Το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο σας καλεί να λάβετε μέρος στις λατρευτικές εκδηλώσεις προς Τιμή του Οσίου Πατρός ημών Αρσενίου του Καππαδόκου. 

Κυριακή 9 Νοεμβρίου

18.00 Μέγας Πανηγυρικός Εσπερινός μετ’ αρτοκλασίας

Περιφορά Ιεράς Εικόνας και Ιερού Λειψάνου

Δευτέρα 10 Νοεμβρίου

07.00 Όρθρος και Αρχιερατική Θεία Λειτουργία προεξάρχοντος του Θεοφιλοστάτου Επισκόπου Δομενίκου κ. Αθηναγόρα

*Του Δρ. Σπύρου Κ. Κρήτα,

Καθηγητή Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων Κτηνιατρικής ΑΠΘ

Ποιες οι ζωονόσοι που πλήττουν την ελληνική κτηνοτροφία και ποιά τα όπλα για την καταπολέμησή τους

Σχεδόν ποτέ ένα λοιμώδες νόσημα δεν εμφανίζεται τυχαία· σχεδόν πάντα εισέρχεται σιωπηλά στη χώρα με την είσοδο μολυσμένων ζώων, τα οποία μπορεί να αποβάλλουν τον παθογόνο μικροοργανισμό για εβδομάδες ή και μήνες πριν ακόμη παρουσιάσουν συμπτώματα.

Κι ενώ η αναζήτηση μιας λύσης για πολλά «ξενόφερτα νοσήματα» συχνά στρέφεται στα «εμβόλια», η αλήθεια είναι πιο σύνθετη: κανένα εμβόλιο δεν είναι απολύτως ασφαλές ή αποτελεσματικό, ούτε μπορεί από μόνο του να εγγυηθεί την εκρίζωση ή τον δραστικό περιορισμό μιας ζωονόσου.

Η πραγματική ασπίδα της ελληνικής κτηνοτροφίας βρίσκεται αλλού, στην αυστηρή τήρηση μέτρων βιοασφάλειας, στη συνεχή επαγρύπνηση και, κυρίως, στον ρόλο του κτηνιάτρου, ο οποίος δεν είναι απλώς θεράπων των ζώων, αλλά σύμβουλος, προληπτικός φρουρός και οικονομικός σωτήρας του κτηνοτρόφου. Ένας έγκαιρος έλεγχος, μια σωστή υπόδειξή του, μπορούν να γλιτώσουν μια εκτροφή από ανυπολόγιστες ζημιές και δυσάρεστες εκπλήξεις.

Οι σημαντικότερες ασθένειες που έχουν πλήξει τα ζώα των Ελλήνων κτηνοτρόφων

Η συνεχής αναζήτηση φθηνότερης ζωικής πρωτεΐνης από τους καταναλωτές οδήγησε αναπόφευκτα στην εκτροφή των ζώων σε μεγάλους πληθυσμούς, προκειμένου να μειωθεί το κόστος εργατών, διατροφής και εμπορίας – κόστος που τελικά μεταφέρεται στον καταναλωτή.

Οι αίγες, τα πρόβατα, τα βοοειδή, οι χοίροι και τα κοτόπουλα αποτελούν παραδοσιακά τα εκτρεφόμενα ζώα που συνεισφέρουν με το κρέας, το γάλα και τα αυγά τους στο τραπέζι της ελληνικής οικογένειας.

Ωστόσο, προσβάλλονται από συγκεκριμένα λοιμώδη νοσήματα που μεταδίδονται εύκολα μεταξύ των μαζικά εκτρεφόμενων ζώων, ενώ κάποια –όπως η φυματίωση ή η βρουκέλλωση (μελιταίος πυρετός)– μπορεί να προσβάλλουν και τον άνθρωπο.

Ζωονόσοι που «ταξιδεύουν» παγκοσμίως

Οι ασθένειες που μας απασχολούν σήμερα είναι ο αφθώδης πυρετός (ΑΠ), η ευλογιά των αιγοπροβάτων (ΕΠ), η πανώλη των μικρών μηρυκαστικών (ΠΜΜ), ο καταρροϊκός πυρετός (ΚΠ), η αφρικανική πανώλη των χοίρων (ΑΠΧ) και η γρίπη των πτηνών (ΓΠ).

Πρόκειται για ζωονόσους ιικής προέλευσης που προέρχονται κυρίως από χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου — Μέση Ανατολή, Ασία, Αφρική και Νότια Αμερική. Η παγκόσμια κινητικότητα ζώων και ανθρώπων και η υπερθέρμανση του πλανήτη ευνοούν τη διάδοσή τους, αφού δημιουργούν ιδανικότερες συνθήκες επιβίωσης όχι μόνο για τα ζώα και τους ανθρώπους, αλλά και για έντομα-φορείς.

 Κάποια νοσήματα, όπως ο αφθώδης πυρετός και η αφρικανική πανώλη των χοίρων, μπορούν να εισέλθουν σε μια χώρα και μέσω μολυσμένων τροφίμων (π.χ. καπνιστά αλλαντικά), όμως αυτά δεν απειλούν τον άνθρωπο, αλλά είναι επικίνδυνα για τα ζώα.

Πώς μεταδίδονται – και γιατί είναι δύσκολο να εκριζωθούν

Σχεδόν πάντα η είσοδος ενός παθογόνου μικροοργανισμού σε μια εκτροφή, περιοχή ή χώρα γίνεται με την είσοδο μολυσμένων ζώων, που απεκκρίνουν τον ιό πριν εκδηλώσουν συμπτώματα. Η μετάδοση μπορεί να γίνει επίσης μέσω μολυσμένων αντικειμένων, οχημάτων, εντόμων ή ακόμη και τροφών.

 Όσο πιο ανθεκτικός είναι ένας ιός στο περιβάλλον, τόσο περισσότερο παραμένει ενεργός στα μολυσμένα αντικείμενα. Έτσι, ο ιός της ΠΜΜ εκριζώθηκε σχετικά εύκολα, ενώ της ΕΠ και της ΑΠΧ αποδεικνύονται πολύ πιο ανθεκτικοί. Ορισμένοι ιοί, όπως του καταρροϊκού πυρετού, μεταδίδονται με έντομα, ενώ άλλοι –όπως αυτός του του αφθώδη πυρετού, εκτός από την οξεία νόσο που προκαλεί, παραμένει στον οργανισμό και απεκκρίνεται για χρόνια.

Οι «κλειδαριές» και τα «κλειδιά» των ιών

 Όταν ένας ιός έρθει σε επαφή με ένα ζώο, τα “κλειδάκια” που διαθέτει στην επιφάνειά του πρέπει να ταιριάξουν με τις “κλειδαριές” των κυττάρων του ζώου, ώστε να τα μολύνει και να εμφανιστεί λοίμωξη. Δεν ταιριάζουν όμως όλα τα «κλειδιά» σε όλες τις «κλειδαριές», κι έτσι δεν πρέπει να ανησυχούμε ως άτομα κάθε φορά που ακούμε για μια ζωονόσο. Ωστόσο, οι έξι προαναφερόμενες ζωονόσοι, προκαλούν τεράστιες οικονομικές απώλειες και αποτελούν μόνιμη απειλή για τη ζωική παραγωγή.

Οι κτηνίατροι, γνωρίζοντας τα νοσήματα, ελέγχουν τα ζώα και, όταν είναι απαραίτητο, τα απομακρύνουν από την τροφική αλυσίδα για να προστατεύσουν τη Δημόσια Υγεία. Μερικές φορές πάλι, ακόμα και αν κάποιο νόσημα δεν προσβάλλει τον άνθρωπο, αυτός μπορεί να το μεταδώσει τυχαία με ζωικά προϊόντα σε άλλα ζώα (π.χ. με απορρίμματα κουζίνας που περιέχουν ζωικά προϊόντα) και να νοσήσουν, όπως συμβαίνει με τον αφθώδη πυρετό και την αφρικανική πανώλη των χοίρων.

Η ασφάλεια του κρέατος ξεκινά από το στάβλο — όχι από το ψυγείο του σπιτιού

Να αποφεύγονται σφαγές χωρίς κτηνιατρικό έλεγχο και να προτιμώνται προϊόντα από επίσημα ελεγχόμενα καταστήματα. Για να προστατευθεί η κτηνοτροφία, πρέπει να προλάβουμε την είσοδο των νοσημάτων.

Η πρόληψη επιτυγχάνεται με μέτρα βιοασφάλειας, όπως: περιορισμός εισόδου ζώων (περίφραξη), καραντίνα για νεοεισερχόμενα ζώα, ελεγχόμενη είσοδος και απολυμάνσεις επισκεπτών/οχημάτων, καταπολέμηση τρωκτικών, εντόμων και πτηνών και τακτικοί καθαρισμοί και απολυμάνσεις.

Για αρκετά λοιμώδη νοσήματα υπάρχουν προληπτικά εμβόλια με καλά αποτελέσματα. Ωστόσο, για συγκεκριμένες ασθένειες, όπως αυτές που αναφέρθηκαν, τα εμβόλια δεν επιτρέπονται, διότι δεν είναι απολύτως ασφαλή ή αποτελεσματικά, ούτε εξασφαλίζουν την εκρίζωση του ιού. Ο εμβολιασμός χωρίς πρόγραμμα και χωρίς παράλληλα μέτρα βιοασφάλειας δεν επαρκεί για την εξάλειψη ενός νοσήματος.

Όταν ο κτηνίατρος είναι η «ασφάλεια ζωής» της εκτροφής

Κατά διαστήματα παρατηρούνται εξάρσεις ζωονόσων λόγω μεταλλάξεων των ιών, κλιματικών αλλαγών ή ανθρώπινων παραγόντων, όπως μεταξύ άλλων η έλλειψη πόρων, η μείωση του αριθμού κτηνιάτρων ή και η χαλάρωση των μέτρων.

Ο κτηνοτρόφος που συνεργάζεται στενά με τον κτηνίατρο του κερδίζει πολλαπλά:
τα ζώα του παραμένουν υγιή, αναπτύσσονται ταχύτερα, χρειάζονται λιγότερα φάρμακα και επιβαρύνουν λιγότερο τον καταναλωτή. Πολλοί θεωρούν τον κτηνίατρο «έξοδο», αλλά στην πραγματικότητα είναι επένδυση, είναι αυτός που θα τους γλιτώσει από τα δυσάρεστα έξοδα και τις δυσάρεστες εκπλήξεις.

*Δρ.Σπύρος Κ. Κρήτας
DVM, MSc in Healthcare Management, PhD
EBVS® European Veterinary Specialist in Porcine Health Management
IFBA Certified Professional in Biorisk Management
Καθηγητής Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νοσημάτων Κτηνιατρικής, ΑΠΘ
Hon. Visiting Professor, University of Minnesota, USA

*Τη φωτογραφία παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Σπύρος Κρήτας

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Διεθνής ερευνητική ομάδα από πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα στη Δανία, το Βέλγιο, την Ισπανία, τη Σουηδία, τη Βρετανία, την Τουρκία, την Ιταλία, την Ολλανδία, την Τσεχία και τη Γαλλία συγκρότησε ένα νέο ψηφιακό σύνολο δεδομένων και χάρτη υψηλής ανάλυσης με το οδικό δίκτυο σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία γύρω στο έτος 150 μ.Χ. Τα ευρήματα της έρευνας αυξάνουν το γνωστό μήκος του δικτύου της Αυτοκρατορίας κατά περισσότερα από 100.0000 χιλιόμετρα.

Στο απόγειό της, τον δεύτερο αιώνα μ.Χ., η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία περιλάμβανε πάνω από 55 εκατομμύρια ανθρώπους. Το πλήρες οδικό δίκτυό της ωστόσο παραμένει ατελώς χαρτογραφημένο.

Οι ερευνητές δημιούργησαν το σύνολο δεδομένων Itiner-e αξιοποιώντας αρχαιολογικά και ιστορικά δεδομένα, σύγχρονους και αρχαίους χάρτες και δορυφορικές εικόνες. Το σύνολο δεδομένων περιλαμβάνει 299.171 χιλιόμετρα δρόμων, ενώ προηγούμενες εκτιμήσεις έκαναν λόγο για 188.555 χιλιόμετρα. Το προτεινόμενο οδικό δίκτυο καλύπτει σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Οι ερευνητές αποδίδουν αυτή την αύξηση στην υψηλότερη κάλυψη που υπήρξε για τους δρόμους στην Ιβηρική Χερσόνησο, την Ελλάδα και τη βόρεια Αφρική και στην προσαρμογή παλαιότερα προτεινόμενων οδικών διαδρομών, ώστε να ταιριάζουν καλύτερα στη μορφολογία των εδαφών.

Από το οδικό δίκτυο, 103.478 χιλιόμετρα (34.6%) ταξινομούνται ως κύριες οδοί και 195.693 χιλιόμετρα (65.4%) ως δευτερεύοντες δρόμοι. Ωστόσο, οι συγγραφείς διευκρινίζουν ότι η ακριβής τοποθεσία είναι γνωστή με βεβαιότητα μόνο για το 2,7% των δρόμων, ενώ το 89,8% είναι λιγότερο ακριβές και το 7,4% υποθετικό.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, υπάρχουν κενά στην τρέχουσα γνώση του οδικού δικτύου, ωστόσο το Itiner-e είναι η πιο λεπτομερής και ολοκληρωμένη ανοιχτά προσβάσιμη ψηφιοποίηση των δρόμων της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Scientific Data. Το Itiner-e είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα https://itiner-e.org/

Credit φωτογραφίας: Itiner-e

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Η συνεχής έκθεση των παιδιών στις οθόνες, η καθιστική ζωή και η μειωμένη δραστηριότητα σε εξωτερικούς χώρους έχουν οδηγήσει σε αύξηση των διαθλαστικών σφαλμάτων και ιδιαίτερα της μυωπίας με γεωμετρική πρόοδο ήδη από την προσχολική ηλικία.

«Δυστυχώς, με την αλλαγή του τρόπου ζωής των παιδιών βλέπουμε να υπάρχει μία έξαρση και μία γεωμετρική αύξηση των περιστατικών αυτών», επισημαίνει ο χειρουργός οφθαλμίατρος – παιδοφθαλμίατρος, διευθυντής του Παιδοφθαλμολογικού Ελλάδος, επισκέπτης καθηγητής Παιδοοφθαλμολογίας – Στραβισμού στο Case Western Reserve University του Κλίβελαντ των ΗΠΑ και στο Life Line Express Academy του Χονγκ Κονγκ, Νίκος Κοζέης.

«Τα παιδιά είναι εκτεθειμένα στις οθόνες, ζουν μέσα στους τοίχους, δεν δραστηριοποιούνται σε ελεύθερους χώρους και βλέπουμε ειδικά στη μυωπία, στη σχολική και την εφηβική ηλικία, να έχει πάρει μία επιδημική πλέον μορφή, η οποία ανησυχεί σε διεθνές επίπεδο τον επιστημονικό κόσμο», αναφέρει ο κ. Κοζέης σε συνέντευξή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, με αφορμή την ομιλία του με θέμα «Πότε συνταγογραφούμε γυαλιά στα παιδιά», στο 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων.

«Πρέπει να σκύψουμε στο πρόβλημα της κατάχρησης των οθονών»

«Εκείνο που πρέπει να δούμε και να σκύψουμε ως κοινωνία και επιστημονική κοινότητα είναι το πρόβλημα της κατάχρησης των οθονών. Και δεν μιλώ μόνο από πλευράς ματιών, αλλά και γενικότερα για την κουλτούρα που διαμορφώνεται στις παιδικές και εφηβικές γενιές αυτής της εποχής. Σίγουρα τα μάτια πρέπει να είναι στην πρώτη γραμμή. Βλέπουμε, δυστυχώς, να αλλάζει και η επιδημιολογία. Δεν βλέπαμε μυωπίες στα προσχολικά παιδιά, ενώ τώρα αρχίζουμε και έχουμε δείγματα από τα νήπια και μερικές φορές και νωρίτερα. Σε αυτό έχουν μεγάλο μερίδιο ευθύνης όλοι μας, αλλά πρωτίστως οι γονείς, οι οποίοι τα ωθούν σε αλόγιστη χρήση οθόνης», προσθέτει ο κ. Κοζέης.

Τα ανησυχητικά στοιχεία

Όπως αναφέρει ο κ. Κοζέης, τα στοιχεία είναι ανησυχητικά, καθώς η μυωπία αρχίζει να εμφανίζεται από την προσχολική ηλικία. «Στις προσχολικές ηλικίες κυριαρχεί κυρίως η υπερμετρωπία και ο αστιγματισμός. Στις σχολικές και εφηβικές ηλικίες έχουμε κυρίως τη μυωπία. Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι ότι εμφανίζεται μυωπία και στα προσχολικά χρόνια – περίπου στα νήπια – και αυτό είναι ανησυχητικό. Και ο λόγος που αυτό μας ανησυχεί είναι ότι, όταν αρχίσει η μυωπία νωρίς, περιμένουμε να ανέβει ψηλά, και η υψηλή μυωπία συνοδεύεται από σοβαρές οφθαλμολογικές συννοσηρότητες, όπως η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς και άλλες οφθαλμοπάθειες.

Σήμερα έχουμε, δυστυχώς, παιδιά που στα επτά τους χρόνια έχουν τρεις και τέσσερις βαθμούς μυωπίας – και ακόμη περισσότερους. Κάποτε αυτό ήταν σπάνιο. Αυτά τα μάτια είναι πιο ευαίσθητα και, επειδή εκτίθενται σε δραστηριότητες όπως το taekwondo κ.λπ., τα αποτρέπουμε, γιατί μπορεί να υπάρξουν τραυματισμοί και άλλα γεγονότα που απειλούν την όραση. Και αυτό είναι το ανησυχητικό για τη διεθνή κοινότητα», προσθέτει ο κ. Κοζέης.Η όραση είναι μοχλός της ανάπτυξης του παιδιού

Ο κ. Κοζέης σημειώνει ότι τα διαθλαστικά σφάλματα – η μυωπία, η υπερμετρωπία, ο αστιγματισμός – είναι από τις συχνότερες αιτίες διαταραχών της όρασης στην παιδική ηλικία και είναι κάτι που πρέπει να εντοπίζουμε και να αντιμετωπίζουμε εγκαίρως.

«Η όραση είναι πάρα πολύ ισχυρός μοχλός που σπρώχνει όλη την ψυχοκινητική ανάπτυξη ενός παιδιού, και όταν αυτή είναι διαταραγμένη, επηρεάζει πολλές, σχεδόν όλες, τις οπτικά καθοδηγούμενες δραστηριότητες και δεξιότητες ενός παιδιού. Έτσι, λοιπόν, κάτι πάρα πολύ σημαντικό είναι οι προληπτικοί έλεγχοι στην προσχολική ηλικία – και μάλιστα επαναλαμβανόμενοι, γιατί το παιδί αλλάζει συνεχώς κάθε χρόνο, οπότε πρέπει να το παρακολουθούμε», εξηγεί ο κ. Κοζέης.

Ποια παιδιά χρειάζονται γυαλιά;

«Όλα τα παιδιά στην προσχολική ηλικία έχουν κάποιες μικρές διαθλαστικές ανωμαλίες – “σφάλματα” καλύτερα – τα οποία είναι μέσα στη φυσική εξέλιξη της όρασης στην περίοδο της ανάπτυξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα χρειάζονται γυαλιά. Αυτά που λέμε εμείς, στη δική μας γλώσσα, “κλινικά σημαντικά διαθλαστικά σφάλματα”, που θέλουν συνταγογράφηση γυαλιών, είναι σε ποσοστό μικρότερο, γύρω στο 6 με 8% των παιδιών», σημειώνει ο κ. Κοζέης και προσθέτει:

«Εκείνο που πρέπει να ξέρει ο κόσμος είναι ότι ο πρώτος έλεγχος μπορεί να γίνει στο μαιευτήριο, για να αποκλείσουμε εάν υπάρχουν οργανικές βλάβες που πρέπει να αντιμετωπιστούν άμεσα. Αν δεν ανησυχήσει κάτι τον γονιό ή τον παιδίατρο, μία καλή ηλικία για έλεγχο είναι γύρω στα τρία χρόνια του παιδιού, και μετά ο έλεγχος πρέπει να επαναληφθεί δύο ή τρεις φορές μέχρι το παιδί να πάει στο σχολείο. Στη συνέχεια, αν υπάρχει κάποιο πρόβλημα μέσα στη σχολική ζωή του, αν εμφανίσει μυωπία και φοράει γυαλιά, θα πρέπει να παρακολουθείται».

Ο κ. Κοζέης επισημαίνει ότι πιο υποψιασμένοι πρέπει να είναι οι γονείς που φορούν γυαλιά – όταν δηλαδή υπάρχει κληρονομικότητα – αλλά και οι γονείς παιδιών που γεννήθηκαν πολύ πρόωρα ή έχουν άλλες ιδιαιτερότητες, αναπτυξιακές διαταραχές ή σύνδρομα. Αυτά τα παιδιά έχουν σε πολύ υψηλό ποσοστό διαθλαστικά σφάλματα και, στα αναπτυξιακά προβλήματα που έχουν, προστίθεται και το πρόβλημα της όρασης που τα αποδιοργανώνει. Ενώ, αντίθετα, εάν διορθωθεί η όραση, βελτιώνονται γενικότερα.

Πώς αντιλαμβάνονται οι γονείς ότι το παιδί δεν βλέπει καλά;

«Μέσα από τις συμπεριφορές τους ή από τους προληπτικούς ελέγχους βλέπουμε ότι παιδιά έχουν μειωμένη όραση για την ηλικία τους. Κάθε ηλικία έχει δικά της σκορ. Υπάρχουν παιδιά με μειωμένη όραση που προσπαθούν να υιοθετήσουν στρατηγικές – όπως να στραβίζουν, να κρατούν το κεφάλι τους παράξενα ή να μισοκλείνουν τα μάτια. Αυτό υποψιάζει τους γονείς και τους παιδιάτρους. Εμείς τα ελέγχουμε, το διαπιστώνουμε, μετράμε τα διαθλαστικά σφάλματα και τους δίνουμε γυαλιά. Το πολύ σημαντικό είναι ότι ένα παιδί που πραγματικά χρειάζεται γυαλιά, δεν χρειάζεται κανείς να το πιέσει – το αντιλαμβάνεται, βλέπει τη διαφορά και τα χρησιμοποιεί μόνο του», αναφέρει ο κ. Κοζέης.

Οι διαθλαστικές επεμβάσεις και οι φακοί επαφής

Όσον αφορά τις διαθλαστικές επεμβάσεις με λέιζερ που γίνονται σε ενήλικες για να “σβήσουν” οι βαθμοί του διαθλαστικού σφάλματος, ο κ. Κοζέης σημειώνει ότι αυτές δεν γίνονται σε παιδιά, πλην σπανίων εξαιρέσεων, και κυρίως σε παιδάκια με ειδικές ανάγκες, που δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν γυαλιά ή φακούς επαφής.

«Οι διαθλαστικές επεμβάσεις σε παιδιά δεν επιτρέπονται, γιατί τα μάτια των παιδιών και η όραση βρίσκονται σε δυναμική αναπτυξιακή τροχιά, οπότε δεν μπορεί κανείς να προβλέψει τι να διορθώσει. Και τώρα βλέπουμε, δυστυχώς, και σε ενηλίκους εξελισσόμενη μυωπία και μετά τα 18 χρόνια, ενώ και τα ηλικιακά όρια για διαθλαστικές επεμβάσεις με λέιζερ έχουν ανέβει», αναφέρει ο κ. Κοζέης.

Όσον αφορά τους φακούς επαφής, λέει ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν κυρίως στην εφηβική ηλικία, λόγω δραστηριοτήτων, π.χ. αθλητικών, που δυσκολεύουν τη χρήση γυαλιών.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Αγγέλα Φωτοπούλου