Της Έλενας Ράπτη*
Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Οικογένειας, αξίζει να σταθούμε όχι μόνο στη διαχρονική αξία της οικογένειας ως θεμέλιο της κοινωνίας μας, αλλά και στη συλλογική ευθύνη της Πολιτείας να τη στηρίζει έμπρακτα, καθημερινά και ουσιαστικά.
Σήμερα, η οικογένεια στην Ελλάδα αντιμετωπίζει πολλαπλές προκλήσεις: το δημογραφικό, το αυξημένο κόστος ζωής, τη στεγαστική πίεση, την ανάγκη συμφιλίωσης επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, αλλά και τις απαιτήσεις φροντίδας παιδιών, ηλικιωμένων και ατόμων με αναπηρία. Απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις, η κοινωνική πολιτική δεν μπορεί να είναι αποσπασματική. Οφείλει να είναι συνεκτική, δίκαιη και ανθρωποκεντρική.
Για αυτό και στο Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής & Οικογένειας, η πολιτική μας για την οικογένεια εκτείνεται σε όλα τα στάδια της ζωής: από τη γέννηση ενός παιδιού, μέχρι τη στήριξη της μητρότητας, την προστασία των παιδιών, την υποστήριξη των ατόμων με αναπηρία, τη στέγαση, την εργασία και την κοινωνική συνοχή.
Η στήριξη ξεκινά ήδη από την πρώτη στιγμή της ζωής ενός παιδιού. Το επίδομα γέννησης χορηγείται για κάθε παιδί που γεννιέται στην Ελλάδα από 1-1-2020 και εντεύθεν, υπό συγκεκριμένα εισοδηματικά και νομιμοποιητικά κριτήρια, αποτελώντας μια ουσιαστική πρώτη ενίσχυση για τους νέους γονείς. Παράλληλα, το επίδομα παιδιού συνεχίζει να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές παροχές της χώρας, στηρίζοντας εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες κάθε χρόνο.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη μητρότητα και στην προστασία των εργαζόμενων μητέρων. Οι ασφαλισμένες μητέρες, μπορούν να λαμβάνουν επίδομα κυοφορίας και λοχείας κατά την περίοδο απουσίας τους από την εργασία λόγω μητρότητας, ενώ το επίδομα μητρότητας καταβάλλεται τόσο σε μισθωτές εργαζόμενες και έμμισθες δικηγόρους που είναι ασφαλισμένες στον e-ΕΦΚΑ ή σε άλλους φορείς ασφάλισης, όσο και σε μη μισθωτές ασφαλισμένες, ελεύθερες επαγγελματίες και αυτοτελώς απασχολούμενες για χρονικό διάστημα τεσσάρων μηνών.
Αντίστοιχα, ειδική μέριμνα υπάρχει και για τις ασφαλισμένες του πρώην ΟΓΑ, στις οποίες χορηγείται εφάπαξ επίδομα μητρότητας. Ταυτόχρονα, ενισχύεται το πλαίσιο προστασίας της εργαζόμενης μητέρας μέσα από την Ειδική Παροχή Προστασίας της Μητρότητας για μισθωτές ασφαλισμένες του e-ΕΦΚΑ, που παρέχει ειδική άδεια διάρκειας εννέα μηνών μέσω της ΔΥΠΑ, με καταβολή ποσού ίσου με τον κατώτατο μισθό, μαζί με αναλογία δώρων και επιδόματος αδείας.
Παράλληλα, το Ειδικό Επίδομα Μητρότητας λόγω Συνθηκών Εργασίας προστατεύει εγκύους και νέες μητέρες που εργάζονται σε περιβάλλοντα με αυξημένους κινδύνους για την εγκυμοσύνη ή τη γαλουχία. Στην ίδια κατεύθυνση, η Πολιτεία επενδύει στη συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής. Οι γονικές άδειες αποτελούν πλέον ατομικό και αμεταβίβαστο δικαίωμα κάθε εργαζόμενου γονέα ή προσώπου που ασκεί τη γονική μέριμνα, με δυνατότητα άδειας τεσσάρων μηνών μέχρι το παιδί να συμπληρώσει το όγδοο έτος της ηλικίας του.
Παράλληλα, προβλέπεται η καταβολή μειωμένων ασφαλιστικών εισφορών κατά 50% για μητέρες μισθωτές και μη μισθωτές για έναν χρόνο μετά τον τοκετό ή τη λήξη της άδειας κυοφορίας-λοχείας, χωρίς απώλεια ασφαλιστικών δικαιωμάτων. Η φροντίδα των παιδιών αποτελεί επίσης προτεραιότητα. Μέσα από το πρόγραμμα πρόσβασης βρεφών, νηπίων και παιδιών σε βρεφικούς και παιδικούς σταθμούς παρέχονται voucher για ποιοτικές υπηρεσίες προσχολικής αγωγής και φροντίδας.
Το πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς», που πλέον εφαρμόζεται καθολικά, στηρίζει εργαζόμενες μητέρες, φοιτήτριες μητέρες, καθώς και άνεργες μητέρες στην κάλυψη των αναγκών φροντίδας βρεφών και νηπίων από 2 μηνών έως 2,5 ετών. Παράλληλα, τα Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών (ΚΔΑΠ) προσφέρουν ασφαλείς και δημιουργικούς χώρους για παιδιά ηλικίας 5 έως 12 ετών, ενισχύοντας τη δημιουργικότητα, την κοινωνικοποίηση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων μέσα από τον πολιτισμό, τον αθλητισμό και την τέχνη.
Η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος των οικογενειών αποτελεί επίσης βασικό πυλώνα της πολιτικής μας. Οι φορολογικές ελαφρύνσεις για οικογένειες με παιδιά που περιλαμβάνονται στο πακέτο μέτρων της ΔΕΘ 2025 στοχεύουν στην ανακούφιση των νοικοκυριών και στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος.
Τα φορολογικά και κοινωνικά κίνητρα υποστήριξης οικογενειών με εξαρτώμενα τέκνα, καθώς και τα επιδόματα και οι αφορολόγητες παροχές, ενισχύουν την οικονομική σταθερότητα των γονέων και αναγνωρίζουν έμπρακτα τον κρίσιμο ρόλο της οικογένειας στην κοινωνική συνοχή.
Σε αυτή τη συνολική προσπάθεια εντάσσεται και η επιστροφή ενοικίου, ένα μέτρο που από τον Νοέμβριο του 2025 προβλέπει την επιστροφή ενός ετήσιου ενοικίου – για κύρια ή και φοιτητική κατοικία – απευθείας στον τραπεζικό λογαριασμό του ενοικιαστή, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της στεγαστικής πίεσης.
Η στέγαση, άλλωστε, αποτελεί σήμερα κεντρικό κοινωνικό ζήτημα για τις νέες οικογένειες. Μέσα από το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ» δίνεται η δυνατότητα χρηματοδότησης έως 190.000 ευρώ για απόκτηση πρώτης κατοικίας σε άτομα ηλικίας 25 έως 50 ετών.
Ταυτόχρονα, υλοποιούνται εξειδικευμένα στεγαστικά προγράμματα για πολύτεκνες και μονογονεϊκές οικογένειες, ενώ μέσω της Πύλης Στεγαστικής Πολιτικής stegasi.gov.gr κάθε πολίτης μπορεί να ενημερώνεται για όλα τα διαθέσιμα προγράμματα.
Συμπληρωματικά, το πρόγραμμα «Αναβαθμίζω το Σπίτι μου» παρέχει δάνεια με πλήρη επιδότηση επιτοκίου για ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, ενισχύοντας τόσο την ποιότητα ζωής όσο και τη μείωση του ενεργειακού κόστους των οικογενειών. Ιδιαίτερη μέριμνα υπάρχει για τις πιο ευάλωτες οικογένειες. Η ενίσχυση μονογονεϊκών οικογενειών συγκροτεί ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο κοινωνικής προστασίας που διευκολύνει την πρόσβαση στην εργασία, στη στέγαση και στις κοινωνικές παροχές.
Οι τρίτεκνες και οι πολύτεκνες οικογένειες απολαμβάνουν ένα ευρύ πλέγμα οικονομικών, φορολογικών και εργασιακών ενισχύσεων, που αναγνωρίζουν τον πολύτιμο κοινωνικό τους ρόλο. Αντίστοιχα, η οικονομική ενίσχυση αναδοχής στηρίζει τους ανάδοχους γονείς στην κάλυψη των αναγκών διαβίωσης των παιδιών που φιλοξενούν, ενισχύοντας τον θεσμό της αναδοχής και το δικαίωμα κάθε παιδιού να μεγαλώνει σε ένα ασφαλές οικογενειακό περιβάλλον.
Στον πυρήνα της πολιτικής μας βρίσκεται και η ουσιαστική συμπερίληψη των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους. Τα επιδόματα αναπηρίας και μακροχρόνιας φροντίδας στηρίζουν άτομα με πιστοποιημένη αναπηρία και ανθρώπους που χρειάζονται συνεχή φροντίδα.Το πιλοτικό πρόγραμμα «Προσωπικός Βοηθός για Άτομα με Αναπηρία» ενισχύει την ανεξάρτητη διαβίωση και την κοινωνική συμμετοχή, ενώ το πρόγραμμα «Προσβασιμότητα κατ’ οίκον» χρηματοδοτεί τεχνικές παρεμβάσεις και εξοπλισμό για την αναβάθμιση της προσβασιμότητας κατοικιών και επαγγελματικών χώρων.
Παράλληλα, το Δελτίο Μετακίνησης ΑμεΑ 2025 διασφαλίζει δωρεάν ή μειωμένη μετακίνηση για άτομα με αναπηρία, ενώ τα Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών και Ατόμων με Αναπηρία (ΚΔΑΠ ΑμεΑ) προσφέρουν δημιουργική απασχόληση, κοινωνική ένταξη και υποστήριξη τόσο στους ωφελούμενους όσο και στις οικογένειές τους.
Επιπλέον, το πρόγραμμα Πρώιμης Παιδικής Παρέμβασης για παιδιά έως 6 ετών με αναπηρία ή αναπτυξιακές διαταραχές προσφέρει εξατομικευμένη υποστήριξη, ειδικές θεραπείες και συμβουλευτική καθοδήγηση στις οικογένειες.
Σημαντικό αποτύπωμα κοινωνικής πολιτικής έχουν και τα Σχολικά Γεύματα, που στηρίζουν τη μαθητική κοινότητα, ενισχύουν την ισότητα και προάγουν τη μεσογειακή διατροφή, αξιοποιώντας παράλληλα εγχώρια προϊόντα υψηλής διατροφικής αξίας. Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, η προστασία των παιδιών επεκτείνεται και στο διαδίκτυο. Η πλατφόρμα Parco.gov.gr παρέχει εργαλεία γονικού ελέγχου και καθοδήγηση για ασφαλή χρήση του διαδικτύου και των εφαρμογών από ανηλίκους, στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής για την προστασία των παιδιών από τον εθισμό στο διαδίκτυο.
Αντίστοιχα, η εφαρμογή KidsWallet προσφέρει στους γονείς δυνατότητες γονικού ελέγχου και ασφαλούς διαχείρισης της χρήσης κινητών συσκευών από ανηλίκους, ενώ παρέχει και ψηφιακή ταυτότητα για τα παιδιά εντός της ελληνικής επικράτειας. Η οικογένεια, όμως, χρειάζεται και προστασία απέναντι στη βία και στον κοινωνικό αποκλεισμό.
Η πρόληψη και καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας αποτελεί κεντρική προτεραιότητα του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής & Οικογένειας, το οποίο μέσω της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, διαθέτει ένα ολοκληρωμένο δίκτυο δομών, συμβουλευτικών υπηρεσιών και πλαισίων προστασίας των θυμάτων έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας.
Ταυτόχρονα, οι Μονάδες Υγείας Οικογενειακού Προγραμματισμού παρέχουν κρίσιμες υπηρεσίες πρόληψης, αναπαραγωγικής υγείας, συμβουλευτικής υποστήριξης εγκύων και οικογενειών, ενισχύοντας την πρόληψη και τη δημόσια υγεία. Τέλος, μέσα από το Εθνικό Κατασκηνωτικό Πρόγραμμα δίνεται η δυνατότητα φιλοξενίας παιδιών, οικογενειών, ηλικιωμένων και ατόμων με αναπηρία με κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια, προσφέροντας στιγμές ξεκούρασης, κοινωνικοποίησης και δημιουργίας.
Η οικογένεια είναι οι άνθρωποί μας, οι σχέσεις μας, η καθημερινότητά μας. Είναι ο χώρος όπου γεννιέται η ελπίδα, η αλληλεγγύη και η προοπτική της χώρας. Γι’ αυτό και η στήριξή της, αποτελεί εθνική προτεραιότητα. Με σχέδιο, συνέπεια και ανθρωποκεντρική προσέγγιση, συνεχίζουμε να χτίζουμε μια Ελλάδα που στέκεται δίπλα σε κάθε παιδί, σε κάθε γονέα, σε κάθε οικογένεια — χωρίς αποκλεισμούς, με αξιοπρέπεια και ίσες ευκαιρίες για όλους.
*Η Έλενα Ράπτη είναι υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας
ΑΠΕ-ΜΠΕ
