Ομιλία Νίκου Ανδρουλάκη, Προέδρου ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής στο συνέδριο «Δημογραφικό 2026»
Φίλες και φίλοι. Είναι ιδιαίτερη η χαρά μου να συμμετέχω σε ένα συνέδριο που έχει θέμα ένα κορυφαίο ζήτημα που αφορά στην ελληνική κοινωνία και την Ευρώπη. Μας δίνετε μια σπουδαία ευκαιρία: να συζητήσουμε ανοιχτά, καθαρά και προγραμματικά πάνω σε ένα ζήτημα που έχει αποκτήσει, πλέον, υπαρξιακές διαστάσεις για την πατρίδα μας. Θέλω να συγχαρώ θερμά τους διοργανωτές του σημερινού συνεδρίου. Γιατί για πέμπτη συνεχή χρονιά, με επιμονή και συνέπεια, καταφέρνετε να κρατάτε το θέμα ψηλά, δίνοντας τη σημαντική και αναγκαία ορατότητα που χρειάζεται.
Για το ΠΑΣΟΚ, το δημογραφικό δεν είναι σημαία ευκαιρίας. Αποτελεί καθοριστικό συντελεστή εθνικής ισχύος. Είναι βασική προϋπόθεση για την παραγωγική, κοινωνική και πολιτισμική αναγέννηση της χώρας.
Η Νέα Δημοκρατία από τη μεριά της, μεταχειρίζεται το δημογραφικό σαν πεδίο επικοινωνιακών και πελατειακών διευθετήσεων. Το είδαμε με το φιάσκο του προγράμματος Σπίτι μου ΙΙ. Το είδαμε με μέτρα – παρωδία, όπως τα φορολογικά κίνητρα σε νέους έως 25 ετών, τη στιγμή που η συντριπτική τους πλειοψηφία ζει ακόμη στο παιδικό της δωμάτιο και εργάζεται σε δουλειές του ποδαριού. Το βλέπουμε με την ελλιπή στήριξη της Πολιτείας στις νέες οικογένειες, καθώς χιλιάδες παιδιά μένουν κάθε χρόνο εκτός παιδικών σταθμών.
Διαπιστώνουμε καθημερινά, ότι αυτό το μείζον ζήτημα όχι μόνο δεν κατέχει τη θέση που του αναλογεί στον δημόσιο διάλογο, αλλά συμβαίνει κάτι πολύ χειρότερο: βρίσκεται εγκλωβισμένο σε μια σφαίρα επικοινωνιακής διαχείρισης από την πλευρά της κυβέρνησης. Αντιμετωπίζεται με αποσπασματικά μέτρα χωρίς βάθος, χωρίς όραμα, με «εθνικές στρατηγικές», που συντάχθηκαν σε συνθήκες εργαστηρίου αποκομμένες από την μεγάλη εικόνα. Να το πω με απλά λόγια, η χώρα σβήνει δημογραφικά αλλά η κυβέρνηση παίρνει ημίμετρα.
Δεν μπορούμε να μιλάμε για το δημογραφικό, αν δεν κοιτάξουμε κατάματα την αλήθεια. Σήμερα, σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, χιλιάδες νέοι άνθρωποι βλέπουν τις προοπτικές τους, τα όνειρά τους και την καθημερινότητά τους να πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο. Την ίδια στιγμή, οι κοινωνικές ανισότητες θεριεύουν.
Έχουμε απέναντί μας νέες γενιές που καλούνται να επιβιώσουν σε ένα περιβάλλον όλο και πιο αφιλόξενο. Ένα περιβάλλον όπου όλα γύρω ακριβαίνουν, όπου τα πάντα γίνονται εμπόρευμα για τα ολιγοπώλια. Από τα βασικά αγαθά στο ράφι του σούπερ μάρκετ μέχρι τα καύσιμα. Και από τις απλησίαστες τιμές των ενοικίων έως τις χαμηλές αποδοχές που γίνονται βορά στον πληθωρισμό.
Το τοπίο για ένα νέο ζευγάρι που θέλει σήμερα να δημιουργήσει οικογένεια στην Ελλάδα δεν είναι απλώς δύσκολο· είναι ομιχλώδες και ανασφαλές.
Η εργασιακή εξάντληση και η διαρκής επισφάλεια ναρκοθετούν τη ζωή της νέας γενιάς. Οι νέες γυναίκες στην πατρίδα μας δεν τολμούν καν να σκεφτούν τη μητρότητα και τη δημιουργία οικογένειας, εξαιτίας των βαθιών μισθολογικών ανισοτήτων και των αναχρονιστικών στερεοτύπων που κυριαρχούν ακόμα στην αγορά εργασίας. Και όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο που η χώρα μας βιώνει μια δίχως προηγούμενο θεσμική παρακμή.
• Το κράτος δικαίου έχει τρωθεί βαθύτατα.
• Το κοινωνικό κράτος αποδυναμώνεται συστηματικά, προς χάρη συγκεκριμένων ιδιωτικών συμφερόντων.
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι το 77% των ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας καλύπτονται από δύο ισχυρούς οικονομικούς παίχτες.
• Κάθε μορφή αξιοκρατίας έχει ξεχαστεί, με το κράτος να μετατρέπεται ξανά σε λάφυρο για κάποιους λίγους και εκλεκτούς.
Πώς άραγε περιμένουμε από μια γενιά ματαιωμένη, αγανακτισμένη και προδομένη, να πιστέψει στο μέλλον και να συμβάλλει με όλες της τις δυνάμεις στην αναστροφή αυτής της κρίσης;
Η σημερινή γενιά όχι απλά δεν ελπίζει, αλλά βιώνει ότι δεν πρόκειται να περάσουν καλύτερα από τους γονείς τους. Βλέπουν ως μοναδική επιλογή αξιοπρέπειας τη φυγή στο εξωτερικό. Είναι αποκαλυπτικό, αλλά και θλιβερό: το 2025 καταγράψαμε αριθμό ρεκόρ στους Έλληνες απόφοιτους ανώτατης εκπαίδευσης, που διαμένουν σε ευρωπαϊκές χώρες. Ήταν 13.900 περισσότεροι σε σχέση με το 2024! Αυτά τα στοιχεία δείχνουν τη συντριπτική απογοήτευση των νέων πτυχιούχων στη χώρα μας.
Αυτή είναι η σκληρή πραγματικότητα του απολογισμού επτά ετών διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, που χειρίζεται κρίσιμα και ζωτικά θέματα για την κοινωνία μας με ένα επικοινωνιακό πέπλο διαχείρισης.
Όταν γιορτάσαμε τα 51 χρόνια ΠΑΣΟΚ στις 3 του Σεπτέμβρη, παρουσιάσαμε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα για το δημογραφικό, γιατί για εμάς είναι ο βασικός συντελεστής θετικής ισχύος. Καλοί είναι οι εξοπλισμοί, καλό είναι να μιλάμε για υποδομές αλλά πρέπει να υπάρχουν πληθυσμοί, νέοι άνθρωποι, προοπτική και μέλλον για τη χώρα.
Θα σας παρουσιάσω τους βασικούς πυλώνες αυτού του σχεδίου, ένα σχέδιο εναρμονισμένο με τον σύγχρονο ευρωπαϊκό τρόπο ζωής, με τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και των παραγωγικών δυνάμεων, ένα σχέδιο φτιαγμένο μετά από διαβούλευση με την ίδια την κοινωνία και όχι ένα σχέδιο φτιαγμένο από ακριβοπληρωμένες στρατιές συμβούλων όπως συνηθίζεται τα τελευταία χρόνια.
1ος πυλώνας: Η Αναγέννηση της Ελληνικής Υπαίθρου
Ο καθένας από εμάς έχει μια καταγωγή. Σκεφτείτε πως ήταν τα χωριά μας πριν από δεκαπέντε και είκοσι χρόνια και σε ποια κατάσταση είναι σήμερα. Στόχος μας είναι η συγκράτηση του πληθυσμού και η παροχή ισχυρών κινήτρων για μετεγκατάσταση. Γνωρίζουμε καλά ότι η ένταση της δημογραφικής αλλαγής δεν είναι ίδια παντού. Κοντεύει, όμως, να παρασύρει και να ερημώσει τους πιο γηρασμένους νομούς της πατρίδας μας: την Άρτα, τα Γρεβενά, την Πρέβεζα, την Ευρυτανία, τη Φθιώτιδα, τη Φωκίδα.
Δυστυχώς, η ελληνική περιφέρεια βρίσκεται όμηρος της κυβερνητικής ανικανότητας. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο πρόγραμμα νέων αγροτών είναι εγγεγραμμένοι μόλις 6.700 και μάλιστα κακοπληρωμένοι βάσει των τελευταίων στοιχείων, που παρουσίασα την προηγούμενη εβδομάδα στη Βουλή, ενώ πριν από δύο ή τρία χρόνια είχαν δηλώσει 18.000 νέοι αγρότες. Και αυτό δείχνει την πολύ μεγάλη παρακμή που υπάρχει σε ενδιαφέρον ανάπτυξης του πρωτογενούς τομέα. Και βέβαια σε αυτά πρέπει να αθροίσετε τη μεγάλη ζημιά, που θα κάνει το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, στον τομέα του δημογραφικού σε σχέση με τον πρωτογενή τομέα σε όλη τη χώρα.
Εμείς, μέσα από τα 12 περιφερειακά σχέδια ανάπτυξης, που καταστρώσαμε στις συνδιασκέψεις μας, χαρτογραφήσαμε τις ιδιαιτερότητες κάθε τόπου. Προτείνουμε στοχευμένα μέτρα για την ανασύνταξη του πρωτογενούς τομέα με νέα ψηφιακά μέσα, αλλά και τη θέσπιση γενναίων φορολογικών και κοινωνικών κινήτρων για εργαζόμενους και επιχειρηματίες εξ αποστάσεως, ώστε να μπορούν να ζουν και να δημιουργούν στις απομακρυσμένες περιοχές.
Μόνο έτσι θα βάλουμε φρένο στην ερήμωση. Μόνο έτσι θα σταματήσουμε το φαινόμενο, ολόκληρες περιφέρειες όπως η Στερεά Ελλάδα να βλέπουν μείωση 7% στον πληθυσμό τους και η Δυτική Μακεδονία 10%. Αλήθεια, όταν αποδομείς βιαστικά το οικονομικό μοντέλο μιας ολόκληρης περιφέρειας, πόσα σποραδικά επιδόματα-φιλοδωρήματα μπορούν να ανασχέσουν τη δημογραφική της κατάρρευση; Η απάντηση είναι: κανένα. Και οι δύο αυτές περιφέρειες αποτελούν τα δύο πιο εμβληματικά παραδείγματα.
2ος πυλώνας: Η Επανίδρυση του Κοινωνικού Κράτους
Χωρίς ισχυρή δημόσια υγεία και παιδεία, ουσιαστικά δεν μπορείς να ακουμπήσεις τη δημογραφική κρίση. Προτείνουμε:
• Καθολική, δωρεάν βρεφική και προσχολική αγωγή για κάθε παιδί.
• Θέσπιση επιδόματος 200 ευρώ το μήνα για τις πιστοποιημένες δαπάνες του παιδιού έως την ηλικία των 3 ετών, με βάση εισοδηματικά κριτήρια.
• Πλήρη κάλυψη των εξόδων διαμονής πριν από τον τοκετό, για τις έγκυες γυναίκες που κατοικούν σε απομακρυσμένες ή νησιωτικές περιοχές.
• Ποιοτική δημόσια εκπαίδευση από τον βρεφονηπιακό σταθμό έως το Πανεπιστήμιο, για να ξαναγίνει η παιδεία ο αναντικατάστατος ιμάντας ανοδικής κοινωνικής κινητικότητας.
Παράλληλα, καταθέσαμε μια ρηξικέλευθη πρόταση για την πιλοτική εφαρμογή της 4ήμερης εργασίας σε συγκεκριμένους κλάδους. Η Νέα Δημοκρατία χλεύασε μια πρόταση που υλοποιείται πιλοτικά σε πάρα πολλά ευρωπαϊκά κράτη. Είναι ένα μέτρο-θεμέλιο για την εναρμόνιση της επαγγελματικής και της οικογενειακής ζωής. Δημιουργεί ελεύθερο χρόνο, επιτρέποντας στους γονείς να είναι παρόντες στο μεγάλωμα των παιδιών τους. Η ενεργός συμμετοχή και του πατέρα στην ανατροφή, αποδεδειγμένα πλέον σε όλη την Ευρώπη, οδηγεί σε νέες γεννήσεις. Δίνει στους εργαζόμενους τη μεγάλη ανάσα που χρειάζονται για να σχεδιάσουν τη ζωή τους.
Για εμάς, κάθε παιδί που γεννιέται, έχει δικαίωμα στο μέλλον με ισχυρά εφόδια. Γι’ αυτό προτείνουμε τη δημιουργία του Εθνικού Αποταμιευτικού Λογαριασμού και του Ταμείου Αλληλεγγύης Γενεών, που θα χρηματοδοτείται από τα έσοδα της εξόρυξης των υδρογονανθράκων, ως ένα πρώτο, σταθερό μαξιλάρι οικονομικής ασφάλειας για κάθε νέο.
Την ίδια στιγμή, οι τρίτεκνοι πρέπει επιτέλους να αποκτήσουν ίσα δικαιώματα και ίδιες παροχές με τους πολύτεκνους. Τα παιδιά δεν είναι εργαλεία για την αύξηση των φορολογικών εσόδων. Είναι το μέλλον της πατρίδας μας. Αυτό αποτυπώνεται και στο φορολογικό μας σχέδιο:
• Μηδενισμός του ΦΠΑ σε όλα τα βασικά βρεφικά είδη και αγαθά πρώτης ανάγκης.
• Ριζική αναθεώρηση του ΕΝΦΙΑ για τις πολύτεκνες οικογένειες, εξαιρώντας τα ελάχιστα τετραγωνικά που απαιτούνται για μια αξιοπρεπή διαβίωση. Ζητάμε συγκεκριμένα μείωση 75% στον ΕΝΦΙΑ για τα πρώτα 100 τ.μ. της κατοικίας τους.
3ος πυλώνας: Στοχευμένες Παρεμβάσεις στα Αστικά Κέντρα
Μια χώρα στην οποία το 50% του πληθυσμού στοιβάζεται σε λιγότερο από το 2% της συνολικής της επιφάνειας, δεν μπορεί να μιλά ούτε για ισόρροπη ανάπτυξη, ούτε για βιώσιμες υποδομές, ούτε για προσιτή στέγη.
Το κορυφαίο πρόβλημα των αστικών κέντρων είναι η στέγαση των νέων ζευγαριών. Με την ολοκληρωμένη πρότασή μας για το GenRent, απαντάμε έμπρακτα: 40.000 κοινωνικές κατοικίες μπορούν και πρέπει να στεγάσουν τα όνειρα των νέων μας, υπό την εποπτεία και τον έλεγχο μιας Δημόσιας Εταιρείας Διαχείρισης Ακινήτων. Δεν είμαστε εφευρέτες, αυτά σχεδιάζονται και υλοποιούνται εδώ και δεκαετίες σε πάρα πολλά ευρωπαϊκά κράτη, με πιο συμβολικό το παράδειγμα της Αυστρίας αλλά τα τελευταία χρόνια σε Ισπανία, Πορτογαλία και Ιταλία. Μόνο η Ελλάδα έχει μείνει ουραγός σε αυτά τα προγράμματα.
Τέλος, ασφάλεια και σιγουριά για τη σύγχρονη εργαζόμενη γυναίκα σημαίνει ουσιαστική στήριξη στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Διεκδικούμε ισχυρές δημόσιες δομές εξωσωματικής γονιμοποίησης και πλήρη κάλυψη του κόστους των απαραίτητων φαρμάκων. Απέναντι στην εργασιακή εξουθένωση, το κράτος οφείλει να μεριμνήσει άμεσα, θεσπίζοντας ένα εκτεταμένο πρόγραμμα δωρεάν συντήρησης γενετικού υλικού.
Φίλες και φίλοι,
Κλείνοντας, θέλω να στείλω ένα καθαρό μήνυμα: Έχουμε ιστορικό χρέος να καταβάλλουμε όλες μας τις δυνάμεις για να αντιστρέψουμε την πληθυσμιακή συρρίκνωση της Ελλάδας. Είναι θέμα εθνικό, κοινωνικό και οικονομικό.
Κάποτε μέσα στα μνημόνια είχα ρωτήσει τον αρμόδιο επίτροπο, πως σχεδιάζεται το οικονομικό μέλλον της χώρας από τα μνημόνια όταν σε αυτά δεν περιέχεται ο συντελεστής της δημογραφικής κρίσης. Δηλαδή σχεδιάζουμε οικονομικά πως θα σταθεροποιηθεί δημοσιονομικά μια χώρα, όταν ένας βασικός παράγοντας που είναι το δημογραφικό, δεν υπάρχει πουθενά στον σχεδιασμό. Η απάντηση ήταν απλή: αλλάξτε τον τρόπο διανομής των δημοσιονομικών εσόδων. Ρίξτε μεγαλύτερο βάρος στις νεότερες γενιές.
Αυτό ο μόνος τρόπος να γίνει πλέον είναι η υγεία, η παιδεία και η κοινωνική κατοικία. Και εννοώ στους μεγάλους πυλώνες. Αυτούς τους πυλώνες πρέπει να υπηρετήσουμε όλοι μας σταθερά, με συνέπεια, αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε και να φρενάρουμε την κατάρρευση και αν θέλουμε να σταθεροποιηθεί δημοσιονομικά η χώρα. Αλλιώς ο ένας παράγοντας θα υπονομεύει τον άλλο και θα είμαστε σε έναν φαύλο κύκλο φθοράς.
Ας τελειώνουμε, λοιπόν, με τη φοβική αντιμετώπιση, που δημιουργεί ένα αίσθημα αδικίας στους νέους, και τεράστιες, νέες κοινωνικές ανισότητες που κυρίως έχουν θύμα αυτούς τους νέους που δεν είχαν τύχη να κληρονομήσουν ένα σπίτι από τους γονείς ή τους παππούδες τους.
Εμείς, λοιπόν, παλεύουμε για αυτή την αλλαγή, με δίκαιη Περιφερειακή Ανάπτυξη, Κοινωνική Συνοχή γιατί το δημογραφικό αφορά και την Εθνική Κυριαρχία. Για εμάς είναι κρίκοι της ίδιας αλυσίδας για εμάς και έχουν σχέσεις αμφίδρομες.
Ας κάνουμε την Πολιτική Αλλαγή πράξη. Με ένα ισχυρό, πρόγραμμα, προοδευτικό, αξιόπιστο και πατριωτικό.
