Ομιλία στην ευαγγελική περικοπή του Λουκά ιθ´ 1-10.

Η βιβλική αφήγηση της συνάντησης στην Ιεριχώ χαράζει μια από τις πιο βαθιές τομές της θείας οικονομίας μέσα στην ανθρώπινη περιπέτεια. Ενώ συνήθως ψηλαφούμε την περικοπή στην επιφάνεια, εστιάζοντας στη γραφικότητα ενός κοντού ανθρώπου που αναρριχάται σε ένα δέντρο με παιδική ορμή, μας διαφεύγει το ουσιώδες δράμα, χάνουμε την τραγωδία που σιωπά στη ρίζα του δέντρου, ανάμεσα στη σκόνη και τη ματαιότητα του πλήθους. Η αλήθεια είναι ότι η ιστορία αυτή, καίτοι γνωστή και χιλιοειπωμένη, παραμένει τρομακτικά ζωντανή για όλους μας. Ίσως γιατί καθρεφτίζει εμάς τους ίδιους, την αγχωτική μας προσκόλληση στη μορφή του «σωστού» χριστιανού.

Μελετώντας τον Ζακχαίο της ευαγγελικής περικοπής, βλέπουμε πως πρόκειται για έναν αρχιτελώνη, ιδιότητα που στα μάτια της θρησκευτικής ελίτ φάνταζε ως το απόλυτο μίασμα. Ο Χριστός όμως διάλεξε αυτόν και όχι τους ευσεβείς ακόλουθούς Του. Όπως εύστοχα παρατηρεί ο Άγιος Θεοφύλακτος Βουλγαρίας, ο Χριστός «ἀρχιτελώνην τὸν Ζακχαῖον αἰχμαλωτίζει πρὸς σωτηρίαν».[1] Κανείς δεν περίμενε μια τέτοια κίνηση που στοχεύει στην κατάργηση των θρησκευτικών στεγανών. Γκρεμίζει τα ερείπια που ύψωσαν οι «δίκαιοι» για να προστατεύσουν, τάχα, τον Θεό από τον κόσμο. Παράδοξο, θεμιτό και απαραίτητο όμως για να φανεί το φως.

Κι εδώ ο λογισμός μας βουλιάζει, καθώς ατενίζουμε το πλήθος. Αν το σκεφτεί κανείς, αυτοί που εμποδίζουν τον Ζακχαίο είναι πιστοί συνοδοιπόροι του Ιησού, το λεγόμενο σημερινό «εκκλησίασμα». Η παρεμπόδιση της θέας του Θεού καθίσταται τραγικότερη ακριβώς λόγω της θρησκευτικής ιδιότητας των παρεμβαλλόμενων. Δεν τον εμπόδισαν οι άθεοι αλλά οι πιστοί. Το πρόβλημα είναι πως οι ίδιοι υψώνονται τελικά ως εμπόδιο, ένα πέτρινο κρύο τείχος προκαταλήψεων που δεν αφήνει περιθώρια για καμία αποδοχή.

Είναι εντυπωσιακό, ίσως και σκανδαλώδες για τη δική μας ευσεβιστική νοοτροπία, ότι ο Χριστός ελέγχει με δριμύτητα την θρησκευτική υποκρισία, το βλέπουμε εξάλλου επανειλημμένα στα Ευαγγέλια, δείχνοντας όμως συγκατάβαση στα υπόλοιπα αμαρτήματα. Κι όμως. Η ιδέα πως εμείς αγαπάμε τον Θεό πιο πολύ από τους άλλους είναι ίσως το χειρότερο δηλητήριο, μια μυθικοϊδεολογική απόκριση στις δικές μας ανασφάλειες, καθώς πρόκειται για τη μόνη αμαρτία που ντύνεται με τον μανδύα της αρετής. Πάντως εάν πέσουμε σε αυτή την παγίδα, η πτώση είναι αθόρυβη και αυτό είναι άκρως επικίνδυνο. Διότι βλέπουμε ότι ο Χριστός στηλιτεύει την θρησκευτική υποκρισία με μια αυστηρότητα που απουσιάζει παντελώς από τη στάση Του έναντι των τελωνών και των πορνών, και αυτό επαναλαμβάνεται συνεχώς!

Σκέφτομαι τον εαυτό μου και η σκέψη αυτή γίνεται πέτρα στον λαιμό. Πόσες φορές αρνήθηκα προσκλήσεις τελώνων και σύγχρονων Ζακχαίων, τρέμοντας μήπως κακοχαρακτηριστώ από τους φίλους μου, τους «καλούς», τους «ενάρετους»; Η στάση αυτή, θυσία στη θυρίδα των προσωπικών σχέσεων, με απομάκρυνε από το πνεύμα της αγάπης. Ένιωθα ασφαλής μέσα στην πλάνη μου. Πόσες φορές παρασύρθηκα και συμφώνησα με υποκριτές, γελώντας ειρωνικά με ανθρώπους που θεωρούσαμε πνευματικά κατώτερους; Δεν αποδέχομαι εύκολα, άνετα και καλόπιστα πια αυτή την εικόνα του εαυτού μου. Ντρέπομαι για αυτό.

Πόσες φορές με παρέσυραν οι φωνές του πλήθους… Και ενώ νόμιζα, ο ανόητος, ότι ανήκα σε μια ομάδα «ανθρώπων του Θεού», βλέπω τώρα με τρόμο ότι ανήκα σε μια χορεία ανθρώπων οι οποίοι «διεγόγγυζον» (Λουκ. 19, 7). Πόσο εύκολο είναι για τους ζηλωτές της παραδόσεως να σε παρασύρουν στην υποκρισία. Αλλά αυτά θα τα πούμε κάποια άλλη στιγμή αναλυτικότερα. Η εμμονή με τους τύπους, αντί να μας πάει στην ουσία, μας έκανε να γυρίσουμε την πλάτη στο αληθινό μήνυμα του Ευαγγελίου (ας μην σχολιάσουμε ότι εννιά στους δέκα διαβάζουν σπάνια τη Βίβλο και παρόλα αυτά έχουν θεολογική άποψη). Χάσαμε το μέτρο. Κακά τα ψέματα, τρώμε και πίνουμε όλοι μαζί κρίνοντας τους απόντες, πιστεύοντας ότι ανήκουμε στους σεσωσμένους, ενώ είμαστε νεκροθάφτες που θάβουμε τις ψυχές μας με μεγάλα φτυάρια κάτω από τον θρησκευτικό εγωισμό.

Ο Ζακχαίος, όμως, δεν υπολογίζει το κοινωνικό του περιβάλλον και τους όμοιούς του και σπάει το σχήμα, ανεβαίνει και γίνεται γελοίος στα μάτια του κόσμου για να δεξιωθεί το φωτεινό ερέθισμα του Λόγου. Ο Ιησούς, χωρίς να του ζητήσει αλλαγή ή να θέσει κανόνες, του απευθύνει απλώς το: «σήμερον» (Λουκ. 19, 9). Δεν υπήρξαν προαπαιτούμενα για να του κάνει παρέα. Αυτό το «σήμερον» ξεπερνά τον χρόνο, είναι η αιωνιότητα που μπαίνει στο τώρα. Διότι η σωτηρία προσφέρεται ως άμεσος καρπός της πίστεως, παρακάμπτοντας τη μακρά χρονική διεργασία, όπως εύστοχα σημειώνει ο P. Heinrich Büttner.[2]

Αυτή η αμεσότητα είναι που μας λείπει, καθώς εμείς μεταθέτουμε τη ζωή για όταν θα είμαστε έτοιμοι. Ο Χριστός επιθυμεί να εισέλθει στον «οίκον ημών» άμεσα, ανεξαρτήτως της ακαταστασίας. Βλέπουμε πως η μετάνοια του Ζακχαίου έρχεται ως χυμώδης καρπός της επίσκεψης, γεγονός που αδυνατεί να κατανοήσει ο ηθικισμός που ποτίζει τον σύγχρονο Χριστιανό. Δεν γίνεται η επίσκεψη μετά την μετάνοια του Ζακχαίου αλλά πριν. Ωστόσο, η σκληρή αλήθεια είναι πως εμείς αντιστρέφουμε τη σειρά. Αγαπούμε την υποκρισία, καθιστώντας τον Θεό μισθοδότη της αρετής μας. Εμείς για να διαφυλάξουμε το όνομά μας, πρώτα ζητούμε μετάνοια και μετά συναναστροφές. Ο Χριστός όμως κάνει το αντίθετο, πρώτα δίνει αγάπη και μετά έρχεται η αλλαγή.

Και αναρωτιέμαι τελικά… Ποιος είναι πιο κοντά στον Θεό; Ο αμαρτωλός αρχιτελώνης που κρέμεται από τη συκομορέα, ή εμείς, οι τακτοποιημένοι Χριστιανοί που έχουμε φτιάξει έναν Θεό στα μέτρα μας; Φαίνεται ότι η σωτηρία έρχεται από εκεί που δεν το περιμένεις, καθώς η Χάρις του Θεού αγνοεί τους κανόνες της καλής συμπεριφοράς. Ο Θεός, άλλωστε, αδιαφορεί για την έξωθεν καλή μαρτυρία, όταν διακρίνει μια καρδιά που φλέγεται από τον πόθο της αλήθειας.

Κι εγώ; Εγώ που φοβάμαι να λερώσω τα χέρια μου με τους «αμαρτωλούς», μήπως τελικά έχω λερώσει την καρδιά μου με την χειρότερη βρωμιά; Μήπως, ενώ νομίζω ότι συνοδεύω τον Ιησού, στην πραγματικότητα είμαι απλώς μέρος μιας αγέλης που Τον εμποδίζει να φανεί; «Ὁ γὰρ καιρὸς ἐγγύς» (Ἀποκ. 1, 3). Ευτυχώς που το κάλεσμα της θείας αγάπης μένει διαρκώς ανοιχτό, προτρέποντας τον καθένα να υπερβεί τη φθορά της υποκρισίας και να πιάσει το λερωμένο χέρι του περαστικού.

Επίσκοπος Μελιτηνής Μάξιμος Παφίλης

^[1] Θεοφύλακτος Βουλγαρίας. Τα Ευρισκόμενα Πάντα. Εν Patrologiae Cursus Completus: Series Graeca. Επιμέλεια Jacques-Paul Migne. Τόμος 123. Paris: J.-P. Migne, 1883. URL: https://www.google.com/books/edition/Patrologiae_cursus_completus_Series_grae/oTk2AQAAMAAJ?hl=el&gbpv=1.

^[2] Büttner, P. Heinrich. Golgotha: Passion Week Sermons. Μετάφραση από τα γερμανικά. Burlington, Iowa: The German Literary Board, 1905. URL: https://www.google.com/books/edition/Golgotha_Passion_Week_Sermons/Z2VTAAAAYAAJ?hl=el&gbpv=1.

Bad Company

Maximos Pafilis, Bishop of Melitene (translation from the original Greek text)

Sermon on the Gospel according to Luke 19:1-10

The biblical narrative of the meeting in Jericho carves one of the deepest cuts of the divine economy within the human adventure. While usually we palpate the pericope on the surface, focusing on the picturesqueness of a short man who climbs a tree with childish impetus, the essential drama escapes us; we lose the tragedy that remains silent at the root of the tree, amongst the dust and the vanity of the crowd.

The truth is that this story, although known and told a thousand times, remains terrifyingly alive for all of us. Perhaps because it mirrors us ourselves, our stressful attachment to the form of the “correct” Christian. Studying Zacchaeus of the Gospel pericope, we see that he is a chief tax collector, a quality that in the eyes of the religious elite appeared as absolute miasma. But Christ chose him and not His pious followers. As Saint Theophylact of Bulgaria aptly observes, Christ captures the chief tax collector Zacchaeus unto salvation (Gr. ἀρχιτελώνην τὸν Ζακχαῖον αἰχμαλωτίζει πρὸς σωτηρίαν).[1] No one expected such a move that aims at the abolition of religious compartments. He tears down the ruins that the “righteous” raised to protect, supposedly, God from the world. Paradoxical, but legitimate and necessary for the light to appear.

And here our thought sinks, as we gaze at the crowd. If one thinks about it, those who hinder Zacchaeus are faithful fellow-travellers of Jesus, the so-called present-day “congregation”. The obstruction of the view of God becomes more tragic exactly due to the religious quality of those intervening. The atheists did not hinder him, but the faithful. The problem is that they themselves finally stand as an obstacle, a stone-cold wall of prejudices that leaves no margin for any acceptance. It is impressive, perhaps even scandalous for our own pietistic mentality, that Christ reproves religious hypocrisy with severity—we see it, besides, repeatedly in the Gospels—showing, however, condescension to other sins.

And yet. The idea that we love God more than others is perhaps the worst poison, a mythical-ideological response to our own insecurities, as it concerns the only sin that is dressed in the cloak of virtue. Anyhow, if we fall into this trap, the fall is noiseless and this is extremely dangerous. Because we see that Christ castigates religious hypocrisy with a severity that is completely absent from His stance towards tax collectors and prostitutes, and this is repeated continuously! I think of myself and this thought becomes a stone around my neck. How many times did I refuse invitations from tax collectors and modern Zacchaeuses, trembling lest I be misjudged by my friends, the “good”, the “virtuous”? This stance, a sacrifice at the altar of personal relationships, distanced me from the spirit of love. I felt safe inside my delusion. How many times was I swept away and agreed with hypocrites, laughing ironically at people whom we considered spiritually inferior? I do not easily, comfortably, or in good faith accept this image of myself anymore. I am ashamed of this.

How many times did the voices of the crowd sweep me away… And while I thought, foolish one, that I belonged to a group of “men of God”, I see now with terror that I belonged to a choir of people who “began to mutter” (Luke 19:7). How easy it is for the zealots of tradition to sweep you away into hypocrisy. But we will say these things some other time more analytically. The obsession with forms, instead of taking us to the essence, made us turn our back on the true message of the Gospel (let us not comment that nine out of ten rarely read the Bible and despite this have a theological opinion). We lost our sense of measure. To tell the truth, we eat and drink together judging those who are absent, believing that we belong to the saved, while we are gravediggers who bury our souls with big shovels under religious egoism.

Zacchaeus, however, does not calculate his social environment or his likes and breaks the mold; he climbs and becomes ridiculous in the eyes of the world to welcome the bright stimulus of the Word. Jesus, without asking for change from him or setting rules, simply addresses the “today” to him (Luke 19:9). There were no prerequisites to keep him company. This “today” surpasses time; it is eternity that enters into the now. Because salvation is offered as a direct fruit of faith, bypassing the long temporal process, as Father Heinrich Büttner aptly notes.[2]

This immediacy is what is missing for us, as we postpone life for when we will be ready. Christ desires to enter “our house” immediately, regardless of the disorder. We see how the repentance of Zacchaeus comes as a juicy fruit of the visit, a fact which the moralism that waters the modern Christian is unable to understand. The visit does not happen after the repentance of Zacchaeus but before. However, the hard truth is that we reverse the order. We love hypocrisy, making God the paymaster of our virtue. We, to preserve our name, first ask for repentance and then social interactions. But Christ does the opposite: first He gives love and then the change comes.

And I wonder finally… Who is closer to God? The sinful chief tax collector who hangs from the sycamore, or we, the tidy Christians who have made a God to our own measures? It seems that salvation comes from where you do not expect it, as the Grace of God ignores the rules of good behaviour. God, besides, is indifferent to external good testimony when He distinguishes a heart that burns with the desire for the truth. And I? I who fear to dirty my hands with “sinners”, have I perhaps finally dirtied my heart with the worst filth? Perhaps, while I think that I accompany Jesus, in reality I am simply part of a herd that hinders Him from appearing? “Because the time is near” (Rev. 1:3). Fortunately, the call of divine love remains constantly open, urging everyone to transcend the decay of hypocrisy and to grasp the dirty hand of the passer-by.

Maximos Pafilis, Bishop of Melitene

^[1] Theophylactus of Bulgaria. “Ta Heuriskomena Panta” [The Complete Findings]. In Patrologiae Cursus Completus: Series Graeca. Edited by Jacques-Paul Migne. Vol. 123. Paris: J.-P. Migne, 1883. URL: https://www.google.com/books/edition/Patrologiae_cursus_completus_Series_grae/oTk2AQAAMAAJ?hl=el&gbpv=1.

^[2] Büttner, P. Heinrich. Golgotha: Passion Week Sermons. Translated from German. Burlington, Iowa: The German Literary Board, 1905. URL: https://www.google.com/books/edition/Golgotha_Passion_Week_Sermons/Z2VTAAAAYAAJ?hl=el&gbpv=1.

Ο αέρας που αναπνέουμε έχει γίνει το νέο «πεδίο μάχης» της κλιματικής κρίσης. Η κλιματική απορρύθμιση «δηλητηριάζει» την ατμόσφαιρα των πόλεων, μετατρέποντας τον καθαρό αέρα σε είδος υπό εξαφάνιση. Δεν είναι κάτι που απλώς περιμένουμε να συμβεί στο μέλλον. Είναι η καθημερινή πραγματικότητα που εισπνέουμε, από την πυκνή σκόνη που θολώνει τον ορίζοντα μέχρι το τοξικό νέφος που εγκλωβίζεται πάνω από τα κεφάλια μας στους καύσωνες.

Το Αθηναϊκό–Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων συζήτησε για το πώς η άνοδος της θερμοκρασίας αλλάζει τη χημεία της ατμόσφαιρας και μετατρέπει τους ρύπους σε μια αόρατη, αλλά άμεση απειλή για τη δημόσια υγεία με τον Δρ Ανδρέα Φλουρή, καθηγητή Φυσιολογίας και διευθυντή του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Ο Δρ Φλουρής είναι Σύμβουλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για θέματα που αφορούν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία.

Η άρρηκτη σύνδεση κλιματικής κρίσης και ατμοσφαιρικής ρύπανσης

«Υπάρχει μια άμεση σύνδεση που συχνά παραβλέπουμε» αναφέρει ο Δρ Φλουρής. «Η κλιματική κρίση δεν είναι απλώς ένας επιπλέον παράγοντας ρύπανσης, αλλά ένας επιταχυντής που καθιστά τα καυσαέρια των αυτοκινήτων και των εργοστασίων πολύ πιο επιθετικά. Οι υψηλές θερμοκρασίες αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι ρύποι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να παραμένουν για περισσότερο χρόνο πάνω από τις πόλεις και να γίνονται πιο τοξικοί για τον ανθρώπινο οργανισμό. Δηλαδή, η υπερθέρμανση του πλανήτη λειτουργεί ως “πολλαπλασιαστής ισχύος”, ενισχύοντας τις αρνητικές επιπτώσεις των ήδη υπαρχόντων ρύπων και αυτό συμβαίνει κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα.»

Συνεχίζοντας, ο Δρ Φλουρής εξηγεί ότι «το πρόβλημα εστιάζεται κυρίως στο “κακό” όζον. Και γιατί το χαρακτηρίζουμε έτσι; Ενώ το όζον ψηλά στην ατμόσφαιρα λειτουργεί ως ασπίδα κατά της ακτινοβολίας, στο επίπεδο του εδάφους που αναπνέουμε είναι ένας ισχυρός και ερεθιστικός ρύπος. Η έντονη ζέστη και η ηλιοφάνεια λειτουργούν ως καταλύτες που επιταχύνουν τις χημικές αντιδράσεις ανάμεσα στα καυσαέρια, παράγοντας πολύ μεγαλύτερες ποσότητες όζοντος από ό,τι παρατηρούμε τα προηγούμενα χρόνια.»

«Ταυτόχρονα», συνεχίζει ο Δρ Φλουρής, «οι υψηλές θερμοκρασίες δημιουργούν το φαινόμενο της θερμοκρασιακής αναστροφής. Φανταστείτε την πόλη σαν μια κατσαρόλα. Υπό κανονικές συνθήκες, οι ρύποι ανεβαίνουν ψηλά και σκορπίζονται. Όμως, όταν έχουμε υψηλές θερμοκρασίες, ο θερμός αέρας ψηλά λειτουργεί σαν ένα αόρατο καπάκι που εγκλωβίζει τους ρύπους χαμηλά. Έτσι, αντί να καθαρίζει η ατμόσφαιρα, δημιουργείται μια στάσιμη μάζα αέρα. Το αποτέλεσμα είναι οι κάτοικοι να αναπνέουν ξανά και ξανά τους ίδιους εγκλωβισμένους ρύπους, οι οποίοι λόγω της ζέστης γίνονται ολοένα και πιο τοξικοί».

Η ερημοποίηση μετατρέπει τη σκόνη σε «μαγνήτη» ρύπων για την Ελλάδα

«Η συχνή μεταφορά σκόνης από τη Σαχάρα είναι άμεση επίπτωση της κλιματικής απορρύθμισης» σχολιάζει ο Δρ Φλουρής. Συνεχίζοντας, εξηγεί ότι «λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας, μεγάλες εκτάσεις στη Βόρεια Αφρική ερημοποιούνται. Το ξηρό έδαφος σε αυτές τις περιοχές γίνεται σκόνη, την οποία τα ατμοσφαιρικά ρεύματα μεταφέρουν προς τη χώρα μας πολύ πιο συχνά και σε μεγαλύτερες ποσότητες από ό,τι στο παρελθόν.»

«Και, δυστυχώς» συνεχίζει ο Δρ Φλουρής, «αυτή η σκόνη δεν είναι απλό χώμα. Καθώς ταξιδεύει, λειτουργεί σαν ένας “μαγνήτης” που μαζεύει πάνω του βακτήρια, μύκητες και βαρέα μέταλλα. Όταν αυτή η σκόνη φτάνει στα ελληνικά αστικά κέντρα είναι ήδη “φορτωμένη” με όλα όσα σας προείπα και εισχωρεί βαθιά στο αναπνευστικό μας σύστημα, προκαλώντας άμεση και σοβαρή επιβάρυνση στην υγεία, ειδικά των ευάλωτων ομάδων, όπως τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι».

Τα μικροσωματίδια των πυρκαγιές εισχωρούν απευθείας στο κυκλοφορικό μας σύστημα

Συνεχίζοντας, ο Δρ Φλουρής τονίζει πως «μια από τις πιο επικίνδυνες πηγές ρύπανσης που συνδέεται άμεσα με την κλιματική αλλαγή αφορά τα εξαιρετικά λεπτά σωματίδια στον αέρα με διάμετρο μικρότερη των 2,5 μικρομέτρων. Για να καταλάβει κανείς το μέγεθός τους, μπορεί να σκεφτεί ότι μια ανθρώπινη τρίχα είναι περίπου 30 φορές πιο χοντρή από ένα τέτοιο σωματίδιο. Αυτά τα μικροσωματίδια εισέρχονται βαθιά στους πνεύμονες και την κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας αναπνευστικά, καρδιαγγειακά, ακόμη και νευρολογικά προβλήματα, όπως άσθμα, καρκίνο, άνοια, και κατάθλιψη. Θεωρούνται ο πιο σημαντικός παγκόσμιος περιβαλλοντικός κίνδυνος για την υγεία και αυξάνονται σημαντικά από τις δασικές πυρκαγιές», τονίζει ο κ. Φλουρής.

Συνεχίζοντας, εξηγεί ότι «η αύξηση των δασικών πυρκαγιών λόγω της παρατεταμένης ξηρασίας απελευθερώνει τεράστιες ποσότητες τέτοιων σωματιδίων τα οποία, λόγω του ελάχιστου βάρους τους, μπορούν να ταξιδέψουν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το μέτωπο της φωτιάς. Είναι τόσο μικρά που οι μηχανισμοί φιλτραρίσματος και καθαρισμού του αναπνευστικού μας συστήματος δεν μπορούν να τα σταματήσουν. Περνούν βαθιά στους πνεύμονες και από εκεί απευθείας στο αίμα, προκαλώντας σοβαρές φλεγμονές σε όλο το σώμα και επιβαρύνοντας το καρδιαγγειακό σύστημα.»

Το γεωγραφικό ανάγλυφο και το τσιμέντο καθιστούν τις ελληνικές πόλεις «παγίδες» ρύπων

Όπως αναφέρει ο Δρ Φλουρής, «λόγω της γεωγραφίας αλλά και της ρυμοτομίας μας, οι ελληνικές πόλεις υποφέρουν περισσότερο. Η Αθήνα, για παράδειγμα, περιβάλλεται από ορεινούς όγκους που εμποδίζουν την ανανέωση του αέρα. Το τσιμέντο απορροφά τη ζέστη κατά τη διάρκεια της ημέρας και την εκλύει τη νύχτα, δημιουργώντας τη λεγόμενη “αστική θερμική νησίδα”. Έτσι, σε έναν πλανήτη που θερμαίνεται, οι πόλεις γίνονται παγίδες ρύπων. Η ρύπανση δεν έχει διέξοδο διαφυγής και οι κατοικοι  αναγκάζονται να ζουν σε ένα περιβάλλον που επιβαρύνει καθημερινά την υγεία τους, καθώς οι ρύποι “λιμνάζουν” πάνω από τους δρόμους και τις γειτονιές.»

Ο επανασχεδιασμός των πόλεων αποτελεί τη μοναδική διέξοδο

Ο Δρ Φλουρής τονίζει ότι απαιτούνται άμεσες παρεμβάσεις στον αστικό ιστό. «Χρειαζόμαστε περισσότερο πράσινο και δέντρα, τα οποία λειτουργούν ως φυσικά φίλτρα που καθαρίζουν τη σκόνη και δροσίζουν την ατμόσφαιρα μέσω της εξάτμισης. Ακόμη πρέπει να μειώσουμε δραστικά τη χρήση του αυτοκινήτου και να χρησιμοποιήσουμε υλικά στις κατασκευές που δεν “φυλακίζουν” τη ζέστη. Η ποιότητα του αέρα που αναπνέουμε είναι ο πιο άμεσος δείκτης της υγείας μας. Αν δεν αλλάξουμε τον τρόπο που λειτουργούν οι πόλεις μας και δεν αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση στη ρίζα της, ο καθαρός αέρας θα γίνει το πιο σπάνιο και ακριβό αγαθό του 21ου αιώνα.»

Αποστόλης Ζώης
Φωτογραφία ΑΠΕ-ΜΠΕ
ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τα σεμινάρια επιχειρηματικότητας έχουν πολλαπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια, ως απάντηση στην ανάγκη για καινοτομία, αυτοαπασχόληση και οικονομική ανάπτυξη. Παρά την έντονη ζήτηση και τις συχνά υψηλές προσδοκίες των συμμετεχόντων, πολλά από αυτά αποτυγχάνουν να επιτύχουν τον βασικό τους στόχο: να δημιουργήσουν ικανούς, ρεαλιστές και βιώσιμους επιχειρηματίες. Η αποτυχία αυτή δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα, αλλά σε ένα σύνολο διαρθρωτικών και παιδαγωγικών αδυναμιών.

Πρώτον, ένα βασικό πρόβλημα είναι η υπερβολική έμφαση στη θεωρία εις βάρος της πράξης. Πολλά σεμινάρια περιορίζονται σε παρουσιάσεις εννοιών, μοντέλων και success stories χωρίς ουσιαστική εφαρμογή σε πραγματικές συνθήκες αγοράς. Οι συμμετέχοντες μαθαίνουν τι είναι το business model canvas ή το value proposition, αλλά δεν δοκιμάζονται στη διαδικασία πώλησης, διαπραγμάτευσης με προμηθευτές ή διαχείρισης ταμειακών ροών. Η επιχειρηματικότητα, ωστόσο, είναι κατεξοχήν βιωματική δεξιότητα και δεν μπορεί να καλλιεργηθεί αποτελεσματικά μόνο μέσα από διαφάνειες και διαλέξεις.

Δεύτερον, συχνά παρατηρείται αποσύνδεση από την πραγματικότητα της τοπικής και κλαδικής αγοράς. Πολλά προγράμματα υιοθετούν γενικευμένα παραδείγματα από τη Silicon Valley ή διεθνή startups, αγνοώντας το θεσμικό, φορολογικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο στο οποίο καλούνται να δραστηριοποιηθούν οι εκπαιδευόμενοι. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία μη ρεαλιστικών προσδοκιών και επιχειρηματικών ιδεών που δεν μπορούν να επιβιώσουν στο συγκεκριμένο οικονομικό περιβάλλον.

Τρίτον, σημαντικό ρόλο παίζει η ποιότητα και το προφίλ των εισηγητών. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα σεμινάρια στελεχώνονται είτε από ακαδημαϊκούς χωρίς πρακτική επιχειρηματική εμπειρία είτε από «επιτυχημένους» επιχειρηματίες που αδυνατούν να μεταδώσουν δομημένη γνώση. Η επιχειρηματική επιτυχία δεν συνεπάγεται αυτομάτως διδακτική ικανότητα, όπως και η θεωρητική κατάρτιση δεν υποκαθιστά την εμπειρία αποτυχίας, κρίσεων και λήψης ρίσκου.

Τέταρτον, τα σεμινάρια συχνά υποτιμούν τις προσωπικές και ψυχολογικές διαστάσεις της επιχειρηματικότητας. Η ανθεκτικότητα, η διαχείριση αβεβαιότητας, η αποτυχία και η μακροχρόνια πειθαρχία αντιμετωπίζονται επιφανειακά ή καθόλου. Αντίθετα, προβάλλεται μια εξιδανικευμένη εικόνα του επιχειρείν, η οποία οδηγεί σε γρήγορη απογοήτευση όταν οι συμμετέχοντες έρχονται αντιμέτωποι με την πραγματικότητα.

Πέμπτον, απουσιάζει συχνά η συνέχεια και η υποστήριξη μετά το πέρας του σεμιναρίου. Χωρίς mentoring, δίκτυα συνεργασιών και πρακτική καθοδήγηση, η γνώση που αποκτήθηκε παραμένει αποσπασματική και ανενεργή. Η επιχειρηματική πορεία είναι μαραθώνιος και όχι σύντομο πρόγραμμα εκπαίδευσης, κάτι που πολλά σεμινάρια αδυνατούν να ενσωματώσουν στον σχεδιασμό τους.

Συμπερασματικά, τα σεμινάρια επιχειρηματικότητας αποτυγχάνουν όταν αντιμετωπίζουν την επιχειρηματικότητα ως αφηρημένο γνωστικό αντικείμενο και όχι ως σύνθετη, δυναμική και βαθιά ανθρώπινη διαδικασία. Η επιτυχία τους προϋποθέτει ρεαλισμό, πρακτική εφαρμογή, ποιοτικούς εισηγητές και μακροχρόνια υποστήριξη. Χωρίς αυτά, κινδυνεύουν να παράγουν περισσότερο ενθουσιασμό παρά ουσιαστικά αποτελέσματα.

Δρ Νέστωρ Κολοβός

Engineering Geologist M.Sc., Ph.D.

Πτυχιούχος Οργάνωσης & Διοίκησης Επιχειρήσεων

Life & Business Coach