Το άγχος στην κύηση και τα πρώτα χρόνια ζωής μπορεί να οδηγήσει σε πεπτικά προβλήματα μακροπρόθεσμα, που προκαλούνται από αλλαγές στο έντερο και το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Gastroenterology.

Η συναισθηματική παραμέληση, το άγχος τόσο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης όσο και μετά τη γέννηση και άλλες αρνητικές εμπειρίες στην αρχή της ζωής μπορεί να έχουν βαθύ αντίκτυπο στην ανάπτυξη ενός παιδιού, διαμορφώνοντας τον τρόπο με τον οποίο σχηματίζεται ο εγκέφαλος.

Ερευνητές στο Κέντρο Έρευνας Πόνου της Οδοντιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης προσπάθησαν να κατανοήσουν πώς αυτές οι δυσκολίες διαμορφώνουν την αμφίδρομη επικοινωνία του εγκεφάλου με το έντερο. Όταν προκύψουν προβλήματα κατά την επικοινωνία αυτή, οι άνθρωποι μπορεί να αντιμετωπίσουν πεπτικά προβλήματα, όπως σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, κοιλιακό άλγος και προβλήματα κινητικότητας του εντέρου με δυσκοιλιότητα ή διάρροια.

«Όταν ο εγκέφαλος επηρεάζεται, πιθανότατα επηρεάζεται και το έντερο. Τα δύο συστήματα επικοινωνούν 24 ώρες την ημέρα, επτά ημέρες την εβδομάδα», επισημαίνει η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Κάρα  Μαργκόλις, διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας για τον Πόνο και καθηγήτρια στη Σχολή Οδοντιατρικής και στη Σχολή Ιατρικής του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης. Οι ερευνητές μελέτησαν δεδομένα από μοντέλα ποντικών και δύο μεγάλες μελέτες σε παιδιά.

Στη μελέτη σε ποντίκια, τα νεογνά χωρίστηκαν από τις μητέρες τους για πολλές ώρες την ημέρα. Όταν οι ερευνητές τα εξέτασαν αρκετούς μήνες αργότερα, στο ισοδύναμο της νεαρής ενήλικης ζωής, τα ποντίκια είχαν υψηλότερα επίπεδα συμπεριφορών που μοιάζουν με άγχος, πόνο στο έντερο και προβλήματα κινητικότητας του εντέρου.  Οι αλλαγές στην κινητικότητα διέφεραν ανάλογα με το φύλο, με τα θηλυκά ποντίκια να βιώνουν διάρροια και τα αρσενικά δυσκοιλιότητα. Η σύνδεση μεταξύ του στρες στην πρώιμη ζωή και των γαστρεντερικών προβλημάτων που διαπιστώθηκε στα προκλινικά πειράματα αντικατοπτρίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε δύο μεγάλες μελέτες σε ανθρώπους.

Στη μία, οι ερευνητές εξέτασαν μια μελέτη πληθυσμού στη Δανία, όπου συμμετείχαν περισσότερα από 40.000 μωρά και παρακολουθήθηκαν για έως 15 έτη. Τα μισά από αυτά γεννήθηκαν από μητέρες με κατάθλιψη που δεν είχε αντιμετωπιστεί κατά τη διάρκεια ή μετά την εγκυμοσύνη. Διαπίστωσαν ότι η κατάθλιψη κατά τη διάρκεια και μετά την εγκυμοσύνη στις μητέρες που δεν λάμβαναν αντικαταθλιπτικά συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο τα παιδιά να διαγνωστούν με πολυάριθμες πεπτικές διαταραχές, όπως ναυτία και εμετό, δυσκοιλιότητα, κολικούς και σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου.

Σε δεύτερη μελέτη σε ανθρώπους, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από σχεδόν 12.000 παιδιά στις ΗΠΑ που συμμετείχαν στη μελέτη «Adolescent Brain Cognitive Development». Εξέτασαν τις δυσμενείς εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, συμπεριλαμβανομένης της κακοποίησης, της παραμέλησης και των προβλημάτων ψυχικής υγείας των γονέων. Διαπίστωσαν ότι τα γαστρεντερικά συμπτώματα αυξάνονταν με οποιοδήποτε είδος άγχος της πρώιμης παιδικής ηλικίας.

Στις μελέτες σε ανθρώπους, οι ερευνητές δεν βρήκαν διαφορές στα πεπτικά αποτελέσματα μεταξύ ανδρών και γυναικών, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι δυσκολίες κατά τη διάρκεια αυτού του κρίσιμου αναπτυξιακού σταδίου μπορεί να επηρεάσουν την υγεία του εντέρου ανεξάρτητα από το φύλο. Συνολικά, οι μελέτες δείχνουν ότι το άγχος στην πρώιμη ζωή μπορεί να διαμορφώσει την ανάπτυξη της επικοινωνίας εντέρου και εγκεφάλου και να συμβάλει στη μακροπρόθεσμη γαστρεντερική λειτουργία.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Ο καρκίνος του μαστού εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες θανάτου και νόσησης στις γυναίκες παγκοσμίως, και τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι το βάρος της νόσου όχι μόνο παραμένει μεγάλο, αλλά αναμένεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο τις επόμενες δεκαετίες.

Σύμφωνα με τη συστηματική ανάλυση της μελέτης Global Burden of Disease 2023, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο περιοδικό Lancet και εξετάζει την πορεία του καρκίνου του μαστού από το 1990 έως το 2023, με προβλέψεις έως το 2050, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ανησυχητική, ιδιαίτερα για τις χώρες χαμηλότερου εισοδήματος και με ασθενέστερα συστήματα υγείας. Η μελέτη αποτυπώνει όχι μόνο πόσες γυναίκες νοσούν και πόσες χάνουν τη ζωή τους, αλλά και το συνολικό αποτύπωμα της νόσου στην ποιότητα ζωής, στην αναπηρία και στα χρόνια ζωής που χάνονται εξαιτίας της.

Η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος (καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. πρύτανης ΕΚΠΑ) παραθέτουν τα κυριότερα σημεία της μελέτης.

Το 2023 εκτιμάται ότι καταγράφηκαν παγκοσμίως 2,30 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου του μαστού στις γυναίκες, ενώ οι θάνατοι έφτασαν τους 764.000. Παράλληλα, η συνολική επιβάρυνση της νόσου αποτυπώθηκε σε 24,1 εκατομμύρια DALYs, δηλαδή σε χαμένα έτη υγιούς ζωής, λόγω πρόωρου θανάτου ή αναπηρίας. «Πρόκειται για έναν δείκτη που μας βοηθά να αντιληφθούμε ότι ο καρκίνος του μαστού δεν αφορά μόνο τα περιστατικά που καταλήγουν μοιραία, αλλά και τις γυναίκες που ζουν με τη νόσο, με τις συνέπειες της θεραπείας ή με σημαντικούς περιορισμούς στην καθημερινότητά τους. Με αυτόν τον τρόπο, η έρευνα φωτίζει ολόκληρη τη διάσταση του προβλήματος και όχι μόνο την κορυφή του, που είναι η θνησιμότητα», αναφέρουν οι επιστήμονες.

Ένα από τα πιο ουσιαστικά ευρήματα της ανάλυσης είναι ότι η παγκόσμια επιβάρυνση του καρκίνου του μαστού δεν κατανέμεται ισότιμα. Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, όπου η ηλικιακά τυποποιημένη επίπτωση του καρκίνου του μαστού ήταν σχετικά χαμηλή, με 44,2 περιστατικά ανά 100.000 ανθρωποέτη, η ηλικιακά τυποποιημένη θνησιμότητα ήταν η υψηλότερη, φτάνοντας τα 24,1 ανά 100.000.

Αντίθετα, στις χώρες υψηλού εισοδήματος παρατηρήθηκε η υψηλότερη επίπτωση, με 75,7 περιστατικά ανά 100.000, αλλά όχι η υψηλότερη θνησιμότητα. Το στοιχείο αυτό δείχνει με καθαρό τρόπο ότι η συχνότερη διάγνωση μιας νόσου δεν συνεπάγεται απαραίτητα και περισσότερους θανάτους. Σε πολλά ανεπτυγμένα συστήματα υγείας, η πρόσβαση σε προσυμπτωματικό έλεγχο, έγκαιρη διάγνωση και αποτελεσματική θεραπεία φαίνεται ότι συμβάλλει σημαντικά στη μείωση των απωλειών.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η σύγκριση της πορείας της νόσου μέσα στον χρόνο. Από το 1990 έως το 2023, η ηλικιακά τυποποιημένη επίπτωση του καρκίνου του μαστού στις χώρες χαμηλού εισοδήματος αυξήθηκε κατά 147,2%, ενώ στις χώρες υψηλού εισοδήματος η μεταβολή ήταν μόλις 1,2%. Την ίδια περίοδο, η ηλικιακά τυποποιημένη θνησιμότητα μειώθηκε στις πλούσιες χώρες κατά 29,9%, αλλά αυξήθηκε στις φτωχότερες κατά 99,3%. Παρόμοια πορεία ακολούθησαν και οι ηλικιακά τυποποιημένοι δείκτες DALYs, επιβεβαιώνοντας ότι εκεί όπου η θνησιμότητα αυξάνεται, αυξάνεται ταυτόχρονα και η συνολική κοινωνική και υγειονομική επιβάρυνση. Ενώ ορισμένες χώρες καταφέρνουν να περιορίσουν τις συνέπειες της νόσου, άλλες βλέπουν το πρόβλημα να μεγαλώνει.

Η μελέτη αναδεικνύει επίσης τον ρόλο συγκεκριμένων παραγόντων κινδύνου. Το 2023, παράγοντες όπως οι διατροφικοί κίνδυνοι, η χρήση καπνού και τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα συνέβαλαν στο 28,3% των DALYs που σχετίζονται με τον καρκίνο του μαστού. Αυτό σημαίνει ότι ένα σημαντικό μέρος της συνολικής επιβάρυνσης της νόσου συνδέεται με παράγοντες που, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό, μπορούν να προληφθούν ή να περιοριστούν μέσα από πολιτικές δημόσιας υγείας, ενημέρωση και καλύτερη πρόληψη. Την ίδια στιγμή, η ανάλυση δείχνει ότι μεταξύ 1990 και 2023 μειώθηκαν τα DALYs που αποδίδονται στην υψηλή κατανάλωση αλκοόλ και στο κάπνισμα, εύρημα που υποδηλώνει ότι ορισμένες παρεμβάσεις μπορούν να έχουν αποτέλεσμα, χωρίς όμως αυτό να αρκεί για να αντιστραφεί συνολικά η τάση.

Οι προβλέψεις για το μέλλον είναι ιδιαίτερα σοβαρές, τονίζουν οι επιστήμονες. Εφόσον οι σημερινές τάσεις συνεχιστούν, έως το 2050 τα νέα περιστατικά καρκίνου του μαστού στις γυναίκες προβλέπεται να φτάσουν τα 3,56 εκατομμύρια παγκοσμίως, ενώ οι θάνατοι αναμένεται να ανέλθουν στα 1,37 εκατομμύρια. Η προοπτική αυτή ενισχύει την ανάγκη για άμεση δράση, όχι μόνο σε επίπεδο θεραπείας αλλά και σε επίπεδο οργάνωσης των συστημάτων υγείας. Η μελέτη ερμηνεύει τη σταθερή επίπτωση και τη μείωση της θνησιμότητας στις χώρες υψηλού εισοδήματος ως ένδειξη επιτυχίας στον προσυμπτωματικό έλεγχο, στη διάγνωση και στη θεραπεία. Αντίθετα, η ταυτόχρονη αύξηση επίπτωσης και θνησιμότητας σε άλλες περιοχές του κόσμου θεωρείται ένδειξη ελλειμμάτων στα συστήματα υγείας.

Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι ο καρκίνος του μαστού δεν αποτελεί μόνο ιατρική πρόκληση, αλλά και ζήτημα ισότητας στην υγεία. Χωρίς αποτελεσματικές παρεμβάσεις, πολλές χώρες δεν θα καταφέρουν να πετύχουν τον φιλόδοξο στόχο της Παγκόσμιας Πρωτοβουλίας του ΠΟΥ για τον Καρκίνο του Μαστού, δηλαδή ετήσια μείωση κατά 2,5% των ηλικιακά τυποποιημένων δεικτών θνησιμότητας έως το 2040. «Αν δεν υπάρξει άμεση και αποφασιστική κινητοποίηση, το αυξανόμενο βάρος της νόσου θα πλήξει ακόμη περισσότερο τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς και θα διευρύνει περαιτέρω τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες. Πίσω από κάθε αριθμό της έρευνας βρίσκονται πραγματικές ζωές, οικογένειες και κοινότητες, και αυτό ακριβώς είναι που κάνει τα ευρήματα της μελέτης τόσο κρίσιμα για το παρόν και ακόμη περισσότερο για το μέλλον», καταλήγουν οι ειδικοί.

ΑΠΕ-ΜΠΕ