Η αυτοεκτίμηση δεν γεννιέται, καλλιεργείται

Η αυτοεκτίμηση των παιδιών δεν είναι κάτι που απλώς υπάρχει μέσα τους, σαν ένα έμφυτο χάρισμα ή ένα μυστικό ταλέντο. Είναι κάτι που χτίζεται καθημερινά, μέσα από τις σχέσεις που έχουν με τους γονείς, με τους φροντιστές και με τα άτομα γύρω τους, μέσα από τις λέξεις που ακούν, τις αγκαλιές που λαμβάνουν, αλλά και από τις φορές που νιώθουν ότι τα λάθη τους γίνονται κατανοητά και όχι καταδικάζονται. Είναι η αίσθηση ότι, ακόμη κι όταν αποτυγχάνουν, παραμένουν αποδεκτά, ότι αξίζουν όχι επειδή τα καταφέρνουν, αλλά επειδή είναι.

Όταν ένα παιδί μεγαλώνει με την πεποίθηση ότι η αγάπη και η αποδοχή εξαρτώνται μόνο από τις επιτυχίες του, τότε η εσωτερική του φωνή αρχίζει να γίνεται αυστηρή, απαιτητική και ανασφαλής. Κάθε λάθος, κάθε «όχι τόσο καλό» αποτέλεσμα, ενισχύει μια αίσθηση ανεπάρκειας που μπορεί να συνοδεύει το παιδί μέχρι την ενήλικη ζωή του, επηρεάζοντας τις σχέσεις, τις επιλογές του και την ψυχική του ευεξία.

Οι μικρές καθημερινές στιγμές κάνουν τη διαφορά

Δεν χρειάζονται μεγάλα λόγια ή συνεχείς επαίνους για να ενισχυθεί η αυτοεκτίμηση ενός παιδιού. Αρκούν οι μικρές, καθημερινές στιγμές όπου το παιδί αισθάνεται ότι ακούγεται, ότι λαμβάνεται υπόψη, ότι οι συναισθηματικές του ανάγκες γίνονται αντιληπτές. Ένα βλέμμα που δείχνει κατανόηση όταν το παιδί αποτυγχάνει σε μια δραστηριότητα, ένα «κατάλαβα πώς νιώθεις» όταν θυμώσει ή στενοχωρηθεί, μπορεί να έχει μεγαλύτερη επίδραση από οποιοδήποτε βαρύ λόγο επιβράβευσης.

Η καθημερινή παρουσία, η αυθεντική προσοχή και η σταθερή αγάπη είναι τα θεμέλια για να αναπτυχθεί η αυτοεκτίμηση. Όταν οι γονείς αφήνουν χώρο για λάθη, για εξερεύνηση, για αποτυχία χωρίς κρίση, δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου το παιδί μαθαίνει ότι η αξία του δεν συνδέεται μόνο με την απόδοση, αλλά με τον ίδιο τον εαυτό του.

Πώς οι γονείς επηρεάζουν τη φωνή του παιδιού μέσα του

Τα παιδιά συχνά εσωτερικεύουν τις φωνές των γονιών τους. Η φωνή αυτή μπορεί να γίνει ένα εσωτερικό φίλτρο που καθοδηγεί τον τρόπο που βλέπουν τον εαυτό τους, ακόμα και όταν μεγαλώσουν. Όταν ένας γονιός λέει συνεχώς «πρέπει να είσαι καλύτερος», «γιατί δεν το έκανες σωστά», ή «άλλοι τα καταφέρνουν καλύτερα», το παιδί αρχίζει να αμφισβητεί την αξία του. Αντίθετα, φράσεις όπως «σε βλέπω να προσπαθείς», «σε καταλαβαίνω», «είσαι αρκετός όπως είσαι», δημιουργούν ένα εσωτερικό πλαίσιο ασφάλειας και αποδοχής.

Δεν πρόκειται για υπερπροστασία ή για αποφυγή της πραγματικότητας· πρόκειται για το να δείξουμε ότι η αξία του παιδιού δεν εξαρτάται από την τελειότητα, αλλά από το ότι είναι άνθρωπος, με όλα τα λάθη, τις προσπάθειες και τα συναισθήματά του.

Η σημασία της αυτοεκτίμησης στις σχέσεις του παιδιού

Η αυτοεκτίμηση επηρεάζει κάθε πτυχή της ζωής ενός παιδιού: τον τρόπο που συναναστρέφεται με τους φίλους του, την ικανότητά του να βάζει όρια, τον τρόπο που αντιμετωπίζει αποτυχίες και συγκρούσεις. Ένα παιδί με ισχυρή αίσθηση αξίας είναι πιο ικανό να λέει «όχι» όταν χρειάζεται, να εκφράζει τα συναισθήματά του χωρίς φόβο, και να ζητά βοήθεια όταν τη χρειάζεται. Ένα παιδί με χαμηλή αυτοεκτίμηση μπορεί να καταλήξει σε σχέσεις όπου ανέχεται κακοποιητικές συμπεριφορές ή να νιώθει ότι πρέπει να ευχαριστεί συνεχώς τους άλλους για να έχει αξία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αυτοεκτίμηση καθορίζει τα πάντα, αλλά η σταθερή βάση που προσφέρει βοηθά τα παιδιά να αντιμετωπίζουν τον κόσμο με περισσότερη σιγουριά και εσωτερική δύναμη.

Πρακτικά βήματα για γονείς

Η καλλιέργεια αυτοεκτίμησης στα παιδιά δεν απαιτεί μαγικά ή σύνθετες τεχνικές. Αρκεί η προσοχή στη γλώσσα, στον τόνο, στις μικρές πράξεις καθημερινής αποδοχής. Να ακούμε πραγματικά όταν μιλάνε, να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά τους, να τους δίνουμε χώρο για λάθη και να γιορτάζουμε τη διαδικασία της προσπάθειας, όχι μόνο το αποτέλεσμα.

Είναι επίσης σημαντικό να ενισχύουμε την αυτονομία τους, να αφήνουμε το παιδί να παίρνει αποφάσεις σε ασφαλές πλαίσιο, να αναλαμβάνει μικρές ευθύνες και να μαθαίνει από τα λάθη του. Όσο περισσότερο το παιδί βιώνει ότι οι γονείς το εμπιστεύονται και το σέβονται, τόσο πιο σταθερή γίνεται η αίσθηση της αξίας του.

Η αυτοεκτίμηση των παιδιών είναι ένα ταξίδι που ξεκινά μέσα στο σπίτι, μέσα από την ποιότητα των σχέσεων με τους γονείς. Δεν είναι αποτέλεσμα τεχνικών ή βραχυπρόθεσμων κινήτρων· είναι η σιωπηλή διαδικασία της αποδοχής, της προσοχής και της αγάπης που επιτρέπει στο παιδί να αναγνωρίσει την αξία του και να τη μεταφέρει στον έξω κόσμο. Και καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, η αίσθηση ότι είναι αρκετά, ότι αξίζουν, και ότι η ζωή τους έχει σημασία ανεξάρτητα από τα λάθη ή τις αποτυχίες τους, γίνεται η βάση για να χτίσουν σχέσεις, όρια και εμπειρίες γεμάτες αυτοπεποίθηση και αυθεντικότητα.

Γράφει ο Ψυχολόγος-Οικογενειακός Σύμβουλος Γιάννης Ξηντάρας

Μια αργή αλλά βαθιά μεταβολή φαίνεται να βρίσκεται σε εξέλιξη στα νερά που ενώνουν τη Μαύρη Θάλασσα με το Αιγαίο — μια αλλαγή που δεν είναι ορατή με γυμνό μάτι, αλλά αποτυπώνεται καθαρά στα επιστημονικά δεδομένα των τελευταίων δεκαετιών.

Σύμφωνα με μελέτη που πραγματοποιήθηκε από ομάδα Ελλήνων επιστημόνων, από το Τμήμα Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Environmental Research Discussions, η εκροή νερών από τη Μαύρη Θάλασσα προς το Βόρειο Αιγαίο φαίνεται ότι μειώνεται σταδιακά.

Ειδικότερα, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η Μαύρη Θάλασσα παραδοσιακά τροφοδοτείται με μεγάλες ποσότητες γλυκού νερού από ποτάμια όπως ο Δούναβης και ο Δνείπερος, γεγονός που δημιουργεί μια φυσική «υπερχείλιση» προς το Αιγαίο. Αυτή η ροή, όπως εξηγούν, διαμορφώνει εδώ και δεκαετίες τη φυσιογνωμία του Βόρειου Αιγαίου. «Τα λιγότερο αλμυρά νερά της Μαύρης Θάλασσας σχηματίζουν ένα επιφανειακό στρώμα που επηρεάζει τη θαλάσσια κυκλοφορία, τη θερμοκρασία και τη βιολογική παραγωγικότητα της περιοχής. Το στρώμα αυτό λειτουργεί σαν ένας ρυθμιστής της ισορροπίας στο βορειοανατολικό Αιγαίο. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι τα νερά της Μαύρης Θάλασσας δεν μεταφέρουν μόνο γλυκό νερό, αλλά και σημαντικό οργανικό φορτίο, θρεπτικά συστατικά και ρυπαντές που προέρχονται από τις μεγάλες ποτάμιες λεκάνες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιβάρυνση αυτή γίνεται ιδιαίτερα αισθητή, όπως συνέβη με το φαινόμενο της θαλάσσιας βλέννας (mucilage) που αναπτύχθηκε στη Θάλασσα του Μαρμαρά και τμήματά της έφτασαν μέχρι το Βόρειο Αιγαίο, υπενθυμίζοντας πόσο άμεσα συνδεδεμένα είναι τα οικοσυστήματα της περιοχής», επισημαίνει στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο αναπληρωτής καθηγητής στο τμήμα Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και εκ των συγγραφέων της έρευνας, Γιάννης Ανδρουλιδάκης.

Σύμφωνα με τον κ. Ανδρουλιδάκη, σήμερα, ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι αυτή η ροή εξασθενεί. «Η μεταβολή ξεκινά πολύ πιο βόρεια. Τα μεγάλα ποτάμια που τροφοδοτούν τη Μαύρη Θάλασσα, με κυριότερο τον Δούναβη, εμφανίζουν μακροχρόνια μείωση της παροχής τους, καθώς αλλάζουν οι βροχοπτώσεις και οι ρυθμοί εξάτμισης, μεταβάλλοντας τις υδρολογικές συνθήκες στις λεκάνες απορροής τους. Το αποτέλεσμα είναι μικρότερο “πλεόνασμα” γλυκού νερού στη Μαύρη Θάλασσα και, κατά συνέπεια, μικρότερη εκροή προς το Αιγαίο. Παράλληλα, η διαφορά στη στάθμη της θάλασσας μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και Αιγαίου (η φυσική δύναμη που ωθεί τα νερά προς τα νότια) μειώνεται. Αυτό σημαίνει ότι η ανταλλαγή υδάτων αποδυναμώνεται σταδιακά. Παράλληλα, η μεταβολή αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σκηνικό αλλαγών στην Ανατολική Μεσόγειο. Η θερμοκρασία των θαλασσών αυξάνεται, η στάθμη ανεβαίνει, και τα φυσικά ισοζύγια μεταβάλλονται. Το γεγονός ότι το Αιγαίο φαίνεται να ανεβαίνει ταχύτερα σε σχέση με τη Μαύρη Θάλασσα ενισχύει ακόμη περισσότερο τη μείωση της διαφοράς στάθμης που οδηγεί τη ροή», υπογραμμίζει ο κ. Ανδρουλιδάκης.

Όσον αφορά το Βόρειο Αιγαίο, όπως τονίζει η επιστημονική ομάδα, οι αλλαγές είναι ήδη εμφανείς. Τα νερά γίνονται πιο αλμυρά και το χαρακτηριστικό επιφανειακό στρώμα χαμηλής αλατότητας εξασθενεί ενώ η θαλάσσια παραγωγικότητα παρουσιάζει ενδείξεις μείωσης, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την τροφική αλυσίδα και, σε βάθος χρόνου, την αλιεία. «Η περιοχή του βορειοανατολικού Αιγαίου, κοντά στην έξοδο των Στενών, αποκτά έτσι ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Εκεί, καταγράφονται πρώτες οι μεταβολές που προέρχονται από τη Μαύρη Θάλασσα. Η ύπαρξη μόνιμων σταθμών παρακολούθησης, οι τακτικές ωκεανογραφικές μετρήσεις και η συνεχής καταγραφή φυσικών και χημικών παραμέτρων αποτελούν κρίσιμο εργαλείο για την κατανόηση των αλλαγών. Επίσης, σημαντική είναι και η έγκυρη προσομοίωση (πρόγνωση) της εκροής και της εξάπλωσης των νερών αυτών στο Βόρειο Αιγαίο», σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Ανδρουλιδάκης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η επαναλειτουργία του παράκτιου ραντάρ καταγραφής θαλάσσιων συνθηκών που είναι εγκατεστημένο στη Λήμνο. Το σύστημα αυτό, όπως εξηγούν οι ερευνητές, επιτρέπει την παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο της επιφανειακής κυκλοφορίας και της εξάπλωσης των υδάτων που εξέρχονται από τα Στενά προς το Αιγαίο. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να καταγραφεί όχι μόνο η διαδρομή αυτών των νερών, αλλά και η πιθανή μεταφορά ρύπων ή άλλων ουσιών που ενδέχεται να επηρεάσουν το θαλάσσιο περιβάλλον. «Η συνεχής λειτουργία τέτοιων υποδομών δεν αφορά μόνο την επιστημονική γνώση. Αποτελεί βασικό εργαλείο για την περιβαλλοντική προστασία, την έγκαιρη προειδοποίηση σε περίπτωση ρύπανσης και τη στήριξη της βιώσιμης διαχείρισης των θαλάσσιων πόρων», αναφέρει ο κ. Ανδρουλιδάκης.

Η σημασία της περιοχής, όμως, δεν περιορίζεται στο Βόρειο Αιγαίο καθώς η ανταλλαγή υδάτων μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και Αιγαίου επηρεάζει ευρύτερα την Ανατολική Μεσόγειο. «Το Βόρειο Αιγαίο αποτελεί έναν κρίσιμο “κόμβο” στη μεσογειακή κυκλοφορία, επηρεάζοντας τη στρωμάτωση, τη δημιουργία πυκνών υδάτων και τελικά τη βαθιά κυκλοφορία της Ανατολικής Μεσογείου. Με άλλα λόγια, ό,τι συμβαίνει στα Στενά δεν μένει στα Στενά — διαχέεται σε ολόκληρη τη Μεσόγειο», σημειώνει ο κ. Ανδρουλιδάκης.

Σε μια περίοδο όπου η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τις ισορροπίες σε παγκόσμιο επίπεδο, η κατανόηση αυτών των περιφερειακών μηχανισμών είναι καθοριστική. «Η Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος αποτελούν ένα ενιαίο, διασυνδεδεμένο σύστημα. Η παρακολούθηση και η ενίσχυση των επιστημονικών υποδομών στην περιοχή δεν είναι πολυτέλεια — είναι αναγκαία προϋπόθεση για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε, να προβλέψουμε και να διαχειριστούμε τις αλλαγές που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη

Η ιστορία που γράφεται σήμερα στα νερά του Βορείου Αιγαίου δεν αφορά μόνο τους επιστήμονες. Αφορά την οικολογική ισορροπία, την οικονομία των νησιών και το μέλλον της Μεσογείου στο σύνολό της. Αν η τάση συνεχιστεί, οι επιπτώσεις μπορεί να φτάσουν μέχρι την αλιεία και τις τοπικές οικονομίες που εξαρτώνται από αυτήν», επισημαίνει ο κ. Ανδρουλιδάκης.

*Η ομάδα έρευνας αποτελείται από τους Γιάννη Μαμούτο, Γιάννη Ανδρουλιδάκη, Μάνο Ποτήρη, Βασίλη Κολοβογιάννη, Ελίνα Τράγου, Βασίλη Ζερβάκη και Γιάννη Κρεστενίτη.

Ακολουθεί ο σύνδεσμος της έρευνας:

https://iopscience.iop.org/article/10.1088/2515-7620/ae4681?utm_source=researchgate.net&utm_medium=article

Επισυνάπτεται φωτογραφία που παραχωρήθηκε από τον κ. Γ. Ανδρουλιδάκη
ΑΠΕ-ΜΠΕ