδόν τέσσερις δεκαετίες.

«Θα είναι καταστροφικό αν συνεχιστεί αυτό», επέμεινε ο Τζον Κλαρκ, που εργάζεται στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ.

«Αν υποθέσουμε ότι η σημερινή κυβέρνηση θα αποχωρήσει τελικά, ενδέχεται να χρειαστεί μια δεκαετία για να επιστρέψουμε στο σημείο όπου βρισκόμασταν πριν από έξι μήνες», συνέχισε, προσθέτοντας πως πρόκειται για «τεράστιο πρόβλημα», «εντελώς ακατανόητο για οποιονδήποτε είναι επιστήμονας».

Η Αμερικανίδα Μέρι Μπράνκοου, που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής του 2025 τη Δευτέρα, επέμεινε κι αυτή χθες στη σημασία που έχει η δημόσια χρηματοδότηση για την επιστημονική έρευνα.

Ερωτηθέντες από το Γαλλικό Πρακτορείο, αξιωματούχοι της επιτροπής που απονέμει το βραβείο Νόμπελ εκτίμησαν πως, επιτιθέμενος στην επιστήμη, ο Ντόναλντ Τραμπ ρισκάρει η χώρα του να απολέσει την ηγετική θέση της στην παγκόσμια κατάταξη ως προς την επιστημονική έρευνα, κάτι που θα είχε αντίκτυπο σε όλο τον κόσμο.

ΦΩΤΟ EPA/CHRISTINE OLSSON

ΑΠΕ-ΜΠΕ