Η ελλιπής γνώση βασικών οικονομικών αρχών και η αδυναμία εφαρμογής τους στην καθημερινή ζωή είναι ένας παράγων που ενισχύει τις ανισότητες. Αυτό καταδεικνύει έρευνα του ΟΟΣΑ για τον “οικονομικό αλφαβητισμό”, που έχει ήδη αναρτηθεί στον ιστότοπο του Οργανισμού και παρουσιάστηκε στην Αθήνα, σε εκδήλωση, την εβδομάδα που πέρασε.

Γνώση και ανισότητες

Να σημειωθεί ότι με βάση τα στοιχεία της έρευνας του ΟΟΣΑ για την επάρκεια γνώσεων και την οικονομική συμπεριφορά στην Ελλάδα, η οικονομική ανισότητα εντείνεται από την έλλειψη οικονομικής γνώσης.

Ειδικότερα, όσοι έχουν χαμηλότερα εισοδήματα, με χαμηλότερο μορφωτικό υπόβαθρο, οι γυναίκες και οι ηλικιωμένοι συγκαταλέγονται στις ομάδες πληθυσμού που σημειώνουν τη χαμηλότερη βαθμολογία. Ενώ λιγότεροι από τους μισούς απάντησαν σωστά στην ερώτηση σχετικά με τη διαχείριση κινδύνων.

Τι διασφαλίζει η γνώση;

Άλλωστε, ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός επιτρέπει στα άτομα να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα προσωπικά τους χρηματοοικονομικά. Επίσης, ενισχύει τις απαιτούμενες δεξιότητες ώστε οι πολίτες να είναι σε θέση να δημιουργούν και να τηρούν έναν προϋπολογισμό, να παρακολουθούν τα έξοδά τους, να θέτουν χρηματοοικονομικούς στόχους και να αποδίδουν προτεραιότητα στις δαπάνες τους. Αυτό βοηθά τα άτομα να αποφύγουν τα περιττά χρέη, να μειώσουν το χρηματοοικονομικό άγχος και να εργαστούν για την επίτευξη των χρηματοοικονομικών τους στόχων.

Αντίθετα, δε, η έλλειψη χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού μπορεί να κάνει τα άτομα ευάλωτα σε οικονομικές απάτες, ληστρικούς δανεισμούς ή άλλες χρηματοοικονομικές παγίδες. Με ένα υψηλό επίπεδο χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού, τα άτομα μπορούν να αναγνωρίσουν καλύτερα και να αποφύγουν τις απάτες, να κατανοήσουν τους κινδύνους που σχετίζονται με ορισμένα χρηματοοικονομικά προϊόντα και να λάβουν πιο συνετές αποφάσεις για τα χρήματά τους.

Επιπλέον, ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός βοηθά τα άτομα να σχεδιάζουν για το μέλλον, κατανοώντας έννοιες όπως ο συνταξιοδοτικός σχεδιασμός, η ασφάλιση και ο προγραμματισμός της ακίνητης περιουσίας τους. Τους δίνει τη δυνατότητα να λαμβάνουν τις κατάλληλες μακροπρόθεσμες χρηματοοικονομικές αποφάσεις, όπως η αποταμίευση για τη συνταξιοδότηση, η δημιουργία κεφαλαίου έκτακτης ανάγκης και η προστασία των περιουσιακών τους στοιχείων. Έχοντας κατανοήσει σωστά τις παραπάνω έννοιες, τα άτομα μπορούν έπειτα να εργαστούν για την επίτευξη της μακροπρόθεσμης χρηματοοικονομικής τους ασφάλειας και σταθερότητας.

Η διεθνής εικόνα

Βέβαια,το φαινόμενο του “οικονομικού αναλφαβητισμού” δεν είναι αμιγώς ελληνικό, αφού σύμφωνα με έρευνα του ΟΟΣΑ, μόλις το 34% των ενηλίκων από τουλάχιστον 39 χώρες διεθνώς κατέχει ένα καλό επίπεδο χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού, με βαθμολογία άνω των 70 στις 100 μονάδες, ενώ το ποσοστό αυτό στη χώρα μας ανέρχεται στο 32%.   Αναλυτικά, οι Έλληνες βαθμολογούνται λίγο πάνω από 60/100 σε ό,τι αφορά τον χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό, βάσει τριών κριτηρίων: της γνώσης, της συμπεριφοράς και της στάσης απέναντι στα χρηματοοικονομικά.

Στην πρώτη κατηγορία, που αφορά κατά κύριο λόγο ορολογίες, το σκορ ανέρχεται στο 23/35. Στη δεύτερη, που περιλαμβάνει ερωτήσεις όπως εάν ο κόσμος αποταμιεύει, κάνει προϋπολογισμό, πληρώνει εγκαίρως λογαριασμούς κλπ, οι Έλληνες παίρνουν στο 28/45. Τέλος, στην τρίτη κατηγορία που αξιολογεί εάν ζει κανείς “στη στιγμή” ή προτιμά να αποταμιεύει για το μέλλον, η βαθμολογία ανέρχεται στα 11/20.

Αναλυτικά, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ:

–  Μόλις το 62% των ενηλίκων απάντησε σωστά στην ερώτηση σχετικά με την επίδραση του πληθωρισμού στην αγοραστική δύναμη

– Μόλις το 21% των ενηλίκων συγκρίνει διαφορετικές προσφορές όταν επιλέγει χρηματοοικονομικά προϊόντα και υπηρεσίες.

–   Μόλις το 44% κατανοεί τι σημαίνει ανατοκισμός.

Επίσης:

1. ως προς την οικονομική συμπεριφορά

–   οι Έλληνες ενήλικες βαθμολογούνται με μόλις 62 στα 100.

–  οι φτωχότερη και με φτωχή μόρφωση βαθμολογούνται χαμηλότερα

–  οι ηλικιωμένοι βαθμολογούνται χαμηλότερα από τις πιο νέους

–  οι διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών δεν φαίνονται σημαντικές

– μόλις το 21% των ενηλίκων συγκρίνει διαφορετικές προσφορές όταν επιλέγει χρηματοοικονομικά προϊόντα και υπηρεσίες.

–  το 83% κάνει σχέδια για τη διαχείριση των εσόδων και εξόδων τους και σχεδόν οι μισοί χρησιμοποιούν τραπεζική εφαρμογή, αλλά μόνο περίπου 30% αποταμιεύει ενεργά και ούτε 3% επενδύει σε χρηματιστήριο, ομόλογα ή επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία.

–  περίπου 21% των Ελλήνων αποταμιεύει αλλά… ανεπίσημα, δηλαδή κρατάει μετρητά στο σπίτι ή στο πορτοφόλι του χωρίς καμία απόδοση στα χρήματά του.

2. ως προς την οικονομική στάση:

–  οι Έλληνες ενήλικες βαθμολογούνται με 54 στα 100

-περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες πιστεύουν ότι έχουν χρήματα να δαπανήσουν, αλλά το 37% τείνουν να ζουν «για το σήμερα» και μόλις το 29% προτιμά να ξοδεύει χρήματα από το να τα αξιοποιήσει μακροπρόθεσμα

– το 76% έχει λογαριασμό όψεως σε κάποια τράπεζα και το 66% λογαριασμό ταμιευτηρίου, χωρίς απόδοση στα χρήματά του

–  Το 95% δηλώνει πως έχει ακούσει για τουλάχιστον πέντε διαφορετικά χρηματοοικονομικά προϊόντα, όμως μόλις το 22% έχει κάποιο μη υποχρεωτικό συνταξιοδοτικό πρόγραμμα

– ακόμη μικρότερο είναι το ποσοστό που κατέχει κάποιο επενδυτικό προϊόν. Μόλις το 8% έχει μετοχές, μόλις 5% έχει ανοιχτό επενδυτικό λογαριασμό, το 2% έχει αμοιβαίο κεφάλαιο και ούτε 1% κατέχει κρατικά ομόλογα ή έντοκα γραμμάτια του ελληνικού δημοσίου.

Ψηφιακές τεχνολογίες

Σε σχέση, δε, με την ασφαλή χρήση οικονομικών υπηρεσιών και ψηφιακών τεχνολογιών, με βάση την έρευνα:

– λιγότερο από 20% των Ελλήνων γνωρίζει ότι για να θεωρείται έγκυρο ένα ψηφιακό συμβόλαιο δεν απαιτείται η χειρόγραφη υπογραφή

– μόλις το ένα τρίτο γνωρίζει ότι τα κρυπτονομίσματα δεν έχουν την ίδια νομική ισχύ με κανονικά νομίσματα και χαρτονομίσματα.

– μόλις το 22% ελέγχει το αν ένα πάροχος χρηματοικονομικών υπηρεσιών είναι αδειοδοτημένος στην Ελλάδα πριν αγοράσει κάποιο επενδυτικό προϊόν

–  το 13% δεν γνωρίζει αν μοιράζεται προσωπικά οικονομικά δεδομένα στο διαδίκτυο.

– σχεδόν το 25% δεν γνωρίζει αν είναι ασφαλές να ψωνίζει διαδικτυακά όταν είναι συνδεδεμένος σε δημόσια δίκτυα Wi-Fi, ή αν πρέπει να προσέχουν την ασφάλεια ενός ηλεκτρονικού καταστήματος πριν ψωνίσει.

– οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, όσοι βρίσκονται σε χαμηλότερη εισοδηματική κατηγορία και έχουν χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης, εμφανίζουν και χαμηλότερα επίπεδα ψηφιακής οικονομικής γνώσεως

3. “Αναλφάβητοι” επιχειρηματίες

Επίσης, με βάση τον ΟΟΣΑ, οι ιδιοκτήτες μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην έρευνα αγνοούν πλήρως βασικά επιχειρηματικά θέματα. Αν και στις γενικές ερωτήσεις είχαν κάπως καλύτερο σκορ από τον γενικό πληθυσμό, στα επιχειρηματικά ζητήματα ανακύπτουν σημαντικά κενά.

–   Το 40% των συμμετεχόντων δεν γνώριζε τι είναι το μέρισμα

–  το 28% δεν γνώριζε το πώς επηρεάζει η διάρκεια ενός δανείου τις μηνιαίες δόσεις και τους τόκους

– αν και το 90% ανέφερε πως συγκρίνει το κόστος διαφορετικών πηγών χρηματοδότησης, μόλις 47% ανέφερε πως εξέτασε διαφορετικές επιλογές παρόχων πριν καταλήξει στο πιο πρόσφατο δάνειο που πήρε.

Τι μπορεί να γίνει

Στο φόντο αυτό ο ΟΟΣΑ καταθέτει και προτάσεις για 7 στόχους στην Στρατηγική που θα έπρεπε να ακολουθήσει η χώρα μας. Οι στόχοι αυτοί είναι:

1. αποφυγή της υπερχρέωσης ενθαρρύνοντας τη σωστή διαχείριση χρημάτων και προωθώντας τις συνήθειες αποταμίευσης και υπεύθυνης χρήσης των δανείων
2. περισσότερες γνώσεις και δεξιότητες για πιο αποτελεσματικές αποφάσεις σχετικά με τη συνταξιοδότηση και την διαχείριση/μετριασμό των κινδύνων.
3. προώθηση της ασφαλούς χρήσης των ψηφιακών χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.
4. προώθηση της ενημερωμένης συμμετοχής στις κεφαλαιαγορές.
5. προώθηση της φορολογικής συμμόρφωσης.
6. πρόληψη του τζόγου, ιδίως μεταξύ των νεότερων γενεών και,
7. μεγαλύτερη υποστήριξη δράσεων για τον χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό.