Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί μία από τις συχνότερες κακοήθειες στον ανδρικό πληθυσμό και ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα δημόσιας υγείας στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ημέρα Ενημέρωσης για τον Καρκίνο του Προστάτη, 15 Σεπτεμβρίου, αποτελεί αφορμή όχι μόνο για να τονιστεί η αξία της έγκαιρης διάγνωσης, αλλά και για να αναδειχθεί πόσο ουσιαστικά έχει αλλάξει η αντιμετώπιση της νόσου.

 Σήμερα, ο καρκίνος του προστάτη δεν αποτελεί μία ενιαία νόσο αλλά περιλαμβάνει όγκους με πολύ διαφορετική βιολογική συμπεριφορά, από νεοπλάσματα που μπορεί να μη χρειαστούν ποτέ θεραπεία έως ιδιαίτερα επιθετικές μορφές που απαιτούν έγκαιρη και εντατική συστηματική αντιμετώπιση.

Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι o σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου είναι η ηλικία, με τη συχνότητα να αυξάνεται σημαντικά μετά τα 50 έτη.

Το οικογενειακό ιστορικό έχει επίσης ιδιαίτερη σημασία, ενώ η γενετική προδιάθεση αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης προσέγγισης. Παθογόνες μεταλλάξεις σε γονίδια επιδιόρθωσης του DNA, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το BRCA2, σχετίζονται τόσο με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης όσο και με επιθετικότερη βιολογική συμπεριφορά της νόσου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι ο καρκίνος του προστάτη στα πρώιμα στάδια εξελίσσεται συχνά χωρίς εμφανή συμπτώματα. Οι διαταραχές της ούρησης, όταν υπάρχουν, δεν είναι ειδικές για τη νόσο και συχνά σχετίζονται με καλοήθεις παθήσεις του προστάτη. Επομένως, η απουσία συμπτωμάτων δεν πρέπει να δημιουργεί εφησυχασμό. Η σύγχρονη προσέγγιση δίνει έμφαση στην έγκαιρη και εξατομικευμένη εκτίμηση του κινδύνου, με στόχο την αναγνώριση των κλινικά σημαντικών όγκων σε στάδιο όπου η νόσος είναι δυνητικά ιάσιμη.

Η σημασία της πρόληψης

Το ειδικό προστατικό αντιγόνο (PSA) παραμένει βασικό εργαλείο για την πρώιμη ανίχνευση του καρκίνου του προστάτη. Ωστόσο, η αύξησή του δεν είναι ειδική για την κακοήθεια και μπορεί να παρατηρηθεί και σε καλοήθεις παθήσεις του προστάτη. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγησή του εντάσσεται σε μια συνολική εκτίμηση του ατομικού κινδύνου, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό και τα κλινικά χαρακτηριστικά κάθε άνδρα. Σημαντική θέση στη σύγχρονη διαγνωστική προσέγγιση κατέχει πλέον η πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία (mpMRI), η οποία συμβάλλει στην ακριβέστερη ανίχνευση ύποπτων εστιών και στην αναγνώριση των κλινικά σημαντικών όγκων, καθοδηγώντας παράλληλα την απόφαση για διενέργεια και στόχευση της βιοψίας, αναφέρουν οι ειδικοί..

Οι σύγχρονες ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν εξατομικευμένη στρατηγική πρώιμης διάγνωσης. Η συζήτηση για έλεγχο με PSA μπορεί να αρχίζει από τα 50 έτη στον γενικό ανδρικό πληθυσμό, από τα 45 έτη σε άνδρες με αυξημένο κίνδυνο, όπως εκείνους με σχετικό οικογενειακό ιστορικό, και από τα 40 έτη στους φορείς παθογόνων μεταλλάξεων BRCA2. Το διάστημα επανελέγχου δεν είναι ίδιο για όλους, αλλά προσαρμόζεται στον αρχικό κίνδυνο.

Εξίσου σημαντικό είναι να αποφεύγεται η υπερθεραπεία. Σε άνδρες με εντοπισμένο καρκίνο χαμηλού κινδύνου, η ενεργός παρακολούθηση (active surveillance) αποτελεί τεκμηριωμένη θεραπευτική στρατηγική, με συστηματική παρακολούθηση και παρέμβαση μόνο όταν υπάρχουν ενδείξεις βιολογικής εξέλιξης της νόσου. Όταν απαιτείται ριζική θεραπεία, η ριζική προστατεκτομή και η ακτινοθεραπεία, με ή χωρίς ορμονοθεραπεία ανάλογα με τον κίνδυνο, μπορούν να προσφέρουν υψηλές πιθανότητες μακροχρόνιου ελέγχου ή ίασης.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πρόοδος που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στη θεραπεία του προχωρημένου και μεταστατικού καρκίνου του προστάτη, με την εισαγωγή νέων θεραπευτικών επιλογών που έχουν μεταβάλει ουσιαστικά τη φυσική πορεία της νόσου. Η στέρηση των ανδρογόνων (androgen deprivation therapy – ADT) εξακολουθεί να αποτελεί τη βάση της συστηματικής θεραπείας, ωστόσο η σύγχρονη αντιμετώπιση στηρίζεται πλέον στην έγκαιρη εντατικοποίηση της θεραπείας. Η προσθήκη νεότερων παραγόντων που στοχεύουν τον άξονα του ανδρογονικού υποδοχέα, όπως η abiraterone, η enzalutamide, η apalutamide και η darolutamide, έχει επιτύχει σημαντική παράταση τόσο του ελέγχου της νόσου όσο και της συνολικής επιβίωσης. Παράλληλα, σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς, η θεραπευτική στρατηγική μπορεί να εντατικοποιηθεί περαιτέρω με τριπλό συνδυασμό ADT, νεότερης ορμονικής θεραπείας και χημειοθεραπείας με δοσεταξέλη, προσφέροντας πρόσθετο κλινικό όφελος, ιδιαίτερα σε ασθενείς με μεταστατική νόσο υψηλού φορτίου ή αυξημένου κινδύνου.

Παράλληλα, περνάμε σταδιακά από τη θεραπεία με βάση αποκλειστικά το στάδιο στη θεραπεία με βάση τη μοριακή ταυτότητα του όγκου. Η ανίχνευση μεταλλάξεων στα γονίδια BRCA1/2 και σε άλλα γονίδια ομόλογου ανασυνδυασμού μπορεί να οδηγήσει στη χρήση στοχευμένων θεραπειών, όπως οι PARP αναστολείς, σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς. Ταυτόχρονα, η στόχευση του PSMA (Prostate-Specific Membrane Antigen) έχει δημιουργήσει ένα νέο πεδίο τόσο στην απεικόνιση, μέσω του PSMA PET/CT, όσο και στη θεραπεία. Η θεραπεία με ¹⁷⁷Lu-PSMA αποτελεί μία σύγχρονη μορφή στοχευμένης θεραπείας, η οποία αξιοποιεί την έκφραση του PSMA στα καρκινικά κύτταρα για την εκλεκτική χορήγηση θεραπευτικής ακτινοβολίας στις εστίες της νόσου, διευρύνοντας σημαντικά τις θεραπευτικές δυνατότητες για επιλεγμένους ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο του προστάτη.

Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί σήμερα ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα της μετάβασης της σύγχρονης ογκολογίας προς την εξατομικευμένη ιατρική και την ιατρική ακριβείας, τονίζουν οι ειδικοί. Η πρόκληση δεν περιορίζεται πλέον μόνο στην έγκαιρη διάγνωση, αλλά επεκτείνεται στην ακριβή εκτίμηση της βιολογικής συμπεριφοράς της νόσου και στην επιλογή της θεραπευτικής στρατηγικής που ανταποκρίνεται καλύτερα στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς. Οι εξελίξεις στη μοριακή διάγνωση, την απεικόνιση και τις σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές έχουν διευρύνει σημαντικά τις δυνατότητες αντιμετώπισης της νόσου, με στόχο όχι μόνο την παράταση της επιβίωσης, αλλά και τη διατήρηση της ποιότητας ζωής. Η έγκαιρη διάγνωση, η σωστή εκτίμηση του κινδύνου και η εξατομικευμένη θεραπεία αποτελούν σήμερα τους βασικούς πυλώνες για τη βέλτιστη αντιμετώπιση του καρκίνου του προστάτη.

Η Ευρωπαϊκή Ημέρα Ενημέρωσης για τον Καρκίνο του Προστάτη υπενθυμίζει τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και της σωστής ενημέρωσης. Σήμερα διαθέτουμε τα μέσα για να εντοπίζουμε τη νόσο νωρίτερα, να εκτιμούμε με μεγαλύτερη ακρίβεια τη βιολογική της συμπεριφορά και να επιλέγουμε αποτελεσματικότερες, εξατομικευμένες θεραπευτικές στρατηγικές. Ο καρκίνος του προστάτη δεν αντιμετωπίζεται πλέον με μία θεραπεία για όλους, αλλά με τη σωστή θεραπευτική απόφαση για κάθε ασθενή ξεχωριστά, τονίζουν οι επιστήμονες. Και όσο νωρίτερα ξεκινά αυτή η διαδρομή, τόσο περισσότερες είναι οι δυνατότητες που έχουμε να αλλάξουμε την πορεία της νόσου.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει πλέον δυναμικά στην καρδιολογία και ανοίγει έναν νέο δρόμο στην έγκαιρη ανίχνευση της καρδιαγγειακής νόσου.

Από ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα και μια ακτινογραφία θώρακος μέχρι μια μαστογραφία ή ακόμη και μια απλή εικόνα του προσώπου, οι αλγόριθμοι μπορούν να αναγνωρίζουν «κρυφά» σημάδια και να εκτιμούν τον κίνδυνο που μπορεί να αντιμετωπίσει ένας άνθρωπος τα επόμενα χρόνια. Τα εντυπωσιακά αυτά δεδομένα παρουσιάστηκαν στο ESC Congress 2026, το πανευρωπαϊκό συνέδριο της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας, που πραγματοποιήθηκε στο Μόναχο από τις 28 έως τις 31 Αυγούστου. Ο αναπληρωτής καθηγητής Καρδιολογίας του ΕΚΠΑ, συντονιστής διευθυντής της Καρδιολογικής Κλινικής του Ευαγγελισμού και Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας Αθανάσιος Τρίκας, συμμετείχε ενεργά στο συνέδριο, προεδρεύοντας σε συνεδρίες με αντικείμενο την τεχνητή νοημοσύνη και την καρδιακή ανεπάρκεια. Με αυτή την αφορμή μίλησε στο Πρακτορείο Fm και στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ». Όπως ανέφερε η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί πλέον να συνδυάζει διαφορετικές παραμέτρους από απεικονιστικές εξετάσεις και καρδιογραφήματα έως άλλα διαθέσιμα δεδομένα και να εντοπίζει ανθρώπους που ενδέχεται να εμφανίσουν στο μέλλον καρδιαγγειακή νόσο. Για την καρδιακή ανεπάρκεια, ο κ. Τρίκας επισήμανε ότι το μεγάλο στοίχημα είναι η πρόβλεψη της νόσου πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα. «Και εδώ η AI μπορεί να αποτελέσει ένα ιδιαίτερα ισχυρό εργαλείο στα χέρια του γιατρού, χωρίς όμως να τον αντικαθιστά».
Τι αλλάζει στις κατευθυντήριες οδηγίες για την καρδιακή ανεπάρκεια και τι σημαίνει αυτό πρακτικά για τον ασθενή
Σύμφωνα με τον ίδιο, το σύνδρομο της καρδιακής ανεπάρκειας είναι πάρα πολύ σοβαρό για κάθε κοινωνία και κάθε προϋπολογισμό, και οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες που βγαίνουν κάθε τέσσερα χρόνια δίνουν νέα στοιχεία που είναι πολύ σημαντικά. «Στο φετινό συνέδριο παρουσιάστηκαν τρεις νέες κατευθυντήριες οδηγίες: για την καρδιακή ανεπάρκεια, την καρδιακή αποκατάσταση και τη διαχείριση των ασθενών με συνυπάρχουσα χρόνια νεφρική νόσο. Όσον αφορά την καρδιακή ανεπάρκεια, γίνονται αλλαγές στην ταξινόμηση. Ενώ, υπήρχαν τρεις διαφορετικές κατηγορίες, τώρα γίνονται δύο: αυτοί οι οποίοι έχουν βλάβη στη συστολική λειτουργία της καρδιάς και αυτοί οι οποίοι έχουν βλάβη στη διαστολική λειτουργία της καρδιάς. Αυτό μας δίνει τη δυνατότητα ελιγμών και περισσότερο, στα άτομα που έχουν καρδιακή ανεπάρκεια με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης, καθώς μπορούμε να επικεντρωθούμε περισσότερο στην αντιμετώπιση των συννοσηροτήτων, όπως η υπέρταση, οι αρρυθμίες, η νεφρική νόσος, η κολπική μαρμαρυγή κ.ά.
Πρόληψη και νέα φάρμακα
Πολύ μεγάλη βαρύτητα, σύμφωνα με τον καθηγητή και τα όσα ανακοινώθηκαν, δίνεται στην πρόληψη των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια. «Δηλαδή στην αρχική αντιμετώπιση όλων των αιτιών που οδηγούν στο σύνδρομο της καρδιακής ανεπάρκειας. Γιατί αν φτάσει ο ασθενής να εμφανίσει συμπτώματα, μετά, δυστυχώς, μέσα στην επόμενη δεκαετία θα οδηγηθεί σε τελικού σταδίου καρδιακή ανεπάρκεια με δυσεπίλυτα προβλήματα (εκτός αν γίνει κάποια σημαντική παρέμβαση). «Επομένως, αντιμετώπιση παραγόντων κινδύνου: κάπνισμα, υπέρταση, ζαχαρώδης διαβήτης, δυσλιπιδαιμία και σωματικό βάρος είναι πάρα πολύ σημαντικά στοιχεία αντιμετώπισης της καρδιακής ανεπάρκειας». Μείζωνος σημασίας είναι και τα νέα θεραπευτικά δεδομένα, καθώς στο συνέδριο παρουσιάστηκαν αποτελέσματα για νέα φαρμακευτική επιλογή στην καρδιακή ανεπάρκεια, τα οποία κρίθηκαν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά για την περαιτέρω διεύρυνση του θεραπευτικού οπλοστασίου. «Εξίσου σημαντική με τα νέα φάρμακα και την τεχνολογία παραμένει η οργανωμένη άσκηση, η εκπαίδευση του ασθενούς και η ενεργή συμμετοχή του ίδιου στη θεραπεία του».
Καρδιά νεφρός 1-1 στενεύει η συνεργασία καρδιολόγου, νεφρολόγου
Για πρώτη φορά, με τόσο εμφατικό τρόπο, οι νέες οδηγίες αντιμετωπίζουν την καρδιά και τα νεφρά ως ένα ενιαίο σύστημα. «Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και όταν ένας ασθενής έχει καρδιοπάθεια αλλά φυσιολογική νεφρική λειτουργία, ή αντίστροφα, νεφρική νόσο αλλά φυσιολογική καρδιακή λειτουργία, οι δύο λειτουργίες πρέπει να παρακολουθούνται διαχρονικά και παράλληλα. Έτσι, γίνεται ακόμη πιο στενή η συνεργασία καρδιολόγου και νεφρολόγου, ενώ οι εξετάσεις προσαρμόζονται ώστε να ελέγχεται συνολικά η λειτουργία τόσο της καρδιάς όσο και των νεφρών». Το μήνυμα από το Μόναχο, καταλήγει ο καθηγητής Αθανάσιος Τρίκας, είναι σαφές: «Η καρδιολογία περνά σε μια εποχή όπου η πρόληψη, η εξατομικευμένη θεραπεία, η τεχνητή νοημοσύνη και η στενότερη συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την πορεία των ασθενών».

ΑΠΕ-ΜΠΕ