Από τον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς μέχρι τους σεισμούς που έπληξαν το Μαρόκο και την Τουρκία, περνώντας από την ουκρανική αντεπίθεση ή την απεργία στο Χόλιγουντ, ιδού δέκα γεγονότα που σφράγισαν τη χρονιά 2023 στον κόσμο.

– Πόλεμος Ισραήλ-Χαμάς –
Στις 7 Οκτωβρίου, μαχητές του ισλαμιστικού παλαιστινιακού κινήματος Χαμάς διείσδυσαν στο νότιο Ισραήλ από τη Λωρίδα της Γάζας και επιδόθηκαν σε σφαγές στους μεθοριακούς οικισμούς και σε ένα φεστιβάλ μουσικής. Περίπου 1.200 άνθρωποι, στην πλειονότητά τους άμαχοι -άνδρες, γυναίκες, παιδιά- φονεύθηκαν από την ισραηλινή πλευρά, σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία. Αργότερα άρχισε έρευνα για βιασμούς και ακρωτηριασμούς γυναικών.
Η επίθεση, η έκταση και η βιαιότητα της οποίας ήταν πρωτοφανείς από την ίδρυση του Ισραήλ το 1948, προκάλεσε φρίκη στη χώρα και πέραν αυτής. Περίπου 240 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων δεκάδες παιδιά και ηλικιωμένοι, συνελήφθησαν όμηροι.
Αποφασισμένος να «εξαλείψει» τη Χαμάς, η οποία θεωρείται τρομοκρατική οργάνωση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ισραήλ, ο ισραηλινός στρατός απάντησε με μαζικούς βομβαρδισμούς εναντίον της Γάζας και κάλεσε τους αμάχους να διαφύγουν προς το νότιο τμήμα του θύλακα. Στις 27 Οκτωβρίου άρχισε χερσαίες επιχειρήσεις στο βόρειο τμήμα του εδάφους, που αρχίζει σταδιακά να ελέγχει.
Η σφοδρότητα των πληγμάτων και η έκταση των καταστροφών προκαλούν διεθνείς επικρίσεις και ανησυχίες για την τύχη του άμαχου παλαιστινιακού πληθυσμού, ο οποίος στερείται το νερό, τη ηλεκτρικό, τα τρόφιμα και τα φάρμακα εξαιτίας της πλήρους πολιορκίας που επιβάλλει το Ισραήλ.
Μέσα στις επτά πρώτες εβδομάδες σύγκρουσης, αυτοί οι βομβαρδισμοί στη Λωρίδα της Γάζας είχαν στοιχίσει τη ζωή σε σχεδόν 15.000 ανθρώπους, μεταξύ των οποίων 6.150 κάτω των 18 ετών, σύμφωνα με την κυβέρνηση της Χαμάς. Περισσότεροι από τα δύο τρίτα των 2,4 εκατομμυρίων κατοίκων του θύλακα έχουν εκτοπισθεί, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.
Η ανθρωπιστική αρωγή αυξήθηκε με την έναρξη της ισχύος στις 24 Νοεμβρίου μιας τετραήμερης εκεχειρίας, η οποία παρατάθηκε για 48 ώρες, αλλά χαρακτηρίσθηκε πολύ ανεπαρκής από τις υπηρεσίες του ΟΗΕ. Πενήντα όμηροι απελευθερώθηκαν, όπως προβλεπόταν από τη συμφωνία εκεχειρίας, με αντάλλαγμα την απελευθέρωση 150 Παλαιστινίων που κρατούνταν στο Ισραήλ.

– Η δύσκολη αντεπίθεση της Ουκρανίας –
Τον Ιανουάριο, ο ρωσικός στρατός, ενισχυμένος από 300.000 εφέδρους και υποστηριζόμενος από τους παραστρατιωτικούς του ομίλου Βάγκνερ, πέρασε και πάλι στην επίθεση, κυρίως στο Ντονμπάς, στην ανατολική Ουκρανία. Το Μάιο, η Μόσχα ανακοίνωσε πως κατέλαβε το Μπαχμούτ, έπειτα από την πιο μακρά και αιματηρή μάχη από την αρχή της ρωσικής εισβολής, στις 24 Φεβρουαρίου 2022.
Η αντεπίθεση του Κιέβου, πολυαναμενόμενη από τους δυτικούς συμμάχους του, εξαπολύθηκε στις αρχές Ιουνίου με στόχο την ανάκτηση των εδαφών που έχει καταλάβει η Μόσχα. Όμως ανακόπηκε από τη ρωσική άμυνα. Παρά τα δισεκατομμύρια της δυτικής στρατιωτικής βοήθειας, οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις δεν κατάφεραν να ανακαταλάβουν παρά λίγα χωριά στις νότιες και τις ανατολικές περιοχές.
Στις 24 Ιουνίου, μαχητές του ομίλου Βάγκνερ, οι οποίοι στασίασαν, άρχισαν πορεία προς τη Μόσχα. Ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν κατήγγειλε την «προδοσία» του αρχηγού τους, του Γεβγκένι Πριγκόζιν, ο οποίος διέταξε τελικά τους άνδρες του να «επιστρέψουν» στα στρατόπεδά τους. Ο θάνατος, δύο μήνες αργότερα, του επικεφαλής του Βάγκνερ σε συντριβή αεροπλάνου δημιουργεί ερωτηματικά, με τους Δυτικούς και την Ουκρανία να υποψιάζονται ανάμιξη του Κρεμλίνου.
Έπειτα από μήνες άκαρπης αντεπίθεσης, το Κίεβο υποστήριξε στα μέσα Νοεμβρίου ότι απώθησε το ρωσικό στρατό σε βάθος χιλιομέτρων στην αριστερή όχθη του Δνείπερου, στη νότια περιφέρεια της Χερσώνας.
Στις 21 Νοεμβρίου, ευρωπαίοι ηγέτες μεταβαίνουν στο Κίεβο για να ανανεώσουν την υποστήριξή τους προς την Ουκρανία, η οποία εκφράζει φόβους μήπως μειωθεί η δέσμευση των συμμάχων της την ώρα που η προσοχή της διεθνούς κοινότητας επικεντρώνεται στον πόλεμο ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χαμάς.

– Φονικοί σεισμοί –
Τη νύκτα της 5ης προς την 6η Φεβρουαρίου, ένας από τους πιο φονικούς σεισμούς των 100 τελευταίων ετών προκάλεσε μεγάλες καταστροφές στη νοτιοανατολική Τουρκία και ένα μέρος της Συρίας. Η δόνηση, μεγέθους 7,8 βαθμών, την οποία ακολούθησε μια άλλη εννέα ώρες αργότερα, στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 56.000 ανθρώπους, οι 6.000 από τους οποίους στη συριακή πλευρά.
Συγκλονιστικές εικόνες έκαναν το γύρο του κόσμου: ένας πατέρας να σφίγγει το χέρι της 15χρονης κόρης του που είναι θαμμένη κάτω από τα συντρίμμια στην Τουρκία· ή αυτή ενός νεογέννητου που διασώθηκε στη Συρία ενώ ήταν ακόμη ενωμένο με τον ομφάλιο λώρο με τη νεκρή μητέρα του.
Άλλος φονικός σεισμός σημειώθηκε στο Μαρόκο. Ήταν 23:11 της Παρασκευής 8 Σεπτεμβρίου, όταν ένας σφοδρός σεισμός συγκλόνισε την περιφέρεια του Μαρακές στη κέντρο του βασιλείου.
Μεγέθους 6,8 ως 7 βαθμών, ο ισχυρότερος που έχει ποτέ καταγραφεί σ’ αυτή τη χώρα, ο σεισμός αφήσε πίσω του σχεδόν 3.000 νεκρούς και περισσότερους από 5.600 τραυματίες.
Η δόνηση προκάλεσε ζημιές σε περίπου 60.000 κατοικίες σε σχεδόν 3.000 χωριά του Άνω Άτλαντα και των γύρω περιοχών, όπου η πρόσβαση είναι μερικές φορές πολύ δύσκολη.

– Αύξηση της αστάθειας στην Αφρική –
Δύο πραξικοπήματα πραγματοποιήθηκαν το 2023 στην Αφρική: στον Νίγηρα, χώρα του Σαχέλ που μαστίζεται από την τζιχαντιστική βία, στρατιωτικοί κατέλαβαν την εξουσία στις 26 Ιουλίου επικαλούμενοι την «επιδείνωση της κατάστασης της ασφάλειας». Ο ανατραπείς πρόεδρος Μοχάμεντ Μπαζούμ έχει τεθεί έκτοτε υπό κράτηση στην κατοικία του.
Στην Γκαμπόν, στρατιωτικό πραξικόπημα ανέτρεψε στις 30 Αυγούστου τον Άλι Μπόνγκο Οντίμπα, ακριβώς έπειτα από τις προεδρικές εκλογές που επικρίθηκαν ευρέως για παρατυπίες και τον έφεραν εκλεγμένο για μια τρίτη θητεία. Ο Άλι Μπόνγκο, η οικογένεια του οποίου κυβερνούσε εδώ και πάνω από 55 χρόνια αυτή τη χώρα της κεντρικής Αφρικής, εξακολουθεί να βρίσκεται στη Λιμπρβίλ και να έχει ελευθερία κινήσεων.
Από τις 15 Απριλίου, ένας πόλεμος στο Σουδάν ανάμεσα στο στρατό, με επικεφαλής το στρατηγό Αμπντέλ Φάταχ αλ-Μπουρχάν, και τις παραστρατιωτικές δυνάμεις του πρώην υπαρχηγού του, του Μοχάμεντ Χαμντάν Νταγκλό, έχει στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 10.000 ανθρώπους, σύμφωνα με εκτίμηση της μη κυβερνητικής οργάνωσης Acled, για την οποία πιστεύεται ότι υπολείπεται κατά πολύ της πραγματικότητας.
Μετά το Μαλί και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία το 2022, η Γαλλία αναγκάσθηκε να αποσύρει τα στρατεύματά της από άλλες δύο πρώην αποικίες, την Μπουρκίνα Φάσο το Φεβρουάριο και το Νίγηρα από τον Οκτώβριο, υπό την πίεση των εκεί κυβερνήσεων και την εχθρότητα της κοινής γνώμης.

– Η τεχνητή νοημοσύνη συγκλονίζει το Χόλιγουντ –
Από το Μάιο, οι αμερικανοί σεναριογράφοι, με τους οποίους ενώθηκαν στα μέσα Ιουλίου οι ηθοποιοί, άρχισαν απεργία για να ζητήσουν καλύτερη αμοιβή και την κανονιστική πλαισίωση της τεχνητής νοημοσύνης.
Αυτή η κινητοποίηση, πρωτοφανής στο Χόλιγουντ από το 1960, έληξε το Σεπτέμβριο από τους σεναριογράφους, με μια μισθολογική σύμβαση και μέτρα προστασίας αναφορικά με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
Οι ηθοποιοί, οι οποίοι ανησυχούσαν μήπως τα στούντιο χρησιμοποιήσουν αυτή την τεχνολογία για να κλωνοποιήσουν τη φωνή και την εικόνα τους ώστε να τις ξαναχρησιμοποιούν για πάντα χωρίς αποζημίωση ούτε συναίνεση, δεν ξαναβρήκαν το δρόμο προς τα γυρίσματα παρά το Νοέμβριο.
Εκτός από τις μισθολογικές αυξήσεις, η απεργία επέτρεψε να επιβληθούν νέοι περιορισμοί στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Συνολικά παρέλυσε για έξι μήνες την παραγωγή αμερικανικών ταινιών και σειρών και κόστισε τουλάχιστον 6 δισεκατομμύρια δολάρια στην αμερικανική οικονομία. Μεγάλες παραγωγές, όπως η σειρά «Stranger Things», σημείωσαν καθυστερήσεις.

– Ο πλανήτης σε υπερθέρμανση –
Οι μήνες από τον Ιούνιο ως τον Οκτώβριο ήταν οι πιο ζεστοί που έχουν ποτέ καταγραφεί στον κόσμο, όπως ανακοινώθηκε από το ευρωπαϊκό παρατηρητήριο Copernicus, σύμφωνα με το οποίο η χρονιά 2023 θα ξεπεράσει «σχεδόν σίγουρα» το ετήσιο ρεκόρ του 2016 και θα είναι «η πιο ζεστή στα χρονικά».
Οι θερμοκρασίες αυτές συνοδεύονται από ξηρασίες συνώνυμες με λιμούς, καταστροφικές πυρκαγιές ή σφοδρές καταιγίδες.
Ο Καναδάς βρέθηκε έτσι φέτος αντιμέτωπος με μια σειρά από ιστορικών διαστάσεων δασικές πυρκαγιές, από τις οποίες κάηκαν περισσότερα από 180 εκατομμύρια στρέμματα, ενώ 200.000 άνθρωποι εκτοπίσθηκαν.
Πυρκαγιές που ξέσπασαν τον Αύγουστο στη Χάβαη σάρωσαν την τουριστική πόλη Λαχάινα στο Μάουι και στοίχισαν τη ζωή σε 97 ανθρώπους.
Η Ελλάδα επλήγη σφοδρά από πυρκαγιές στη διάρκεια του καλοκαιριού (28 νεκροί), μεταξύ των οποίων αυτή στον Έβρο, η μεγαλύτερη που έχει ποτέ καταγραφεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στη συνέχεια πλημμύρες προκάλεσαν το Σεπτέμβριο μεγάλες καταστροφές στην εύφορη πεδιάδα της Θεσσαλίας και στοίχισαν τη ζωή σε 17 ανθρώπους.
Σφοδρές πυρκαγιές, ενισχυμένες από την ξηρασία, προκάλεσαν επίσης καταστροφές στη Ρόδο και την Κέρκυρα, καθώς και σε ζώνες της μεσογειακής λεκάνης όπως η Αλγερία και η Σικελία.

– Επιστροφή στη Σελήνη –
Η Σελήνη βρέθηκε και πάλι στην καρδιά της κούρσας προς το διάστημα. Η Ινδία κατάφερε στις 23 Αυγούστου να προσεληνώσει ένα μη επανδρωμένο πύραυλο, τον Σαντραγιάαν-3 («σεληνιακό πλοίο» στα σανσκριτικά) σε μια ανεξερεύνητη ζώνη κοντά στο Νότιο Πόλο, κάτι που έγινε για πρώτη φορά.
Μερικές ημέρες νωρίτερα, το ρωσικό διαστημικό ερευνητικό όχημα Luna-25, πρώτη αποστολή της Μόσχας στη Σελήνη από το 1976, συνετρίβη στην ίδια περιοχή, στην οποία επικεντρώνεται το ενδιαφέρον επειδή υπάρχει εκεί νερό με τη μορφή πάγου.
Πριν από την Ινδία, μόνον οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Σοβιετική Ένωση και η Κίνα είχαν καταφέρει να προβούν σε ελεγχόμενες προσεληνώσεις.
Η αμερικανική NASA υπολογίζει από την πλευρά της στον πύραυλο Starship, ο οποίος αναπτύχθηκε από την Space X -την επιχείρηση του Ίλον Μασκ- για τις αποστολές Άρτεμις με τις οποίες θα επιστρέψει στη Σελήνη, φιλοδοξώντας να στείλει και πάλι εκεί αστροναύτες το 2025, για πρώτη φορά από το 1972.
Στις 20 Απριλίου, ο Starship απογειώθηκε για πρώτη φορά πλήρης, όμως βλάβες στους κινητήρες υποχρέωσαν τη Space X να ανατινάξει τον πύραυλο έπειτα από τέσσερα λεπτά. Στη δεύτερη δοκιμή, το Νοέμβριο, ο άνω όροφος του τεράστιου πυραύλου κατάφερε να φθάσει στο διάστημα, όμως μια «ανωμαλία» προκάλεσε την έκρηξή του.
Η ιαπωνική νεοφυής επιχείρηση ispace απέτυχε από την πλευρά της τον Απρίλιο να προσεληνώσει την άκατό της Hakuto-R, όμως η ιαπωνική διαστημική υπηρεσία Jaxa πραγματοποίησε μια νέα αποστολή στη Σελήνη στις αρχές Σεπτεμβρίου.

– Εξαναγκαστικό φιλί στο ισπανικό ποδόσφαιρο –
Στις 20 Αυγούστου, μερικά λεπτά μετά τη νίκη της Ισπανίας στο γυναικείο Μουντιάλ στο Σίδνεϊ, ο Λουίς Ρουμπιάλες, τότε πρόεδρος της Ισπανικής Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου, φίλησε ξαφνικά στο στόμα την επιθετική Τζένι Ερμόσο, προκαλώντας διεθνή αγανάκτηση.
Ενώ η Τζένι Ερμόσο κατήγγειλε μια «σεξιστική, εκτός τόπου και χωρίς καμιά συναίνεση» πράξη από την πλευρά του, ο Λουίς Ρουμπιάλες ισχυριζόταν για καιρό ότι δεν ήταν παρά ένα «συναινετικό φιλάκι», πριν παραιτηθεί στις 10 Σεπτεμβρίου. Η δικαιοσύνη απήγγειλε σε βάρος του κατηγορίες για «σεξουαλική επίθεση» και του επιβλήθηκε από τη Fifa, τη διεθνή ποδοσφαιρική ομοσπονδία, τριετής αναστολή κάθε δραστηριότητας που συνδέεται με το ποδόσφαιρο.
Αυτό το «#MeToo του ισπανικού ποδοσφαίρου» είχε ακόμη ισχυρότερο αντίκτυπο επειδή το γυναικείο ποδόσφαιρο, όπως αυτό το ένατο Μουντιάλ του, προκαλεί όλο και μεγαλύτερο ενθουσιασμό.

– Επίθεση αστραπή στο Ναγκόρνο Καραμπάχ –
Στις 19 Σεπτεμβρίου, το Αζερμπαϊτζάν επιτέθηκε στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, έναν αποσχισθέντα θύλακα όπου ζουν κυρίως Αρμένιοι και τον οποίο διεκδικούν εδώ και πάνω από τρεις δεκαετίες το Μπακού και το Ερεβάν.
Αυτός ο ορεινός θύλακας -ο οποίος κήρυξε μονομερώς την ανεξαρτησία του το 1991 με την υποστήριξη της Αρμενίας μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης- είχε ήδη υπάρξει θέατρο δύο πολέμων ανάμεσα στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες του Καυκάσου (από το 1988 ως το 1994 και το φθινόπωρο του 2020).
Μέσα σε 24 ώρες, οι αρχές του εδάφους αυτού, οι οποίες εγκαταλείφθηκαν από το Γερεβάν, συνθηκολόγησαν και συνήφθη μια κατάπαυση του πυρός. Έπειτα απ’ αυτή την επίθεση αστραπή, η οποία στοίχισε τη ζωή σε σχεδόν 600 ανθρώπους, η πλειονότητα των 120.000 κατοίκων του διέφυγε προς την Αρμενία, ενώ το Ναγκόρνο Καραμπάχ ανακοίνωσε πως θα διαλυθεί την 1η Ιανουαρίου 2024.
Στα μέσα Νοεμβρίου, το Διεθνές Δικαστήριο του ΟΗΕ στη Χάγη, όπου προσέφυγε το Γερεβάν, έδωσε εντολή στο Μπακού να επιτρέψει την επιστροφή «με κάθε ασφάλεια» των κατοίκων του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Διεξάγονται συνομιλίες υπό διεθνή μεσολάβηση για την υπογραφή μιας ειρηνευτικής συμφωνίας.

– Ένας υπερφιλελεύθερος επικεφαλής της Αργεντινής –
Ο υπερφιλελεύθερος οικονομολόγος Χαβιέρ Μιλέι, 53 ετών, ανέλαβε στις 10 Δεκεμβρίου προεδρικά καθήκοντα στην Αργεντινή, μετά τη νίκη του στις 19 Νοεμβρίου με αντίπαλο τον κεντρώο Σέρτζιο Μάσα.
Αυτός ο «αντισυστημικός» κήνσορας των περονιστών και των φιλελεύθερων που εναλλάσσονταν εδώ και είκοσι χρόνια στην εξουσία, υπόσχεται μια θεραπεία σοκ στην τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της λατινικής Αμερικής, όπου ο πληθωρισμός τρέχει με ρυθμούς ρεκόρ: παντού ιδιωτικοποιήσεις, περικοπές «με το αλυσοπρίονο» στις δημόσιες δαπάνες και αντικατάσταση του πέσο της Αργεντινής με το δολάριο, με κατάργηση της κεντρικής τράπεζας.
Ανάμεσα στις πιο επίμαχες ιδέες του είναι η απορρύθμιση των πωλήσεων όπλων στη χώρα και μια «λύση της αγοράς» για τις δωρεές οργάνων.
Ωστόσο, καθώς το νεαρό κόμμα του, La Libertad Avanza (Η Ελευθερία Προχωρεί), δεν είναι παρά η τρίτη δύναμη στην κάτω βουλή του κοινοβουλίου, με 38 στους 257 βουλευτές, ο Μιλέι θα πρέπει να συνάψει συμμαχίες για να ψηφιστούν τα σχέδιά του.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Το 2023, έφυγαν από τη ζωή ο συγγραφέας Μίλαν Κούντερα, ο Ιταλός πολιτικός Σίλβιο Μπερλουσκόνι, η τραγουδίστρια Τίνα Τέρνερ, ο Μάθιου Πέρι, ο γνωστός Τσάντλερ από τα «Φιλαράκια» και ο Χένρι Κίσιντζερ….

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ

– 07: Ράσελ ΜΠΑΝΚΣ, 82 ετών, πολυβραβευμένος Αμερικανός συγγραφέας από τα μεγάλα ονόματα της σύγχρονης πεζογραφίας, γνωστός για την απεικόνιση της εργατικής τάξης στα έργα του.

– 10: Τζεφ ΜΠΕΚ , 78 ετών, θρυλικός Βρετανός κιθαρίστας, που έγινε διάσημος τη δεκαετία του 1960 με το συγκρότημα της ροκ The Yardbirds.

– 10: Τζορτζ ΠΕΛ, 81 ετών, Αυστραλός καρδινάλιος και ανώτατο στέλεχος της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας που φυλακίστηκε για σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκων στην Αυστραλία προτού η καταδίκη ακυρωθεί.

– 12: Λίσα Μαρί ΠΡΙΣΛΕΪ, 54 ετών, μουσικός, τραγουδίστρια και μοναδικό παιδί του θρύλου του ροκ εν ρολ Έλβις Πρίσλεϊ.

– 16: Τζίνα ΛΟΛΟΜΠΡΙΤΖΙΤΑ, 95 ετών, Ιταλίδα ηθοποιός. Στο ευρύ κοινό, η «Λόλλο», όπως την έλεγαν χαϊδευτικά στην Ιταλία, έγινε γνωστή κυρίως με το έργο «Ψωμί, έρωτας και φαντασία», το οποίο γυρίστηκε το 1953, με σκηνοθέτη τον Λουίτζι Κομεντσίνι και συμπρωταγωνιστή τον Βιτόριο Ντε Σίκα.

– 17: Λουσίλ ΡΑΝΤΟΝ, 118 ετών, η αδελφή Αντρέ, η Γαλλίδα μοναχή που μέχρι τότε κατείχε τον τίτλο του γηραιότερου ανθρώπου στον κόσμο. Γεννήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου του 1904. Λίγο προτού γιορτάσει τα 117α γενέθλιά της, κατάφερε να νικήσει την Covid-19.

-18: Μαρσέλ ΖΑΝΙΝΙ, 99 ετών, μεγάλος μουσικός της γαλλικής τζαζ.

– 18: Ντέιβιντ ΚΡΟΣΜΠΙ, 81 ετών, από τους πιο επιδραστικούς μουσικούς της ροκ τα χρόνια του 1960 και του 1970, ο οποίος εντάχθηκε στο Rock & Roll Hall of Fame με δυο διαφορετικά συγκροτήματα.

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ

– 03: Πάκο ΡΑΜΠΑΝ, 88 ετών, μεγάλος Ισπανός μόδιστρος που φημιζόταν γα τα μεταλλικά του φορέματα — η Κοκό Σανέλ τον αποκαλούσε “ο μεταλλουργός”.

– 05: Περβέζ ΜΟΥΣΑΡΑΦ, 79 ετών, ο στρατηγός που κυβέρνησε το Πακιστάν για σχεδόν μια δεκαετία αφού κατέλαβε την εξουσία το 1999 με αναίμακτο πραξικόπημα, επέβλεψε την ταχεία οικονομική ανάπτυξη της χώρας και αποπειράθηκε να εισαγάγει κοινωνικά φιλελεύθερες αξίες στη συντηρητική μουσουλμανική χώρα.

– 07: Ντανιέλ ΝΤΕΦΕΡ, 85 ετών, Γάλλος κοινωνιολόγος, ιδρυτής της μη κυβερνητικής οργάνωσης AIDES, που αγωνίζεται εναντίον του AIDS.

-8: Μπερτ ΜΠΑΚΑΡΑ, 94 ετών, Αμερικανός συνθέτης.

– 10: Κάρλος ΣΑΟΥΡΑ, 91 ετών, Ισπανός κινηματογραφιστής, μορφή του ευρωπαϊκού κινηματογράφου και σκηνοθέτης ταινιών όπως η “Cria cuervos” (Θρέψε κοράκια) του 1975.

– 10: Χανς ΜΟΝΤΡΟΟΥ, 95 ετών, ο τελευταίος κομμουνιστής πρωθυπουργός της Ανατολικής Γερμανίας που επέβλεψε τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις που άνοιξαν τον δρόμο για την επανένωση της Γερμανίας.

-14:  Σοϊτσίρο ΤΟΓΙΟΝΤΑ, 97 ετών, επίτιμος πρόεδρος της Toyota Motor που μετέτρεψε την ιαπωνική αυτοκινητοβιομηχανία σε κορυφαία παγκόσμια φίρμα.

-14: Μάριο ΒΙΤΤΙ, 96 ετών, Ελληνοϊταλός ελληνιστής. Κορυφαίος μελετητής της ελληνικής γλώσσας, στενός φίλος του Οδυσσέα Ελύτη, του Μίκη Θεοδωράκη και πολλών άλλων λογοτεχνών και καλλιτεχνών, είχε δημοσιεύσει στην Ιταλία το πολυμεταφρασμένο έργο του Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και είχε διδάξει για πολλά χρόνια νέα ελληνικά στο πανεπιστήμιο της Τούσια, στην κεντρική Ιταλία.

– 15: Ράκελ ΓΟΥΕΛΣ, 82 ετών, Αμερικανίδα ηθοποιός και sex symbol του Χόλιγουντ.

-22: Αχμαντ ΚΟΡΕΪ, 85 ετών, ο πρώτος πρόεδρος του παλαιστινιακού Κοινοβουλίου και ένας από τους βασικούς διαπραγματευτές των ειρηνευτικών συμφωνιών του Όσλο με το Ισραήλ.

ΜΑΡΤΙΟΣ

– 03: Κενζαμπούρο ΟΕ, 88 ετών, Ιάπωνας συγγραφέας που βραβεύθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας (1994)

-9 : Χαΐμ ΤΟΠΟΛ, 87 ετών, Ισραηλινός ηθοποιός, γνωστός για τον ρόλο του Τέβιε στην κλασική ταινία του 1971 «Ο Βιολιστής στην Στέγη».

-12: Ντικ ΦΟΣΜΠΕΡΙ, 76 ετών, Αμερικανός αθλητής, Ολυμπιονίκης το 1968 και ο άνθρωπος που έφερε επανάσταση στο άλμα εις ύψος με μια τεχνική (Παλμός Φόσμπερι) που έγινε σχολή και που σήμερα φέρει το όνομά του

-17: Λανς ΡΕΝΤΙΚ, 60 ετών, Αμερικανός ηθοποιός, γνωστός από την τηλεοπτική σειρά «The Wire».

– 28: Ριουίτσι ΣΑΚΑΜΟΤΟ, 71 ετών, Ιάπωνας συνθέτης που είχε κερδίσει βραβείο Όσκαρ και ήταν γνωστός για τη μουσική που συνέθεσε για τις ταινίες “Ο τελευταίος αυτοκράτορας”, “Καλά Χριστούγεννα, κύριε Λόρενς” και άλλες.

ΑΠΡΙΛΙΟΣ

– 13: Μέρι ΚΟΥΑΝΤ, 93 ετών,  Βρετανίδα σχεδιάστρια μόδας, η δημιουργός της μίνι φούστας.

– 14: Μάρεϊ ΜΕΛΒΙΝ, 90 ετών, Βρετανός ηθοποιός, γνωστός κυρίως από τις κινηματογραφικές ταινίες “Το φάντασμα της Όπερας” και “Μπάρι Λίντον”, καθώς και την τηλεοπτική σειρά “Torchwood”.

– 19: MOONBIN, 25 ετών, μέλος του νοτιοκορεατικού συγκροτήματος K-pop Astro.

– 25: Χάρι ΜΠΕΛΑΦΟΝΤΕ, 96 ετών, Αμερικανός σούπερ σταρ του τραγουδιού και του κινηματογράφου, που πάλευε για τα ανθρώπινα δικαιώματα στις ΗΠΑ και το εξωτερικό

-30: Βιάτσεσλαβ (Σλάβα) ΖΑΪΤΣΕΦ, 85 ετών, διάσημος Ρώσος σχεδιαστής μόδας, γνωστός και με το παρατσούκλι ο «Κόκκινος Dior».

ΜΑΪΟΣ

-2: Βαλεντίν ΓΙΟΥΝΤΑΣΚΙΝ, 59 ετών, ο πρώτος Ρώσος σχεδιαστής μόδας που έγινε δεκτός στην Ένωση Υψηλής Ραπτικής της Γαλλίας τη δεκαετία του 1990.

-8: Ρίτα ΛΙ, 75 ετών, θρυλική Βραζιλιάνα μουσικός, αποκαλούμενη «βασίλισσα της ροκ» της Βραζιλίας,  εμβληματική μορφή του κινήματος Tropicalia τη δεκαετία του 1960.

– 18: Χέλμουτ ΜΠΕΡΓΚΕΡ, 78 ετών, Αυστριακός ηθοποιός, γνωστός από τις συνεργασίες του με τον σκηνοθέτη Λουκίνο Βισκόντι.

– 19: Μάρτιν ΕΪΜΙΣ, 73 ετών, Βρετανός μυθιστοριογράφος που έγραψε μεταξύ άλλων το «Χρήμα» και το «Βέλος του Χρόνου».

– 24: Τίνα ΤΕΡΝΕΡ, 83 ετών, Αμερικανίδα τραγουδίστρια που είχε λάβει την ελβετική υπηκοότητα, «βασίλισσα του ροκ εντ ρολ», μια από τις ερμηνεύτριες με τις μεγαλύτερες πωλήσεις δίσκων στον κόσμο.

ΙΟΥΝΙΟΣ

– 05: Άστρουντ ΖΙΛΜΠΕΡΤΟ, 83 ετών, Βραζιλιάνα μουσικός, τραγουδίστρια της μπόσα νόβα, γνωστή για την ηχογράφηση «The Girl From Ipanema» (Κορίτσι από την Ιπανέμα).

– 12: Σίλβιο ΜΠΕΡΛΟΥΣΚΟΝΙ, 86 ετών, πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας, ένας δισεκατομμυριούχος ο οποίος είχε δημιουργήσει τη μεγαλύτερη ιταλική εταιρεία μέσων ενημέρωσης πριν μεταμορφώσει το πολιτικό τοπίο.

– 13: Κόρμακ ΜΑΚΚΑΡΘΙ, 89 ετών, βραβευμένος με Πούλιτζερ Αμερικανός μυθιστοριογράφος, ο οποίος έγινε γνωστός στο ευρύ αναγνωστικό κοινό από τις κινηματογραφικές εκδοχές των έργων του «All the Pretty Horses» (Όλα τα όμορφα άλογα) και «No Country for Old Men» (Καμιά Πατρίδα για τους μελλοθάνατους).

– 15: Γκλέντα ΤΖΑΚΣΟΝ, 87 ετών, Βρετανίδα ηθοποιός και πολιτικός. Πρώην βουλευτής των Εργατικών απέκτησε διεθνή φήμη τη δεκαετία του 70 κερδίζοντας δύο βραβεία Όσκαρ για τις ταινίες “Ερωτευμένες Γυναίκες” (ταινία του 1970 του Κεν Ράσελ) και “Απιστία με Αξιοπρέπεια” (του 1973, Μέλβιν Φρανκ), ενώ ήταν και δύο φορές υποψήφια για το βραβείο.

ΙΟΥΛΙΟΣ

– 01: Βικτόρια ΑΜΕΛΙΝΑ, 37 ετών, Ουκρανή συγγραφέας που  τραυματίστηκε θανάσιμα σε ρωσικό χτύπημα.

– 11: Μίλαν ΚΟΥΝΤΕΡΑ, 94 ετών,  γεννημένος στην Τσεχία μυθιστοριογράφος, συγγραφέας του βιβλίου “Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι” (σε νεότερη έκδοση του βιβλίου στα ελληνικά, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Εστία το 2016, ο τίτλος είναι “Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης”) που έζησε σχεδόν πέντε δεκαετίες στο Παρίσι όπου μετανάστευσε μετά τη διάψευση των προσδοκιών του από την υπό κομμουνιστική διακυβέρνηση πατρίδα του.

– 16: Τζέιν ΜΠΙΡΚΙΝ, 76 ετών, Βρετανίδα τραγουδίστρια και ηθοποιός, η αγαπημένη Αγγλίδα των Γάλλων.

– 21: Τόνι ΜΠΕΝΕΤ, 96 ετών, Αμερικανός τραγουδιστής της ποπ και της τζαζ, γνωστός μεταξύ άλλων για την μεγάλη επιτυχία με το “I Left My Heart in San Francisco”, ο οποίος κατόρθωσε να κερδίσει και νεότερες γενιές θαυμαστών μέχρι και τον 21ο αιώνα.

– 26: Σινέντ Ο’ ΚΟΝΟΡ, 56 ετών, Ιρλανδή τραγουδίστρια, που είχε γνωρίσει μεγάλη επιτυχία τη δεκαετία του 1990, με το τραγούδι «Nothing Compares 2 U», του οποίου το βίντεο κλιπ έχει προβληθεί σχεδόν 400 εκατομμύρια φορές στο YouTube.

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

– 07: Ουίλιαμ ΦΡΙΝΤΚΙΝ, 87 ετών, Αμερικανός, βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης, ο δημιουργός του «Εξορκιστή» και του «Ανθρώπου από τη Γαλλία».

-10: Μικέλα ΜΟΥΡΤΖΙΑ, 51 ετών, Ιταλίδα μυθιστοριογράφος, θεατρική συγγραφέας και δημοσιογράφος, που είχε μιλήσει απερίφραστα για πολλά ζητήματα, ανάμεσα στα οποία η ευθανασία και τα δικαιώματα της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ+.

-22: Σαλβατόρε ΚΟΥΤΟΥΝΙΟ, γνωστός ως Τότο Κουτούνιο, 80 ετών, Ιταλός τραγουδιστής, διάσημος στη χώρα του και στο εξωτερικό για το τραγούδι του “Un Italiano vero” και τη νίκη του στη Eurovision το 1990 με το “Insieme: 1992”.

– 23: Γεβγκένι ΠΡΙΓΚΟΖΙΝ, 62 ετών, ιδρυτής και επικεφαλής της ρωσικής οργάνωσης μισθοφόρων Wagner.

– 30: Μοχάμεντ  ΑΛ-ΦΑΓΕΝΤ, 94 ετών, Αιγύπτιος πολυεκατομμυριούχος, πρώην ιδιοκτήτης των Harrods και ιδιοκτήτης του Ritz, πατέρας του Ντόντι, φίλου της πριγκίπισσας Νταϊάνα.

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

-1: Τζίμι ΜΠΑΦΕΤ, 76 ετών, Αμερικανός τραγουδιστής και στιχουργός, πιο γνωστός για το τραγούδι του “Margaritaville”, έναν ύμνο στη ζωή στους τροπικούς.

-9: Μανγκοσούτου ΜΠΟΥΤΕΛΕΖΙ, 95 ετών, βετεράνος Νοτιοαφρικανός πολιτικός, πρίγκιπας των Ζουλού και αμφιλεγόμενη προσωπικότητα στη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα κατά του απαρτχάιντ.

-11: Ίαν ΓΟΥΙΛΜΟΥΤ, 79 ετών, Βρετανός επιστήμονας, η ομάδα του οποίου έγραψε ιστορία καθώς ήταν η πρώτη που κλωνοποίησε θηλαστικό, την προβατίνα Ντόλι.

– 15: Φερνάντο ΜΠΟΤΕΡΟ, 91 ετών, Κολομβιανός ζωγράφος και γλύπτης

-22: Τζόρτζιο ΝΑΠΟΛΙΤΑΝΟ, 98 ετών, πρώην πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας

– 25: Ματέο ΜΕΣΙΝΑ ΝΤΕΝΑΡΟ, 61 ετών, καταζητούμενος επί τρεις δεκαετίες από όλες τις αστυνομίες της Ιταλίας, ο πανίσχυρος νονός της σικελικής Μαφίας που πέθανε στη φυλακή ήταν ένας αδίστακτος δολοφόνος, ο τελευταίος εκπρόσωπος της παλιάς φρουράς της Κόζα Νόστρα.

– 28: Μάικλ ΓΚΑΜΠΟΝ, 82 ετών, Βρετανοϊρλανδός ηθοποιός, που υποδύθηκε στον κινηματογράφο τον χαρακτήρα του Ντάμπλντορ στον “Χάρι Πότερ”.

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

– 13: Λουίζ ΓΚΛΙΚ, 80 ετών, Αμερικανίδα ποιήτρια και νομπελίστρια της Λογοτεχνίας (2020).

– 16: Μάρτι ΑΧΤΙΣΑΑΡΙ, 86 ετών, βραβευμένος με Νόμπελ Ειρήνης, που υπηρέτησε ως δέκατος πρόεδρος της Φινλανδίας από το 1994 μέχρι το 2000.

-27: Λι ΚΕΤΣΙΑΝΓΚ, 68 ετών, πρώην πρωθυπουργός της Κίνας.

– 28: Μάθιου ΠΕΡΙ, 54 ετών, Αμερικανοκαναδός ηθοποιός και παραγωγός, που έγινε διάσημος αφού ενσάρκωσε τον Τσάντλερ Μπινγκ στη δημοφιλή τηλεοπτική σειρά «Τα φιλαράκια» («Friends»).

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ

– 22: Εμανουέλ ΛΕΡΟΥΑ ΛΑΝΤΙΡΙ, 94 ετών, Γάλλος ιστορικός, από τους πιο μεταφρασμένους στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

-29: Χένρι ΚΙΣΙΝΤΖΕΡ, 100 ετών, ιστορική μορφή της αμερικανικής διπλωματίας, υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ επί των ημερών του Ρίτσαρντ Νίξον και του Τζέραλντ Φορντ στην προεδρία και βραβευμένος με Νόμπελ Ειρήνης (1973).

-29: Έλιοτ ΕΡΓΟΥΙΤ, 95 ετών, διάσημος Γαλλοαμερικανός φωτορεπόρτερ και σκηνοθέτης, πυλώνας του πρακτορείου Magnum.

-30: Σέιν ΜΑΝΓΚΟΟΥΑΝ, 65 ετών, τραγουδιστής του συγκροτήματος “Pogues”, αναγνωρισμένος ως ένας από τους σπουδαιότερους Ιρλανδούς στιχουργούς-τραγουδοποιούς.

ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

-1: Σάντρα Ο’ ΚΟΝΟΡ, 93 ετών, Αμερικανίδα πρώην δικαστής, η πρώτη γυναίκα που διορίστηκε στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ και θεωρείτο μια από τις μετριοπαθείς φωνές του.

-6: Νόρμαν ΛΙΡ, 101 ετών, πρωτοπόρος της αμερικανικής τηλεόρασης και βασιλιάς των κωμικών σειρών, σεναριογράφος, σκηνοθέτης και πολυγραφότατος παραγωγός.

-8: Ράιαν Ο’ ΝΙΛ, 82 ετών, Αμερικανός ηθοποιός, γνωστός για τους ρόλους του στην ταινία «Love Story», καθώς και στο «Barry Lyndon» του Στάνλεϊ Κούμπρικ.

-15: Τόνι ΝΕΓΚΡΙ, 90 ετών, Ιταλός φιλόσοφος.

– 16: Σεΐχης Ναουάφ ΑΛ ΑΧΜΑΝΤ ΑΛ ΣΑΜΠΑΧ, 86 ετών, εμίρης του Κουβέιτ από το 2020.

– 26: Βόλφγκανγκ ΣΟΪΜΠΛΕ, 81 ετών, βετεράνος Γερμανός πολιτικός, που υπηρέτησε ως μέλος του γερμανικού κοινοβουλίου, της Μπούντεσταγκ, για περισσότερο από μισό αιώνα.

– 27: Λι ΣΟΝ-ΚΙΟΥΝ, 48 ετών, Νοτιοκορεάτης ηθοποιός, διάσημος για τον ρόλο του στην ταινία ‘Παράσιτα’, που είχε θριαμβεύσει στα Όσκαρ το 2020.

-27: Γκαστόν ΓΚΛΟΚ, 94 ετών, Αυστριακός μηχανικός και επιχειρηματίας, που ανέπτυξε ένα από τα πιστόλια με τις περισσότερες πωλήσεις σε όλο τον κόσμο.

-27: Ζακ ΝΤΕΛΟΡ, 98 ετών, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο “πατέρας” του ευρώ και προσωπικότητα της γαλλικής αριστεράς.

προέλευση: AFP, Reuters, αρχείο ΑΠΕ-ΜΠΕ