Το εκρηκτικό κοκτέιλ ιώσεων που κυκλοφορούν το φετινό χειμώνα, απασχολεί την επιστημονική κοινότητα, ανησυχεί τους γονείς και θέτει τις υγειονομικές αρχές σε αυξημένη ετοιμότητα.

Βρισκόμαστε στην καρδιά του χειμώνα και αναμένεται περαιτέρω έξαρση των λοιμώξεων, γρίπης, Covid και RSV, στην παιδιατρική κοινότητα, αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η ‘Αννα Παρδάλη, αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής. Προβληματίζει επίσης, ο στρεπτόκοκκος που σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις έχει δυσμενή εξέλιξη και το πάζλ συμπληρώνεται με λοιμώξεις από εντεροϊό και αδενοϊό. Η κ. Παρδάλη, συστήνει ψυχραιμία στους γονείς, εξηγεί τα συμπτώματα που πρέπει να τους ανησυχήσουν και δίνει χρήσιμες συμβουλές, θωράκισης του ανοσοποιητικού συστήματος των παιδιών και προστασίας από τις λοιμώξεις. Βασικός κανόνας τονίζει είναι η επιστροφή του παιδιού στο σχολείο και σε δραστηριότητες, αφού έχει αναρρώσει πλήρως, διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος διασπορά του ιού και το ίδιο να εκτεθεί σε μια νέα λοίμωξη από την οποία θα νοσήσει βαρύτερα.

Περαιτέρω κλιμάκωση όλων των ιώσεων
«Το άνοιγμα των σχολείων και των βρεφονηπιακών σταθμών μετά τις διακοπές των Χριστουγέννων και εν μέσω της ήδη αυξημένης νοσηρότητας που καταγράφεται στην κοινότητα, δημιουργεί προβληματισμό για την πιθανότητα της περαιτέρω κλιμάκωσης όλων των ιώσεων, κυρίως όμως αναπνευστικών, όπως η γρίπη , η Covid, η λοίμωξη με RSV που προκαλεί βρογχίτιδες, αναπνευστική δυσχέρεια και πνευμονίες, κυρίως στα μικρά παιδιά και βρέφη. Και βέβαια απασχολεί και προβληματίζει ο στρεπτόκοκκος με την διεισδυτική μορφή της νόσου από την οποία έχουν χάσει τη ζωή τους μικρά παιδιά τον τελευταίο χρόνο», αναφέρει η κ. Παρδάλη.
«Την πανσπερμία των λοιμώξεων του αναπνευστικού συμπληρώνουν οι λαρυγγίτιδες, οι αμυγδαλίτιδες, οι ωτίτιδες, αλλά και άλλες λοιμώξεις, όπως οι γαστρεντερίτιδες, λοιμώξεις από εντεροιό και αδενοιό που συχνά διακρίνονται από υψηλό πυρετό, κακουχία και ποικιλία συμπτωμάτων».

Η βαρύτητα των λοιμώξεων και η ανησυχία των γονιών
Η κ. Παρδάλη αναφέρει ότι «οι γονείς στέκονται ανήσυχοι μπροστά σε θλιβερά πλην όμως εξαιρετικά σπάνια και ακραία επεισόδια που απειλείται ή και χάνεται η ζωή ενός παιδιού από λοιμώξεις, όπως ο στρεπτόκοκκος τον τελευταίο χρόνο ή από ηπατίτιδα από αδενοϊό, όπως θα θυμόμαστε τον περασμένο χρόνο. Η μελέτη από την ιατρική κοινότητα αυτών των φαινομένων με την τραγική κατάληξη δεν ερμηνεύτηκε ως εμφάνιση κάποιων νέων επιθετικών στελεχών, αλλά ως μια ακραία και εξαιρετικά σπάνια έκφραση των ίδιων γνωστών έως τώρα ιών και μικροβίων σαν αποτέλεσμα της προσαρμογής στην μετά Covid εποχή με το αδρανοποιημένο από την μη έκθεση σε λοιμώξεις ανοσοποιητικό σύστημα των παιδιών λόγω των μέτρων της πανδημίας».
Από την άλλη, προσθέτει, η εκτίμηση του πόσο αυξημένη μπορεί να είναι η νοσηρότητα σε σχέση με παλιότερες εποχές, σε ότι αφορά ορισμένες λοιμώξεις όπως, ο στρεπτόκοκκος και η λοίμωξη από RSV, που φαίνεται να απασχολούν αρκετά, μαζί με την γρίπη την παιδική κοινότητα , είναι δύσκολο να γίνει με αντικειμενικά κριτήρια καθώς για αυτές τις λοιμώξεις (στρεπτόκοκκος ,RSV) δεν υπήρχε έως το 2023 στη χώρα μας σύστημα καταγραφής και αναφοράς των λοιμώξεων αυτών από τους υγειονομικούς, ώστε να έχουμε συγκρίσιμα μεγέθη.
«Σε ότι έχει να κάνει όμως με τη βαρύτητα αυτών των λοιμώξεων που μπορεί να έχουν και την τραγική κατάληξη τον θάνατο η αίσθηση στην παιδιατρική κοινότητα είναι πως σε σπάνιες περιπτώσεις, εκφράζονται στον παιδικό οργανισμό μάλλον πιο ακραία και βίαια από ότι συνήθως συνέβαινε έως τώρα. Όσο όμως και αν τα θλιβερά αυτά περιστατικά είναι εξαιρετικά σπάνια μπροστά στον τεράστιο αριθμό των παιδιών που νοσούν από το ίδιο νόσημα π.χ. από τον στρεπτόκοκκο, ο οποίος κατά κανόνα διαδράμει με ομαλή εξέλιξη και πλήρη ίαση , δεν παύει να ανησυχούν τους γονείς και παιδίατρους καθώς η ζωή και η υγειά του κάθε παιδιού είναι πολύτιμη», τονίζει.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
Οι γονείς ιδιαίτερα των πιο μικρών παιδιών της προσχολικής ηλικίας θα πρέπει να είναι προετοιμασμένοι για την κατάσταση στην οποία μπορεί να αυξηθεί η συχνότητα με την οποία μια ίωση θα διαδέχεται την άλλη.
Με ψυχραιμία καθώς βρισκόμαστε στην καρδιά του χειμώνα και όπως άλλωστε όλα τα χρόνια, τέτοια εποχή αναμένεται να συμβαίνει έξαρση λοιμώξεων, οι γονείς πρέπει να συνεργάζονται με τον παιδίατρο τους ακολουθώντας τις οδηγίες του.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα μωρά και βρέφη που τα συμπτώματα είναι πιο άτυπα όπως π.χ.: δεν τρώνε, κλαίνε με υψίσυχνο κλάμα ή ακόμη πιο ανησυχητικό σημάδι είναι όταν είναι νωθρά και υπναλέα, έχουν κακό χρώμα, είναι δηλαδή ωχρά ή κυανωτικά, αναπνέουν με δυσκολία , κάνουν εμέτους, εμφανίζουν εξανθήματα, σημεία και συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν μια σοβαρή απειλή από νόσο.
Τα περισσότερα από αυτά τα συμπτώματα είναι εξίσου ανησυχητικά για όλες τις ηλικίες των παιδιών και πρέπει οι γονείς να τα αξιολογούν μαζί με τον παιδίατρο τους.

Τι πρέπει να προσέχουν στο σχολείο τα παιδιά
Τα παιδιά με την καθοδήγηση των γονιών τους πρέπει εκτός από το να τηρούν τους κλασικούς κανόνες υγιεινής που χρειάζονται σε κάθε εποχή του χρόνου, να μην ξεχνούν το κλασικό τρίπτυχο , σωστή διατροφή (πχ καλό πρωινό , με έμφαση στη διατήρηση του σωστού βάρους) τακτική άσκηση , ικανοποιητικό ύπνο που θωρακίζουν το ανοσοποιητικό τους απέναντι στις λοιμώξεις.

Πότε μπορούν να επιστρέψουν στο σχολείο αν αρρωστήσουν
Σε κάθε ηλικία, πολύ περισσότερο στα παιδιά προσχολικής ηλικίας που δεν υπάρχει η πίεση των απουσιών είναι σημαντικό, αναφέρει η κ. Παρδάλη, ένα παιδί να αναρρώνει πλήρως ή όσο το δυνατό περισσότερο για να επιστρέψει στο σχολείο γιατί έτσι δεν θα κολλήσει τα αλλά παιδιά, αλλά και δεν θα εκτεθεί το ίδιο σε μια νέα λοίμωξη από την οποία θα νοσήσει βαρύτερα αν δεν έχει αναρρώσει από την προηγουμένη.
Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να είναι τουλάχιστον ένα έως δύο 24ωρα απύρετο και να νιώθει καλά να παρακολουθήσει το πρόγραμμα του σχολείου , πχ αν έχει έναν εξαντλητικό βήχα , αδυναμία , έντονη καταβολή, κακό χρώμα , δεν τρώει -αυτό σημαίνει ότι δεν έχει αναρρώσει πλήρως .
Στα μεγαλύτερα παιδιά, εξηγεί η κ. Παρδάλη, ακόμη και με ήπια συμπτώματα που η πίεση των απουσιών δεν δίνει την δυνατότητα παραμονής στο σπίτι όσο θα απαιτείτο για ανάρρωση, η χρήση μάσκας στο σχολείο, θα ήταν χρήσιμη για ένα διάστημα έως την πλήρη ανάρρωση.
Και βέβαια, προσθέτει, σε κάθε περίπτωση με ήπια ή και χωρίς ακόμη συμπτώματα, πριν την επιστροφή στο σχολείο, η διενέργεια αυτοδιαγνωστικού ελέγχου με τεστ για Covid ή ακόμη καλύτερα του τριπλού τεστ που διατίθεται για Covid, γρίπη και RSV θα μπορούσε να περιορίσει κατά πολύ τη διασπορά.

ΑΠΕ-ΜΠΕ / Έφη Φουσέκη

Προβληματίζουν τα χαμηλά ποσοστά εμβολιασμού έναντι της covid-19 και της γρίπης, την στιγμή μάλιστα που αυξάνονται οι νοσηλείες και οι θάνατοι.

Ο ΠΟΥ κάνει λόγο για «απίστευτα χαμηλά» ποσοστά εμβολιασμού και οι κυβερνήσεις πραγματοποιούν καμπάνιες ενημέρωσης για τις επιπτώσεις της Covid και της γρίπης και τα οφέλη του εμβολιασμού. Ωστόσο οι άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούν τα εμβόλια, παρόλο που αυτά σώζουν ζωές.

Οι ανεμβολίαστοι άνω των 60 ετών έχουν 20 φορές αυξημένη πιθανότητα να χάσουν τη ζωή τους

Καμπάνια θα πραγματοποιήσει και το Ελληνικό Υπουργείο Υγείας για να πείσει και τον πλέον δύσπιστο πολίτη για την αξία του εμβολιασμού. Θα χρησιμοποιήσει όλους τους δημιουργικούς τρόπους για να μπορέσει το εμβόλιο να φτάσει σε κάθε πολίτη και ιδιαίτερα στους ανθρώπους που ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.
«Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι πια ο εμβολιασμός για covid είναι ετήσιος, όπως είναι και για τη γρίπη. Το εμβόλιο προστατεύει από τη σοβαρή νόσηση και τον θάνατο. Ξέρουμε πως όσοι είναι άνω των 60 και ανεμβολίαστοι έχουν 20 φορές αυξημένη πιθανότητα να χάσουν τη ζωή τους αν κολλήσουν κορονοϊό. Γι’ αυτό και καλούμε τους συμπολίτες μας άνω των 60 αλλά και όσους έχουν υποκείμενα νοσήματα, να κάνουν τον ετήσιο εμβολιασμό τους κατά της covid”, δήλωσε η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη.
Για την Πολιτεία, για το υπουργείο Υγείας δεν υπάρχει αποδεκτός αριθμός θανάτων, είπε, προσθέτοντας πως όταν έχουμε αντιικά, όταν έχουμε το εμβόλιο, θέλουμε να αποφύγουμε κάθε πιθανό θάνατο που οφείλεται στην Covid καθώς πραγματικά έχουμε στα χέρια μας πολύ αποτελεσματικά εργαλεία.

Ο εμβολιασμός απασχολεί έντονα την διεθνή επιστημονική κοινότητα

Το ΑΠΕ-ΜΠΕ απευθύνθηκε στην Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Προληπτικής Ιατρικής και Επιδημιολογίας ΕΚΠΑ, σχετικά με τους λόγους που κάποιοι διστάζουν να εμβολιαστούν, τι έχουν διαπιστώσει σχετικές έρευνες, που πρέπει να στοχεύσουν οι καμπάνιες ώστε να αυξηθούν τα ποσοστά εμβολιασμού και ποιές είναι οι ορθές στρατηγικές για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης ως προς τα εμβόλια.
Όπως αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου, η έρευνα για τον εμβολιασμό έναντι της covid-19, έχει αποτελέσει τα τελευταία χρόνια ένα από τα πιο σημαντικά θέματα στη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Σύμφωνα με την βιβλιομετρική ανάλυση που δημοσιεύτηκε το 2023, όσον αφορά στα άρθρα με τις περισσότερες επιστημονικές αναφορές για το εμβόλιο covid-19, αυτά αφορούσαν κυρίως 3 θεματολογίες: την αποτελεσματικότητα του εμβολίου, την αποτελεσματικότητα των πρόσφατων εμβολίων ως προς την υποπαραλλαγή «Όμικρον», και για την εμβολιαστική ανασφάλεια ή δισταγμό (vaccine hesitancy). Σε μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε ήδη από το 2022 στο επιστημονικό περιοδικό Vaccines, που περιελάμβανε 58 μελέτες, φάνηκε ότι η νεαρότερη ηλικία, η έλλειψη εργασίας ή η εργασία που δεν είναι σε υγειονομικό χώρο, ή τα λιγότερα έτη εκπαίδευσης μπορεί να επηρεάζουν τον δισταγμό ως προς τον εμβολιασμό για την covid-19.

Αποτελεσματικότητα-Ασφάλεια εμβολίου. Διεθνή δεδομένα

Η κ. Ψαλτοπούλου συνοψίζει τα διεθνή δεδομένα. Σε βραχεία δημοσίευση στο JAMA Network (21 Δεκεμβρίου 2023) με αντιπροσωπευτικό δείγμα κατοίκων στις ΗΠΑ, που σχεδιάστηκε από το Harvard School of Public Health, οι συμμετέχοντες απάντησαν με το ίδιο ποσοστό στην ερώτηση αν το εμβόλιο έναντι της covid-19 και έναντι της γρίπης είναι αποτελεσματικά, με 42% και 40% αντίστοιχα. Οι αντιλήψεις ήταν διαφορετικές, όταν ζητήθηκε η άποψή τους για την ασφάλεια: 55% των συμμετεχόντων που απάντησαν ανέφεραν ότι το αντιγριπικό εμβόλιο ήταν πολύ ασφαλές, συγκριτικά με το 41% που έδωσαν την ίδια απάντηση για το εμβόλιο έναντι της covid-19. Σε αντιστοιχία, 49% είπαν ότι κατά πάσα πιθανότητα θα έκαναν το εμβόλιο έναντι της γρίπης την περίοδο αυτή, σε αντιδιαστολή με το 36% για το επικαιροποιημένο εμβόλιο για τον κορονοϊό. Στην ερώτηση γιατί αυτή η διστακτικότητα, οι απαντήσεις που δόθηκαν αναφέρουν την επιθυμία για περισσότερη έρευνα στο θέμα αυτό, καθώς και την άποψη ότι, λόγω προηγουμένου εμβολιασμού ή νόσησης, έχουν ήδη επαρκή προστασία σε επόμενη λοίμωξη.

Παράγοντες που επηρεάζουν τον εμβολιασμό έναντι της covid-19

Σε μελέτη που έχει διεξαχθεί στις ΗΠΑ και έχει δημοσιευθεί το 2023, οι συμμετέχοντες επανεκτιμήθηκαν μετά την πρώτη απάντησή τους σχετικά με την επιθυμία εμβολιασμού ως προς την covid-19. Περίπου οι μισοί από αυτούς, που ήταν αρχικά διστακτικοί ως προς τον εμβολιασμό, τελικά εμβολιάστηκαν, ενώ το 20% αυτών που είχαν προγραμματίσει να μην εμβολιαστούν, τελικά εμβολιάσθηκαν. Οι συμμετέχοντες διστακτικοί ως προς τον εμβολιασμό με χαρακτηριστικά, όπως τα πολλά έτη εκπαίδευσης, η μεγαλύτερη γνώση για την covid-19 και η σύσταση από τον γιατρό είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα τελικά να εμβολιαστούν. Από την ομάδα των συμμετεχόντων που δεν σκόπευαν να εμβολιαστούν, το αντρικό φύλο, οι πολιτικές πεποιθήσεις, η λήψη αντιγριπικού εμβολίου τα τελευταία 5 έτη, το άγχος σχετικά με τη νόσηση από κορονοϊό και οι περισσότερες γνώσεις για αυτόν, είχαν μεγαλύτερη συσχέτιση με την τελική τους απόφαση να εμβολιαστούν. Στους λόγους για τον εμβολιασμό, η μεγαλύτερη επιθυμία ήταν η προστασία του ίδιου και των άλλων, διάφοροι πρακτικοί λόγοι, οι κοινωνικές επιρροές και η αποδοχή για την ασφάλεια του εμβολίου αυτού.
Σε επίπεδο χωρών, φαίνεται ότι οι χώρες με μεγαλύτερο κατά κεφαλήν εισόδημα έχουν κατά κανόνα μεγαλύτερα ποσοστά εμβολιασμού. Επιπρόσθετα, οι θρησκευτικές και επιστημονικές πεποιθήσεις των κατοίκων διαφοροποιούν τα επίπεδα εμβολιαστικής κάλυψης μεταξύ των χωρών αυτών.
Σύμφωνα με το ECDC (European Centre for Disease Ρrevention and Control) είναι σημαντική η ανάπτυξη στοχευμένης επικοινωνίας για την προσέγγιση αυτών που έχουν την μεγαλύτερη ανάγκη για να εμβολιαστούν, η παρουσίαση αξιόπιστων και πρόσφατων δεδομένων με συγκεκριμένο επικοινωνιακό υλικό που βοηθά να απαντούνται οι βασικές ερωτήσεις, οι ανησυχίες, και η παραπληροφόρηση, ή η υπερεκτίμηση της ανοσίας που ήδη διαθέτουν. Όπως αναφέρει η κ. Ψαλτοπούλου, στο πλαίσιο αυτό, ο εμβολιασμός, η ευαισθητοποίηση και οι συστάσεις υγιεινής μέσω των φαρμακείων ή ο κατ’οίκον εμβολιασμός διαδραματίζει θετικό ρόλο.

Ποιες είναι οι ορθές στρατηγικές για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης ως προς τα εμβόλια

Σύμφωνα με το NIHR (National Institute for Health and Care Research, Μεγάλη Βρετανία) σε ανασκόπηση δεκάδων μελετών, οι οποίες κυρίως διεξήχθησαν στις ΗΠΑ, αναλύθηκαν διεξοδικά οι απόψεις του κοινού για τον εμβολιασμό, οι γνώσεις και η στάση διαφορετικών κατηγοριών πολιτών ως προς νέα ή παλαιότερα εμβολιαστικά σχήματα. Οι ορθές στρατηγικές περιλάμβαναν:
1.Παρουσίαση επιστημονικών στοιχείων, ομόφωνα αποδεκτών ως αποτελέσματα τεκμηριωμένης ιατρικής.
2. Θετική διάθεση ή και χιούμορ για την αντίκρουση εμβολιαστικών μυθευμάτων.
3. Χρήση σημάτων προειδοποίησης σε περίπτωση που υπάρχει παραπληροφόρηση για συγκεκριμένα εμβόλια.
Στις δυνητικά μη βοηθητικές επικοινωνιακές στρατηγικές περιλαμβάνονται:
1. Οι τακτικές εκφοβισμού.
2. Όταν δεν περιλαμβάνεται οποιαδήποτε πρόταση στο μήνυμα που να αναγνωρίζει ότι κάποια επιστημονικά δεδομένα μπορεί να είναι ακόμη άγνωστα.

Σε ποιους/ ποιες συστήνεται ο εμβολιασμός

Ο εμβολιασμός με το επικαιροποιημένο εμβόλιο κατά της covid-19, που είναι διαθέσιμο και στη χώρα μας από τον Οκτώβριο του 2023, είναι προαιρετικός. Μπορεί να το επιλέξει οποιοσδήποτε ενήλικας, με σύσταση τόσο από την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών, τον ΕΟΔΥ και το Υπουργείο Υγείας, όσο και διεθνώς για τα άτομα που αν δεν εμβολιαστούν, έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα για σοβαρή νόσηση, διασωλήνωση ή θάνατο από τη νόσο covid, λόγω ηλικίας (ανοσιακή γήρανση) ή υποκείμενο νοσήματα ή κατάστασης.
Ειδικότερα: άτομα 60 ετών και άνω, άτομα με ανοσοκαταστολή, εγκυμονούσες, άτομα 6 μηνών έως 59 ετών με υποκείμενα νοσήματα και καταστάσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο βαριάς νόσου, καθώς και επαγγελματίες υγείας. Η κ. Ψαλτοπούλου επισημαίνει ότι ο εμβολιασμός με το μονοδύναμο επικαιροποιημένο εμβόλιο XBB 1.5 που υπάρχει στη διάθεσή μας, είναι αποτελεσματικός ως προς τη σοβαρή νόσηση και για τη νέα υποπαραλλαγή που έχει προσφάτως αυξήσει πολύ τα ποσοστά της παγκοσμίως, την JN.1.

Εφη Φουσέκη / ΑΠΕ-ΜΠΕ