Η νέα εθνική έρευνα για το ποδήλατο στην Ελλάδα αποκαλύπτει ένα ζωντανό κοινό με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά — και συγκεκριμένες ανάγκες. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποδηλάτου, ο ΜΚΟ «Πόλεις για Ποδήλατο» δημοσιεύει τα αποτελέσματα της νέας εθνικής έρευνας για τη χρήση του ποδηλάτου στην Ελλάδα.
Η έρευνα υλοποιήθηκε σε συνεργασία με την Ερευνητική Ομάδα Συστημάτων Μεταφοράς του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και συμμετείχαν 637 άτομα από την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και δεκάδες άλλες πόλεις. Για πρώτη φορά, το ελληνικό κοινό που κάνει ποδήλατο αποκτά όνομα, αριθμούς — και φωνή.
Το προφίλ του Έλληνα χρήστη ποδηλάτου
Το ποδήλατο στην Ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής. Μια πανελλαδική έρευνα με τη συμμετοχή ποδηλατών και μη, από διάφορες περιοχές της χώρας προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες χρησιμοποιούν το ποδήλατο σήμερα, τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν και τις προϋποθέσεις που απαιτούνται ώστε το ποδήλατο να εξελιχθεί σε έναν ασφαλή, βιώσιμο και προσβάσιμο τρόπο μετακίνησης.
Η μελέτη διερεύνησε τις στάσεις, τις εμπειρίες και τις συνήθειες των Ελλήνων ποδηλατών μέσω ενός δομημένου ερωτηματολογίου, το οποίο κάλυψε θέματα σχετικά με τα δημογραφικά χαρακτηριστικά, τη συχνότητα χρήσης του ποδηλάτου, την ποιότητα των υποδομών, το αίσθημα ασφάλειας, τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι ποδηλάτες, καθώς και τα κίνητρα και τα οφέλη που συνδέονται με το ποδήλατο.
Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τόσο ενθαρρυντικές τάσεις όσο και σημαντικές προκλήσεις που απαιτούν άμεση προσοχή από τους πολιτικούς φορείς και τις τοπικές κοινωνίες.
Ποιοι είναι οι Έλληνες χρήστες ποδηλάτου
Δεν πρόκειται για μια μικρή ομάδα φανατικών. Τα δεδομένα σκιαγραφούν ένα κοινό που ποδηλατεί συχνά, επιλεγμένα και με σαφή γνώμη για την πόλη που ζει:
75,5% ποδηλατεί καθημερινά ή αρκετές φορές την εβδομάδα
46,6% χρησιμοποιεί το ποδήλατο για να πάει στη δουλειά
49,1% το χρησιμοποιεί για καθημερινές μετακινήσεις (ψώνια, διασκέδαση)
58,4% είναι εργαζόμενοι πλήρους απασχόλησης
32,3% καλύπτει 100–400 χλμ. τον μήνα με ποδήλατο
Είναι αστοί, εργαζόμενοι, ενεργοί. Δεν κάνουν ποδήλατο «μερικές φορές το καλοκαίρι» — το έχουν ενσωματώσει στην καθημερινή τους ζωή.
Γιατί το κάνουν — και γιατί συνεχίζουν
Όταν ρωτήθηκαν για τα οφέλη που βιώνουν, οι απαντήσεις είναι αποκαλυπτικές: χαρά, υγεία, ελευθερία. Το 90,2% αναφέρει ως κίνητρο τη βελτίωση υγείας και φυσικής κατάστασης, το 79,8% την απόλαυση της άσκησης, και το 67,8% την αίσθηση ελευθερίας. Ταυτόχρονα, το 53,8% επιλέγει το ποδήλατο για περιβαλλοντικούς λόγους και το 46,5% για οικονομία. Αυτό το κοινό δεν χρειάζεται να πειστεί για τα οφέλη — τα ζει ήδη.
Τι ζητούν από την πόλη τους
Το κοινό αυτό έχει και σαφείς θέσεις για το τι πρέπει να αλλάξει. Δεν πρόκειται για αόριστα παράπονα — η έρευνα καταγράφει συγκεκριμένες ανάγκες με ποσοτικά δεδομένα:
75,2% ζητά διαχωρισμένους ποδηλατοδρόμους
74,4% ζητά λωρίδες ποδηλάτου με διαγράμμιση
60,8% ζητά αυστηρό έλεγχο παράνομης στάθμευσης στους ποδηλατοδρόμους
85,4% κινείται σε δρόμους χωρίς καμία ποδηλατική υποδομή
89,3% εκφράζει δυσαρέσκεια για την πολιτική των δήμων
Το αίτημα δεν απευθύνεται στους δήμους από κάποιους «ενοχλητικούς» — απευθύνεται από ένα εκτεταμένο, καταγεγραμμένο κοινό που ήδη χρησιμοποιεί το ποδήλατο και απλώς ζητά να το κάνει με ασφάλεια.
Βασικά Ευρήματα
1. Η Έλλειψη Ασφάλειας Παραμένει το Μεγαλύτερο Εμπόδιο
Παρόλο που το μεγαλύτερο ποσοστό των ερωτηθέντων συμφωνεί πως το να κάνει ποδήλατο στις Ελληνικές πόλεις δεν του προκαλεί ανασφάλεια – αν και το 84% ποδηλατεί σε δρόμους χωρίς υποδομές – η απουσία συνεχών ποδηλατικών δικτύων, η κακή συντήρηση του οδοστρώματος και η συχνή κατάληψη ποδηλατικών διαδρομών από παράνομα σταθμευμένα οχήματα προβληματίζουν τόσο τους υφιστάμενους και αποθαρρύνουν τους δυνητικούς χρήστες.
2. Το Ποδήλατο Χρησιμοποιείται Κυρίως από Άνδρες Μέσης Ηλικίας
Η έρευνα έδειξε ότι η χρήση του ποδηλάτου συγκεντρώνεται κυρίως στους άνδρες μέσης ηλικίας. Οι γυναίκες και οι νέοι εξακολουθούν να εκπροσωπούνται σε πολύ μικρότερο βαθμό, γεγονός που υποδηλώνει ότι το σημερινό περιβάλλον μετακίνησης και οι υφιστάμενες υποδομές δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις ανάγκες όλων των χρηστών.
3. Τα Ηλεκτρικά Ποδήλατα Κερδίζουν Έδαφος
Το ενδιαφέρον για τα ηλεκτρικά ποδήλατα αυξάνεται διαρκώς. Οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν ότι τα ηλεκτρικά ποδήλατα καθιστούν την ποδηλασία πιο προσιτή, αλλά επισήμαναν το υψηλό κόστος και την έλλειψη ασφαλών χώρων στάθμευσης ως εμπόδια για τη χρήση τους. Η αυξανόμενη δημοτικότητα των ηλεκτρικών ποδηλάτων δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες για τη διεύρυνση της ποδηλατικής κοινότητας και την προσέλκυση νέων χρηστών.
4. Το Ποδήλατο Χρησιμοποιείται Όλο και Περισσότερο για Μετακινήσεις και Τουρισμό
Παρότι η αναψυχή εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό λόγο χρήσης του ποδηλάτου, όλο και περισσότεροι πολίτες το επιλέγουν για καθημερινές μετακινήσεις, αγορές και διασκέδαση. Παράλληλα, ο ποδηλατικός τουρισμός αναδεικνύεται σε έναν τομέα με σημαντικές προοπτικές ανάπτυξης για τη χώρα.
Τι Χρειάζεται να Αλλάξει;
Δημιουργία Ασφαλών Ποδηλατικών Υποδομών
Τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη επενδύσεων στις ποδηλατικές υποδομές: συνεχείς, διαχωρισμένους και ασφαλείς ποδηλατοδρόμους, σε συνδυασμό με ένα εκτεταμένο δίκτυο οδών ήπιας κυκλοφορίας, που να συνδέουν γειτονιές, κέντρα πόλεων, σχολεία, εμπορικές περιοχές και κόμβους δημόσιων μεταφορών.
Βασικές προϋποθέσεις για τη βελτίωση της ασφάλειας αποτελούν επίσης η τακτική συντήρηση του οδοστρώματος και η αποτελεσματική αντιμετώπιση της παράνομης στάθμευσης στις ποδηλατικές διαδρομές.
Ποδηλασία για Όλους
Η χαμηλή συμμετοχή γυναικών και νέων υπογραμμίζει την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές και κοινωνικές παρεμβάσεις.
Η βελτίωση της οδικής ασφάλειας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση, όμως η ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών απαιτεί και πρόσθετες δράσεις, όπως την προώθηση της χρήσης προσωπικών ή κοινόχρηστων ποδηλάτων φορτίου (cargo bike), που παρέχουν έναν αποτελεσματικό τρόπο μεταφοράς για ψώνια και μικρά παιδιά. Είναι επίσης σημαντικό να συμμετέχουν γυναίκες στον σχεδιασμό των υποδομών, ώστε να είναι βέβαιο ότι ικανοποιούν τις ανάγκες τους.
Παράλληλα, η εισαγωγή της ποδηλατικής εκπαίδευσης στα σχολεία θα συμβάλει στη δημιουργία μιας νέας γενιάς χρηστών που θα ενσωματώνει το ποδήλατο στην καθημερινότητά της.
Υποστήριξη της ανάπτυξης πωλήσεων e bikes
Η αυξανόμενη δημοτικότητα των ηλεκτρικών ποδηλάτων δημιουργεί νέες δυνατότητες για τη βιώσιμη κινητικότητα. Κίνητρα όπως επιδοτήσεις αγοράς, φορολογικές ελαφρύνσεις ή προγράμματα τύπου «bike to work» καθώς και η πιστοποίηση Cycle Friendly Employer, μπορούν να ενισχύσουν τη διάδοση των ηλεκτρικών ποδηλάτων. Παράλληλα, η δημιουργία ασφαλών χώρων στάθμευσης θα διευκολύνει ακόμη περισσότερο τη χρήση τους.
Σύνδεση με τις Δημόσιες Μεταφορές και Ανάπτυξη του Ποδηλατικού Τουρισμού
Το ποδήλατο αποτελεί πλέον μέρος ενός ευρύτερου συστήματος βιώσιμης κινητικότητας.
Η ενίσχυση των συνδυασμένων μετακινήσεων απαιτεί ασφαλείς διαδρομές προς τους σταθμούς δημόσιων μεταφορών, επαρκείς θέσεις στάθμευσης ποδηλάτων, προσβάσιμες υποδομές και κατάλληλους χώρους μεταφοράς ποδηλάτων σε μετρό, τραμ και τρένα.
Παράλληλα, η Ελλάδα διαθέτει σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης του ποδηλατικού τουρισμού. Η καλύτερη σύνδεση του ποδηλάτου με το σιδηροδρομικό δίκτυο, η προώθηση των τριών διαδρομών EuroVelo που διασχίζουν τη χώρα, και η δημιουργία ελκυστικών διαδρομών που συνδέονται με τουριστικά αξιοθέατα μπορούν να αναδείξουν τη χώρα ως σημαντικό προορισμό ποδηλατικού τουρισμού.
Μια Στρατηγική Ευκαιρία για την Ελλάδα
Το ποδήλατο μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός πιο βιώσιμου μέλλοντος για τις ελληνικές πόλεις και κοινότητες, μέσω της μείωσης της κυκλοφοριακής συμφόρησης και τη βελτίωση της δημόσιας υγείας.
Η έρευνα καταδεικνύει ότι η ζήτηση για το ποδήλατο υπάρχει και αυξάνεται. Για να αξιοποιηθεί πλήρως αυτό το δυναμικό, απαιτούνται συντονισμένες πολιτικές για τις υποδομές, την ενίσχυση της οδικής ασφάλειας, την εκπαίδευση, και τα οικονομικά κίνητρα.
Με τις κατάλληλες επενδύσεις, μακροπρόθεσμο όραμα και βραχυπρόθεσμες δράσεις, το ποδήλατο μπορεί να αποτελέσει βασικό πυλώνα της βιώσιμης κινητικότητας στην Ελλάδα, προς όφελος των πολιτών, των τοπικών κοινωνιών και του περιβάλλοντος.
Σχετικά με την έρευνα
Η έρευνα σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από τον ΜΚΟ «Πόλεις για Ποδήλατο» σε συνεργασία με την Ερευνητική Ομάδα Συστημάτων Μεταφοράς του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του ΑΠΘ (επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Δημήτριος Ναλμπάντης). Η πλήρης τεχνική αναφορά είναι διαθέσιμη στο citiesforcycling.gr
ΔΙΑΒΑΣΤΕ την έρευνα αναλυτικά.
