Ό,τι συνέβη στον Κηφισό με το βυτιοφόρο συμβαίνει σε όλη την Ελλάδα
Στο μεγάλο πρόβλημα με το κλείσιμο των ρεμάτων από ανθρώπινες δραστηριότητες τα οποία γίνονται επικίνδυνα όταν έρχονται ισχυρές βροχοπτώσεις αναφέρεται ο καθηγητής του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου, Κωνσταντίνος Λουπασάκης σε συνέντευξή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
«Επικίνδυνα τα καθιστούμε εμείς τα ρέματα και τα ποτάμια όταν επιχειρούμε να παρέμβουμε σε αυτά χωρίς να σεβόμαστε τις βασικές αρχές λειτουργίας τους», τονίζει ο καθηγητής και προσθέτει: «Στην Ελλάδα τα θεωρούμε “χαμένο χώρο”, τον οποίο πρέπει να καταλάβουμε και να “αξιοποιήσουμε”».
Αναφερόμενος στο πρόσφατο περιστατικό με βυτιοφόρο που άδειαζε βιομηχανικά απόβλητα στον Κηφισό ο κ Λουπασάκης σημειώνει ότι του έκανε εντύπωση που μας εξέπληξε αυτό το γεγονός. «Δουλεύοντας στο ύπαιθρο, λέει, έχω πολλές φορές βρεθεί μπροστά σε βυτιοφόρα χωρίς πινακίδες που αδειάζουν τα λύματά τους σε αρδευτικά κανάλια και ποτάμια, ή τρέχουν μανιασμένα σε χωματόδρομους με τις βάνες ανοιχτές, διαχέοντας το φορτίο τους.»
Ολόκληρη η συνέντευξη κ Κωνσταντίνου Λουπασάκη Καθηγητή Τεχνική Γεωλογίας και Γεωτεχνικής Μηχανικής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου στο ΑΠΕ -ΜΠΕ και τον Γ Ψύλλια έχει ως εξής
Ερ. Πόσα είναι τα ρέματα στο Λεκανοπέδιο Αττικής και ποια από αυτά θεωρούνται επικίνδυνα ενόψει της χειμερινής περιόδου;
Τα ρέματα και τα ποτάμια είναι φυσικοί αποδέκτες που, στον μηχανισμό λειτουργίας τους, διαθέτουν ζώνες πλημμύρας, τμήματα στα οποία οι διαβρώσεις αυξάνουν το πλάτος της κοίτης προκαλώντας αστοχίες στα πρανή, τμήματα στα οποία οι διαβρώσεις αυξάνουν το βάθος της κοίτης κ.ά. Επικίνδυνα τα καθιστούμε εμείς όταν επιχειρούμε να παρέμβουμε σε αυτά χωρίς να σεβόμαστε τις βασικές αρχές λειτουργίας τους.
Στην Αττική, αλλά και σε όλα τα αστικά κέντρα της χώρας, υπάρχουν κλάδοι του υδρογραφικού δικτύου που τους έχουμε καταστήσει επικίνδυνους εγκιβωτίζοντάς τους σε ανεπαρκείς διατομές, διασχίζοντάς τους με στενές ή χαμηλές γέφυρες, αλλάζοντας τη ροή τους χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη ότι η περιβάλλουσα μορφολογία θα οδηγήσει το νερό εκεί όπου όδευε πάντα και όχι εκεί όπου θέλουμε να το οδηγήσουμε.
Στο λεκανοπέδιο έχουμε πολλά παραδείγματα τέτοιων παρεμβάσεων. Το ρέμα της Πικροδάφνης, για παράδειγμα, έχει πληθώρα θέσεων όπου καλείται να διέλθει μέσα από διατομές και κάτω από γέφυρες που δεν επαρκούν ούτε για μέσες πλημμυρικές παροχές. Τα ρέματα που κατέρχονται από τον ορεινό όγκο του Υμηττού —και που τον περασμένο χειμώνα κόστισαν τη ζωή σε μια συμπολίτισσά μας— καλούνται να υπερπηδήσουν αναχώματα και μπαζώματα που έχουν εγκατασταθεί εντός της κοίτης τους.
Αν κινηθούμε στην περιοχή της Μάνδρας, θα δούμε ένα υδρογραφικό δίκτυο με αλλεπάλληλα bypass, το οποίο δεν ομοιάζει σε τίποτα με τους κλάδους που είχε δημιουργήσει η φύση. Προφανώς όλα αυτά μπορούν να εγείρουν συνθήκες επικινδυνότητας με πολλούς και διάφορους τρόπους, ανάλογα με την ένταση των βροχοπτώσεων και την κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι διατομές των ρεμάτων και των ποταμών, είτε λόγω φυσικών διεργασιών είτε λόγω ανθρωπογενών παρεμβάσεων.
Ερ. Σε ορισμένα από αυτά έχει κλείσει ή στενέψει η κοίτη τους ή έχουν αδυνατήσει τα πρανή τους; Τα κονδύλια που διαθέτει η πολιτεία – κράτος και δήμοι-είναι επαρκή κατά τη γνώμη σας;
Προφανώς. Τα προβλήματα, όπως σας ανέφερα, είναι πολλά. Η λύση τους όμως δεν έχει να κάνει μόνο με την ύπαρξη κονδυλίων. Είναι γενικότερο το ζήτημα.
Χρειάζεται έγκαιρος προγραμματισμός και σωστά μελετημένος σχεδιασμός των όποιων έργων. Συνήθως είμαστε θεατές “πυροσβεστικών” παρεμβάσεων, οι οποίες λύνουν ένα πρόβλημα και δημιουργούν δεκάδες άλλα. Επίσης, σε πολλές περιπτώσεις προτείνονται παρεμβάσεις που δεν αντιμετωπίζουν το γενεσιουργό αίτιο του προβλήματος, αλλά αντιθέτως το παραβλέπουν και το αποκρύπτουν.
Για παράδειγμα, στις πρόσφατες διαβρώσεις που έπληξαν τα πρανή και οικίες στο ρέμα της Πικροδάφνης, δεν φροντίσαμε να απομακρύνουμε τα τοιχία και τα μπαζώματα που στένευαν την κοίτη και εξέτρεψαν το νερό προκαλώντας τα φαινόμενα. Αντιθέτως, κατασκευάστηκαν νέα τοιχία, τα οποία πολύ φοβάμαι ότι στο μέλλον θα τα δούμε να προκαλούν αντίστοιχες αστοχίες σε παρακείμενες θέσεις.
Ένα άλλο πολύ σοβαρό πρόβλημα είναι ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων. Το γεγονός αυτό αποτελεί τροχοπέδη στη λήψη άμεσων δράσεων για την αντιμετώπιση προβλημάτων εν τη γενέσει τους, οδηγώντας τελικά στη γιγάντωσή τους. Για παράδειγμα, δήμοι από τους οποίους διέρχονται τα ρέματα και τα ποτάμια, σε πολλές περιπτώσεις δεν έχουν τη δικαιοδοσία να παρέμβουν.
Τέλος, σοβαρό μερίδιο ευθύνης θεωρώ ότι έχουμε εμείς, οι πολίτες. Οι αυθαιρεσίες δόμησης, η κατάληψη της κοίτης με μπαζώματα, η απόρριψη σκουπιδιών και μπάζων εντός των ποταμών και των ρεμάτων, και πολλά άλλα, γίνονται κατά κανόνα από εμάς. Μάλιστα, σε πολλές από τις περιπτώσεις απαιτούμε από την Πολιτεία να νομιμοποιήσει και να προστατεύσει τις αυθαιρεσίες μας. Δυστυχώς, οι παθογένειες είναι πολλές. Γι’ αυτό δεν βλέπουμε λύση του προβλήματος.
Ερ. Η τακτική σε όλες τις σοβαρές χώρες είναι να ανοίγουν τα ρέματα και όχι να τα στενεύουν; Γιατί στην Ελλάδα παρατηρείται το αντίθετο;
Στην Ελλάδα τα ρέματα και τα ποτάμια τα θεωρούμε “χαμένο χώρο”, τον οποίο πρέπει να καταλάβουμε και να “αξιοποιήσουμε”. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα το αστικό περιβάλλον να περιβάλλει ασφυκτικά τους αποδέκτες, μην αφήνοντας χώρο για την εφαρμογή λύσεων σαν αυτή που αναφέρετε. Για παράδειγμα, δεν μπορούμε πλέον να ανοίξουμε τη Μιχαλακοπούλου και να αποκαλύψουμε τον Ιλισό που ρέει από κάτω της.
Πέραν αυτού, η αλήθεια είναι ότι και πολλοί από τους μελετητές που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας δεν είναι κοινωνοί των λύσεων που αναφέρετε — ίσως υποκύπτοντας και στις προσταγές των αρχών που τους αναθέτουν τις μελέτες.
Ερ. Ο Κηφισός είναι το μεγαλύτερο ποτάμι της Αττικής το οποίο λειτουργεί δυστυχώς και ως αποχετευτικός αγωγός για ορισμένους ασυνείδητους συμπολίτες μας όπως είδαμε τις τελευταίες μέρες ; Τι πρέπει να γίνει στον Κηφισό ;
Η αλήθεια είναι ότι το γεγονός αυτό μου έκανε εντύπωση που μας εξέπληξε. Δουλεύοντας στο ύπαιθρο, έχω πολλές φορές βρεθεί μπροστά σε βυτιοφόρα χωρίς πινακίδες που αδειάζουν τα λύματά τους σε αρδευτικά κανάλια και ποτάμια, ή τρέχουν μανιασμένα σε χωματόδρομους με τις βάνες ανοιχτές, διαχέοντας το φορτίο τους. Προφανώς έχουμε να αντιμετωπίσουμε ασυνείδητους — για να μην πω εγκληματικούς — χαρακτήρες που αποβλέπουν μόνο στο οικονομικό όφελος.
Σε ό,τι αφορά τον Κηφισό, το συγκεκριμένο συμβάν έχει πολλές προεκτάσεις. Πρώτον, θεωρώ ότι δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά συνέβαινε και συμβαίνει κατ’ εξακολούθηση. Θεωρώ ότι λύματα καταλήγουν στην κοίτη του Κηφισού — και όχι μόνο — από πολλές πηγές, νόμιμες και παράνομες. Έχω παραδείγματα από υπερχειλίσεις αγωγών αποχέτευσης δημόσιων οργανισμών, οι οποίοι είναι εδώ και χρόνια κατασκευασμένοι έτσι ώστε να διοχετεύουν τα πλεονάζοντα λύματα εντός επιφανειακών αποδεκτών, και δεν αναφέρομαι στον Κηφισό.
Τώρα, τα λύματα που διοχετεύονται στον Κηφισό θεωρώ ότι προκαλούν μεγαλύτερη ζημιά στο θαλάσσιο περιβάλλον παρά στη χέρσο. Ο κάτω ρους του Κηφισού είναι σχεδόν εξολοκλήρου εγκιβωτισμένος εντός σκυροδετημένων διατομών. Επομένως, διαρροές προς τους υδροφόρους μπορούν να λάβουν χώρα μόνο στις θέσεις όπου οι ανωτέρω διατομές έχουν αστοχήσει. Επομένως, η πλειονότητα των ρύπων καταλήγει στη θάλασσα. Δεν είναι όμως της ειδικότητάς μου να αναλύσω τις όποιες επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.
Η μόνη λύση που βλέπω είναι η λήψη δειγμάτων και η πραγματοποίηση αναλύσεων προκειμένου να εντοπιστούν οι συστηματικές πηγές ρύπανσης. Οι τυχαίες ή περιστασιακές απορρίψεις είναι δύσκολο να εντοπιστούν — εκτός αν στηθούν συστήματα συνεχούς καταγραφής, με κέντρα ελέγχου και άμεσης παρέμβασης.
Φωτογραφία: Κωνσταντίνος Λουπασάκης, Καθηγητής Τεχνικής Γεωλογίας – Γεωτεχνικής Μηχανικής, Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Διευθυντής Εργαστηρίου Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας
ΑΠΕ-ΜΠΕ
