Το φιλί δεν ξεκίνησε με τους ανθρώπους, αλλά με τα πρωτεύοντα θηλαστικά, προγόνους των μεγάλων πιθήκων, πριν από περίπου 20 εκατομμύρια χρόνια, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε σήμερα.

Ερευνητές του πανεπιστημίου της Οξφόρδης και του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Φλόριντα θέλησαν να εξετάσουν πότε ξεκίνησαν τα φιλιά, με δεδομένο ότι από εξελικτικής άποψης δεν έχουν κανένα όφελος και ενδέχεται να μεταδίδουν και ασθένειες. Ωστόσο οι άνθρωποι, οι χιμπατζήδες, οι ουρακοτάγκοι, οι μπονόμπο και οι γορίλες φιλιούνται, κάτι που υποδεικνύει ότι πρόκειται για μια συνήθεια την οποία κληρονόμησαν από έναν κοινό τους πρόγονο.

Οι επιστήμονες στην έρευνα συνδύασαν παρατηρήσεις της συμπεριφοράς των πρωτευόντων θηλαστικών με δεδομένα για τις εξελικτικές σχέσεις, προκειμένου να γυρίσουν πίσω τον χρόνο και να προσπαθήσουν να χρονολογήσουν το πρώτο φιλί. Οι επιστήμονες όρισαν το φιλί ως τη «μη επιθετική επαφή στόμα με στόμα που δεν περιλαμβάνει μεταφορά τροφής». Αυτός ο ορισμός περιλαμβάνει σεξουαλικά φιλιά καθώς και πλατωνικά φιλιά, όπως αυτά μεταξύ μελών της οικογένειας ή σε φιλικούς χαιρετισμούς.

«Χρησιμοποιήσαμε αυτόν τον ορισμό για να εξετάσουμε δημοσιευμένες επιστημονικές εργασίες, αναζητώντας παρατηρήσεις φιλιών στην ομάδα των μαϊμούδων και των πιθήκων που εξελίχθηκαν στην Αφρική, την Ασία και την Ευρώπη. Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι κάποιες μαϊμούδες και οι περισσότεροι πίθηκοι έχει παρατηρηθεί ότι φιλιούνται», εξήγησε η επικεφαλής συντάκτης της μελέτης δρ. Ματίλντα Μπριντλ του τμήματος Βιολογίας της Οξφόρδης.

«Συνδυάσαμε αυτά τα δεδομένα με πληροφορίες σχετικά με τις εξελικτικές σχέσεις μεταξύ διαφορετικών ειδών, σε αυτό που είναι γνωστό ως φυλογενετική συγκριτική ανάλυση. Αυτή η τεχνική μάς επέτρεψε να μοντελοποιήσουμε την εξελικτική ιστορία του φιλιού και να διερευνήσουμε εάν ήταν πιθανό να είχαν τη συνήθεια αυτοί οι πρόγονοι διαφορετικών ομάδων ειδών», πρόσθεσε η Μπριντλ.

Με βάση τα στοιχεία αυτά «εφαρμόσαμε μια προσέγγιση μοντελοποίησης που μας επέτρεψε να προσομοιώσουμε διαφορετικά εξελικτικά σενάρια» και, αφού εκτέλεσαν εκατομμύρια φορές το μοντέλο, οι επιστήμονες υπολόγισαν ότι το πρώτο φιλί χρονολογείται από 21,5 έως 16,9 εκατομμύρια χρόνια πριν.

Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Evolution and Human Behavior. Το πώς προέκυψε το φιλί παραμένει θέμα συζήτησης, όπως και το γιατί συνεχίζεται αυτή η πρακτική. «Κάποιοι υποστηρίζουν ότι το σεξουαλικό φιλί είναι ένας χρήσιμος τρόπος αξιολόγησης της ποιότητας ή της καταλληλότητας ενός συντρόφου», σημείωσε η Μπριντλ.

«Εναλλακτικά, το φιλί θα μπορούσε να είναι ένα είδος προκαταρκτικού παιχνιδιού, που αυξάνει τη σεξουαλική διέγερση και ενισχύει την πιθανότητα γονιμοποίησης», πρόσθεσε. Τα πλατωνικά φιλιά, σύμφωνα με την ίδια, χρησιμοποιούνται για να ενισχύσουν τους κοινωνικούς δεσμούς.

Η έρευνα αυτή έριξε φως και στη συμπεριφορά των Νεάντερταλ. Προηγούμενη μελέτη έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι (homo sapiens) και οι Νεάντερταλ μοιράζονταν ένα κοινό στοματικό μικρόβιο για πολύ καιρό αφού τα δύο είδη διαχωρίστηκαν. Για να συμβεί αυτό, το μικρόβιο έπρεπε να είχε μεταφερθεί μεταξύ των δύο ειδών. Με άλλα λόγια Νεάντερταλ και σύγχρονοι άνθρωποι αντάλλασσαν σάλιο.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Στο Μπελέμ της Βραζιλίας, στην καρδιά της (οικολογικά απειλούμενης) Αμαζονίας, «πνεύμονα του πλανήτη», πραγματοποιείται αυτό τον μήνα η 30ή παγκόσμια συνάντηση κορυφής για την κλιματική αλλαγή του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών COP30.

Στις παραμονές της Διάσκεψης, λες κι ο Θεός ο ίδιος ήθελε να στείλει ένα μήνυμα στους ηγέτες του κόσμου μας, αλλά και σε όσους επιμένουν να αρνούνται την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή και την ίδια την επιστήμη, έστειλε έναν τρομερό ανεμοστρόβιλο να κατεδαφίσει το 90% μιας ολόκληρης βραζιλιάνικης πόλης, του Rio Bonito do Iguacu https://www.france24.com/en/live-news/20251108-tornado-kills-six-wrecks-town-in-brazil. Αλλά και στο ίδιο το Μπελέμ έχει ήδη εγκατασταθεί για τα καλά το «κλιματικό χάος», τις συνέπειες του οποίου πολλαπλασιάζουν η φτώχεια και οι εκρηκτικές ανισότητες https://reporterre.net/Le-chaos-climatique-sevit-deja-a-Belem-ville-hote-de-la-COP30.

Στην άλλη άκρη του κόσμου, οι αρχές στο Ιράν προειδοποιούν εξάλλου ότι ίσως χρειαστεί η εκκένωση της πρωτεύουσας Τεχεράνης, μιας πόλης 10 εκατομμυρίων κατοίκων, εξαιτίας μια ιστορικά πρωτοφανούς ξηρασίας και λειψυδρίας.

Στα λόγια όλοι (μείον 2) συμφωνούν, όχι όμως στις πράξεις

Μια έκθεση του ΟΗΕ που δόθηκε στη δημοσιότητα προτού αρχίσουν οι εργασίες της Διάσκεψης τονίζει ότι, ακόμα κι αν τηρηθούν οι υποσχέσεις των διαφόρων κυβερνήσεων, η θερμοκρασία του πλανήτη θα αυξηθεί κατά 2,3 με 2,5 βαθμούς πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, δηλαδή ένα βαθμό πάνω από τη βασική επιδίωξη της συμφωνίας των Παρισίων, με την οποία όλα τα κράτη του κόσμου συμφώνησαν να δράσουν για τον περιορισμό της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Πρόσφατα αποχώρησαν από τη συμφωνία οι ΗΠΑ του Τραμπ και η Αργεντινή του ακροδεξιού Μίλεϊ, ισχυριζόμενες ότι δεν υπάρχει ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή και πάντως, υπάρχει ή όχι, δεν πρέπει να μπαίνει κανένα εμπόδιο, οικολογικής ή άλλης υφής στη δράση των επιχειρήσεων.

Με το γνωστό μάλιστα στυλ του, αν μπορεί κανείς να το ονομάσει έτσι, ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών απέλυσε ένα σωρό μετεωρολόγους και κλιματολόγους, προκαλώντας προβλήματα ακόμα και στην πρόγνωση του καιρού. Μένουν όμως όλες οι υπόλοιπες χώρες του πλανήτη. Είναι ίσως το μόνο ζήτημα στο οποίο όλα σχεδόν τα κράτη του κόσμου μας έχουν συμφωνήσει, ακόμα και τα πιο εχθρικά μεταξύ τους, έστω και αν οι κυβερνήσεις τους, δυστυχώς, πόρω απέχουν από το να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις που τους αναλογούν.

Μία δεκαετία μετά τη συμφωνία των Παρισίων, μόνο ένα τρίτο των κρατών που τη συνομολόγησαν έχουν υποβάλλει νέα σχέδια, τις λεγόμενες Εθνικά Καθορισμένες Συμβολές (NDC) στο πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον (UNEP) παρά το γεγονός ότι η υποβολή αυτή συνιστά, σύμφωνα με το διεθνές Δικαστήριο νομική τους υποχρέωση. Με τα υπάρχοντα εθνικά σχέδια και εφόσον εκπληρωθούν, η θερμοκρασία του πλανήτη θα ανέβει στους 2,6 έως 2,8 βαθμούς πάνω από την προβιομηχανική εποχή, δηλαδή ένα βαθμό πάνω από τον στόχο των Παρισίων, κι «όποιον πάρει ο Χάρος», πιθανώς τελικά και όλους τους ελάχιστα Sapiens Homo. Ήδη, πρακτικά όλες οι ήπειροι δοκιμάζουν στο πετσί τους και πολύ οδυνηρά αυξήσεις θερμοκρασίας που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κατακλυσμιαία αποτελέσματα.

Επιπλέον το φαινόμενο δεν είναι ούτε γραμμικό, ούτε αντιστρέψιμο. Σε ένα σημείο, που η επιστήμη αδυνατεί να προβλέψει με ακρίβεια, μπορούμε να μπούμε σε «κατακλυσμιαίες καταστάσεις», με τη Γη να μετατρέπεται σε διαρκώς θερμαινόμενο θερμοκήπιο και ολόκληρες περιοχές να γίνονται μη κατοικήσιμες. Η κλιματική αλλαγή δεν περιμένει εξάλλου τα τέλη του αιώνα για να εκδηλωθεί. Η περσινή χρονιά ήταν η πιο θερμή στα χρονικά, ενώ η παγκόσμια μέση θερμοκρασία ξεπέρασε για πρώτη φορά τον ενάμιση βαθμό Κελσίου πάνω από τη θερμοκρασία πριν τη βιομηχανική επανάσταση.

«Χρόνια από χονδροειδώς ανεπαρκή δράση των πλουσιότερων εθνών και συνεχής κλιματική παραπλάνηση, εξαπάτηση και κωλυσιεργία από τα μεγάλα συμφέροντα που συνδέονται με τα ορυκτά καύσιμα, είναι άμεσα υπεύθυνες για το πως φτάσαμε εδώ!», λέει ένας κλιματικός επιστήμονας https://www.commondreams.org/news/nationally-determined-contributions .

Λούλα: Όχι στον κλιματοσκεπτικισμό!

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες υπογράμμισε στην εναρκτήρια ομιλία του ότι ο πλανήτης απέτυχε να περιορίσει την κλιματική υπερθέρμανση στον 1,5°C και κάλεσε τους παρόντες εκπροσώπους και αρχηγούς κρατών να περάσουν στη δράση. «Δεν είναι πια ο καιρός της διαπραγμάτευσης. Κάθε κλάσμα βαθμού αύξηση σημαίνει περισσότερη πείνα, περισσότερες μετακινήσεις πληθυσμών, περισσότερες απώλειες, ιδίως γι’ αυτούς που είναι λιγότερο υπεύθυνοι», τόνισε ο γγ του ΟΗΕ. Απέναντι στον «κλιματοσκεπτικισμό» η COP30 πρέπει να αγωνιστεί εναντίον των εξτρεμιστών, δήλωσε ανοίγοντας τις εργασίες της Διάσκεψης, ο Πρόεδρος της φιλοξενούσας Βραζιλίας, Ιγκνάσιο Λούλα ντα Σίλβα.

«Η COP30 θα είναι η COP της αλήθειας» τόνισε ο Πρόεδρος Λούλα υπογραμμίζοντας ότι η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και η προστασία της φύσης είναι τα δύο πιο αποτελεσματικά μέσα πάλης κατά της κλιματικής κρίσης, που κάλεσε τους ηγέτες να δράσουν αγνοώντας τα ψέματα των «εξτρεμιστικών δυνάμεων» για την κλιματική αλλαγή. Η Λατινική Αμερική, ιδίως με τον πρωταγωνιστικό ρόλο της Βραζιλίας, αλλά και της Κολομβίας στην κλιματική κρίση, διεκδικούν μαζί με την Κίνα την ηγεσία του αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής σε μια περίοδο που οι μεν ΗΠΑ, τουλάχιστον ο Πρόεδρος, περνούν στην αντίπερα όχθη και οι Ευρωπαίοι, που είχαν την ηγεσία, μειώνουν τον ενθουσιασμό τους, με δεδομένη και την ανάγκη διοχέτευσης πολύ μεγάλων πόρων στα εξοπλιστικά προγράμματα που αποφάσισαν να υλοποιήσουν η ΕΕ και οι κυβερνήσεις των χωρών-μελών της ΕΕ.

Βέβαια, η απουσία των ΗΠΑ είναι ένα βαρύ χτύπημα στις προσπάθειες αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. «Είμαστε λιγότεροι στο Μπέλεμ, λιγότεροι διευθύνοντες έτοιμοι να πούμε τα πράγματα όπως είναι» υπογράμμισε ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Μιχόλ Μάρτιν. Ακόμα όμως κι όσοι πήγαν στην COP30, μεταξύ τους και μεγάλοι ρυπαντές, όπως η Ινδία, η Σαουδική Αραβία (και η Αργεντινή βεβαίως που επιπλέον δεν πήγε καν στη Διάσκεψη) δεν έχουν παρουσιάσει κανένα πρόγραμμα για το τι προτίθενται να κάνουν για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.

Ενθαρρυμένοι άλλωστε από το παράδειγμα του Τραμπ, οι εκπρόσωποι της αγροτοβιομηχανίας της περιοχής (agrobusiness) της Αμαζονίας κινητοποιήθηκαν εναντίον της ίδιας της σύγκλισης της COP30, ήθελαν μάλιστα να οργανώσουν μια αντι-COP, καλώντας ει δυνατόν και τον Τραμπ, παραιτήθηκαν όμως από την ιδέα μετά τις πιέσεις του Λούλα και του κυβερνήτη της πολιτείας της Παράνα, όπου ανήκει η Μπέλεμ. Το τροπικό δάσος του Αμαζονίου, πολύ μεγάλης σημασίας για ολόκληρο τον πλανήτη, είναι σε εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση και απειλείται να μετατραπεί άμεσα και ανεπίστρεπτα σε σαβάνα εξαιτίας της εντατικής εκμετάλλευσής του. Αυτός είναι και ο λόγος κινητοποίησης της αγροτοβιομηχανίας που κινδυνεύει με μεγάλες απώλειες κερδών αν παρθούν μέτρα προστασίας του δάσους, εξού και η μαζική διασπορά παραπληροφόρησης για τα θέματα της προστασίας της φύσης και των κινδύνων που την απειλούν https://reporterre.net/Au-Bresil-l-offensive-de-l-agrobusiness-contre-la-COP30 .

Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Μετεωρολογίας (WMO), σε έκθεση που έδωσε στη δημοσιότητα στις παραμονές της Διάσκεψης, υπογραμμίζει ότι τα τελευταία 11 χρόνια (2015-25) υπήρξαν τα θερμότερα στην ιστορία, με κάθε έτος να υπερβαίνει το μέγιστο θερμοκρασίας του προηγουμένου. Το διάστημα από τον Ιανουάριο έως και τον Αύγουστο 2025, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία ήταν 1,42°C ‡ 0,12 °C πάνω από τα προ-βιομηχανικά επίπεδα.

Οι συγκεντρώσεις αερίων θερμοκηπίου που παγιδεύουν τη θερμότητα, όπως και ωκεάνιας θερμότητας, που έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ το 2024, συνέχισαν να ανεβαίνουν το 2025. Η έκταση των χειμωνιάτικων πάγων της Αρκτικής ήταν η μικρότερη στην ιστορία. Η έκταση των πάγων της Ανταρκτικής ήταν αρκετά κάτω από τον μέσο όρο της. Συνεχίστηκε επίσης η μακροχρόνια τάση αύξησης της στάθμης των θαλασσών, παρά μικρές και προσωρινές αυξομειώσεις, λόγω διαφόρων φυσικών παραγόντων, πάντα κατά τον WMO https://wmo.int/publication-series/state-of-climate-update-cop30.

Στην έκθεσή του ο Παγκόσμιος Οργανισμός Μετεωρολογίας τονίζει ότι συνεχίζουμε να υπερθερμαίνουμε τον πλανήτη, αλλά και παράγουμε όλο και περισσότερα αέρια θερμοκηπίου, μάλιστα αυξάνονται όχι μόνο τα αέρια, αλλά και ο ρυθμός της αύξησής τους. Κύρια αιτία η κατανάλωση ορυκτών καυσίμων. Αυτή η κατάσταση τροφοδοτεί νέες απειλές και εγκαθιστά έναν μοιραίο για την ανθρωπότητα φαύλο κύκλο, όπου η αύξηση της θερμοκρασίας και οι συνέπειές της δυσχεραίνουν την ίδια την ενεργειακή μετάβαση.

Για παράδειγμα τα ρεκόρ θερμοκρασίας το 2024 οδήγησαν σε αύξηση της κατανάλωσης ενέργειας κατά 4% για τα κλιματιστικά. Η αλλαγή των κλιματικών συνθηκών επηρεάζει επίσης αρνητικά την παραγωγή ανανεώσιμων μορφών ενέργειας. Οι ξηρασίες στη Νότιο Αμερική οδήγησαν σε σημαντική μείωση της υδροηλεκτρικής παραγωγής, ενώ οι μετεωρολογικές συνθήκες στη Νότιο Ασία περιόρισαν σημαντικά την παραγωγή ηλιακής και αιολικής ενέργειας. Στην Κεντρική και Μεσημβρινή Αφρική, η ενεργειακή ζήτηση ξεπέρασε κατά 30% τον μέσο όρο.

Ωκεανοί: Δραματικά κρίσιμη κατάσταση

Δεν υπάρχει όμως υποσύστημα στον πλανήτη που να μην απευθύνει SOS, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Μετεωρολογίας. Οι ωκεανοί βρίσκονται ήδη σε «δραματικά κρίσιμη κατάσταση». Συνεχίζουν να υπερθερμαίνονται παρά το ότι το 2024 αποτελούσε ήδη χρονιά ρεκόρ. Αλλά οι ωκεανοί είναι η «παλλόμενη καρδιά» της Γης και του κλίματός της, απορροφώντας το 90% του θερμικού πλεονάσματος του πλανήτη. Η υποβάθμιση και υπερθέρμανσή τους έχει τεράστιες επιπτώσεις στην απώλεια βιοποικιλότητας, την υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, την κλιματική υπερθέρμανση και οδηγεί σε εντατικοποίηση των τροπικών και υποτροπικών καταιγίδων, ενώ επιταχύνει το λιώσιμο των θαλάσσιων πάγων.

Στην έκθεσή του ο WMO υπογραμμίζει επίσης ότι το 2025 η κλιματική αλλαγή δεν σταμάτησε να προκαλεί ακραία φαινόμενα με νεκρούς και μεγάλες κοινωνικο-οικονομικές ζημιές, όπως αυτές που προκάλεσε ο τυφώνας Melissa που έπληξε την Καραϊβική τον Οκτώβριο. Η κλιματική αλλαγή παροξύνει τα άκρα των βροχοπτώσεων: από τη μια περισσότερες ξηρασίες, από την άλλη περισσότερες πλημμύρες. Από το 2023 επικρατούν συνθήκες ξηρασίας στο κέντρο της Νότιας Αμερικής. Η έλλειψη νερού στην Αμαζονία είχε ήδη πλήξει περισσότερα από 420.000 παιδιά τον Δεκέμβριο του 2024, σύμφωνα με την Unicef.

Ουσιώδης για την προσαρμογή, υποστηρίζουν οι μετεωρολόγοι, είναι η βελτίωση των εθνικών κλιματικών υπηρεσιών κάθε κράτους. Στο ζήτημα αυτό έγινε πρόοδος με τα δύο τρίτα των κρατών να διαθέτουν τις ουσιώδεις κλιματολογικές υπηρεσίες, έναντι 35% που τις διέθεταν προ πενταετίας. Μαζικά, εξάλλου, αναπτύχθηκαν αποτελεσματικά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης πολλαπλών κινδύνων που καλύπτουν σήμερα 119 χώρες έναντι 56 το 2015.

*Ο Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος είναι δημοσιογράφος

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Δυστυχώς, από τις έρευνες κοινής γνώμης, αν κάτι μένει, είναι η πρόθεση ψήφου. Όχι ότι εκεί δεν αποκρυσταλλώνονται εν τέλει οι πολιτικοί συσχετισμοί και ότι αυτό δεν έχει την αξία του, συχνά κόντρα σε αυθαίρετες αναλύσεις αναλυτών.

Ωστόσο, υπάρχουν ποιοτικά και ποσοτικά ευρήματα που έχουν μεγάλη αξία και, σε τελευταία ανάλυση, αυτά καθορίζουν το πολιτικό κλίμα και εμπεδώνουν την αντίληψη ποιος με τα θετικά και τα αρνητικά του μπορεί να πάει την χώρα μπροστά. Στην τελευταία για παράδειγμα έρευνα της OPINION POLL για το ACTION 24 έχουν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον τα ευρήματα για το διήμερο Συνέδριο του Ζαππείου και τις ενεργειακές συνθήκες που υπογράφτηκαν.

Τι προκύπτει από τα ευρήματα; Ότι το 48,9%, οι μισοί περίπου πολίτες πιστεύουν ότι οι Συμφωνίες που υπογράφτηκαν, μετατρέπουν τη χώρα σε κόμβο ενέργειας για την ευρύτερη περιοχή και δυναμώνουν τον διεθνή ρόλο της. Αντίθετη άποψη έχει το 38,2%. Ταυτόχρονα το 56,7% θεωρεί πολύ και αρκετά σημαντική τη Συμφωνία για την προμήθεια και μεταφορά μέσω του κάθετου το 67.9% διαδρόμου του αμερικάνικου LNG και το 67,9% θεωρούν πολύ και αρκετά σημαντικό τις γεωτρήσεις για την αξιοποίηση πιθανών κοιτασμάτων φυσικού αερίου, ενώ το 73,1% θεωρεί ότι αυτές οι εξελίξεις ενδυναμώνουν παραπέρα τις σχέσεις Ελλάδας – ΗΠΑ. Πολύ όμως σημαντικό είναι το εύρημα ότι το 54,5% θεωρεί ότι οι εξελίξεις θα ενισχύσουν την αναπτυξιακή πορεία της χώρας με τη δημιουργία θέσεων εργασίας, καλύτερες τιμές ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Είναι φανερό από το τελευταίο εύρημα, ότι η κοινωνία βλέπει σε αυτές τις Συμφωνίες μια ελπίδα για το μέλλον, αισθάνεται μια μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση για την πορεία της χώρας. Φαίνεται δε ότι η κοινωνία κόντρα στην ισοπεδωτική, μηδενιστική αντιπολίτευση που παρακολουθούμε, είναι έτοιμη να αγκαλιάσει κάθε πρωτοβουλία που την αισθάνεται σημαντική τόσο για τη χώρα, όσο και για την ζωή των πολιτών, σπάζοντας τις κομματικές γραμμές. Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτή τη θετική άποψη στο τελευταίο ερώτημα υιοθετούν το 81,4% των ψηφοφόρων της Ν.Δ, αλλά και το 53% του ΠΑΣΟΚ, το 50% της Ελληνικής Λύσης, το 53% της Πλεύσης Ελευθερίας κλπ.

Κι όμως, η αντιπολίτευση δεν βρήκε καλή κουβέντα να πει. Η αλήθεια είναι πώς να την πει, όταν όλα τα κόμματα ακολουθούν «αντιπολιτευτική τακτική Τσίπρα της περιόδου 2019-2023», με ό,τι αποτελέσματα αυτή έφερε για τον ΣΥΡΙΖΑ. Είναι τα ίδια κόμματα που στην πρόσφατη συζήτηση στη Βουλή για την εξωτερική πολιτική, επιτέθηκαν εντελώς προσβλητικά στον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, λέγοντάς του ότι ήταν διακοσμητικός στη Νέα Υόρκη, ότι πήγε για τις φωτογραφίες και μόνο και βεβαίως ότι ο Ερντογάν έφυγε νικητής και τροπαιούχος, ενώ η Ελλάδα βρέθηκε απομονωμένη.

Είναι για γέλια και για κλάματα, γιατί την ίδια ώρα που λέγονταν όλα αυτά, γίνονταν τα βήματα για τις Συμφωνίες που ήρθαν, με την Τουρκία έξω από όλα αυτά, χωρίς F-35 και ουσιαστικά εκτός SAFE. Όταν δεν έχεις τη στοιχειώδη γνώση των γεωπολιτικών, ενεργειακών διεργασιών, όταν θεωρείς ότι σωστή αντιπολίτευση είναι να μηδενίζεις τα πάντα, αυτό θα πράττεις, δυναμώνοντας την αναξιοπιστία σου, τονώνοντας την αίσθηση της αδυναμίας σου, θα βρίσκεσαι συνεχώς προ εκπλήξεων και απογοητευτικών για σένα αποτελεσμάτων. Το ίδιο περιλαμβάνει και διάφορους αναλυτές που προαναγγέλλουν μήνες τώρα την πτώση Μητσοτάκη.

Πώς μετά να αλλάξουν οι συσχετισμοί, πώς και γιατί να ενισχυθεί κάποιο κόμμα, πως και γιατί να πείσει ότι μπορεί να κρατήσει το τιμόνι της χώρας; Να γιατί παρόλα τα προβλήματα η ΝΔ βρίσκεται στο 30% και απέχει 16.5% του δεύτερου ΠΑΣΟΚ. Να γιατί η Πλεύση Ελευθερίας έχει χάσει περίπου το 50% των δημοκοπικών επιδόσεων της μέσα σε πέντε μήνες. Να γιατί ο Κυρ. Μητσοτάκης εμφανίζεται με 29% στην καταλληλότητα για Πρωθυπουργός, την ίδια στιγμή που οι Κυρ. Βελόπουλος, Ν. Ανδρουλάκης και η Ζ. Κωνσταντοπούλου ανταγωνίζονται για τη δεύτερη θέση στο 7%; Το αξιοσημείωτο δε, είναι ότι τα υπό ίδρυση κόμματα μικρή ζημιά φέρνουν στη ΝΔ.

Ας διαβάζουν, ας μελετούν, λοιπόν, πιο προσεκτικά τα ευρήματα των ερευνών τα κομματικά επιτελεία της αντιπολίτευσης, γιατί στον ενάμιση περίπου χρόνο που απομένει μέχρι τις εκλογές μπορεί να ενταθούν τα προβλήματα και τα αδιέξοδά τους. Ας τα μελετάει όμως πιο προσεκτικά και η Κυβέρνηση. Γιατί είναι δύσκολο να εξηγηθεί πως φτάνει σε τόσο μεγάλες επιτυχίες σαν κι αυτή που περιγράψαμε και να πνίγεται σε ένα ποτήρι νερό για τα ΕΛΤΑ. Η μεν αντιπολίτευση πρέπει να αντιληφθεί ότι δεν μπορεί να πορευτεί έτσι χωρίς κόστος, η δε Κυβέρνηση να πιστέψει ότι διαθέτει ισχυρά αποθέματα αν δείξει ότι μπορεί να κάνει μεγάλες κινήσεις, βαθιές μεταρρυθμίσεις και ότι μπορεί να αντιμετωπίσει να προβλήματα των πολιτών. Να, όπως στην περίπτωση του Ζαππείου.

Ο Ζαχαρίας Ζούπης είναι Διευθυντής Ερευνών της OPINION POLL – Πολιτικός Αναλυτής.

Όλοι οι πολιτικοί, σε όλο τον κόσμο, φροντίζουν στο τέλος της διαδρομής τους να «περιποιούνται» – προωθούν την υστεροφημία τους. Συνήθως «ρετουσάρουν» τα φάλτσα τους και βάζουν χρώμα στις θητείες τους.

Ο Τσίπρας, με το βιβλίο του που κυκλοφορεί τη Δευτέρα, δεν ανήκει στην κατηγορία των απόμαχων, όπως τουλάχιστον θέλει να πιστεύει. Βγάζει όμως την «Ιθάκη» για να τη χρησιμοποιήσει ως υποστύλωμα στην πολιτική επιστροφή του και την απεμπλοκή του από τη βαριά «σκουριά» του ΣΥΡΙΖΑ. Άλλωστε, αυτή η «σκουριά», δεν ευνοεί το εγχείρημά του…

Ο Αλέξης Τσίπρας με το βιβλίο αυτό, είναι σαφές ότι αναζητά τη λύτρωση. Μα, με όσα έχουμε ήδη διαβάσει, χώνεται ακόμη περισσότερο στα παραμύθια. Άλλωστε είναι φημισμένος γι’ αυτά…

Με όσα έχουμε διαβάσει ως τώρα, αντί για ένα νησί λύτρωσης, η «Ιθάκη» που επισείει σήμερα ο Τσίπρας, περισσότερο θυμίζει τεχνητό σκηνικό, μια χάρτινη πολιτική μακέτα που κατασκευάστηκε για να στεγάσει μια νέα εκδοχή του εαυτού του.

 Όμως η πραγματικότητα, επίμονη και αλύγιστη σαν τον βράχο του Λυκαβηττού, παραμένει εκεί για να του υπενθυμίζει ότι η δημόσια μνήμη δεν ξαναγράφεται με μελάνι, αλλά με συνέπειες. Κι αυτές δεν έχουν ακόμη στεγνώσει.

Στην προσπάθειά του να εμφανιστεί ως ο τραυματίας οδοιπόρος που επιστρέφει σοφότερος, δεν αντιλαμβάνεται πως το ταξίδι του δεν το ορίζει εκείνος — αλλά ο απόηχος των επιλογών του. Κι αυτός ο απόηχος δεν είναι μελωδικός. Είναι θορυβώδης, κοφτός, γεμάτος από τις παραφωνίες που άφησαν πίσω τους τα αδιέξοδα, οι οπισθοχωρήσεις, οι παλινδρομήσεις. Θυμίζει περισσότερο την κακοκουρδισμένη ορχήστρα των ημερών του 2015, παρά το ένδοξο έπος ενός ηγέτη που …δήθεν «κόντραρε το κατεστημένο».

Το βιβλίο του επιχειρεί να σκουπίσει τη σκόνη από τα παπούτσια του, όμως η σκόνη αυτή δεν είναι επιφανειακή. Είναι το ίζημα μιας ολόκληρης περιόδου: πυκνό, κολλητικό, αδρανές — και ταυτόχρονα εκκωφαντικό. Μια σκόνη που έχει ποτίσει στην κοινή μνήμη ως υπενθύμιση για το πόσο εύκολα η πολιτική μετατρέπεται από υπόσχεση σε αυταπάτη και από αυταπάτη σε τραύμα.

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι ότι ο Τσίπρας γράφει την ιστορία από τη δική του σκοπιά. Αυτό είναι ανθρώπινο. Το πρόβλημα είναι ότι πιστεύει πως η δική του αφήγηση μπορεί να υπερισχύσει των γεγονότων που όλοι ζήσαμε με γυμνό μάτι. Ότι, μπορεί με λέξεις στιλβωμένες να μεταμορφώσει το τότε. Σαν να νομίζει πως αρκεί να αλλάξεις τον φωτισμό, για να αλλάξει και η σκηνή.

Και καθώς φυλλομετρούνται οι σελίδες, αποκαλύπτεται μια παράξενη αυτοπεποίθηση: η πεποίθηση ότι η μνήμη των πολιτών… λήθην αρέσκεται να πίνει. Ότι, ο χρόνος θεραπεύει, αλλά και θολώνει. Ή ότι όλοι έχουμε μνήμη χρυσόψαρων…

Όμως όχι, όχι τόσο σύντομα. Τα πρόσωπα είναι ακόμη εδώ, ζωντανά, ενεργά, έτοιμα να διαψεύσουν την «ποιητική αδεία» του «συγγραφέα». Και όταν τα γεγονότα μιλούν, τα αφηγήματα καταρρέουν σαν πύργοι από υγρό χαρτί.

Προσέξτε: Σε δημοσιεύματα που αναπαράγουν αποσπάσματα του βιβλίου ο Τσίπρας φέρεται να έχει χαρακτηρίσει «γραφικές καρικατούρες» τους υπουργούς του Παναγιώτη Λαφαζάνη, Κώστα Ήσυχο και Νάντια Βαλαβάνη, οι οποίοι βρέθηκαν στη Μόσχα σε κυβερνητική αποστολή. Όπως γράφει άλλα ήθελαν, άλλα λέγανε, άλλα είχαν κατανοήσει! Αποκαλούσαν σύντροφο τον τότε πρόεδρο της Ρωσίας  Μεντβέντεφ, αλλά ο «σύντροφος» κατά την αφήγηση Τσίπρα χασκογελούσε μαζί τους.

Ο στυγνός κομμουνιστής Λαφαζάνης απάντησε με έξι λέξεις: «Πρώτη φορά λέει ψέματα ο Τσίπρας;». Ο δε Ήσυχος , είπε ότι στις 8 Απριλίου 2015, δεν ήταν στη Μόσχα αλλά στη Βραζιλία με τον τότε αρχηγό του Ναυτικού Ευάγγελο Αποστολάκη. Κι άλλα παρόμοια…

Σκέφτομαι, ότι αν ο Τσίπρας  επιχειρεί rebranding, διάλεξε το χειρότερο πεδίο: εκείνο όπου όλοι θυμούνται. Οι πολίτες, οι συνεργάτες του, οι αντίπαλοι, οι Ευρωπαίοι συνομιλητές του — ακόμη κι οι ψηφοφόροι που τον ανέβασαν στο βάθρο πιστεύοντας σε κάτι μεγαλύτερο από τις δυνάμεις και τη βούλησή του. Ο ίδιος επανέρχεται με αυτοπεποίθηση, αλλά το κοινό δεν έχει ξεχάσει την παράσταση. Κι όταν ο θεατής θυμάται καλά, δεν αγοράζει εύκολα το ίδιο έργο σε νέα συσκευασία.

Το βιβλίο, αντί να ανοίγει δρόμο για την «επιστροφή» του, μοιάζει περισσότερο με καθρέφτη που τον φέρνει αντιμέτωπο με όσα προσπαθεί να αποσιωπήσει. Και αυτός ο καθρέφτης είναι ανελέητος. Δεν χαρίζεται, δεν κολακεύει. Εμφανίζει τις χαρακιές, τις αμφιταλαντεύσεις, τις αντιφάσεις — και κυρίως εκείνη την αδήριτη αίσθηση ότι ο Τσίπρας δεν τόλμησε να αφήσει τη μνήμη να ωριμάσει. Προκαλεί ο ίδιος την επαναφορά των φαντασμάτων του παρελθόντος.

Το αποτέλεσμα; Ένα αφήγημα που γεννήθηκε για να εξωραΐσει τον πρωταγωνιστή, και τελικά τον παγιδεύει. Ένα βιβλίο που προοριζόταν για φάρο επιστροφής, και φαίνεται ότι θα καταστεί… φανάρι ποδηλάτου∙ μικρό, αδύναμο, και κυρίως ορατό μόνο σε μικρή απόσταση.

Καλή η υστεροφημία, μα όταν βασίζεται σε παραμύθια κι «αγιοποίηση» γυρίζει μπούμερανγκ…Κι αν υπάρχει ένα πράγμα που διδάσκει η πολιτική ιστορία, είναι αυτό: η υστεροφημία δεν χτίζεται με βιβλία, χτίζεται με πράξεις. Κι όταν οι πράξεις μιλούν τόσο δυνατά, τα βιβλία μπορούν μόνο να ψιθυρίζουν.

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΥΠΟΥ ΤΗΣ 20/11/2025

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: «ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΚΙΝΑΣ – ΗΠΑ ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΙΑ»

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ: «ΨΗΦΟΣ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ Η ΕΞΑΓΟΡΑ ΑΠΟ ΤΗ EURONEXT Νέα εποχή για το χρηματιστήριο – Σχέδιο Τραμπ για την Ουκρανία »

ΕΣΤΙΑ: «Αμερικανικό μονοπώλιο στο αέριο με λουκέτο στον αγωγό TAP!»

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ: ««Ναυμαχία» ΗΠΑ – Κίνας στον Πειραιά Επίθεση του Πεκίνου στην Ουάσιγκτον με αφορμή τις δηλώσεις της Γκίλφοϊλ – Διπλή πίεση στον Ζελένσκι για διαφθορά και σχέδιο Τραμπ»

Η ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ: «ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΟΛΙΣ ΕΞΙ ΗΜΕΡΕΣ Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΥΜΜΟΡΦΩΘΗΚΕ ΣΤΙΣ ΥΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΓΚΙΛΦΟΪΛ ΣΤΡΑΤΗΓΕ ΜΟΥ, ΙΔΟΥ ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΣΑΣ»

ΤΑ ΝΕΑ: «ΚΑΤΑΔΙΚΗ 4 ΥΠΟΥΡΓΕΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΙΜΙΑ Αναδρομική δικαίωση από ΣτΕ για τα πτυχία – ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΙΡΗΝΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ ΖΗΤΟΥΝ ΕΔΑΦΗ, ΟΠΛΑ ΚΑΙ ΜΕΙΩΣΗ ΣΤΡΑΤΟΥ»

Ο ΛΟΓΟΣ: «ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΗΛΙΚΟΥΣ ΑΠΟ ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΙ ΚΑΠΝΟ 2+1 ψηφιακές εφαρμογές ελέγχου – GUTENBERG ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΣΙΠΡΑ «Η αγορά έχει να δει τέτοιες προπαραγγελίες από τον Χάρι Πότερ» – ΥΠΕΘΟ Τι αλλάζει με τις ποινικές διώξεις για τους υπερχρεωμένους;»

ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ: «ΛΙΜΑΝΙΑ – ΑΓΩΓΟΙ – ΥΠΟΔΟΜΕΣ Ναρκοπέδιο ανταγωνισμών και κινδύνων για τον λαό όλη η χώρα»

ΤΟ ΠΟΝΤΙΚΙ: «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΛΙΜΑΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΤΖΕΝΤΑ ΤΗΣ ΣΚΛΗΡΗΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΚΙΝΕΖΙΚΗΣ ΔΙΑΜΑΧΗΣ Κάθε λιμάνι και καημός»

KONTRA NEWS: «Η ΕΥΡΩΠΗ ΕΤΟΙΜΑΖΕΤΑΙ ΓΙΑ ΠΟΛΕΜΟ ΜΕ ΤΗ ΡΩΣΙΑ – Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΠΙΕΡΡΑΚΑΚΗΣ ΦΑΒΟΡΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΤΟΥ EUROGROUP»

ESPRESSO: «ΚΑΙ Η ΚΡΙΣΤΙ ΚΡΑΝΑ ΘΥΜΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΩΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΡΟΜΑ ΟΤΑΝ ΕΚΑΝΕ ΝΤΡΙΝ ΤΟ… ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΤΗΣ Η «μαμά» των μοντέλων ΚΛΑΙΕΙ ΤΟΝ «ΘΗΣΑΥΡΟ» ΤΗΣ»

ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ: «Μετωπική ΗΠΑ – Κίνας για τα ελληνικά λιμάνια – ΟΙ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΟΥ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕ Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ Τριπλό μπλόκο για αλκοόλ και καπνό στους ανήλικους – Ο ΠΙΕΡΡΑΚΑΚΗΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΤΟΥ EUROGROUP»

STAR: «ΔΙΑΖΥΓΙΟ-ΣΕΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΜΑΡΙ – ΚΕΝΤ»

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ

Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ:  «ΣΙΝΟ-ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ – Σε αδιέξοδο η διαχείριση χρέους προς ΕΦΚΑ»