Σημαντική μείωση του παγκόσμιου ποσοστού θνησιμότητας, αλλά όχι στους έφηβους και τους νεαρούς ενήλικες, διαπιστώνει η πιο πρόσφατη μελέτη για την Παγκόσμια Επιβάρυνση των Ασθενειών (Global Burden of Disease) με επικεφαλής το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας (IHME) της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον.

Τα ευρήματα για την Ελλάδα είναι βέβαια διαφορετικά, καθώς η θνησιμότητα σε όλες τις ηλικίες σημείωσε αύξηση την τελευταία εικοσαετία, ενώ αντίθετα η θνησιμότητα των έφηβων και νέων είχε αξιοσημείωτη μείωση.

Συγκεκριμένα, στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο «The Lancet» και παρουσιάστηκε στην Παγκόσμια Σύνοδο Υγείας στο Βερολίνο, εντοπίστηκε ότι το παγκόσμιο ποσοστό θνησιμότητας μειώθηκε κατά 67% το 2023 σε σχέση με το 1950. Το παγκόσμιο προσδόκιμο ζωής το 2023 αυξήθηκε κατά περισσότερα από 20 χρόνια σε σύγκριση με το 1950 (στα 76,3 έτη για τις γυναίκες και 71,5 έτη για τους άνδρες), επιστρέφοντας στα προ πανδημίας επίπεδα.

Ωστόσο, εντοπίζονται έντονες γεωγραφικές ανισότητες, με το προσδόκιμο ζωής να κυμαίνεται από 83 έτη σε περιοχές υψηλού εισοδήματος έως 62 έτη στην υποσαχάρια Αφρική. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι η χαμηλότερη μέση ηλικία θανάτου καταγράφηκε στην υποσαχάρια Αφρική, με 37,1 έτη στις γυναίκες και 34,8 έτη στους άνδρες.

Παρά τις βελτιώσεις, ο κόσμος αντιμετωπίζει μια αναδυόμενη κρίση αυξημένων ποσοστών θνησιμότητας σε παιδιά, έφηβους και νεαρούς ενήλικες σε ορισμένες περιοχές. Συγκεκριμένα, στους νέους ηλικίας 20 έως 39 ετών στη Βόρεια Αμερική καταγράφηκε η μεγαλύτερη αύξηση θανάτων, από το 2011 έως το 2023, κυρίως λόγω αυτοκτονιών και υπερβολικής δόσης ναρκωτικών και αλκοόλ.

Κατά την ίδια περίοδο, οι θάνατοι σε παιδιά και νέους 5-19 ετών αυξήθηκαν στην ανατολική Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και την Καραϊβική. Επιπλέον, η θνησιμότητα σε παιδιά ηλικίας 5-14 ετών στην υποσαχάρια Αφρική από το 1950 ως το 2021 ήταν υψηλότερη από ό,τι είχε εκτιμηθεί προηγουμένως και η αύξηση οφείλεται στα υψηλά ποσοστά αναπνευστικών λοιμώξεων και φυματίωσης, άλλων μολυσματικών ασθενειών και ακούσιων τραυματισμών.

Αντίθετα, ο αριθμός των θανάτων βρεφών και μικρών παιδιών κάτω των πέντε ετών μειώθηκε περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ομάδα. Από το 2011 ως το 2023, η ανατολική Ασία κατέγραψε τη μεγαλύτερη μείωση (68%) στο ποσοστό θνησιμότητας λόγω διατροφής, εμβολίων και ισχυρότερων συστημάτων υγείας. Στα παιδιά κάτω των πέντε ετών οι κύριοι παράγοντες κινδύνου για το 2023 ήταν ο υποσιτισμός παιδιών και μητέρων, η ατμοσφαιρική ρύπανση και  τα μη ασφαλή νερό-αποχέτευση-υγιεινή. Στα παιδιά 5-14 ετών η έλλειψη σιδήρου ήταν ο κύριος παράγοντας κινδύνου και ακολουθούν τα μη ασφαλή νερό-αποχέτευση-υγιεινή και ο υποσιτισμός παιδιών και μητέρων.

Αιτίες θανάτων και αναπηριών

Οι μη μεταδοτικές ασθένειες αντιπροσωπεύουν σχεδόν τα δύο τρίτα των συνολικών θανάτων και αναπηριών παγκοσμίως. Οι κυριότερες ήταν η ισχαιμική καρδιοπάθεια, το εγκεφαλικό επεισόδιο και ο διαβήτης. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι σχεδόν οι μισοί θάνατοι και αναπηρίες θα μπορούσαν να προληφθούν τροποποιώντας ορισμένους από τους κύριους παράγοντες κινδύνου, όπως η μείωση της υψηλής αρτηριακής πίεσης, των υψηλών επιπέδων σακχάρου στο αίμα,  του υψηλού δείκτη μάζας σώματος, της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και του καπνίσματος. Σημειώνεται ότι ο Covid-19 είχε ανέβει στην κορυφή της λίστας των αιτίων θανάτου το 2021, ωστόσο έπεσε στην 20η θέση το 2023.

Δέκατος κορυφαίος παράγοντας κινδύνου αναδείχθηκε η έκθεση σε μόλυβδο και οι νέες μέθοδοι μοντελοποίησης που ακολούθησαν οι ερευνητές αποκάλυψαν άμεση σύνδεση με καρδιαγγειακές παθήσεις. Στη μελέτη σημειώνεται ότι η αφαίρεση του μόλυβδου από τα καύσιμα έχει συμβάλει σε σημαντικές μειώσεις στην έκθεση με την πάροδο των ετών, αλλά εξακολουθεί να είναι ένας κοινός περιβαλλοντικός ρύπος που μπορεί να βρεθεί στο χρώμα των παλαιότερων κτιρίων, μολυσμένο έδαφος, νερό, μπαχαρικά και πολλά μαγειρικά σκεύη.

Από το 1990 τα ποσοστά θνησιμότητας για ισχαιμική καρδιοπάθεια και εγκεφαλικό επεισόδιο έχουν μειωθεί, όπως και οι διαρροϊκές ασθένειες, η φυματίωση, ο καρκίνος του στομάχου και η ιλαρά. Αντίθετα, κατά την ίδια περίοδο το ποσοστό θνησιμότητας αυξήθηκε για τον διαβήτη, τη χρόνια νεφρική νόσο, τη νόσο Αλτσχάιμερ και τον HIV/AIDS.

Το βάρος των ψυχικών διαταραχών συνεχίζει να αυξάνεται παγκοσμίως, με τις αγχώδεις διαταραχές και την κατάθλιψη να αυξάνουν κατά 63% και 26% αντίστοιχα τη θνησιμότητα και την αναπηρία.

Τα στοιχεία για την Ελλάδα

Παρουσιάζοντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ τα στοιχεία για την Ελλάδα, η Hmwe Hmwe Kyu, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο IHME και στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον, επισημαίνει ότι η θνησιμότητα έχει αυξηθεί στην Ελλάδα για όλες τις ηλικίες την τελευταία εικοσαετία, από 938 ανά 100.000 το 2000 σε σχεδόν 1.237 το 2023, «πιθανώς επηρεασμένη από τη γήρανση του πληθυσμού».

Αντίθετα, τα στοιχεία της έρευνας καταδεικνύουν ότι η Ελλάδα έχει επιτύχει αξιοσημείωτες μειώσεις στη θνησιμότητα των νέων: οι θάνατοι στις ηλικίες 10-24 ετών μειώθηκαν από 47 ανά 100.000 το 2000 σε 30 το 2023. Βασικός παράγοντας αυτής της βελτίωσης, σύμφωνα με την αναπληρώτρια καθηγήτρια του IHME, ήταν η μεγάλη μείωση της θνησιμότητας από τροχαία ατυχήματα (από 21 ανά 100.000 το 2000 σε 7,6 το 2023), που αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου για τους νέους στην Ελλάδα.

Ωστόσο, η ίδια συμπληρώνει ότι παρά την πρόοδο αυτή, τα ποσοστά θανάτων από τροχαία δυστυχήματα στους νέους στην Ελλάδα παραμένουν υψηλότερα από τον μέσο όρο στη Δυτική Ευρώπη, «γεγονός που υποδηλώνει ότι απαιτείται περαιτέρω πρόοδος στην οδική ασφάλεια και την πρόληψη των τραυματισμών».

Υψηλότερα σε σχέση με τα ποσοστά στη Δυτική Ευρώπη είναι και τα γενικότερα ποσοστά θνησιμότητας των νέων στην Ελλάδα, αν και χαμηλότερα σε σύγκριση με τους παγκόσμιους μέσους όρους. «Αυτή η σύγκριση κατατάσσει την Ελλάδα ως χώρα με καλύτερες επιδόσεις από τον παγκόσμιο μέσο όρο, αλλά θα μπορούσε να σημειωθεί περαιτέρω πρόοδος στη μείωση της θνησιμότητας», σχολιάζει η Hmwe Hmwe Kyu.

Η ίδια διευκρινίζει ότι η παρούσα ανάλυση επικεντρώνεται στις τάσεις θνησιμότητας σε εθνικό επίπεδο, ωστόσο κρίσιμη κατεύθυνση για μελλοντική έρευνα παραμένει η διερεύνηση ανισοτήτων στον τομέα της υγείας, ανά περιοχή, κοινωνικοοικονομική κατάσταση ή πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη.

Η επιστημονική ομάδα που έκανε την παγκόσμια έρευνα αποτελείται από 16.500 επιστήμονες σε όλο τον κόσμο, οι οποίοι συνέλεξαν και ανέλυσαν δεδομένα και έκαναν εκτιμήσεις για 375 ασθένειες και τραυματισμούς και 88 παράγοντες κινδύνου ανά ηλικία και φύλο σε παγκόσμιο, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο για 204 χώρες και εδάφη και 660 τοποθεσίες, από το 1990 ως το 2023. Από την Ελλάδα στη μελέτη συνεργάστηκαν το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, το Πανεπιστήμιο Πατρών, το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και το Αμερικανικό Κολέγιο Ελλάδας.

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της μελέτης σε σχετική ανακοίνωση, η Ελληνίδα ερευνήτρια Εμμανουέλα Γακίδου, επικεφαλής συγγραφέας της έκθεσης, καθηγήτρια και συνιδρύτρια IHME, σημειώνει σε σχετική ανακοίνωση ότι «δεκαετίες εργασίας για τη γεφύρωση του χάσματος σε περιοχές χαμηλού εισοδήματος που έχουν επίμονες ανισότητες στον τομέα της υγείας κινδυνεύουν να καταρρεύσουν λόγω των πρόσφατων περικοπών στη διεθνή βοήθεια. Αυτές οι χώρες βασίζονται στην παγκόσμια χρηματοδότηση για την υγεία για την πρωτοβάθμια περίθαλψη, τα φάρμακα και τα εμβόλια που σώζουν ζωές. Χωρίς αυτήν, το χάσμα είναι βέβαιο ότι θα διευρυνθεί».

Σύνδεσμος για τις τρεις δημοσιεύσεις της έρευνας:

https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)01330-3/fulltext

 https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)01917-8/fulltext

https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)01637-X/fulltext

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μαρία Κουζινοπούλου

Η χειρουργική του πεπτικού συστήματος έχει κάνει αλματώδη βήματα, που συνήθεις πρακτικές της προηγούμενης δεκαετίας τείνουν να αντικατασταθούν. Μετράμε περισσότερα από 200 χρόνια μετά την 1η επέμβαση παχέος εντέρου το 1823 στη Lyon της Γαλλίας και η εξέλιξη της τεχνολογίας και της χειρουργικής επιστήμης έχει αλλάξει πλήρως τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι παθήσεις του πεπτικού συστήματος.

Οι κακοήθειες του εντέρου βρίσκονται πλέον στη 2η θέση θνησιμότητας και στην 3η συχνότητας (10% όλων των κακοηθειών) μετά τη νόσο του πνεύμονα, οπότε και αυτό καθιστά επιτακτική την ανάγκη της χρήσης όλο και πιο σύγχρονων τεχνικών και τεχνολογιών. Τα παραπάνω αναφέρει ο Άρης Πλαστήρας, χειρουργός ογκολόγος Πεπτικού, επιμελητής Α΄ στη Χειρουργική Ογκολογική Κλινική ΓΑΟΝΑ «Άγιος Σάββας», τ. Διδάσκων King’s College London, δίνοντας χρήσιμες συμβουλές προς τους ασθενείς πριν την έναρξη της θεραπείας.

Σήμερα, προσθέτει, η χειρουργική των ελάχιστα επεμβατικών τεχνικών (Ρομποτική & Λαπαροσκοπική), με ελάχιστο ή καθόλου τραύμα και σπάνιες μετεγχειρητικές επιπλοκές, αποτελεί ή οφείλει να αποτελεί την ιατρική πράξη.

«Νεότερες τεχνικές και τεχνολογίες στη χειρουργική του παχέος εντέρου μειώνουν σημαντικά την πιθανότητα ένας ασθενής να καταλήξει με σακουλάκι κολοστομίας μετά από μεγάλες επεμβάσεις στον πεπτικό σωλήνα. Ασθενείς που δεν υποβάλλονται πλέον σε πολύωρα χειρουργεία, που σε 1-2 ημέρες παίρνουν εξιτήριο, επιστρέφουν στην εργασία τους σε λίγες ημέρες, χωρίς εκτεταμένες ουλές στο σώμα τους και σίγουρα χωρίς τον κίνδυνο των μελλοντικών μεγχειρητικών κηλών από τις τομές», επισημαίνει ο κ. Πλαστήρας.

«Όλα αυτά συνθέτουν μια ελπιδοφόρα πραγματικότητα που πρέπει να γνωρίζουν οι ασθενείς με σοβαρά προβλήματα του πεπτικού τους συστήματος και να μην εκφράζουν άρνηση, ακόμη και σε ένα ραντεβού στο χειρουργικό ιατρείο, ώστε να ενημερωθούν για το πρόβλημά τους και την πληθώρα νέων θεραπειών που είναι πλέον διαθέσιμες. Οι χειρουργοί που γνωρίζουν καλά το αντικείμενό τους, δεν προτείνουν πάντα το χειρουργείο σαν μόνη λύση, αλλά εξατομικεύουν τη θεραπεία ανάλογα τον ασθενή και το εν λόγω πρόβλημα (tailor-made surgery)», σημειώνει.

Οι ερωτήσεις των ασθενών που πρωτοδιαγιγνώσκονται με κακοήθεια του εντέρου είναι διαχρονικά σταθερές. Αν υπάρχει επιβίωση, πόσο θα επηρεαστεί η ποιότητα της ζωής τους και αν αξίζει τον κόπο να υποβληθεί σε χημειοθεραπείες / ακτινοβολίες και ένα μεγάλο χειρουργείο.

Η προσέγγιση οφείλει να είναι προς το συμφέρον του ασθενούς με μια ολιστική προσέγγιση από πολλές ειδικότητες οι οποίες από κοινού (ογκολογικό συμβούλιο) θα αποφασίσουν τη θεραπεία που πρέπει να ακολουθηθεί, τονίζει.

Τι πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής πριν την έναρξη της θεραπείας

Όπως τονίζει ο κ. Πλαστήρας, ο ασθενής προτού συναινέσει στην έναρξη της θεραπείας που υποδεικνύει ο ιατρός του, πρέπει να γνωρίζει τα εξής:

Είναι σημαντικό να ληφθεί λεπτομερές ιστορικό για στενούς συγγενείς με παρόμοια προβλήματα, καθώς και ιστορικό με άλλα προβλήματα υγείας, ώστε να υπολογιστεί το ρίσκο και το όφελος της θεραπείας. Οι ασθενείς σε προχωρημένη ηλικία δεν έχουν καμία αντένδειξη από τις κατευθυντήριες οδηγίες να μη χειρουργηθούν, τουναντίον είναι πολύ πιο ευάλωτοι σε ισχυρές χημειοθεραπείες.

Είναι επιτακτική η επαρκής χαρτογράφηση της έκτασης του προβλήματος (χρήση Αξονικών και Μαγνητικών Τομογραφιών), αλλά και τα γενετικά χαρακτηριστικά του όγκου (Μικροδορυφορική Αστάθεια/ MSI, BRAF, KRAS-NRAS, HER-2, DΥPD). Όλα αυτά πρέπει να λαμβάνουν χώρα προ του χειρουργείου και όχι ελέω φόβου του ασθενούς να αποφασιστεί χειρουργείο της επόμενης ημέρας. Πλην αποφρακτικών όγκων όλες οι άλλες περιπτώσεις πρέπει να εξετάζονται ξεχωριστά.

Ένα μικρό ποσοστό (~15%) των ασθενών είναι υποψήφιο να λάβει ανοσοθεραπεία εξαρχής σε όγκους του κατώτερου τμήματος του εντέρου. Σε αυτούς, η ανοσοθεραπεία μπορεί να είναι πολύ πιο αποτελεσματική από τη χημειοθεραπεία, και μάλιστα με ελάχιστες παρενέργειες.

Μικρό ποσοστό ασθενών αλλά υπαρκτό, μπορούν να λάβουν επικουρικές θεραπείες -ανοσοθεραπεία, χημειοθεραπεία και ακτινοβολία- και να επιτευχθεί πλήρη ανταπόκριση της νόσου. Αυτοί οι ασθενείς μπορούν να μπουν -αφού ενημερωθούν καταλλήλως- σε πρωτόκολλο στενής παρακολούθησης (watch & wait) και να μην υποβληθούν εξαρχής σε ένα μεγάλο χειρουργείο, αλλά μόνο σε περίπτωση επανεμφάνισης της νόσου με συγκρίσιμα ποσοστά επιβίωσης.

Η ποιότητα ζωής και η ύπαρξη κολοστομίας – σακουλάκι παρά φύσιν έδρας- είναι ένα πολύ σοβαρό ζήτημα που στις μέρες μας μπορεί κατά πολύ να αποφευχθεί.

«Με τον κατάλληλο συνδυασμό απεικόνισης, γενετικής, προηγμένης χειρουργικής και στοχευμένων θεραπειών, οι ασθενείς στις μέρες μας έχουν πιο πολλές επιλογές από ποτέ και μπορούν να αποφύγουν τις παλιές και επώδυνες εγχειρήσεις και να αντιμετωπίσουν με αισιοδοξία όποιο σοβαρό πρόβλημα και αν εμφανιστεί στη ζωή τους. Ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η ζωή, αλλά και η ποιότητα αυτής», καταλήγει ο κ. Πλαστήρας.

ΑΠΕ-ΜΠΕ