Με αφορμή τα πρόσφατα τραγικά γεγονότα που συγκλόνισαν την κοινή γνώμη και ανέδειξαν τους κινδύνους από την εφαρμογή μη τεκμηριωμένων «θεραπειών», η Ελληνική Οφθαλμολογική Εταιρεία (ΕΟΕ) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και εφιστά την προσοχή των πολιτών ώστε να μην πέσουν θύματα απάτης. Μάλιστα επισημαίνει κατηγορηματικά ότι οι εν λόγω πρακτικές μπορεί να οδηγήσουν σε λανθασμένες διαγνώσεις, καθυστερημένη αντιμετώπιση σοβαρών παθήσεων ή ακόμη και μόνιμες βλάβες στα μάτια.

Η ιριδοδιάγνωση, οι «ασκήσεις» που υπόσχονται να καταργήσουν τα γυαλιά, καθώς και άλλες αναπόδεικτες θεραπείες και επεμβάσεις, αποτελούν μόνο μερικές από τις πρακτικές παραπληροφόρησης γύρω από την καλή υγεία των ματιών. Ειδικότερα η ΕΟΕ αναφέρει:

Ιριδοδιάγνωση: καμία διαγνωστική αξία

Η λεγόμενη «ιριδοδιάγνωση» ή «ιριδολογία» ισχυρίζεται ότι μπορεί να εντοπίσει νοσήματα οργάνων του σώματος από την εμφάνιση της ίριδας. Ελεγχόμενες επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει επανειλημμένα ότι η μέθοδος δεν έχει διαγνωστική ακρίβεια μεγαλύτερη από την τύχη. Ο πραγματικός κίνδυνος είναι διπλός: ψευδείς «διαγνώσεις» που προκαλούν άγχος και οδηγούν σε περιττές ή επικίνδυνες «θεραπείες», και ψευδής καθησύχαση που καθυστερεί την έγκαιρη διάγνωση πραγματικών νόσων.

«Ασκήσεις» που υπόσχονται να καταργήσουν τα γυαλιά

Προγράμματα «γυμναστικής των ματιών» που υπόσχονται θεραπεία της μυωπίας, της πρεσβυωπίας ή του αστιγματισμού δεν στηρίζονται σε επιστημονικά δεδομένα. Οι διαθλαστικές ανωμαλίες οφείλονται στα ανατομικά και οπτικά χαρακτηριστικά του οφθαλμού και δεν διορθώνονται με ασκήσεις. Εξαίρεση αποτελούν συγκεκριμένες ορθοπτικές ασκήσεις για ειδικές διαταραχές της διόφθαλμης όρασης, οι οποίες συστήνονται μόνο μετά από διάγνωση από οφθαλμίατρο.

Αναπόδεικτες θεραπείες και προϊόντα από το διαδίκτυο

Η Ελληνική Οφθαλμολογική Εταιρεία (ΕΟΕ) καλεί τους πολίτες να είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι σε κάθε «θεραπεία» που υπόσχεται θαυματουργά αποτελέσματα χωρίς να έχει δοκιμαστεί σε ελεγχόμενες κλινικές μελέτες και να έχει εγκριθεί από τις αρμόδιες αρχές. Τέτοιες είναι, για παράδειγμα, οι «αναγεννητικές» εγχύσεις ή τα σκευάσματα που υπόσχονται αναστροφή της γήρανσης του ματιού.

Η ΕΟΕ αποθαρρύνει επίσης την αγορά οφθαλμικών σκευασμάτων από το διαδίκτυο χωρίς ιατρική συνταγή. Ακόμη και φάρμακα με πραγματική δράση, όπως οι σταγόνες που προσωρινά βελτιώνουν την κοντινή όραση σε άτομα με πρεσβυωπία, απαιτούν προηγούμενο οφθαλμολογικό έλεγχο, επειδή μπορεί να έχουν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες σε ορισμένους ασθενείς.

Κοσμητικές επεμβάσεις στα μάτια

Οι επεμβάσεις για κοσμητική αλλαγή του χρώματος των ματιών δεν είναι απλές αισθητικές πράξεις. Είναι χειρουργικές επεμβάσεις σε υγιή μάτια, και ορισμένες τεχνικές, όπως τα κοσμητικά ενδοφθάλμια εμφυτεύματα ίριδας, έχουν συνδεθεί με σοβαρές και μη αναστρέψιμες επιπλοκές. Όποιος εξετάζει τέτοια επέμβαση πρέπει να ενημερωθεί πλήρως για τους κινδύνους από χειρουργό οφθαλμίατρο.

Ο έλεγχος της όρασης δεν είναι μόνο μία μέτρηση

Η ΕΟΕ υπενθυμίζει ότι ο πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος αποτελεί ιατρική πράξη και πραγματοποιείται από οφθαλμίατρο σε νόμιμο ιατρείο. Πρέπει να γίνεται σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στην τεχνική και εμπορική πράξη της διάθεσης οπτικών μέσων και στην ιατρική πράξη της κλινικής αξιολόγησης και διάγνωσης.

Η καλή οπτική οξύτητα δεν αποκλείει την παρουσία σοβαρής οφθαλμολογικής ή ακόμη και συστηματικής νόσου. Παθήσεις όπως το γλαύκωμα, η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς και τα νεοπλάσματα του οφθαλμού μπορεί να συνυπάρχουν με ικανοποιητική όραση και να μην εντοπιστούν χωρίς ολοκληρωμένη οφθαλμολογική εξέταση.

Η ΕΟΕ καλεί τους πολίτες να αναζητούν ενημέρωση για την υγεία των ματιών τους από Οφθαλμιάτρους και έγκυρες επιστημονικές πηγές, και όχι από διαφημίσεις και αναρτήσεις στο διαδίκτυο.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Εκατοντάδες χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται ευρέως σε προϊόντα φυτοφαρμάκων θα μπορούσαν να αυξήσουν τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού, σύμφωνα με μελέτη του αμερικανικού ερευνητικού ινστιτούτου Silent Spring. Στον κατάλογο περιλαμβάνονται τόσο δραστικές ουσίες των φυτοφαρμάκων όσο και σημαντικός αριθμός από τις λεγόμενες αδρανείς ή ανενεργές ουσίες, οι οποίες συνήθως δεν υποβάλλονται στο ίδιο επίπεδο δοκιμών ασφάλειας.

«Τα ευρήματά μας αναδεικνύουν ένα ρυθμιστικό κενό όσον αφορά στις λεγόμενες αδρανείς ουσίες», σημειώνει η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δρ Τζένιφερ Κέι, ερευνήτρια στο Silent Spring Institute. «Όταν σκεφτόμαστε την ασφάλεια των φυτοφαρμάκων, τείνουμε να επικεντρωνόμαστε στη δραστική ουσία. Ωστόσο, οι άνθρωποι εκτίθενται σε ολόκληρο το σκεύασμα και τα ευρήματά μας δείχνουν ότι πολλές από αυτές τις άλλες χημικές ουσίες μπορεί, επίσης, να εγκυμονούν κινδύνους», προσθέτει.

Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο «Environmental Health Perspectives», αποτελούν μέρος μίας ευρύτερης συστηματικής ανάλυσης με στόχο τον εντοπισμό των πιθανών χημικών ουσιών που ενδέχεται να προκαλούν καρκίνο του μαστού («BC-Chems») στα καθημερινά καταναλωτικά προϊόντα, στο περιβάλλον και στην οικονομική δραστηριότητα, καθώς και ποιες είναι οι κυριότερες πηγές έκθεσης σε αυτές.

Στη νέα μελέτη, η ερευνητική ομάδα του Silent Spring ανέλυσε δεδομένα από περισσότερες από δώδεκα βάσεις δεδομένων της αμερικανικής κυβέρνησης σχετικά με τον όγκο παραγωγής των χημικών ουσιών, τις χρήσεις τους, τις εκλύσεις τους στο περιβάλλον, καθώς και τα επίπεδά τους στον ανθρώπινο οργανισμό.

Η ανάλυση ανέδειξε τα προϊόντα φυτοφαρμάκων ως σημαντική πηγή έκθεσης σε χημικές ουσίες που ενδέχεται να συνδέονται με τον καρκίνο του μαστού. Από τις 485 χημικές ουσίες που εντοπίστηκαν σε σκευάσματα φυτοφαρμάκων, περίπου το ένα τρίτο (145 ουσίες) έχουν καταχωρηθεί στην Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) ως δραστικές ουσίες.

«Αυτό όχι μόνο υποδηλώνει ότι οι δραστικές ουσίες των φυτοφαρμάκων δεν ελέγχονται επαρκώς ως προς τις επιπτώσεις τους στον μαστό, αλλά και ότι εκατοντάδες άλλες δυνητικά επικίνδυνες ουσίες που περιέχονται στα σκευάσματα φυτοφαρμάκων περνούν κάτω από τα ραντάρ των αρχών ως υποτιθέμενα αδρανή συστατικά», εξηγεί η κ. Κέι.

Προηγούμενη μελέτη του Silent Spring είχε διαπιστώσει ότι η EPA απέρριψε στοιχεία που συνέδεαν 19 φυτοφάρμακα με την εμφάνιση όγκων στους μαστικούς αδένες. Οι ερευνητές ζητούν την ενίσχυση του ρυθμιστικού πλαισίου της EPA για την καλύτερη προστασία από χημικές ουσίες που συμβάλλουν στον καρκίνο του μαστού. «Η EPA συνεχίζει να εγκρίνει νέα φυτοφάρμακα χωρίς επαρκή εποπτεία και με ελάχιστη εξέταση των πιθανών επιπτώσεών τους στον καρκίνο του μαστού», δηλώνει η Ρούθαν Ρούντελ, διευθύντρια Έρευνας στο Silent Spring, μία από τους συγγραφείς της μελέτης.

Πολλαπλές πηγές έκθεσης

Η έκθεση στα φυτοφάρμακα μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους, μεταξύ άλλων μέσω των τροφίμων και του πόσιμου νερού, αλλά και μέσω προϊόντων που χρησιμοποιούνται στο σπίτι και στον κήπο. Σε αυτά περιλαμβάνονται εντομοαπωθητικά, προϊόντα καταπολέμησης οικιακών παρασίτων, θεραπείες για τις ψείρες, καθώς και απολυμαντικά. Φυτοφάρμακα χρησιμοποιούνται, επίσης, σε πολλά δομικά υλικά.

Πέρα από τα φυτοφάρμακα, οι ερευνητές εντόπισαν αρκετές ακόμη σημαντικές πηγές έκθεσης σε χημικές ουσίες που ενδέχεται να συνδέονται με τον καρκίνο του μαστού. Μεταξύ αυτών ήταν τα καταναλωτικά προϊόντα με 500 χημικές ουσίες, τα τρόφιμα με 462, το πόσιμο νερό με 162, τα φαρμακευτικά προϊόντα με 142 και τα δομικά υλικά με 106.

Σύμφωνα με δεδομένα του National Emissions Inventory, περισσότερα από 907 εκατομμύρια κιλά χημικών ουσιών που ενδέχεται να συνδέονται με τον καρκίνο του μαστού απελευθερώθηκαν στην ατμόσφαιρα το 2020.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Τα εγκεφαλικά επεισόδια εμφανίζονται όλο και συχνότερα στους νεότερους ενήλικες στις ΗΠΑ, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο «Neurology», το ιατρικό περιοδικό της Αμερικανικής Ακαδημίας Νευρολογίας.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα εγκεφαλικά επεισόδια σε ενήλικες ηλικίας 20 έως 54 ετών σχεδόν διπλασιάστηκαν μέσα σε διάστημα σχεδόν τριών δεκαετιών, παρ’ όλο που η βραχυπρόθεσμη επιβίωση μετά το εγκεφαλικό βελτιώθηκε την ίδια χρονική περίοδο.

Στη μελέτη εξετάστηκαν τα εγκεφαλικά επεισόδια στην ευρύτερη περιοχή του Σινσινάτι και του Βόρειου Κεντάκι στις ΗΠΑ από το 1993 έως το 2020. Οι ερευνητές εντόπισαν 2.076 πρώτα εγκεφαλικά επεισόδια σε ενήλικες ηλικίας 20 έως 54 ετών. Διαπιστώθηκε ότι το ποσοστό των εγκεφαλικών στους νεότερους ενήλικες αυξήθηκε από 33,9 περιστατικά ανά 100.000 ανθρωποέτη (σ.σ.: μονάδα μέτρησης που συνδυάζει τον αριθμό των ατόμων με τον χρόνο που παρακολουθούνται στη μελέτη) την περίοδο 1993-1994 σε 62,2 περιστατικά ανά 100.000 ανθρωποέτη το 2020.

Η αύξηση φαίνεται να οφείλεται κυρίως στα ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια, τα οποία προκαλούνται όταν διακόπτεται η ροή του αίματος προς ένα τμήμα του εγκεφάλου. Η συχνότητά τους αυξήθηκε από 23,8 περιστατικά ανά 100.000 ανθρωποέτη το 1993-1994 σε 47,3 περιστατικά ανά 100.000 ανθρωποέτη το 2020. Αντίθετα, οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν αντίστοιχη αύξηση σε άλλους τύπους εγκεφαλικού, όπως η ενδοεγκεφαλική αιμορραγία -δηλαδή η αιμορραγία στο εσωτερικό του εγκεφάλου- ή η υπαραχνοειδής αιμορραγία, δηλαδή η αιμορραγία γύρω από τον εγκέφαλο.

Παράλληλα, ορισμένα προβλήματα υγείας έγιναν συχνότερα με την πάροδο του χρόνου στους νεότερους ενήλικες που υπέστησαν εγκεφαλικό επεισόδιο. Οι ερευνητές κατέγραψαν αυξήσεις στα ποσοστά υπέρτασης, διαβήτη, κολπικής μαρμαρυγής και χρήσης ουσιών. Μάλιστα, η χρήση ουσιών αυξήθηκε από 4,6% την περίοδο 1993-1994 σε 40,2% το 2020, με μεγάλο μέρος της αύξησης να οφείλεται στη χρήση κάνναβης.

Οι ερευνητές εξέτασαν, επίσης, τα ποσοστά θανάτου μέσα στις πρώτες 30 ημέρες μετά το εγκεφαλικό. Αφού έλαβαν υπόψη την ηλικία, τη φυλή και το φύλο, διαπίστωσαν μικρή μείωση με την πάροδο του χρόνου, από 11,7% το 1993-1994 σε 9,4% το 2020. Η βελτίωση αφορούσε, κυρίως, τους ασθενείς με ενδοεγκεφαλική και υπαραχνοειδή αιμορραγία.

Πάντως, οι ερευνητές επισημαίνουν έναν σημαντικό περιορισμό της μελέτης: Δεν διέθεταν συγκρίσιμα δεδομένα από άτομα που δεν είχαν υποστεί εγκεφαλικό. Ως εκ τούτου, δεν ήταν δυνατό να προσδιορίσουν εάν οι μεταβολές στους παράγοντες κινδύνου που παρατηρήθηκαν με την πάροδο του χρόνου εξηγούν την αύξηση της συχνότητας των εγκεφαλικών επεισοδίων.

ΑΠΕ-ΜΠΕ/Μ.Κουζινοπούλου

Την ανάγκη καθολικής εφαρμογής της νομοθεσίας για την ιατρική διαφήμιση και την ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών, με αφορμή τις ανακοινώσεις του υπουργείου Υγείας για το νέο σύστημα ελέγχων ιδιωτικών ιατρείων μέσω τεχνητής νοημοσύνης και τη σύσταση νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για τις ιατρικές πράξεις, επισημαίνει η Συνομοσπονδία Ιδιωτών Ιατρών Ελλάδος (ΣΙΔΙΕ).

Η ΣΙΔΙΕ αναφέρει ότι η προστασία των ασθενών αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα, ζητώντας ελέγχους σε όλους όσοι προβάλλουν ή διενεργούν ιατρικές πράξεις, καθώς και επιτάχυνση των πειθαρχικών διαδικασιών. Παράλληλα, τάσσεται υπέρ της πλήρους απαγόρευσης της άμεσης ή έμμεσης ιατρικής διαφήμισης, υποστηρίζοντας ότι η επιστημονική ενημέρωση δεν θα πρέπει να λειτουργεί ως μέσο εμπορικής προβολής.

«Εάν η Πολιτεία θεωρεί ότι η ιατρική διαφήμιση δημιουργεί κινδύνους για τους πολίτες, οφείλει να εφαρμόσει τον νόμο καθολικά. Δεν είναι αποδεκτό να επιβάλλονται επιλεκτικοί έλεγχοι σε ορισμένους επαγγελματίες, ενώ άλλες δομές προβάλλουν καθημερινά ιατρικές υπηρεσίες χωρίς ουσιαστικό έλεγχο», αναφέρει η ΣΙΔΙΕ. Τονίζει ότι «η Ιατρική δεν είναι εμπόρευμα. Είναι κοινωνικό αγαθό».

Σε ό,τι αφορά τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης στους ελέγχους, η Συνομοσπονδία υποστηρίζει ότι τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να έχουν επικουρικό ρόλο, αλλά δεν θα πρέπει να υποκαθιστούν την ανθρώπινη και επιστημονική αξιολόγηση σύνθετων ιατρικών ζητημάτων. Ζητά, επίσης, αυστηρή αντιμετώπιση της αντιποίησης του ιατρικού επαγγέλματος και εφαρμογή των κανόνων με τον ίδιο τρόπο για όλους τους επαγγελματίες και τις δομές υγείας.

ΑΠΕ-ΜΠΕ