Λίγο μετά τις 28 Φεβρουαρίου που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν αεροπορικά πλήγματα εναντίον του Ιράν, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε μια σειρά από στόχους, από την καταστροφή των ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων μέχρι την εξασφάλιση ότι η Τεχεράνη δεν θα μπορέσει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Πάνω από τρεις μήνες μετά, με μια προκαταρκτική ειρηνευτική συμφωνία σε ισχύ, τι έχει πετύχει άραγε ο Τραμπ;
– Πύραυλοι και μη επανδρωμένα αεροσκάφη –
Πριν από τον πόλεμο, το Ιράν είχε το μεγαλύτερο απόθεμα βαλλιστικών πυραύλων στη Μέση Ανατολή, από 2.500 ως 6.000 πυραύλους διαφόρων τύπων. Μερικοί ήταν ικανοί να φθάσουν το Ισραήλ, με βεληνεκές έως 2.000 χιλιομέτρων, και μερικοί έφεραν κεφαλές με πυρομαχικά διασποράς, που είναι δυσκολότερο να αναχαιτισθούν.
Το Ιράν είναι επίσης μείζων κατασκευαστής μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεγάλου βεληνεκούς – ιδιαίτερα τα drone μιας κατεύθυνσης (καμικάζι) Σαχίντ, τα οποία χρησιμοποιεί η Ρωσία εναντίον της Ουκρανίας, καθώς και η Τεχεράνη.
Ένα μήνα μετά την έναρξη του πολέμου, αμερικανικές πηγές έλεγαν στο Ρόιτερς ότι το ένα τρίτο αυτού του οπλοστασίου έχει καταστραφεί, ενώ άλλο ένα τρίτο είναι πιθανό να έχει υποστεί ζημιές, να έχει καταστραφεί ή να έχει θαφτεί.
Ο αμερικανός ναύαρχος Μπραντ Κούπερ είπε στις 14 Μαΐου στο Κογκρέσο ότι η ικανότητα του Ιράν να κατασκευάζει και να αποθηκεύει πυραύλους και drone μεγάλου βεληνεκούς έχει πάει χρόνια πίσω. Δήλωσε πως περισσότεροι από 1.500 πύραυλοι και 6.000 μη επανδρωμένα αεροσκάφη αναχαιτίσθηκαν από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους στη διάρκεια της σύγκρουσης.
Σήμερα δεν είναι σαφές πόσοι πύραυλοι έχουν απομείνει στο Ιράν, όμως η χώρα εξακολουθεί να έχει την ικανότητα να πλήττει συμμάχους των ΗΠΑ -το έκανε πιο πρόσφατα στις 6 Ιουνίου, όταν εξαπέλυσε ομοβροντίες εναντίον του Κουβέιτ και του Μπαχρέιν, και στις 7 Ιουνίου, όταν εκτόξευσε πυραύλους εναντίον του Ισραήλ. Οι χώρες αυτές είπαν ότι οι επιθέσεις δεν προκάλεσαν σημαντικές ζημιές.
– Συμβατικές δυνάμεις –
Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι έχουν μειώσει τη στρατιωτική ικανότητα του Ιράν να προβάλλει ισχύ στην περιοχή ή να απειλεί επιχειρήσεις των ΗΠΑ.
Ο ναύαρχος Κούπερ είπε στο Κογκρέσο ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις κατέστρεψαν 161 ιρανικά πολεμικά πλοία και εξάλειψαν το 82% των ιρανικών συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας. Δήλωσε πως η ιρανική Πολεμική Αεροπορία, η οποία πραγματοποιούσε έως 100 εξόδους την ημέρα πριν από τον πόλεμο, τώρα δεν πραγματοποιεί καμιά αποστολή.
Εντούτοις το Ιράν εξακολουθούσε να είναι ικανό να κλείνει αποτελεσματικά τα στενά του Ορμούζ σε όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης και να προκαλεί μποτιλιάρισμα στα εμπορικά πλοία που μεταφέρουν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, χρησιμοποιώντας ταχύπλοα, νάρκες, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραυλακάτους.
– Πυρηνικό πρόγραμμα –
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι ο κύριος στόχος του είναι να εμποδίσει το Ιράν να αναπτύξει πυρηνικό όπλο. Η Τεχεράνη δηλώνει σταθερά ότι δεν έχει πρόθεση να κατασκευάσει βόμβα και ότι το πυρηνικό πρόγραμμά της είναι για ειρηνικούς σκοπούς.
Όμως ο πόλεμος δεν άλλαξε σημαντικά την πυρηνική ικανότητα του Ιράν. Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούσαν τον περασμένο μήνα ότι το Ιράν θα χρειαζόταν λιγότερο από ένα χρόνο για να παραγάγει ένα πυρηνικό όπλο – το ίδιο χρονοδιάγραμμα που είχε αναφέρει μετά τα πλήγματα του Ιουνίου 2025 σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα είναι κεντρικό ζήτημα για τους διαπραγματευτές μόλις υπογραφεί επισήμως μεθαύριο, Παρασκευή, η συμφωνία πλαίσιο. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν πρέπει να αφαιρεθεί από τη χώρα, ενώ ο ιρανός ανώτατος ηγέτης αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ λέει πως δεν πρέπει να σταλεί στο εξωτερικό, σύμφωνα με πηγές.
– Οι «πληρεξούσιοι» του Ιράν –
Ο Τραμπ δήλωσε στις 2 Μαρτίου στον Λευκό Οίκο ότι δεν μπορεί να επιτραπεί στην Τεχεράνη να συνεχίσει να εξοπλίζει και να χρηματοδοτεί τις ένοπλες οργανώσεις που χρησιμοποιεί ως «πληρεξουσίους» της στο Ιράκ, το Λίβανο, τη Γάζα και την Υεμένη και στις οποίες βασίζεται εδώ και δεκαετίες για να προβάλλει ισχύ και να παρενοχλεί εχθρούς.
Από την αρχή του πολέμου, το Ιράν δεν έχει δείξει προθυμία να σταματήσει την υποστήριξή του προς τις οργανώσεις αυτές, όμως οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις και ανεξάρτητες εκτιμήσεις διαπιστώνουν ότι το δίκτυο των πληρεξουσίων του Ιράν είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματικό απ’ ό,τι ήταν.
Από την άλλη, αυτό συνέβαινε εν πολλοίς ήδη πριν αρχίσει ο πόλεμος. Το Ισραήλ σκότωσε πολλούς από τους κορυφαίους ηγέτες της Χαμάς και χιλιάδες από τους μαχητές της στη Γάζα μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 στο έδαφός του, ενώ σκότωσε επίσης πολλά μέλη της ηγεσίας της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Το Ιράν είχε χάσει επίσης ένα σημαντικό αγωγό για τον ανεφοδιασμό της Χεζμπολάχ μετά την κατάρρευση, το 2024, της εξουσίας του πρώην προέδρου Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία. Οι κυρώσεις και τα οικονομικά προβλήματα του Ιράν είχαν επίσης μειώσει την ικανότητά του να χρηματοδοτεί αυτές τις οργανώσεις.
Οι εν λόγω οργανώσεις δεν έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον πόλεμο. Η Χαμάς δεν επιτέθηκε στο Ισραήλ από το θύλακό της στη Γάζα, ενώ οι Χούθι δεν διατάραξαν σημαντικά από την Υεμένη τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η Χεζμπολάχ εισήλθε στον πόλεμο στις 2 Μαρτίου, όταν εξαπέλυσε πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον του Ισραήλ, με αποτέλεσμα το Ισραήλ να απαντήσει με αεροπορικά πλήγματα και χερσαία εισβολή που στοίχισαν τη ζωή σε σχεδόν 3.700 ανθρώπους και προκάλεσαν τον εκτοπισμό 1,2 εκατομμυρίου ανθρώπων στον Λίβανο. Είκοσι οκτώ ισραηλινοί στρατιώτες και τέσσερις άμαχοι έχουν χάσει μέχρι στιγμής τη ζωή τους στη σύγκρουση.
Ο ναύαρχος Κούπερ δήλωσε τον Μάιο στο Κογκρέσο ότι το Ιράν δεν έχει πλέον την ικανότητα να ανεφοδιάζει αξιόπιστα αυτές τις οργανώσεις με προηγμένα όπλα, αν και δεν συγκεκριμενοποίησε τι σημαίνει αυτό.
– Αλλαγή καθεστώτος –
Πριν αρχίσει ο πόλεμος, ο Τραμπ είχε ενθαρρύνει ιρανούς διαδηλωτές να ανατρέψουν την ηγεσία της χώρας τους και δήλωσε ότι ο φόνος του ανώτατου ηγέτη αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στις 28 Φεβρουρίου είναι «η μεγαλύτερη ευκαιρία τους» για να καταλάβουν την κυβέρνηση. Στις 6 Μαρτίου δήλωσε ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να τελειώσει μόνο με την «ΑΝΕΥ ΟΡΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ» του Ιράν, σε συνδυασμό με την ανάδειξη στην εξουσία ενός νέου, «αποδεκτού» ηγέτη.
Αν και ο πόλεμος δεν πέτυχε να ανατρέψει τη θεοκρατική κυβέρνηση του Ιράν, ο Τραμπ έχει ισχυρισθεί πως πέτυχε τον στόχο του επειδή ο Χαμενεΐ αντικαταστάθηκε από τον γιο του, τον αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ. Στις 29 Μαρτίου ο Τραμπ χαρακτήρισε τη νέα ηγεσία «νέο και πιο λογικό καθεστώς». Τις τελευταίες εβδομάδες ο Τραμπ έχει αποφύγει να επαναλάβει τις εκκλήσεις του για ανατροπή των ιρανών ηγετών.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
