Μπορεί τα σενάρια για καταστροφική σάρωση της αγοράς εργασίας από την Τεχνητή Νοημοσύνη να πληθαίνουν, αλλά προς το παρόν οι επιστήμονες πληροφορικής και οι μηχανικοί λογισμικού εξακολουθούν να μην επαρκούν: τα ελληνικά πανεπιστήμια παράγουν δεκάδες χιλιάδες λιγότερους επιστήμονες του κλάδου, σε σχέση με τις ανάγκες της αγοράς* και οι τεχνολογικές εταιρείες διαγκωνίζονται για να εντάξουν στο μισθολόγιό τους νέους και νέες με δεξιότητες, οι οποίοι ήταν ιδιαίτερα δυσεύρετοι ιδίως στην εποχή των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Ένας τρόπος για να λυθεί αυτός ο «γρίφος» είναι η επανακατάρτιση αποφοίτων κυρίως σχολών θετικών επιστημών (π.χ., μαθηματικών, χημικών ή φυσικών), που δεν έχουν σπουδάσει πληροφορική, αλλά διαθέτουν την ακαδημαϊκή υποδομή για να «περπατήσουν» στα πολύπλοκα μονοπάτια του κώδικα. Δεν είναι όμως οι μόνοι: πολλοί είναι οι ενδιαφερόμενοι με πτυχίο στη διοίκηση επιχειρήσεων ή τα χρηματοοικονομικά, ενώ ακόμη και φιλόλογοι με ροπή στην τεχνολογία σπεύδουν να αποκτήσουν δεξιότητες προγραμματιστή. Οδηγός τους στη διαδρομή αυτή είναι το επαγγελματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Ανάπτυξη Επιχειρησιακών Συστημάτων Λογισμικού» του Τμήματος Εφαρμοσμένης Πληροφορικής της Σχολής Επιστημών Πληροφορίας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας (ΠΑΜΑΚ), με τη σύμπραξη και χρηματοδότηση της Deloitte.
Πρόκειται για ένα «μεταπτυχιακό μεταστροφής» με πολύ καινοτόμα στοιχεία, που συγκεντρώνει ολοένα αυξανόμενο ενδιαφέρον: ενδεικτικό είναι ότι για τον δεύτερο κύκλο του, που άρχισε πρόσφατα, κατατέθηκαν 150 αιτήσεις για 35 θέσεις, όπως γνωστοποιεί μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο διευθυντής του προγράμματος, Θέμης Ταμπούρης, καθηγητής στο Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής του ΠΑΜΑΚ. Οι ενδιαφερόμενοι/ες έχουν κυρίως σπουδές χρηματοοικονομικών, διοίκησης επιχειρήσεων και μάρκετινγκ και λιγότεροι είναι εκείνοι που διαθέτουν πτυχίο μαθηματικών ή φυσικής για παράδειγμα. «Μια σημαντική καινοτομία του προγράμματος είναι ότι η διαδικασία της μάθησης είναι προβληματοκεντρική (problem-based): το ένα τρίτο της γνώσης αποκτιέται δουλεύοντας ομαδικά πάνω σε ένα πραγματικό πρόβλημα και ένα πραγματικό σύστημα για την επίλυσή του. Ενδεικτικό είναι ότι από τα 30 ECTS κάθε εξαμήνου, τα 10 προέρχονται από το πραγματικό μοντέλο» εξηγεί ο καθηγητής και διευκρινίζει ότι η διάρκεια του προγράμματος είναι περίπου ενάμισης χρόνος, για τον οποίο οι μεταπτυχιακοί φοιτητές και φοιτήτριες λαμβάνουν συνολικά 180 ΕCΤS, δεδομένου ότι το ένα εξάμηνο είναι αφιερωμένο σε διπλωματική εργασία.
Από την Πτολεμαΐδα και τη Σάμο στη Deloitte
Ο Ηλίας Μαζαράκης και η Αναστασία Γκανάτσα, οι οποίοι έχουν σπουδάσει Μαθηματικά και Φιλολογία αντίστοιχα, είναι δύο από τους νέους ανθρώπους που άλλαξαν πορεία ή ενίσχυσαν τις δεξιότητές τους στον τεχνολογικό κλάδο, συμμετέχοντας στον πρώτο κύκλο του προγράμματος. Με καταγωγή από την Πτολεμαΐδα και σπουδές στα Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου στη Σάμο, ο Ηλίας Μαζαράκης λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι για νέους και νέες από τη γενέτειρά του, όπου η ανεργία είναι υψηλή λόγω και του κλεισίματος των λιγνιτικών μονάδων, η μεταστροφή, π.χ., μηχανικών, στο software engineering μπορεί να δημιουργήσει περισσότερες ευκαιρίες επαγγελματικής αποκατάστασης. Ο ίδιος αγαπούσε τον προγραμματισμό πολύ προτού ασχοληθεί επαγγελματικά με το αντικείμενο. ‘Οπως λέει, συγκριτικά με τα θεωρητικά μαθηματικά ο προγραμματισμός είναι κάτι που τα αποτελέσματά του τα βλέπεις άμεσα και στον ίδιο αρέσει να δημιουργεί, να λύνει προβλήματα και να ενώνει κουκίδες.
«Το software engineering είναι κλάδος που απαιτεί diversity (ποικιλομορφία, διαφορετικότητα), οπότε το πρόγραμμα αυτό, στο οποίο μετέχουν απόφοιτοι από διάφορες ειδικότητες, πετυχαίνει και τη διαφορετικότητα. Tα μαθηματικά με βοήθησαν να μπορώ να αντιληφθώ σύνθετες έννοιες, που σχετίζονται με τον προγραμματισμό, αλλά και οι άνθρωποι της Deloitte ήταν κοντά μου. Πώς το αποφάσισα; Γενικά παρακολουθουσα το Linkedin και διαπίστωσα ότι σε πολλές αγγελίες δεν ήταν προαπαιτούμενο να έχεις τελειώσει σχολή πληροφορικής, για να διεκδικήσεις μια θέση εργασίας, αρκούσε να είσαι από τον χώρο του STEM (Επιστήμη, Τεχνολογία, Μηχανική, Μαθηματικά). Μου άρεσε ο προγραμματισμός, στον οποίο όλα είναι ένα κυνήγι βελτιστοποίησης, όπως και στα μαθηματικά, και μόλις είδα το μεταπτυχιακό, κατέθεσα την αίτηση. Για εμένα αυτο το μεταπτυχιακό ήταν upskilling (αναβάθμιση δεξιοτήτων), οχι μόνο reskilling (επανεκπαίδευση)» επισημαίνει. Για τον Ηλία το μεταπτυχιακό δεν ήταν απλά ένα «χαρτί», αφού τον βοήθησε να βρει τη σημερινή δουλειά του. Χάρη σε αυτό, προσελήφθη στη Deloitte ως full stack software engineer. Νωρίτερα σπούδαζε και παράλληλα δούλεψε για λιγο στην εστίαση, παράλληλα με τις προπτυχιακές του σπουδές στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Στο μεταπτυχιακό, λέει, δεν δούλευε παράλληλα, γιατί ήταν αρκετά απαιτητικό. Ωστόσο, διευκρινίζει, του ανέθεσαν μέντορα κι αυτό τον βοήθησε πολύ. Σήμερα ετοιμάζεται πλέον να εκπονήσει το διδακτορικό του, με αντικείμενο τους πράκτορες Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ).
Χωρίς δεύτερη σκέψη, από την Πολωνία στη Θεσσαλονίκη
Η Αναστασία Γκανάτσα σπούδασε στο Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ. Παρότι ο αρχικός της στόχος ήταν να γίνει ψυχολόγος, ανέκαθεν ενδιαφερόταν για την πληροφορική και τη ρομποτική, με την οποία ασχολήθηκε ήδη από τις προπτυχιακές σπουδές της (συγκεκριμένα με την εκπαιδευτική ρομποτική). Το ενδιαφέρον και η ενασχόλησή της με την τεχνολογία την οδήγησε εν μέσω της πανδημίας στην Πολωνία, όπου για τέσσερα χρόνια εργάστηκε στον τομέα της διαχείρισης πρότζεκτ (project management) για την αμερικανική εταιρεία συμβούλων πληροφορικής Genpact (σ.σ. με πελάτες πλατφόρμες όπως οι YouTube, ΜΕΤΑ και Tiktok). Στο μυαλό της υπήρχε πάντα η σκέψη της επιστροφής στην Ελλάδα, εάν προέκυπτε κάτι αξιόλογο -κι αυτό συνέβη με τη δημιουργία του νέου μεταπτυχιακού. Δίχως δεύτερη σκέψη δήλωσε συμμετοχή, έγινε δεκτή και επέστρεψε στην Ελλάδα και τη Θεσσαλονίκη. Η υποδομή που είχε αποκτήσει στην προηγούμενη πορεία της, τη βοήθησε -όπως λέει- να πάει καλύτερα στα μαθήματα.
Χάρη στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα απέκτησε πιο ολιστική προσέγγιση, με αποτέλεσμα να προαχθεί στην εταιρεία που εργάζεται, η οποία είναι βρετανική με έδρα το Λονδίνο και γραφεία στην Ελλάδα. «Σήμερα εργάζομαι ως επικεφαλής ομάδας 10 προγραμματιστών λογισμικού (…) Θεωρώ πως ήταν πάρα πολύ σημαντικό το υψηλό επίπεδο γνώσεων που απέκτησα (…) Θα συνεχίσω με διδακτορικό, το οποίο θα έχει ως αντικείμενο το “human in the loop” (άνθρωπο στον βρόχο) στην εποχή της ΤΝ, γιατί ο ανθρώπινος παράγοντας θεωρώ πως παραμένει πάρα πολύ καίριος» επισημαίνει. Ο προγραμματισμός, προσθέτει, είναι για εκείνη εργαλείο που διανοίγει νέες προοπτικές. «Τον βλέπω σαν αίνιγμα που θέλω να λύσω και σαν ένα πολύ ισχυρό εργαλείο για να δημιουργήσω» λέει χαρακτηριστικά, ενώ προσθέτει πως ίσως στο μέλλον δημιουργήσει κάτι δικό της.
Οι καλοί απόφοιτοι επιλέγουν, δεν επιλέγονται
Ποιο είναι το προφίλ των ανθρώπων που καταθέτουν αίτηση στο μεταπτυχιακό; ρωτάμε τον Θέμη Ταμπούρη. Απαντά πως φτάνουν στο μεταπτυχιακό από διαφορετικούς «δρόμους». Μια κατηγορία είναι οι άνθρωποι που ανέκαθεν αγαπούσαν την πληροφορική, αλλά λόγω των ιδιαιτεροτήτων του συστήματος (εισαγωγής στα πανεπιστήμια) βρέθηκαν να σπουδάζουν μαθηματικά, στατιστική ή οικονομία και διοίκηση επιχειρήσεων. Διατήρησαν όμως το μεράκι τους για την πληροφορική και έσπευσαν να εγγραφούν στο μεταπτυχιακό. Η δεύτερη κατηγορία είναι όσες και όσοι δεν ήξεραν τι θέλουν να σπουδάσουν στα 17 τους και μπορεί να άσκησαν το επάγγελμα που σπούδασαν για ένα- δύο χρόνια κι αργότερα αντιλήφθηκαν ότι αγαπούν την πληροφορική ή σκέφτηκαν ότι ίσως θα βιοποριστούν καλύτερα εργαζόμενοι στον συγκεκριμένο χώρο. Οι εταιρείες από την πλευρά τους βρίσκονται πάντα σε αναζήτηση πληροφορικών. Ιδίως τα τελευταία χρόνια, υπήρξε έλλειμμα λόγω των πολλών έργων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και οι πληροφορικοί έγιναν πολύ δυσεύρετοι. «Σήμερα οι καλοί απόφοιτοι (πληροφορικής) επιλέγουν, δεν επιλέγονται και επιπλέον οι εταιρείες αναζητούν άτομα με διεπιστημονικό υπόβαθρο, που εκτός από πληροφορική και λογισμικό, καταλαβαίνουν και από μαθηματικά, λογιστική ή διοίκηση επιχειρήσεων» σημειώνει.
Προσθέτει ακόμη πως το ΠΑΜΑΚ είναι ανοιχτό στις συνεργασίες με τον ιδιωτικό τομέα και επιθυμεί τη σύνδεση των προγραμμάτων σπουδών του με την αγορά. Ο νόμος του 2022 περί επαγγελματικών προγραμμάτων μεταπτυχιακών σπουδών άνοιξε τον δρόμο για τη συνεργασία με τη Deloitte και ήδη από τον πρώτο κύκλο του προγράμματος το ενδιαφέρον -που βαίνει αυξανόμενο- ήταν μεγάλο (σ.σ. η σύμβαση ΠΑΜΑΚ- Deloitte για την υλοποίηση του προγράμματος είναι πενταετής).
Για τη Deloitte το κίνητρο για τη χρηματοδότηση του μεταπτυχιακού ήταν τα ευρήματα παλαιότερης μελέτης, η οποία είχε αναδείξει το έλλειμμα δεκάδων χιλιάδων στελεχών πληροφορικής στην αγορά εργασίας. Εξετάστηκαν διάφορα σενάρια για το πώς θα μπορούσε να καλυφθεί αυτό το κενό και έτσι μπήκε στην αφετηρία το νέο μεταπτυχιακό, το οποίο «μέσα σε ενάμιση χρόνο δημιουργεί νέα στελέχη πληροφορικής έτοιμα να βγουν στην αγορά», όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του Deloitte Competence Center και Partner της Deloitte, Βασίλης Καφάτος. Οι συμμετέχοντες/ουσες, εξηγεί, αποκτούν εξειδικευμένες γνώσεις στις σύγχρονες μεθόδους και τεχνικές για την αξιοποίηση και ανάπτυξη συστημάτων λογισμικού σε επιχειρησιακά περιβάλλοντα, ενώ αναβαθμίζουν τα soft skills τους (σ.σ. ήπιες ή οριζόντιες δεξιότητες). Μάλιστα, εξηγεί, τα δύο τρίτα των αποφοίτων του πρώτου κύκλου του προγράμματος, το οποίο είναι εγκεκριμένο από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ), έχουν προσληφθεί από την ίδια τη Deloitte._
*Παλαιότερη έρευνα του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Πληροφορικής Ελλάδος (ΣΕΠΕ) και της Deloitte καταλήγει στο συμπέρασμα πως οι επιστήμονες που θα χρειαστεί η χώρα έως το 2030 ανέρχονται περίπου σε 280.000-300.000, έναντι 160.000 την περίοδο εκπόνησης της έρευνας (Δεκέμβριος 2022). Αυτό σημαίνει πως υπάρχει ανάγκη για 120.000-140.000 εργαζομένους έως το 2030. Ωστόσο, η προσφορά αποφοίτων στον κλάδο της πληροφορικής περιορίζεται την ίδια περίοδο σε 64.000-68.000 (8.000-8.500 ετησίως), με συνέπεια να δημιουργείται σημαντικό έλλειμμα. Βάσει άλλης έρευνας των δύο φορέων (Δεκέμβριος 2025), στο ερώτημα για τις τρεις σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις του κλάδου Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών, η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού δηλώνεται μεταξύ των κορυφαίων (πολλαπλές απαντήσεις) από το 47,9% των ερωτηθέντων.
**Φωτογραφία ΑΠΕ-ΜΠΕ
ΑΠΕ-ΜΠΕ
