Μιλούν η καθηγήτρια Παθολογίας – Ενδοκρινολογίας του ΕΚΠΑ Βάια Λαμπαδιάρη και ο καθηγητής Ψυχιατρικής του ΕΚΠΑ Φραγκίσκος Γονιδάκης

Μπορεί η προσπάθεια να τρώμε όσο το δυνατόν πιο υγιεινά να φτάσει στο σημείο να γίνει επιβλαβής; Όταν το φαγητό χωρίζεται με αυστηρό τρόπο σε «καλό» και «κακό», αρκετές τροφές αποκλείονται και ένα γεύμα εκτός σπιτιού προκαλεί έντονο άγχος, τότε η επιδίωξη της υγιεινής διατροφής μπορεί να έχει ξεπεράσει τα όριά της. Εκεί, μπορεί να εντοπιστεί η λεπτή γραμμή που χωρίζει τη απλή επιλογή υγιεινών τροφών από την ορθορεξία, εξηγεί στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η καθηγήτρια Παθολογίας-Ενδοκρινολογίας του ΕΚΠΑ, Βάια Λαμπαδιάρη.

«Η ορθορεξία (Orthorexia nervosa) χαρακτηρίζεται από ανελαστική και άκαμπτη προσκόλληση στην κατανάλωση υγιεινής, “καθαρής” τροφής, γεγονός που συχνά οδηγεί σε επιβλαβείς επιπτώσεις για τη σωματική και ψυχική υγεία, καθώς και σε σοβαρό περιορισμό της καθημερινής ζωής και της κοινωνικότητας», αναφέρει η κ. Λαμπαδιάρη.

Η διαφορά, όπως εξηγεί, βρίσκεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο η διατροφή αρχίζει να καταλαμβάνει όλο και μεγαλύτερο χώρο στη ζωή του ανθρώπου. Άγχος και ψυχαναγκασμός γύρω από το φαγητό, πολύωρη και εμμονική ενασχόληση με την προετοιμασία του, αποκλεισμός ολόκληρων ομάδων τροφίμων που θεωρούνται ανθυγιεινά ή υπερθερμιδικά, άρνηση κατανάλωσης φαγητού που έχει προετοιμαστεί από άλλους και, τελικά, κοινωνική απομόνωση είναι ορισμένα από τα χαρακτηριστικά που περιγράφει.

 Ο όρος «νευρική ορθορεξία» (Orthorexia Nervosa) επινοήθηκε το 1997 από τον Αμερικανό ιατρό Steven Bratman, από τις ελληνικές λέξεις «ορθός» και «όρεξη». Παρά το αυξανόμενο επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από το φαινόμενο, η ορθορεξία δεν αναγνωρίζεται σήμερα ως αυτοτελής ψυχική διαταραχή στα διεθνή διαγνωστικά συστήματα DSM-5-TR και ICD-11.

«Υπάρχει αρκετή συζήτηση για το αν θα πρέπει να καταταχθεί στο ευρύ πλαίσιο των ιδεοψυχαναγκαστικών διαταραχών ή των διαταραχών πρόσληψης τροφής», σημειώνει η κ. Λαμπαδιάρη. Όπως αναφέρει, σχετικό κείμενο συναίνεσης 47 ειδικών, που δημοσιεύθηκε το 2022, πρότεινε την ένταξή της στις διαταραχές πρόσληψης τροφής, λόγω των κοινών χαρακτηριστικών που παρουσιάζει με αυτές.

Όταν το «σωστό» φαγητό καταλαμβάνει την καθημερινότητα

Την εικόνα του ανθρώπου που σταδιακά οργανώνει τη ζωή του γύρω από το τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται να φάει περιγράφει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ και υπεύθυνος της Μονάδας Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής στην Α’ Ψυχιατρική Κλινική του Αιγινητείου Νοσοκομείου Φραγκίσκος Γονιδάκης.

«Κάποιοι άνθρωποι έχουν αναπτύξει μια τόσο μεγάλη εμμονή με την υγιεινή, σωστή, με κανόνες διατροφή, που τους παίρνει ατελείωτες ώρες να αποφασίσουν τι θα αγοράσουν στο σούπερ μάρκετ, στα καταστήματα βιολογικών προϊόντων ή στο διαδίκτυο. Τους παίρνει πολλές ώρες να μαγειρέψουν και όλα αυτά επηρεάζουν την εργασιακή, την προσωπική και την κοινωνική τους ζωή», εξηγεί.

Η αναζήτηση της «καθαρής» τροφής μπορεί έτσι να πάψει να αποτελεί απλώς μία διατροφική επιλογή και να μετατραπεί σε βασικό κριτήριο γύρω από το οποίο οργανώνεται η ημέρα. Οι κανόνες γίνονται ολοένα αυστηρότεροι και μαζί τους περιορίζονται και οι επιλογές του ανθρώπου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η έξοδος για φαγητό. Κάποιος μπορεί να αρχίσει να αποφεύγει εστιατόρια ή συναντήσεις με φίλους επειδή δεν γνωρίζει ακριβώς την προέλευση των τροφίμων, τα υλικά που έχουν χρησιμοποιηθεί ή τον τρόπο παρασκευής τους.

«Αυτός ο άνθρωπος θα σκεφτεί ότι δεν μπορεί να βγει με τους φίλους του να φάει, γιατί νιώθει ότι εκείνοι καταναλώνουν σκουπίδια. Και δεν αναφερόμαστε μόνο στο γρήγορο φαγητό, αλλά σε εστιατόρια, ταβέρνες και γενικώς τα καταστήματα εστίασης. Νιώθει ότι οι φίλοι του δεν ελέγχουν τι τρώνε, άρα δεν μπορεί να πάει για φαγητό μαζί τους», περιγράφει ο κ. Γονιδάκης.

Οι συνέπειες μπορεί να επεκταθούν και στις στενότερες προσωπικές σχέσεις, καθώς η συμβίωση με έναν άνθρωπο που δεν ακολουθεί τους ίδιους αυστηρούς διατροφικούς κανόνες μπορεί να αποτελέσει πηγή συνεχών προστριβών. Ακόμη και η εργασία μπορεί να επηρεαστεί, όταν η αναζήτηση, η επιλογή και η προετοιμασία του «σωστού» φαγητού καταλαμβάνουν δυσανάλογα μεγάλο μέρος της ημέρας.

Η διαφορά από την ψυχογενή ανορεξία

Η ορθορεξία εμφανίζει αλληλεπικαλύψεις με τις διαταραχές πρόσληψης τροφής, χωρίς ωστόσο να ταυτίζεται με αυτές.

Σε σχέση με την ψυχογενή ανορεξία, ο κ. Γονιδάκης επισημαίνει μια βασική διαφορά: «Δεν είναι στόχος το σώμα, όπως στην ανορεξία. Στην ορθορεξία, το επίκεντρο βρίσκεται πρωτίστως στην ποιότητα και την καθαρότητα της τροφής και στον διαχωρισμό των τροφίμων σε επιτρεπτά και απαγορευμένα».

Όσο όμως αυξάνονται οι αποκλεισμοί, τόσο μπορεί να περιορίζεται τελικά η διατροφή. Ένας άνθρωπος μπορεί να οδηγηθεί σε διατροφικές ελλείψεις, προβλήματα υγείας ακόμη και σε πολύ χαμηλό σωματικό βάρος, όπως εξηγεί ο καθηγητής, αλλά «από διαφορετικό δρόμο από αυτόν της ανορεξίας».

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσθέτουν μία ακόμη παράμετρο, καθώς η έννοια του «καθαρού» φαγητού αποτελεί δημοφιλές περιεχόμενο λογαριασμών που ασχολούνται με τη διατροφή και τη φυσική κατάσταση. Όπως παρατηρεί ο κ. Γονιδάκης, σήμερα «άνθρωποι όλων των ηλικιών, αλλά ειδικά οι νέοι είναι πολύ ενημερωμένοι γύρω από την ανάγκη να φάνε κάτι πιο “καθαρό” και να αποφύγουν τροφές που μπορεί να είναι γευστικές αλλά όχι θρεπτικές».

Γιατί είναι δύσκολο να αναγνωριστεί

Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ορθορεξίας είναι ότι μπορεί εύκολα, τουλάχιστον στα πρώτα στάδια, να εκληφθεί ως μια θετική συμπεριφορά. Η προσεκτική διατροφή  και η αποφυγή τροφών που θεωρούνται ανθυγιεινές συνδέονται άλλωστε με την εικόνα ενός ανθρώπου που φροντίζει την υγεία του.

«Συχνά εντάσσεται σε μία συνολική εικόνα υγιεινού lifestyle, που θεωρητικά είναι κάτι θετικό», επισημαίνει η κ. Λαμπαδιάρη. Το ίδιο το άτομο, προσθέτει, δεν θεωρεί ότι πάσχει, αλλά αντίθετα πιστεύει ότι φροντίζει την υγεία του και, συνεπώς, δεν αναζητά ιατρική βοήθεια.

Στο ίδιο ζήτημα στέκεται και ο κ. Γονιδάκης. «Οι άνθρωποι με ορθορεξία δεν έχουν καμία εναισθησία. Δεν θεωρούν ότι αυτό είναι πρόβλημα και σχεδόν ποτέ δεν ζητούν βοήθεια», αναφέρει.

Στη Μονάδα Διαταραχών Πρόσληψης Τροφής του Αιγινητείου Νοσοκομείου έχουν απευθυνθεί συγγενείς ανθρώπων που εμφανίζουν συμπεριφορά ορθορεξίας, αντιλαμβανόμενοι ότι η κατάσταση βγαίνει εκτός φυσιολογικών πλαισίων. Αντίθετα όσοι εμφανίζουν αυτή τη συμπεριφορά συνήθως θεωρούν υπερβολικές τις ανησυχίες του περιβάλλοντός τους και αντιμετωπίζουν τους αυστηρούς κανόνες που ακολουθούν ως την «ελάχιστη αναγκαία προστασία από τα δηλητήρια της ανθυγιεινής διατροφής», σύμφωνα με τον καθηγητή.

Η ορθορεξία στο επίκεντρο της έρευνας

Τα τελευταία χρόνια το επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από την ορθορεξία έχει ενταθεί. Οι ερευνητές εξετάζουν, μεταξύ άλλων, πιθανές συσχετίσεις με τον αθλητισμό και τον πρωταθλητισμό, την καταναγκαστική άσκηση και την τελειοθηρία, ενώ, σύμφωνα με τον κ. Γονιδάκη, οι ισχυρότερες διασυνδέσεις εντοπίζονται με τις διαταραχές πρόσληψης τροφής. Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ «είναι ένα φαινόμενο που φαίνεται να βρίσκεται σε μια περιοχή όπου συναντώνται χαρακτηριστικά των διαταραχών πρόσληψης τροφής και της ιδεοψυχαναγκαστικής συμπτωματολογίας». Η διαχωριστική γραμμή πάντως από μια απλώς προσεκτική διατροφή δεν βρίσκεται στο ενδιαφέρον για την ποιότητα του φαγητού, αλλά στο σημείο που οι διατροφικοί κανόνες προκαλούν μεγάλο άγχος και περιορίζουν την καθημερινή ζωή και τις επιλογές μας.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ένα παιδί που γεννήθηκε στην Ευρώπη το 2025 υπολογίζεται ότι θα βιώσει περισσότερα από τρία επιπλέον χρόνια ακραίων καιρικών συνθηκών που ευνοούν την εκδήλωση πυρκαγιών κατά τη διάρκεια της ζωής του, σε σύγκριση με ένα παιδί που γεννήθηκε το 1950, εάν συνεχιστούν οι τρέχουσες πολιτικές για το κλίμα. Αυτό προκύπτει από νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Environmental Research Letters».

Οι ερευνητές, με επικεφαλής το Vrije Universiteit των Βρυξελλών (VUB), μελέτησαν τις πυρομετεωρολογικές συνθήκες ζέστης, ξηρασίας και ανέμου που ευνοούν την εκδήλωση πυρκαγιών και την ταχύτερη εξάπλωσή τους και καθιστούν δυσκολότερη την κατάσβεσή τους. Η κλιματική αλλαγή καθιστά αυτές τις συνθήκες συχνότερες και εντονότερες, μεταφέροντας τον κίνδυνο πυρκαγιών σε εποχές και περιοχές που μέχρι πρότινος σπάνια αντιμετώπιζαν αντίστοιχες συνθήκες και αυξάνοντας τις απειλές για ανθρώπινες ζωές, κατοικίες και φυσικά οικοσυστήματα.

Όπως διαπίστωσαν, τα παιδιά που γεννήθηκαν το 2025 στην Ευρώπη θα αντιμετωπίσουν κατά μέσο όρο 3,2 επιπλέον χρόνια έκθεσης σε ακραίες πυρομετεωρολογικές συνθήκες σε σχέση με εκείνα που γεννήθηκαν το 1950. Πρόκειται για αύξηση κατά 84% για τα σημερινά παιδιά σε σύγκριση με τους παππούδες τους, αύξηση που στη συντριπτική πλειοψηφία της αποδίδεται στην κλιματική αλλαγή. Οι εκτιμήσεις αυτές αφορούν το σενάριο σύμφωνα με το οποίο η υπερθέρμανση του πλανήτη θα φτάσει τους 2,6 βαθμούς Κελσίου έως το 2100, όπως προβλέπεται με βάση τις σημερινές κλιματικές πολιτικές.

Τα ευρήματα για Μεσόγειο και Ελλάδα

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις ημερών με ακραίες πυρομετεωρολογικές συνθήκες προβλέπονται στη Μεσόγειο. Στην περιοχή, η οποία έχει ήδη πληγεί σοβαρά από δασικές πυρκαγιές, οι άνθρωποι που γεννήθηκαν το 2025 αναμένεται να εκτεθούν έως και δυόμισι φορές περισσότερο σε ακραίες συνθήκες πυρκαγιάς σε σχέση με όσους γεννήθηκαν το 1950. Αυτό αντιστοιχεί σε περισσότερα από πέντε επιπλέον χρόνια κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Τα ευρήματα για την Ελλάδα είναι ακόμα πιο σοκαριστικά: ένα παιδί που γεννήθηκε το 2025 προβλέπεται να περάσει περίπου 7,2 χρόνια της ζωής του υπό ακραίες πυρομετεωρολογικές συνθήκες βάσει των τρεχουσών πολιτικών για το κλίμα, ενώ όσοι γεννήθηκαν το 1950 υπολογίζεται ότι περνούν 3,4 χρόνια της ζωής τους με αντίστοιχες ακραίες συνθήκες. Κάθε επιπλέον βαθμός υπερθέρμανσης του πλανήτη μέχρι το τέλος του αιώνα προσθέτει περίπου 473 ημέρες ακραίων πυρομετεωρολογικών συνθηκών στη ζωή ενός παιδιού από την Ελλάδα που γεννήθηκε το 2025.

Η μελέτη αναδεικνύει παράλληλα μια αυξανόμενη διαγενεακή ανισότητα στην Ευρώπη. Οι νέοι, οι οποίοι έχουν συμβάλει λιγότερο στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ιστορικά, αναμένεται να επωμιστούν δυσανάλογο μερίδιο του μελλοντικού κινδύνου από τις πυρκαγιές, ενώ παράλληλα καλούνται να αναλάβουν σημαντικό μέρος της ευθύνης για τη μείωση των εκπομπών. Όσο ταχύτερα μειωθούν οι εκπομπές σήμερα, τόσο μικρότερος θα είναι ο κίνδυνος που θα αντιμετωπίσουν οι νεότερες γενιές, υπογραμμίζουν οι ερευνητές.

Όπως σημειώνουν, η ταχεία μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων θα περιόριζε την έκθεση στις επικίνδυνες συνθήκες που ευνοούν τις πυρκαγιές σε όλες τις περιοχές. Για τα παιδιά που γεννήθηκαν το 2025 στην Ευρώπη, η μέση έκθεση κατά τη διάρκεια της ζωής θα μπορούσε να μειωθεί κατά 1,3 χρόνια, ενώ στις περιοχές που έχουν πληγεί περισσότερο στη νότια Ευρώπη η μείωση θα ξεπερνούσε τα δύο χρόνια.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Με την έναρξη της σχολικής χρονιάς επιστρέφει και η απαιτητική καθημερινότητα για παιδιά και γονείς. Πρωινό ξύπνημα, σχολείο, φροντιστήρια, αθλητικές δραστηριότητες και περιορισμένος χρόνος συχνά αφήνουν τη διατροφή σε δεύτερο πλάνο. Ωστόσο, οι καθημερινές διατροφικές συνήθειες μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην ανάπτυξη, την ενέργεια και τη γενικότερη ευεξία των παιδιών.

«Το ζητούμενο δεν είναι η τελειότητα, αλλά η σταθερότητα. Μερικές απλές συνήθειες, όταν επαναλαμβάνονται καθημερινά, μπορούν να κάνουν τη διαφορά», τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η Καλλιόπη Γεωργακούλη, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Διαιτολογίας και Διατροφολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Οι απλές συνήθειες σύμφωνα με την ίδια είναι:

1. Ένα απλό πρωινό. Δημητριακά ολικής άλεσης με γάλα ή γιαούρτι και ένα φρούτο αποτελούν μια εύκολη επιλογή. Αν το παιδί δεν πεινά νωρίς, μπορεί να ξεκινήσει με κάτι μικρό, όπως ένα τοστ ολικής άλεσης ή ένα ποτήρι γάλα, και να συμπληρώσει στο κολατσιό. Βοηθά να ξυπνά λίγο νωρίτερα, να έχει έτοιμο κάτι από το προηγούμενο βράδυ και να μην πιέζεται να φάει.
2. Έξυπνο κολατσιό. Τα τυποποιημένα σνακ καλό είναι να καταναλώνονται με μέτρο. Από φέτος ισχύει νέο πλαίσιο του υπουργείου Υγείας για τα σχολικά κυλικεία, με το οποίο αποσύρονται, μεταξύ άλλων, τα αναψυκτικά, τα πατατάκια και τα αλλαντικά. Την ίδια λογική μπορεί να ακολουθήσει και το κολατσιό από το σπίτι: ένα σάντουιτς με τυρί και λαχανικά, ένα φρούτο ή ένα γιαούρτι μπαίνουν εύκολα στη σχολική τσάντα.
3. Λιγότερα ζαχαρούχα ποτά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) συστήνει τα ελεύθερα σάκχαρα να μην ξεπερνούν το 10% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης. Πρόκειται για τα σάκχαρα που προστίθενται στα τρόφιμα και τα ποτά, καθώς και για εκείνα που περιέχονται φυσικά στο μέλι, τα σιρόπια και τους χυμούς. Αναψυκτικά και τυποποιημένα ροφήματα μπορούν να προσθέσουν σημαντικές ποσότητες ζάχαρης στη διατροφή. «Δεν χρειάζεται να απαγορεύσουμε ένα τρόφιμο ή ένα ρόφημα, αλλά να φροντίσουμε να μην αποτελεί καθημερινή συνήθεια», εξηγεί η κ. Γεωργακούλη.
4. Νερό στην τσάντα. Ένα παγούρι βοηθά το παιδί να έχει εύκολα διαθέσιμο νερό καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας και αποτελεί την απλούστερη επιλογή για ενυδάτωση. Για να περιοριστεί η έκθεση σε ουσίες από το πλαστικό, προτιμάται το παγούρι από ανοξείδωτο ατσάλι, ενώ καλό είναι να αποφεύγεται η έκθεση των πλαστικών δοχείων σε θερμότητα και η επαναχρησιμοποίηση των μπουκαλιών μιας χρήσης.
5. Σταθερό πρόγραμμα ύπνου. Τα παιδιά σχολικής ηλικίας χρειάζονται περίπου 9-12 ώρες ύπνου, ενώ οι έφηβοι 8-10, σύμφωνα με τις συστάσεις της Αμερικανικής Ακαδημίας Ιατρικής του Ύπνου. Ο λίγος ύπνος μπορεί να επηρεάσει την όρεξη και να ενισχύσει την προτίμηση για πιο θερμιδογόνα τρόφιμα. Μια σταθερή ώρα κατάκλισης βοηθά στη διαμόρφωση μιας πιο οργανωμένης καθημερινότητας.
6. Οικογενειακό τραπέζι. Όποτε είναι εφικτό, ένα γεύμα μαζί, χωρίς οθόνες, μπορεί να γίνει ευκαιρία για επικοινωνία αλλά και για πιο συνειδητές διατροφικές επιλογές. Το φαγητό καλό είναι να μη χρησιμοποιείται ως ανταμοιβή ή τιμωρία.
7. Μεσογειακή διατροφή στο καθημερινό τραπέζι. Λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ελαιόλαδο και ψάρια αποτελούν βασικά στοιχεία του μεσογειακού προτύπου. «Η ποικιλία είναι σημαντική, αλλά και η υπομονή. Ένα παιδί μπορεί να χρειαστεί να δοκιμάσει αρκετές φορές μια νέα γεύση μέχρι να την αποδεχθεί», επισημαίνει η κ. Γεωργακούλη.
8. Κίνηση κάθε ημέρα. Περπάτημα, παιχνίδι, ποδήλατο ή οργανωμένη άσκηση μπορούν να ενταχθούν στην καθημερινότητα. Σύμφωνα με τις συστάσεις του ΠΟΥ, τα παιδιά και οι έφηβοι χρειάζονται τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας έως έντονης σωματικής δραστηριότητας την ημέρα.

Συμπερασματικά, τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Γεωργακούλη, η επιστροφή στο σχολείο δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από αυστηρούς διατροφικούς κανόνες. Μικρές, σταθερές αλλαγές στο καθημερινό πρόγραμμα μπορούν να δημιουργήσουν πιο υγιεινές συνήθειες για ολόκληρη την οικογένεια. Αν υπάρχει ανησυχία για την ανάπτυξη, το βάρος ή τη διατροφική συμπεριφορά του παιδιού, ο γονιός μπορεί να απευθυνθεί στον παιδίατρο, ενώ ο διαιτολόγος-διατροφολόγος μπορεί να βοηθήσει επιπλέον με ένα διατροφικό πρόγραμμα που ταιριάζει στις ανάγκες του παιδιού και της οικογένειας, καταλήγει η ίδια.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Αποστόλης Ζώης

Πέντε έρευνες κοινής γνώμης την προηγούμενη εβδομάδα είναι αρκετές για να έχουμε μια καλή εικόνα των πολιτικών συσχετισμών μετά τη Δ.Ε.Θ, που θα μπορούσε να θεωρηθεί εναρκτήρια της προεκλογικής περιόδου στην οποία έχουμε εισέλθει. Πολύ περισσότερο, όταν και οι πέντε δίνουν την ίδια εικόνα. Η Ν.Δ συνεχίζει να είναι κυρίαρχη, να εμφανίζει ποσοστά 30%-31% έχοντας διαφορά 13-14% από την ΕΛΑΣ που βρίσκεται κατά μ.ο στο 16%-17% και το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στο 11.5%-12.5%.

Ο Πρωθυπουργός προηγείται στην καταλληλότητα για Πρωθυπουργός με 29%-30% έναντι 14%-15% του Α. Τσίπρα και γύρω στο 8% του Ν. Ανδρουλάκη. Προηγείται όμως και ως προς την αξιοπιστία ότι αυτά που δεσμεύτηκε θα τα κάνει, όπως και ως προς την ικανότητα να χειριστεί τα θέματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας, οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής.

Καθαρή εικόνα, με ένα ουσιαστικά συμπέρασμα. Όλα τριγύρω αλλάζουνε και όλα τα ίδια μένουν. Η Ν.Δ έχει κλειδώσει την πρωτιά (56% στην Παράσταση νίκης στην τελευταία έρευνα της OPINION POLL) και αυτό που μένει είναι να δούμε πόσο μπορεί να ανεβάσει ποσοστά και να πείσει ότι η πρόταση για αυτοδυναμία διαθέτει ρεαλισμό για την πρώτη Κυριακή ή και για ό,τι προκύψει. Πάντως με τα σημερινά δεδομένα Κυβέρνηση δεν προκύπτει χωρίς την Ν.Δ. Έχει να αντιπαλέψει κυρίως την ακρίβεια, τον Χειμώνα που έρχεται και όλα δείχνουν ότι θα είναι δύσκολος, με όλα αυτά που γίνονται διεθνώς.

Άλλωστε στην ερώτηση στην προαναφερθείσα έρευνα για τα κριτήρια ψήφου φτάνει πια το 40% η απλή απάντηση «η εγγύηση βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου». Από την άλλη η Κεντροαριστερή Αντιπολίτευση φαίνεται να ασχολείται περισσότερο με την κατάκτηση της 2ης θέσης που φαίνεται να έχει προβάδισμα ο ΣΥΡΙΖΑ με 3,5%-4% κατά μ.ό από το ΠΑΣΟΚ. Θα δούμε. Ποιος ξέρει τι γίνεται στην Πολιτική, επτά μήνες πριν τις εκλογές. Το βέβαιο είναι κανένα από τα δύο κόμματα (ΕΛΑΣ, ΠΑΣΟΚ) δεν αποτελούν αυτή πάντα την ώρα πραγματικό κίνδυνο, πραγματικό αντίπαλο δέος. Όσο δεν διαθέτουν πειστική, ρεαλιστική, καθαρή εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης και η όποια άνοδός τους έχει και τα όριά της.

Σ΄αυτό το σημείο, ας παρατηρήσουμε το εξής: Η Κεντροαριστερή Αντιπολίτευση μέσα στην αδυναμία που δείχνει, μοιάζει να παρακαλάει να τη βγάλει από αυτή την κατάσταση ο …Α. Σαμαράς! Η κρυφή ελπίδα της, όσο και άλλων κύκλων είναι με το που θα εμφανιστεί να ρίξει σημαντικά τα ποσοστά της Ν.Δ, ώστε να αρχίσει να ξανά ελπίζει, ότι θα μπορεί να ισχυριστεί ότι το παιχνίδι παίζεται. Όπως είναι το σκηνικό αυτή την ώρα ο Α. Σαμαράς μοιάζει περισσότερο ως άσος για την ΕΛΑΣ ή το ΠΑΣΟΚ, παρά ως κάποιος που θέλει να σώσει την τιμή και τις αρχές της Δεξιάς ή της Κεντροδεξιάς Παράταξης.

Αυτά με την προϋπόθεση ότι θα εμφανιστεί το κόμμα του και στις πρώτες μετρήσεις στην πρόθεση ψήφου θα καταπλήξει ρίχνοντας τη Ν.Δ τρεις, τέσσερις μονάδες, ενώ το όποιο δεύτερο κόμμα θα πλησιάζει το 20%. Φαίνεται αυτή την ώρα αυτή η δυνατότητα; Όχι, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ένα κόμμα Σαμαρά δεν θα φέρει κάποιο πλήγμα στη Ν.Δ, όπως πιθανόν και στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ, τη ΦΩΝΗ ΛΟΓΙΚΗΣ, την ΕΛΠΙΔΑ της Μ. Καρυστιανού, ακόμα οριακά και στο ΠΑΣΟΚ.

Τι εικόνα έχουμε από τη μέτρηση της δυνητικής ψήφου (άθροισμα πολύ και αρκετά πιθανό να ψηφίσουν) του κόμματος Σαμαρά; Στην έρευνα της GPO (ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ, 19/9) αυτό το άθροισμα μας δίνει 9,5% (περίπου 3,5% πολύ και το υπόλοιπο αρκετά), ενώ στην έρευνα της OPINION POLL (ACTION 24, 16/9) τη βλέπουμε στο 11,5% (3,6% πολύ και 7,9% αρκετά).

Το ενδιαφέρον είναι ότι τους τελευταίους μήνες αυτό το άθροισμα δεν αυξάνεται. Δεν εμφανίζεται δηλαδή κάποια δυναμική. Ας διευκρινίσουμε δε για πολλοστή φορά, ότι αυτό το άθροισμα δεν συνιστά πρόθεση ψήφου και ότι η χρησιμοποίησή της ως τέτοιας, αποτελεί ψεύτικη εικόνα. Η δυνητική ψήφος αποτελεί την περίμετρο στην οποία μπορεί να απευθυνθεί ένα κόμμα. Τo κόμμα της Μ. Καρυστιανού για παράδειγμα είχε δυνητική ψήφο γύρω στο 22%-23%, εμφανίστηκε όταν ιδρύθηκε με 11% κατά μ.ό. σε πρόθεση ψήφου και τώρα βρίσκεται κάπου στο 5%-5,5%. Δεν πρόκειται για ίδιες περιπτώσεις ασφαλώς, αλλά το παράδειγμα δείχνει χαρακτηριστικά , ότι άλλο δυνητική ψήφος, άλλο επίδοση σε μια πρόθεση ψήφου και άλλο το τι θα ακολουθήσει και πως θα εξελιχθεί μέχρι τις εκλογές.

Ασφαλώς ο Α. Σαμαράς μπορεί να μας εκπλήξει. Ας το δούμε όμως πρώτα και μετά κάνουμε αναλύσεις. Μέχρι τότε προσεγγίζουμε το τι μπορεί να γίνει και στη βάση των ερευνητικών δεδομένων αναλύουμε. Έχει πολλά να μας πει και να μας δείξει: Το αφήγημα, το πρόγραμμα, την εξήγηση στο απλό ερώτημα «γιατί νέο κόμμα», τα στελέχη του. Έχει όμως απ’ ό,τι φαίνεται και δύο δύσκολους παράγοντες να αντιμετωπίσει. Ο πρώτος είναι η περιρρέουσα ατμόσφαιρα που υπάρχει και κυριαρχεί μάλιστα, ότι κάνει, για ένα γινάτι.

Στην έρευνα της GPO το 65,3% δηλώνει ότι η κριτική του στην ηγεσία της Ν.Δ έχει στόχο την αποδυνάμωση του Κ.Μητσοτάκη, ενώ το 26,9% πιστεύει ότι το κάνει για την μετατόπιση της Ν.Δ σε πιο συντηρητικές – δεξιές θέσεις. Μάλιστα το 55,2% θεωρεί ότι οι διαφορές Αντώνη Σαμαρά – Κυριάκου Μητσοτάκη είναι προσωπικές και το 36,6% ότι είναι πολιτικές.

Πρόκειται για ευρήματα που δεν τον βοηθούν. Δεν είναι και εύκολο να πείσεις ότι δημιουργείς νέο κόμμα προσπαθώντας να μειώσεις τα ποσοστά της Ν.Δ και ότι αυτό το κάνεις για το καλό της Παράταξης.

Ο δεύτερος παράγοντας είναι ότι η Ν.Δ δείχνει να μπετονοποιεί όλο και περισσότερο όσους απαντούν ότι θα την ψηφίσουν, η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ δείχνει μια σημαντική αντοχή, ενώ πολύ πιθανό να εμφανιστεί με τη μία ή την άλλη μορφή κόμμα Κασιδιάρη που δεν θα αφήσει ανεπηρέαστα ακροατήρια του Α. Σαμαρά. Αυτοί οι παράγοντες δυσκολεύουν το εγχείρημα.

Γι αυτό ας μην βιαζόμαστε. Μπορεί βέβαια να γράφει ο καθένας ότι σενάριο θέλει, μπλέκοντας το θέλω του με την ανάλυση, μπορεί να εμφανίζει ότι ποσοστά θέλει και να μπερδεύει έννοιες. Υπάρχουν όμως τα δεδομένα σειράς ερευνών, όπως βέβαια υπάρχουν και πολλά που θα συμβούν και θα επηρεάσουν… Για το τώρα όμως, η εικόνα είναι σαφής.

* Ο Zαχαρίας Ζούπης, στέλεχος εταιριών έρευνας αγοράς, δημοσκοπήσεων και επικοινωνίας από την δεκαετία του ‘90, είναι σήμερα Διευθυντής Ερευνών και Στρατηγικής Επικοινωνίας της OPINION POLL. Είχε την ευθύνη του σχεδιασμού, της υλοποίησης και της επιστημονικής επιμέλειας ερευνητικών προγραμμάτων και στρατηγικής επικοινωνίας. Έχει διεξάγει πολυάριθμες πολιτικές, αυτοδιοικητικές, κοινωνικές, εμπορικές έρευνες και focus groups. Έχει γράψει εκατοντάδες άρθρα και δύο βιβλία («Εκεί γύρω στα τριάντα», «40+1 άρθρα για την Κεντροαριστερά»).