Παρά τη δωρεάν εφαρμογή του εμβολιασμού κατά του HPV (ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων που ενοχοποιείται για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας) σε κορίτσια και αγόρια άνω των 9 ετών, η εμβολιαστική κάλυψη στη χώρα μας παραμένει χαμηλή.

Ενώ το υπουργείο Υγείας, υιοθετώντας τους στόχους του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, έχει θέσει ως βασική του επιδίωξη να έχει εμβολιαστεί μέχρι το 2030 το 90% των κοριτσιών ηλικίας μέχρι 15 ετών, σήμερα, 16 χρόνια μετά την εισαγωγή του εμβολίου κατά του HPV στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, η εμβολιαστική κάλυψη βρίσκεται στο 43,8%.

Ο καθηγητής Μαιευτικής- Γυναικολογίας του ΑΠΘ, πρόεδρος της Ελληνικής HPV Εταιρείας , Θεόδωρος Αγοραστός επισημαίνει ότι κατά το τελευταίο χρονικό διάστημα υπήρξαν εξελίξεις ως προς τις αποφάσεις της Πολιτείας – μέσω εφαρμογής του Εθνικού Προγράμματος για την Πρόληψη «Σπύρος Δοξιάδης» -, όσον αφορά στην προσπάθεια για πρόληψη ή και εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου  μήτρας στην χώρα μας.
«Η δημοσίευση των σχετικών Κοινών Υπουργικών Αποφάσεων (ΚΥΑ), η έναρξη και κατά ένα μέρος η εφαρμογή του Προγράμματος “ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ” του υπουργείου Υγείας, με δράσεις για την πρόληψη των καρκίνων μαστού, τραχήλου και παχέος εντέρου, ανοίγει επιτέλους μια προοπτική για εφαρμογή και στην Ελλάδα ενός οργανωμένου Εθνικού Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου. Παρότι οι εξελίξεις αυτές είναι βεβαίως κατ’ ουσίαν θετικές, υπάρχουν εν τούτοις αρκετά θέματα αμφιλεγόμενα, ασαφή, προς συζήτηση κλπ., με αποτέλεσμα να προκύπτει και πάλι, δυστυχώς, καθυστέρηση ως προς την εφαρμογή των διαδικασιών, οι οποίες ήδη ψηφίστηκαν και αποφασίστηκαν από την Πολιτεία. Ιδιαίτερα, μάλιστα, όσον αφορά στον καρκίνο τραχήλου μήτρας, καθίσταται σαφές ότι η άμεσα ενδιαφερόμενη Ελληνική HPV Εταιρεία είναι επιβεβλημένο να λάβει θέση επί των θεμάτων αυτών, πολύ περισσότερο επειδή σήμερα το ζήτημα της πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου μήτρας εντάσσεται στην παγκοσμίως εξελισσόμενη εντατική προσπάθεια για την εξάλειψη της νόσου αυτής, με βάση τις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής», σημειώνει ο κ Αγοραστός.
Για τα θέματα αυτά το Διοικητικό Συμβούλιο και η Συμβουλευτική Επιτροπή της Ελληνικής HPV Εταιρείας συνέταξαν ένα κείμενο θέσεων της Εταιρείας, το οποίο απεστάλη στην ηγεσία του υπουργείου Υγείας, καθώς και στον εκπρόσωπο του Γραφείου του Π.Ο.Υ. στην Ελλάδα.
«Μένει να ελπίσουμε ότι τα θέματα που εκκρεμούν θα διευθετηθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα, ιδιαίτερα τώρα που φθάνουμε κοντά στο ζητούμενο, δηλαδή την τελική ενεργοποίηση της Πολιτείας, έτσι ώστε ακολουθώντας τις οδηγίες του Π.Ο.Υ. και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να πετύχουμε και στην Ελλάδα, περίπου σε 2-3 δεκαετίες, την εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας και πιθανόν και άλλων HPV-σχετιζόμενων καρκίνων», προσθέτει ο κ. Αγοραστός.

Το κείμενο θέσεων της Ελληνικής HPV Εταιρείας
Στο κείμενο θέσεων της Ελληνικής HPV Εταιρείας σημειώνεται ότι: «Είναι πολύ θετική η όλη προσπάθεια που ανέλαβε η Ελληνική Πολιτεία κατά τα τελευταία έτη με στόχο την ελάττωση της επίπτωσης και της θνησιμότητας του καρκίνου τραχήλου μήτρας στον γυναικείο πληθυσμό της χώρας. Η έγκαιρη υιοθέτηση και εφαρμογή του HPV εμβολιασμού στην Ελλάδα καθώς και η προσπάθεια, για πρώτη φορά, της οργάνωσης ενός Εθνικού Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου των γυναικών για την πρόληψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας, αποτελούν τα αναγκαία μέτρα για να συμπορευθεί η χώρα στην παγκόσμια προσπάθεια για εξάλειψη αυτής της νόσου. Προς τον σκοπό αυτόν, βέβαια, και πάντα σε συντονισμό με τις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι δόκιμο οι θετικές αυτές πρωτογενείς αποφάσεις να συνοδευτούν και από επιπλέον διευθετήσεις, πολλές εκ των οποίων είναι δυνατόν να τακτοποιηθούν άμεσα, άλλες δε εν ευθέτω χρόνω».
Στο κείμενο θέσεων αναφέρονται τα εξής:
1. Είναι πολύ θετική η δωρεάν εφαρμογή του HPV-εμβολιασμού σε κορίτσια και αγόρια >9 ετών στην Ελλάδα. Αναγκαία η επέκταση της δωρεάν χορήγησης σε ενήλικες έως 26 ετών και η επέκταση της ένδειξης εμβολιασμού – χωρίς αποζημίωση – και σε ενήλικες έως 45 ετών.
2. Η εμβολιαστική κάλυψη μέχρι σήμερα είναι χαμηλή και αρκετά μακριά από τον επιδιωκόμενο στόχο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ΕΕ), δηλ. να έχει εμβολιαστεί μέχρι το 2030 το 90% των κοριτσιών <15 ετών.
3. Αναγκαία η λήψη μέριμνας εκ μέρους της Πολιτείας για την υποχρεωτική, κατά τον εμβολιασμό, ηλεκτρονική συμπλήρωση του Μητρώου Εμβολιασμών και του Ηλεκτρονικού Βιβλιαρίου Υγείας Παιδιού.
4. Αναγκαία η επίσημη, εκ μέρους της Πολιτείας, σωστή ενημέρωση του ευρέος κοινού και ιδιαίτερα των γονέων και των εφήβων για τη σημασία και τα πολλαπλά οφέλη του HPV εμβολιασμού, με στοχευμένες προσπάθειες επικοινωνίας και προβολής για την προώθησή του.
5. Αναγκαία η πλήρης συμμόρφωση προς τις πρόσφατες συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης για την επίτευξη του στόχου του ΠΟΥ και της ΕΕ.
6. Είναι πολύ θετική η επιδίωξη εφαρμογής ενός λεγόμενου Εθνικού Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου για καρκίνο τραχήλου μήτρας για πρώτη φορά στην Ελλάδα, και μάλιστα με ψηφιακή υποστήριξη.
7. Το αναφερόμενο, βέβαια, σήμερα ως Εθνικό Πρόγραμμα Προσυμπτωματικού Ελέγχου είναι μόνο μια ΔΡΑΣΗ Δημόσιας Υγείας, με περιορισμένη διάρκεια και περιορισμένη χρηματοδότηση.
8. Στο πλαίσιο αυτής της Δράσης, είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί μέχρι το 2030 ο επιδιωκόμενος στόχος του ΠΟΥ και της ΕΕ, δηλ. να συμμετάσχει μέχρι το 2030 σε προσυμπτωματικό έλεγχο με HPV DNA testing το 70-90% των επιλέξιμων γυναικών.
9. Λόγω της συνεχώς αυξανόμενης εμβολιαστικής κάλυψης, δε φαίνεται να πληρούνται πλέον τα κριτήρια για ένδειξη εφαρμογής ενός Εθνικού Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου για καρκίνο τραχήλου μήτρας σε νέες γυναίκες (τουλάχιστον <25 ετών).
10. Σε ένα μελλοντικό πλήρες Εθνικό Πρόγραμμα Προσυμπτωματικού Ελέγχου για καρκίνο τραχήλου μήτρας είναι σκόπιμο να ενσωματωθεί η αποδεκτή από τον ΠΟΥ και την ΕΕ μέθοδος της αυτοδειγματοληψίας (self-sampling) για την διενέργεια HPV DNA testing.
11. Δεν πρέπει να αποκλειστούν οι Μαίες από την δυνατότητα λήψης των κολποτραχηλικών επιχρισμάτων από τις γυναίκες για διενέργεια HPV DNA test.
12. Η εφαρμογή της αυτοδειγματοληψίας (self-sampling) για τις γυναίκες που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές είναι πιο αποτελεσματική, αποδεκτή και φθηνή, σε σύγκριση με την αποστολή των Κινητών Μονάδων Υγείας.
13. Δεν είναι σαφής ο ρόλος (αν υπάρχει) της κάθε ΥΠΕ ως δημόσιου φορέα, υπευθύνου για όλες τις μικρές ή μεγάλες δημόσιες Μονάδες Φροντίδας Υγείας, όσον αφορά στην κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού της κάθε περιφέρειας μέσω συμμετοχής στη Δράση.
14. Δεν υπάρχουν σαφείς οδηγίες, όσον αφορά στις υποχρεωτικές συνθήκες κατά την μεταφορά των δειγμάτων από την Μονάδα Φροντίδας Υγείας, όπου έγινε η λήψη, έως το Εργαστήριο, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η κατάσταση και η ποιότητα του προς εξέταση υλικού.
15. Είναι πολύ θετικό ότι όλες οι διενεργούμενες πράξεις στο πλαίσιο της Δράσης είναι δωρεάν για τις γυναίκες. Είναι επίσης θετικό το ότι ο αριθμός των Μοριακών Εργαστηρίων για όλη τη χώρα διατηρήθηκε σχετικά μικρός και ότι επιλέχθηκαν προδιαγραφές για HPV DNA tests εγκεκριμένα από διεθνείς οργανισμούς (ορισμένες όχι πλήρως δικαιολογημένες).
16. Η έλλειψη πλήρους και λεπτομερούς ενημέρωσης των Επαγγελματιών Υγείας από την Πολιτεία και η σύγχυση ως προς τις προδιαγραφές, τις αρμοδιότητες εκτέλεσης ιατρικών πράξεων και τις οικονομικές διευθετήσεις, ευθύνονται για την μικρή, μέχρι σήμερα, ανταπόκριση των Επαγγελματιών Υγείας στην Πρόσκληση της Δράσης.
17. Προτείνεται η σύσταση ενός Συντονιστικού Οργάνου/Φορέα για την πληρέστερη εποπτεία, συντονισμό, παρακολούθηση και αξιολόγηση των δράσεων των Προγραμμάτων HPV-εμβολιασμού και Προσυμπτωματικού Ελέγχου για την εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας.
18. Απαιτείται η ανάπτυξη σύγχρονων δημόσιων Ογκολογικών Κέντρων που να καλύπτουν τις ανάγκες για ολοκληρωμένη θεραπευτική αντιμετώπιση και ανακουφιστική φροντίδα των γυναικών με καρκίνο τραχήλου μήτρας σε όλη την επικράτεια.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Να μην αμελούμε να κάνουμε τα προγραμματισμένα εμβόλια, είτε αυτά που πρέπει να γίνονται σε ετήσια βάση, είτε αυτά για τα οποία πρέπει να γίνουν αναμνηστικές δόσεις, επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο παθολόγος- λοιμωξιολόγος, διευθυντής- ΕΣΥ στην Α’ Παθολογική Κλινική του ΑΧΕΠΑ, Παναγιώτης Κολλάρας.

Από τον Οκτώβριο ξεκινούν οι εμβολιασμοί κατά της γρίπης, που γίνονται σε ετήσια βάση, ενώ από φέτος, βάσει του άρθρου 47 του 5102/2024 νόμου, προβλέπεται να γίνονται στα φαρμακεία, από πιστοποιημένους φαρμακοποιούς, όλα τα εμβόλια του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών Ενηλίκων (ΕΠΕΕ) και του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών κατά του κορονοϊού, εξαιρουμένων των ανοσοκατασταλμένων ασθενών για τα εμβόλια ζώντων εξασθενημένων ιών και των εγκύων για όλα τα εμβόλια, πλην του εμβολίου της γρίπης.
Ωστόσο, ενώ οι εμβολιασμοί του ΕΠΕΕ γίνονται ήδη στα φαρμακεία, οι εμβολιασμοί κατά της Covid δεν έχουν αρχίσει ακόμη, όπως επισημαίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο πρόεδρος τους Συνεταιρισμού Φαρμακοποιών (ΣΥ.ΦΑ.) Θεσσαλονίκης, Γιώργος Κιοσές. Ο λόγος για τον οποίο καθυστερεί ο εμβολιασμός κατά της Covid-19 , όπως αναφέρουν τόσο ο κ. Κιοσές όσο και ο πρόεδρος του Φαρμακευτικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης (ΦΣΘ), Διονύσης Ευγενίδης, είναι ότι πρέπει να λυθούν κάποια διαδικαστικά θέματα που αφορούν τη μεταφορά των συγκεκριμένων εμβολίων αλλά και την ενημέρωση σχετικά με το κάθε πότε πρέπει να γίνονται. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του κ. Κιοσέ, ο εμβολιασμός κατά της Covid μελλοντικά θα γίνεται σε ετήσια βάση, με επικαιροποιημένα εμβόλια, όπως γίνεται και ο εμβολιασμός κατά της γρίπης. Να σημειωθεί ότι όταν αρχίζουν να γίνονται στα φαρμακεία οι εμβολιασμοί κατά του κορονοϊού. οι πολίτες θα πρέπει να πληρώσουν 5 ευρώ.

Δωρεάν εμβολιασμοί κατά της γρίπης στα Δημοτικά Ιατρεία δήμου Θεσσαλονίκης

Τη δυνατότητα δωρεάν συνταγογράφησης και εμβολιασμού έναντι του ιού της γρίπης παρέχει ο δήμος Θεσσαλονίκης σε ενήλικες και ομάδες υψηλού κινδύνου. Το πρόγραμμα, το οποίο απευθύνεται σε κατοίκους και δημότες του δήμου Θεσσαλονίκης, εντάσσεται στο πλαίσιο των δράσεων των Δημοτικών Ιατρείων (Τμήμα Προστασίας και Προαγωγής της Δημόσιας Υγείας της Διεύθυνσης Κοινωνικής Προστασίας και Δημόσιας Υγείας) και με στόχο την πρόληψη και προαγωγή της Δημόσιας Υγείας. Η δράση θα πραγματοποιηθεί από τους ιατρούς και το παραϊατρικό προσωπικό στον χώρο των Δημοτικών Ιατρείων του δήμου Θεσσαλονίκης από 7/10/2024 έως 15/11/2024 μετά από τηλεφωνικό ραντεβού (Καραϊσκάκη 4 Τριανδρία, τηλέφωνα 2313318644, 2313318643). Απαραίτητη προϋπόθεση κατά την προσέλευση να είναι γνωστός ο αριθμός του ΑΜΚΑ.
Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού Ενηλίκων, το εμβόλιο κατά της γρίπης γίνεται σε μία δόση και συνιστάται να το κάνουν άτομα άνω των 60 ετών, καθώς και ενήλικες18-56 ετών που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου με συνοδές ιατρικές καταστάσεις ή άλλες ενδείξεις. Ο ΦΣΘ για την περίοδο 2023-2024 είχε παραγγείλει στον ΣΥ.ΦΑ Θεσσαλονίκης περίπου 300.000 αντιγριπικά εμβόλια και επίσης μεγάλο αριθμό από τις ιδιωτικές φαρμακαποθήκες του νομού Θεσσαλονίκης, ενώ σύμφωνα με εκτιμήσεις την περίοδο 2024-2025. ο αριθμός αυτός αναμένεται να φτάσει στις 350.000.

Λίγα φέτος τα κρούσματα κορονοϊού

Όσον αφορά τον εμβολιασμό κατά του κορονοϊού, χορηγείται μία δόση του επικαιροποιημένου μονοδύναμου εμβολίου σε άτομα ηλικίας άνω των 60 καθώς και σε ενήλικες αυξημένου κινδύνου με έναν ή περισσότερους επιβαρυντικούς παράγοντες ή χρόνια νοσήματα. Το ελάχιστο προτεινόμενο διάστημα από προηγούμενο εμβολιασμό ή νόσηση, για τον εμβολιασμό με το επικαιροποιημένο μονοδύναμο εμβόλιο για την χρονική περίοδο 2024-2025 είναι τουλάχιστον τρεις μήνες. Το εμβόλιο κατά του κορονοϊού μπορεί να χορηγηθεί ακόμη και την ίδια ημέρα με το αντιγριπικό εμβόλιο, αλλά σε διαφορετικά ανατομικά σημεία- όπως και οποιαδήποτε άλλη μέρα πριν και μετά το αντιγριπικό εμβόλιο.
«Φέτος έχουμε λίγα κρούσματα κορονοϊού, αλλά δεν ξέρουμε πώς θα εξελιχθεί αυτό. Δεν έχουμε κάτι ιδιαίτερο. Τα εμβόλια για τον κορονοϊό εξακολουθούν να γίνονται στα νοσοκομεία και στους ιδιώτες γιατρούς, όπως γινόταν μέχρι τώρα και από φέτος θα αρχίσουν να γίνονται και στα φαρμακεία», αναφέρει ο κ. Κολλάρας.

Οι πρώτοι εμβολιασμοί κατά της ευλογιάς των πιθήκων στο ΑΧΕΠΑ

Στο ΑΧΕΠΑ βρίσκεται το μοναδικό στη Βόρεια Ελλάδα εμβολιαστικό κέντρο κατά της ευλογιάς των πιθήκων mpox και οι εμβολιασμοί άρχισαν να γίνονται από την περασμένη εβδομάδα στις ομάδες που συνιστάται. Όπως αναφέρει ο κ. Κολλάρας, ήδη την περασμένη εβδομάδα 10 ενδιαφερόμενοι έκλεισαν ραντεβού για να εμβολιαστούν κατά της ευλογιάς των πιθήκων. Ο εμβολιασμός γίνεται σε δύο δόσεις με διαφορά τεσσάρων εβδομάδων μεταξύ της χορήγησης των δόσεων.
Να σημειωθεί ότι το εμβόλιο αυτά δεν συνιστάται για τον γενικό πληθυσμό αλλά, σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, συνιστάται για άτομα ηλικίας 18 ετών και άνω που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο μόλυνσης από τον ιό ευλογιάς mpox και ανήκουν στις παρακάτω κατηγορίες υψηλού κινδύνου:
Πριν την έκθεση
Άνδρες που έχουν σεξουαλική επαφή με άνδρες (MSM), άνδρες που έχουν σεξουαλική επαφή με άνδρες και γυναίκες, άτομα τρανς, μη δυαδικά άτομα. Όλα τα άτομα από τις παραπάνω ομάδες θεωρούνται αυξημένου κινδύνου αν έχουν πρόσφατο ιστορικό πολλαπλών ερωτικών συντρόφων, ή έχουν νοσήσει από κάποιο σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα τους τελευταίους 3 μήνες.
Επαγγελματίες υγείας και φροντίδας οι οποίοι εργάζονται σε χώρους ή σε συνθήκες με αυξημένο κίνδυνο έκθεσης στον ιό της ευλογιάς τύπου mpox (π.χ. εργαστήρια, ειδικές μονάδες, εμβολιαστικά κέντρα, αποστολές σε περιοχές με αυξημένο κίνδυνο μόλυνσης από τον ιό ευλογιάς τύπου mpox κλπ.).
Άτομα που συμμετέχουν σε ανθρωπιστικές αποστολές, άτομα που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου, άτομα που επισκέπτονται συγγενείς και φίλους τα οποία ταξιδεύουν σε περιοχές των χωρών που είναι επηρεαζόμενες (ο κατάλογος των περιοχών των χωρών επικαιροποιείται από τον ΕΟΔΥ και είναι διαθέσιμος στην ιστοσελίδα του). Επίσης, άτομα που επιθυμούν να εμβολιαστούν για προσωπικούς λόγους καθώς και για ειδικές συνθήκες (πχ. μακρόχρονη παραμονή σε χώρες όπου αναφέρονται κρούσματα mpox) και που δεν περιλαμβάνονται στις προαναφερθείσες κατηγορίες.
Μετά την έκθεση
Άτομα τα οποία έχουν έρθει σε στενή σωματική επαφή με επιβεβαιωμένο κρούσμα του ιού της ευλογιάς τύπου mpox συμπεριλαμβανομένων και των ατόμων που κατοικούν στο ίδιο οικογενειακό περιβάλλον. Το εμβόλιο θα πρέπει να χορηγείται το συντομότερο δυνατό, κατά προτίμηση εντός 4 ημερών από την έκθεση. Εμβολιασμός μέχρι και 14 ημέρες μετά από την έκθεση συνιστάται επίσης γιατί μπορεί να προσφέρει προστασία. Εμβολιασμός γίνεται μόνον εφόσον το άτομο σε στενή επαφή με το κρούσμα δεν έχει αναπτύξει συμπτώματα.
Μεταξύ των ατόμων που ανήκουν στις παραπάνω κατηγορίες, ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο εμβολιασμός των ανοσοκατασταλμένων ατόμων.

Αγγέλα Φωτοπούλου / ΑΠΕ-ΜΠΕ