Οι Τσέτες είναι σε απόσταση αναπνοής από τη Σμύρνη. Όλες οι ειδήσεις, που φτάνουν από την περιφέρεια, μιλούν για ένα ορμητικό κύμα σφαγέων, που κοντοζυγώνει την πρωτεύουσα της Ιωνίας. Οι Ρωμιοί, στριμωγμένοι στην προκυμαία της πόλης, αναζητούν πλεούμενο να φύγουν, να σωθούν. Εκείνος, όμως, ζει με την αγωνία να σώσει τον πλούτο που με κόπο είχε συγκεντρώσει τα τελευταία χρόνια: Να φυγαδεύσει τα βιβλία, τα αρχεία και τον εργαστηριακό εξοπλισμό του πανεπιστημίου.

Της Τόνιας Α. Μανιατέα

Λίγο πριν μπουν οι Τσέτες στη Σμύρνη, το πλοίο «Νάξος» της Εθνικής Ακτοπλοΐας Ελλάδος θα κρύβει με ασφάλεια στα σπλάχνα του τον πνευματικό θησαυρό μαζί με τον σωτήρα του, τον μαθηματικό Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή. Τρεις μέρες πριν την εισβολή των Τούρκων, είχε φυγαδεύσει στη Σάμο με κάποιο καΐκι, φορτωμένο κριθάρι, τη γυναίκα του και τα δύο παιδιά τους. Εκείνος έμεινε πίσω για την αποστολή του… «Εγώ, εννοείται, παρέμεινα (σσ. στη Σμύρνη) μέχρι την τελευταία ώρα, αλλά επειδή ήμουν προσεκτικός δεν μου συνέβη κάτι. Μόνο πάνω στη σύγχυση, χρειάστηκε να περάσουν δέκα μέρες έως ότου φτάσω στην Αθήνα» περιγράφει τα τεκταινόμενα στη Σμύρνη, σε επιστολή του, με ημερομηνία 25/12/1922, προς τον περίφημο μαθηματικό και στενό φίλο του, Νταβίντ Χίλμπερτ. Αυτό το «εννοείται» μαρτυρά την ιερή υποχρεωτικότητα με την οποία περιέβαλλε ο ίδιος την αποστολή, που είχε στην ιωνική πρωτεύουσα.

 «Όταν αναχώρησε ο Καραθεοδωρή από τη Σμύρνη ήταν σα να έφυγε από τη Μικρασία η ενσάρκωση της ελληνικής ευφυίας, της τέχνης και του πολιτισμού» θα εξομολογηθεί αργότερα ο Αμερικανός πρόξενος στη Σμύρνη του ’22, Τζορτζ Χόρτον, έχοντας δει, από τους τελευταίους, τον Έλληνα επιστήμονα να τρέχει στους δρόμους της πυρπολημένης πόλης.

Τρία χρόνια νωρίτερα, το 1919, ο ύπατος αρμοστής, Αριστείδης Στεργιάδης, τον υποδεχόταν στη Σμύρνη, προερχόμενο από το πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν (Goettingen), όπου δίδασκε Μαθηματικά (το όνομα Carathéodory Constantin, το μόνο ελληνικό, θα φιγουράρει στο εξής στη λίστα των προσωπικοτήτων, που έχουν περάσει από τις καθηγητικές έδρες του πανεπιστημίου) τονίζοντάς του πως «η Ελλάδα δεν ήρθε στη Μικρά Ασία για να υποδουλώσει ξένους πληθυσμούς, αλλά για να τους φέρει στον ανώτερο πολιτισμό της».

Θα συζητούσαν για την ίδρυση ελληνικού πανεπιστημίου στην ιωνική πρωτεύουσα.

Η ιδέα ήταν του Βενιζέλου. Είχε καλέσει τον καθηγητή στο Παρίσι για να ανταλλάξουν απόψεις σχετικά με το πού στον ελλαδικό χώρο και πώς θα στηνόταν το δεύτερο ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα (το πρώτο λειτουργούσε ήδη στην Αθήνα). Ο Καραθεοδωρή είχε στο μυαλό του ήδη από το 1913 ότι μετά την απελευθέρωσή της η Θεσσαλονίκη θα έπρεπε να αποκτήσει το δικό της πανεπιστήμιο. Αλλά το 1919 ο ελληνικός στρατός είχε μπει απελευθερωτής στη Σμύρνη. Η επικράτεια της Ελλάδας μεγάλωνε και η ιδέα ότι ο ελληνικός κόσμος ήταν ο μόνος που θα μπορούσε να φέρει στη Δύση τον σλαβικό και τον τουρκο-αραβικό γινόταν όλο και πιο έντονη. Η ιστορική συγκυρία προέκρινε για έδρα του νέου πανεπιστημίου την πρωτεύουσα της Ιωνίας. Τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου ο Καραθεοδωρή υπέβαλλε το σχετικό σχέδιο ιδρύσεως, παραιτείτο από την έδρα του στο Γκέτινγκεν και μετέβαινε στη Σμύρνη για να πιάσει δουλειά…

Ο Στεργιάδης είχε ακούσει για τον 46χρονο Έλληνα επιστήμονα, που μεγαλουργούσε στο εξωτερικό, αλλά δεν τον είχε δει κι έτσι, καθώς από τη φύση του ήταν στριφνός και δύσπιστος, στην πρώτη συνάντησή τους τον «έκοψε» από την κορφή ως τα νύχια. Του φάνηκε πολύ νέος για να φέρει εις πέρας ένα τόσο δύσκολο εγχείρημα. «Είσθε πολύ νέος» του ψέλλισε σχεδόν απαξιωτικά και η απόκριση του Καραθεοδωρή τον έβαλε στη θέση του… «Κύριε αρμοστά, τούτο είναι πράγματι ένα μειονέκτημα. Να είσθε όμως βέβαιος πως θα ελαττούται από ημέρας εις ημέραν».

ΠΩΣ, ΣΤΗΝ ΕΥΧΗ, ΕΦΤΙΑΞΑΝ ΤΙΣ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ!

Η φήμη του Έλληνα μαθηματικού οργώνει την Ευρώπη. Από τα πρώτα κιόλας χρόνια του 20ού αι. διδάσκει Μαθηματικά σε σημαντικά πανεπιστημιακά ιδρύματα, κυρίως της Γερμανίας (η χώρα υπήρξε σταθμός στη σταδιοδρομία του διπλωμάτη πατέρα του και ο ίδιος γεννήθηκε στο Βερολίνο).

Η αφετηρία της διαδρομής του, βέβαια, ήταν διαφορετική. Αρχικά σπούδασε στο Τμήμα Μηχανικών της Στρατιωτικής Σχολής του Βελγίου, όπου ήταν πια διορισμένος ο πατέρας του, και ταξίδεψε ίσαμε την Αίγυπτο για να εφαρμόσει τις γνώσεις του στο φράγμα του Ασουάν και Ασούτ, που χτιζόταν εκείνη την εποχή. Αλλά στο Κάιρο, προσπαθώντας να κατανοήσει την τεχνική των φαραώ στην κατασκευή των πυραμίδων, βρήκε το νόημα της ζωής στην επιστήμη των αριθμών και λοξοδρόμησε, παρά τις σθεναρές προσπάθειες των δικών του να τον πείσουν ότι το επάγγελμα του μηχανικού ήταν εξαιρετικά προσοδοφόρο, σε αντίθεση με το αβέβαιης εξέλιξης του μαθηματικού. Εκείνος, όμως, ήταν αποφασισμένος να αφοσιωθεί στους αριθμούς. Έβλεπε παντού αριθμούς. Στο σύμπαν, στη φύση, στην αρχιτεκτονική, στη ζωγραφική, στη μουσική. Ακόμα και η αγάπη του για τις φούγκες του Μπαχ ήταν επειδή σ’ αυτές διέκρινε μαθηματική δομή.

Στα 29 του, λοιπόν, ξεκινά για τις νέες σπουδές του, αρχικά στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου και πολύ σύντομα στο μεγαλύτερο κέντρο μαθηματικής έρευνας της εποχής, το πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν. Στα 32 του ολοκληρώνει σπουδές και  διδακτορικό (!). Ο Καραθεοδωρή είναι ιδιοφυία. Ένας εγκέφαλος, γεννημένος για τα μαθηματικά, που οι συνεχιστές του θα αντιπαραβάλλουν μόνον με τους μεγάλους μαθηματικούς της αρχαιότητας.  «Ένας μαθηματικός για να θεωρηθεί μεγάλος πρέπει να αναπτύξει μία δική του θεωρία, να επινοήσει δύσκολα προβλήματα και να τα λύσει, να είναι παραγωγικός. Ο Καραθεοδωρή επεκτάθηκε σε πολλούς κλάδους των Μαθηματικών, πράγμα αφύσικο. Μελέτησε λογισμό των μεταβολών, θεωρία των συναρτήσεων, θεωρία μέτρου και ολοκλήρωσης, διαφορική γεωμετρία και τόσα άλλα διαφορετικά πεδία! Σπάνια παρουσιάζονται επιστήμονες που να μπορούν να επεκταθούν σε τέτοιο ευρύ φάσμα!» θα δηλώσει, έναν και πλέον αιώνα μετά, ο καθηγητής Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Γεώργιος Στάμου.

Το όνομα του Καραθεοδωρή ταξιδεύει ίσαμε την αμερικανική ήπειρο, όπου διάφορα πανεπιστήμια προσπαθούν να τον εντάξουν στο δικό τους διδακτικό προσωπικό. Εκείνος, όμως, έχει μάτια μόνο για την Ελλάδα. Από το Γκέτινγκεν ζητεί να υπηρετήσει σε κάποιο εκπαιδευτικό ίδρυμα της πατρίδας του. Αλλά η Ελλάδα βρίσκει την ευκαιρία να πληγώσει ακόμη ένα από τα λαμπρά παιδιά της… «Δυστυχώς, οι θέσεις πανεπιστημιακών είναι καλυμμένες. Αντίστοιχα και των στρατιωτικών σχολών, για τις οποίες ενδιαφέρεσθε. Μπορούμε, ωστόσο, να σας εξασφαλίσουμε θέση δημοδιδασκάλου σε κάποιο από τα σχολεία της επαρχίας μας, όπου υπάρχουν ελλείψεις…» απαντούν οι αρμόδιοι!

«ΑΓΑΠΗΤΕ ΦΙΛΕ, ΑΛΜΠΕΡΤ ΑΪΝΣΤΑΪΝ»

Έως το 1920, ο Καραθεοδωρή διδάσκει στην Ευρώπη (Αννόβερο, Μόναχο, Μπέρσλαου, Βερολίνο), απορρίπτει την Αμερική και συνομιλεί με κορυφαίους επιστήμονες, όπως ο Μαξ Πλανκ και ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, με τον οποίο μάλιστα έχει αναπτύξει μία ζεστή φιλική σχέση. Η αρχή έγινε με μία πρώτη επιστολή που του έστειλε ο φυσικός το φθινόπωρο του 1916. «Αν κάνετε τον κόπο να μου εξηγήσετε τους μετασχηματισμούς, θα σας ακούσω με προσοχή και ευγνωμοσύνη. Αν μου λύσετε και το πρόβλημα των κλειστών γραμμών του χρόνου, θα σταθώ μπροστά σας με σταυρωμένα χέρια» τού έγραφε. Σε μία μακροσκελή απάντηση ο Καραθεοδωρή του έλυσε όλες τις απορίες.

Ο Γερμανός είναι έξι χρόνια νεότερος και αντιμετωπίζει τον Έλληνα επιστήμονα με το δέος του μαθητή Φυσικής προς τον μαθηματικό καθηγητή του. Στην πραγματικότητα, ο Καραθεοδωρή είναι ενθουσιασμένος με την ευστροφία του 36χρονου Αϊνστάιν και αυτός ο τελευταίος αντίστοιχα γοητευμένος από το μαθηματικό αναλυτικό μυαλό του 42χρονου καθηγητή, καθώς όπως ο ίδιος συνηθίζει να ομολογεί, οι σχέσεις του με τα θεωρητικά μαθηματικά είναι μέτριες, ίσως και κακές. Η αλληλογραφία των δύο ανδρών είναι μακρά. Ο Αϊνστάιν ζητεί ερμηνείες περί τα Μαθηματικά και ο Καραθεοδωρή τού τις δίνει αγόγγυστα. Εν καιρώ, οι επιστολές που ανταλλάσσουν αποκαλύπτουν μία -εκτός από επαγγελματική- θερμή φιλική σχέση, τόσο που ο Έλληνας επιστήμονας έχει λάβει από τον Γερμανό συνάδελφό του αυτόγραφο σημείωμα προοριζόμενο για τη συλλογή αυτογράφων της κόρης της Πηνελόπης Δέλτα, Βιργινίας. «Σου στέλλω δια την συλλογήν αυτογράφων της Βιργινίας γράμμα του Einstein το οποίο έφθασεν σήμερον» γράφει στη Δέλτα από το Μόναχο στις 21 Μαΐου του 1930.

Οι πληροφορίες, που θέλουν τον Καραθεοδωρή να έχει βοηθήσει τον Γερμανό φυσικό στη διατύπωση της περίφημης θεωρίας της σχετικότητας, δεν θα επιβεβαιωθούν από το αρχείο του Αϊνστάιν, που θα δοθεί πολλές δεκαετίες μετά στη δημοσιότητα από το εβραϊκό πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ. Ωστόσο, η συνεργασία των δύο ανδρών στο ευρύτερο επιστημονικό πεδίο δεν αμφισβητείται, πολλώ μάλλον όταν έχει ομολογηθεί από τον ίδιο τον νομπελίστα φυσικό.

Όπως αποκαλύπτει ο ανιψιός του Καραθεοδωρή, Κωνσταντίνος Τασσάς, ο Αϊνστάιν στην τελευταία -πριν πεθάνει- συνέντευξή του, τόνισε: «… Κύριοι, ζητήσατε να σας απαντήσω σε χίλια δυο πράγματα, κανείς σας όμως δεν θέλησε να μάθει ποιος ήταν ο δάσκαλός μου, ποιος μου άνοιξε τον δρόμο προς την ανώτερη μαθηματική επιστήμη, σκέψη και έρευνα. Μεγάλος μου δάσκαλος υπήρξε ο αξεπέραστος Έλληνας Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, στον οποίον εγώ προσωπικά, αλλά και ολόκληρη η μαθηματική επιστήμη, η ϕυσική και η σοϕία του αιώνα χρωστάμε τα πάντα».

ΕΝΑ ΘΝΗΣΙΓΕΝΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ ΚΑΙ Η ΑΜΕΡΙΚΗ

Μετά τη συνεννόηση και με τον Στεργιάδη, παίρνει την οικογένειά του και εγκαθίστανται στην πρωτεύουσα της Ιωνίας. Σε δυόμιση χρόνια το Ιωνικό Πανεπιστήμιο υπό τον τίτλο «εξ ανατολών το φως» (Ex oriente lux) στέκεται επιβλητικό στην πλαγιά του όρους Πάγος, με όλο το προσωπικό και τον εξοπλισμό του και με σχολές Γεωπονικής και Φυσικών Επιστημών, Ανατολικών Γλωσσών και Ανατολικού Πολιτισμού, Δημοσίων Υπαλλήλων, Εμπορίου, Χωροσταθμών και Εργοδηγών, Μουσουλμανικού Ιεροδιδασκαλείου και Ινστιτούτου Υγιεινής. Το ίδρυμα θα λειτουργεί στη βάση ενός συστήματος, που συνδυάζει αγγλοσαξωνικά και γερμανικά πρότυπα. Οι βασικές γλώσσες διδασκαλίας θα είναι η ελληνική και η τουρκική, αλλά υπάρχει πρόβλεψη και για Αραβικά, Εβραϊκά, Φαρσί και Αρμενικά. Τα εγκαίνια ορίζονται για τον Σεπτέμβριο του 1922. Δεν θα γίνουν ποτέ. Λίγες μόνο μέρες πριν ανοίξει πανηγυρικά τις πύλες του, το κτήριο μένει έρημο να παρακολουθεί από κει ψηλά τις σφαγές στην προκυμαία και την ίδια στιγμή ο «πατέρας» του, ο Καραθεοδωρή, να δίνει τον δικό του αγώνα για να σώσει ό,τι μπορούσε να σωθεί.

«Η δράσις μου εις την Σμύρνην θα απέβαινεν καρποφόρος…» θα γράψει με πίκρα στη συγγένισσα και στενή φίλη του, Πηνελόπη Δέλτα, από το Λος Άντζελες, όπου θα βρεθεί να διδάσκει μόλις έξι χρόνια από την καταστροφή στη Μικρασία.

… Η ΕΛΛΑΣ ΔΕΝ ΕΧΑΣΕ ΤΙΠΟΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΜΟΥ…

Το να στήνεις εκ θεμελίων ένα πανεπιστήμιο και στο παρά πέντε της λειτουργίας του να βλέπεις τα όνειρα και τους κόπους σου να καταρρέουν δεν είναι ασφαλώς η καλύτερη συνθήκη για ένα αεικίνητο, δημιουργικό πνεύμα. Αλλά δεν είναι και το τέλος του κόσμου. Με τον ερχομό του από τη Σμύρνη στην Αθήνα, διορίζεται καθηγητής στο πανεπιστήμιο της πόλης και τον αμέσως επόμενο χρόνο στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Στον μαθηματικό ανατίθεται να διδάξει το μάθημα της Χημείας! Δύο χρόνια θα αντέξει. «Έλεγαν ότι δεν καταλάβαιναν το μάθημά του οι φοιτητές. Ότι ίσως ήταν πολύ προχωρημένο. Εκείνος πίστευε ότι μάλλον η Ελλάδα, έχοντας ως προτεραιότητα τη διαχείριση μεγάλων πολιτικών θεμάτων, δεν κατάφερνε να προετοιμάσει σωστά τους νέους για το ανώτατο επίπεδο της εκπαίδευσης» θα δηλώσει πολύ καιρό μετά, η κόρη του, Δέσποινα Καραθεοδωρή – Ροδοπούλου. Η αλήθεια είναι ότι η χώρα είχε ρίξει το βάρος της στην τακτοποίηση του σαρωτικού προσφυγικού κύματος και μόλις που τα κουτσοκατάφερνε…

Το 1924, ο Καραθεοδωρή εγκαταλείπει την Αθήνα για το Μόναχο, αποδεχόμενος την έδρα που του προσφέρει ένα από τα (έως σήμερα) μεγαλύτερα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Σε αντίθεση με τους… ακατάδεκτους Έλληνες, οι φοιτητές στο Μόναχο αναπτύσσουν με τον καθηγητή τους στενούς δεσμούς. «Δύο φορές την εβδομάδα έρχονταν στο σπίτι μας για να μοιραστούν τους προβληματισμούς τους με τον πατέρα μου. Για κείνον ήταν σαν γιορτή. Ετοιμάζαμε σάντουιτς και χυμούς για κεράσματα. Μιλούσε ώρες μαζί τους και όχι μόνον για Μαθηματικά» θα διηγηθεί αργότερα η Δέσποινα.

Στο μεταξύ, η ανάγκη για ίδρυση δεύτερου ιδρύματος στον ελλαδικό χώρο υπάρχει πάντα και αυτήν τη φορά η συγκυρία ανοίγει τον δρόμο προς τη Θεσσαλονίκη. Τον Ιούνιο του 1925 η πόλη αποκτά το δικό της πανεπιστήμιο και τον κανονισμό της λειτουργίας του έχει συντάξει ο Καραθεοδωρή, ο οποίος υποκύπτει πια στα… θέλγητρα των Αμερικανών. Πώς μπορείς, άλλωστε, να αρνηθείς την επίσημη πρόσκληση του πανεπιστημίου Χάρβαρντ και της αμερικανικής μαθηματικής εταιρείας να περιοδεύσεις, δίνοντας διαλέξεις στα σημαντικότερα εκπαιδευτικά ιδρύματα της ηπείρου; Αποδέχεται και πείθει και τη σύζυγό του, Φρόσω, να τον ακολουθήσει.

«… θα κάμω επί εξαμηνίαν μαθήματα εις το Harvard, αλλά με παρεκάλεσαν εκ τηςAmeric. Mathem. Society να κάμω διαλέξεις εις περίπου 20 Πανεπιστήμια. Θα μείνομεν με διαλείμματα μέχρι των αρχών του Ιουνίου εις Cambridge. Τον Ιούνιον και Ιούλιον θα περάσωμεν εις το Πανεπιστήμιον του Berkeley πλησίον του S. Francisco» εξηγεί στην Πηνελόπη Δέλτα με επιστολή του την 1η Ιανουαρίου του 1928 από το πλοίο «Aquitania», με το οποίο ταξιδεύει για τη Νέα Υόρκη.

Η Δέλτα τού απαντά με ενθουσιασμό για το ταξίδι του στη αμερικανική ήπειρο χωρίς, ωστόσο, να κρύβει την απογοήτευσή της για τη φυγή του από την Ελλάδα. Με επόμενη επιστολή του θα τη διαβεβαιώσει: «Η Ελλάς δεν έχασε τίποτε από την αναχώρησίν μου, απεναντίας! Διότι αντί να χάνω εκεί τον καιρόν μου, δύναμαι εδώ περισσότερον να οφελήσω δια της προπαγάνδας την οποίαν κάμνω δια την Ελλάδα. Και εις την διδασκαλίαν ακόμη δύναμαι περισσότερον να οφελήσω εις το εξωτερικόν· εις σχεδόν όλα μου τα μαθήματα εις το Μόναχον και εις το Harvard είχον Έλληνας ακροατάς και βεβαίως τους καλλιτέρους Έλληνας ακροατάς τους οποίους δύναται να φαντασθή κανείς. Εν ω εις τα Αθήνας δεν είχον ποτέ μαθητάς της αυτής αξίας».

Το 1930 ο Βενιζέλος θα …χτυπήσει και πάλι την πόρτα του Καραθεοδωρή. Του ζητά να αναλάβει καθήκοντα κυβερνητικού επιτρόπου (θέση αντίστοιχη με υπουργό Παιδείας) στα δύο πανεπιστήμια της χώρας. Για την ακρίβεια, τον καλεί να αναδιοργανώσει αυτό της Αθήνας και να οργανώσει εκείνο της Θεσσαλονίκης. Ο Καραθεοδωρή όχι μόνον δεν αρνείται, αλλά πολύ νωρίτερα απ’ όσο ο Βενιζέλος περίμενε, του υποβάλλει υπόμνημα με το σχέδιο οργάνωσης και αναδιοργάνωσης των δύο ιδρυμάτων. Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό κείμενο, το οποίο λίγο αργότερα θα αποτελέσει τον πυρήνα του βασικού νόμου λειτουργίας των ελληνικών πανεπιστημίων, του Ν.5343/1932.

Ύψιστο τίτλο αναγνώρισης της προσφοράς του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή (Κώστια για το οικογενειακό περιβάλλον του) αποτελεί ο δεύτερος νόμος της Θερμοδυναμικής, τον οποίο διατύπωσε ο ίδιος και φέρει πλέον το όνομά του («Εις εκάστην γειτονίαν δεδομένης καταστάσεως συστήματος υπάρχουν καταστάσεις μη προσιταί εκ ταύτης δι’ αδιαβατικής διεργασίας αντιστρεπτής ή μη»). Το έργο του καταχωρήθηκε με φωτεινά γράμματα στην παγκόσμια ιστορία της μαθηματικής έρευνας, αλλά η Ελλάδα καθυστέρησε να τιμήσει το άξιο τέκνο της.

Μόλις πέρυσι, με αφορμή τα 150 χρόνια από τη γέννησή του, σε ένδειξη μνήμης και τιμής στο έργο του, η Τράπεζα της Ελλάδος προχώρησε στην έκδοση συλλεκτικού νομίσματος των 2 ευρώ με τη φιγούρα του μεγάλου μαθηματικού. Νωρίτερα, στην Κομοτηνή, ο Σύνδεσμος Φίλων του σπουδαίου επιστήμονα, με τη συνδρομή του δήμου, ίδρυσε Μουσείο Καραθεοδωρή, ενώ το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης έδωσε το όνομά του στο κτήριο της διοίκησης.

Η αφετηρία του ονόματος Καραθεοδωρή τοποθετείται κάπου στα μέσα του 18ου αι. στην περιοχή Βόσνα ή Βοσνοχώρι της Ξάνθης, όπου ζούσε γεωργός, ο οποίος τροφοδοτούσε με λαχανικά και φρούτα την Αδριανούπολη με τη βοήθεια ενός εργατικού και έξυπνου παραγιού, ονόματι Θεοδωρής. Αλλά ο νεαρός ήταν πολύ μελαχρινός και οι Τούρκοι προμηθευτές στην πόλη, όπου παρέδιδε το εμπόρευμα, του πρόσθεσαν στο όνομα τη λέξη «kara» (μαυριδερός) «ξαναβαφτίζοντάς τον Καραθεοδωρή. Από εδώ ξεκινά το πλούσιο γενεαλογικό δένδρο της οικογένειας.

Η απουσία του τελικού «ς» από το επώνυμο -με τον ανιψιό του σπουδαίου επιστήμονα, μάλιστα, να επιμένει μετ’ επιτάσεως ότι το «Καραθεοδωρής» είναι λάθος- παραπέμπει στην αναφορά του ονόματος ως εξής: Κωνσταντίνος του μεγάλου γένους Καραθεοδωρή. Προϊόντος του χρόνου παραλήφθηκε το «του μεγάλου γένους». Σημειώνεται ότι και το επώνυμο της συζύγου τού Κωνσταντίνου, Ευφροσύνη, ήταν Καραθεοδωρή. Επρόκειτο για μακρινούς συγγενείς.

ΠΗΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ

–   «Οι πρωθυπουργοί της Ελλάδος», Αντ. Μακρυδημήτρης (Ι. Σιδέρης, Αθήνα 1997)

-«Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή», Δέσποινα Βλαχοστεργίου-Βασβατέκη . Δεσποινα Καραθεοδωρή-Ροδοπούλου (ΚΑΚΤΟΣ, Αθήνα 2001)

– «Χαμένος Παράδεισος – ΣΜΥΡΝΗ 1922», Γκ. Μίλτον / μτφ. Αλ. Καλοφωλιάς (ΜΙΝΩΑΣ, Αθήνα 2008)

– «Αναφορικά με την Τουρκία» Τζ, Χόρτον / μτφ. Όλ. Μαύρου (Λιβάνης, Αθήνα 1992)

-«Αλληλογραφία» Π. Σ. Δέλτα (Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ, Αθήνα 1997)

– Πανεπιστήμιο Γκέτινγκεν (Georg – August Universität Göttingen)

– Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

–  Μουσείο Καραθεοδωρή

–   Πανεπιστήμιο Ζυρίχης (Universität Zürich)

ΑΠΕ-ΜΠΕ

«Αυτά είναι 5G…, τώρα και πάλι 5G…». Μια κίνηση του μαχητικού αριστερά και πάνω, απότομη κίνηση και μανούβρα δεξιά και πάνω και ο…ουρανός και η θάλασσα γίνονται ένα… και δύο κινήσεις και δύο φορές 5G φορτίσεις στο σώμα μου έχουν μόλις ολοκληρωθεί… Είναι με τους συγκεκριμένους χειρισμούς του Έλληνα πιλότου του Mirage 2000-5 που έχει πια γίνει ήδη μια δοκιμή εάν το κορμί μου αντέχει τις επιταχύνσεις βαρύτητας κατά τη διάρκεια των τακτικών ελιγμών, τα γνωστά σε όλους G. Και τι λέει ο νους μου μετά από την διπλή αυτή δοκιμασία; «Πόσο καταπληκτική αίσθηση !…»

Το γαλλικό μαχητικό μέσα στο οποίο πετάω με υψηλή ταχύτητα έχει εκτελέσει μέσα σε δύο λεπτά, δύο απότομους ελιγμούς ενώ το μυαλό δεν έχει καν αντιληφθεί- πόσο μάλλον να συνηθίσει-, πως είμαι δεμένος πάνω σε απίστευτης αντοχής “σαίτα” από κράματα αλουμινίου,  σ ένα μαχητικό αεροσκάφος της Πολεμικής Αεροπορίας της Ελλάδας. Στα χειριστήρια του Mirage 2000-5 ο Σμηναγός (Ι) Γιώργος Μπέλλος. Αν και το ένστικτο επιβίωσης λέει να μείνω με το κεφάλι ακίνητο στο κάθισμα της απίστευτης αυτής πτητικής μηχανής μήπως και υπάρξει μικρότερη καταπόνηση, ενστικτωδώς, ίσως και με άγνοια κινδύνου, αποφασίζω πως θέλω να απολαύσω τις δραστικές αυτές μανούβρες και κοιτάω με μια ευρεία κίνηση του κεφαλιού έξω. Κοιτώ αυτόν τον υπέροχο, ανυπέρβλητα όμορφο, ζωγραφισμένο με μερικά κατάλευκα σύννεφα ελληνικό ουρανό με το πολλαπλών ρόλων μυαλό του δημοσιογράφου σε υπερδιέγερση να συλλογιέται: «τώρα πως θα το μεταφέρω αυτό σε κείμενο; Είναι άραγε αδύνατον να μεταφερθεί αυτή η… εξώκοσμη αίσθηση σε λέξεις;».

Το μαχητικό συνεχίζει την σχεδιασμένη πορεία του όμως. Πιο γρήγορο από την σκέψη θαρρείς, συνεχίζει να υπακούει στις εντολές του Έλληνα Ίκαρου και μετακινείται από τον έναν high G ελιγμό στον άλλον. «Θεέ μου, κάπως έτσι θα πρέπει να ήταν να ίπταμαι μέσα στα σύννεφα εάν μπορούσε να το κάνει αυτό το σώμα που μας έδωσες…», είναι η επόμενη σκέψη που περνά αστραπιαία από το νου. Θάλασσα, το ανάγλυφο της Εύβοιας, νησάκια, κύματα, θαλασσοπούλια λίγο πιο κάτω, και ελευθερία. Ναι, η πλέον απόλυτη αίσθηση ελευθερίας που μπορεί να νιώθει ένας άνθρωπος στον πλανήτη είναι αυτή σε μια πτήση μέσα σε ένα μαχητικό. Νιώθεις βέβαιος πως τίποτα δεν μπορεί να σε ‘αιχμαλωτίσει’. Είσαι απόλυτα ελεύθερος. «Θεέ μου, αυτή πρέπει να είναι η καλύτερη δουλειά στον πλανήτη. Χωρίς σύγκριση.

«Το πιο όμορφο από όλα..»

Το δελταπτέρυγο γαλλικό μαχητικό (το «πιο όμορφο από όλα..» όπως μου είχε πει υπερήφανα ο Μοίραρχος της 331 Μοίρας, της “φωλιάς” Mirage 2000-5 πριν λίγες ημέρες) στη συνέχεια οριζοντιώνεται και σαν σαΐτα επιταχύνει. Από κάτω μας, το Αιγαίο φεύγει με τεράστιες ταχύτητες, κυλάει, χάνεται, ρέει, και νιώθεις σαν να βρίσκεται πάνω σε μια μηχανή το χρόνου με την οποία ταξιδεύεις συνάμα και στον χώρο. Ο Έλληνας Ίκαρος με ήρεμη φωνή ακούγεται μέσα στο κράνος μου: «roll». Τότε η «Οφθαλμαπάτη», το Mirage 2000-5 δηλαδή -‘δίλιτρο’ όπως είναι το προσωνύμιο του στην αργκό- γυρίζει τώρα απότομα, ρευστά, δυναμικά και το κεφάλι μου σχεδόν ‘ακουμπά’ τα κύματα της θάλασσας. Μάτια, σώμα και μυαλό ρουφούν την απόλαυση της μανούβρας.

Επιστροφή στην ευθεία πτήση, είμαστε πια αρκετά λεπτά στον αέρα και αναρωτιέμαι πως δεν έχω ζαλιστεί ακόμη. Το Mirage 2000 σχίζει, κυριολεκτικά όμως, όπως ένας κομψός πύραυλος με φτερά, τον ουρανό. Το γαλλικό δημιούργημα δεν στερείται δύναμης ή ευελιξίας αφού μπορεί να «σκαρφαλώνει» στον ουρανό με ταχύτητα κάπου 285μ/δευτερόλεπτο. Οι Γάλλοι σχεδιαστές στη δεκαετία του ’70 όταν το ζωγράφιζαν στα εργαστήρια τους το είχαν σχεδιάσει ώστε να έχει ανώτερη και η ταχύτητα προσέγγισης για προσγείωση κάπου στα 2,530 χλμ/ώρα και 260 χλμ/ώρα αντίστοιχα, ενώ το μαχητικό μπορεί να φτάσει στα 17.000 περίπου μέτρα υψόμετρο. Το πρώτο πρωτότυπο του, το Mirage 2000 No.01, φτιάχτηκε στο Saint-Cloud της Γαλλίας πριν να μετακινηθεί στις εγκαταστάσεις της μαμάς του Dassault, στο Istres για συναρμολόγηση πριν πετάξει στα χέρια του Jean Coureau στις 10 Μαρτίου του 1978, μόλις 27 μήνες μετά από το πράσινο φως που δόθηκε για το πρόγραμμα. Τα ελληνικά μαχητικά σήμερα σε υπηρεσία είναι τις έκδοσης «Dash 5» ή αλλιώς 2000-5, τη πλέον σύγχρονης μαζί με αυτή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων που κατασκευάστηκε.

Τα G και οι απέραντη εκτίμηση προς τους Έλληνες πιλότους

Φτάσαμε πια στο δεύτερο μισό της πτήσης και το σώμα δίνει μάχη να είναι εκεί 100% στην πτήση. Το στομάχι σφίγγει, ίσως να είναι η η αδρεναλίνη που το βοηθά να αντέχει στο αφύσικο της κίνησής του στον αέρα… Το απαίδευτο στις έντονες κινήσεις στις τρεις διαστάσεις κορμί, ‘εκτινάσσεται’ από τις μανούβρες του Ιπταμένου της ΠΑ, αλλά παραμένει σε εγρήγορση. Οι μυς των ποδιών, της κοιλιάς ειδικά δουλεύουν σε υπερωρία. Ίσως το κορμί να αντέχει, απλά επειδή δεν θέλει να χάσει στιγμή από την εμπειρία μιας τέτοιας πτήσης. Μπορεί για αυτό το λόγο να… ‘αποφασίζει’ να αποδώσει στο μέγιστο που μπορεί.

Την ίδια ώρα σκέφτεσαι πως ένας πιλότος της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, από τις κορυφαίες ΠΑ σε όλο τον κόσμο, μια 1st Tier-πρώτης ‘Κατηγορίας’ όπως χαρακτηρίζεται δηλαδή Πολεμική Αεροπορία, σε κανονικές συνθήκες και χωρίς τον… επιβάτη πολίτη, δεν πρέπει μόνο να αντέχει τα G που βιώνει αλλά και να μάχεται ταυτόχρονα. Θα πρέπει να χειρίζεται όλα τα συστήματα, να αμύνεται, να ακολουθεί τον σχεδιασμό της αποστολής, να αντιδρά, να στοχεύει με τα όπλα του αν χρειαστεί, να επιλέγους τους βέλτιστους χειρισμούς απέναντι σε κάθε στοιχείο της εναέριας μάχης όπως και σε κάθε απειλή που μπορεί να προέλθει από το έδαφος. Ναι, “μάθαμε” να εκτελούμε μερικές από τις διαδικασίες που πρέπει να εκτελέσει ένα πιλότος για να απογειωθεί με τα σεμινάρια πίσω στο κτίριο της 347 Μοίρας που μας φιλοξενεί, μάθαμε έχουμε κάποια επίγνωση της κατάστασης στον αέρα, να στήνουμε το κορμί μας ώστε να ανταπεξέρχεται, να λειτουργούμε κάποια απαραίτητα συστήματα όπως η διαδικασία εκτίναξης σε μια κακή στιγμή, αλλά είναι απολύτως βέβαιο πως δεν έχουμε αποκτήσει ούτε ένα κλάσμα από τις ικανότητες των Ελλήνων Ικάρων. Μάθαμε πάνω από όλα όμως να τους σεβόμαστε και να τους θαυμάζουμε απεριόριστα.

Προετοιμασία, άφιξη στην οικογένεια της ΠΑ

Η πτήση στην ουσία βέβαια είχε “ξεκινήσει” αρκετά νωρίτερα με τις τυπικές διαδικασίες που είναι απαραίτητες πριν να μπει κανείς σε κόκπιτ μαχητικού. Μερικά 24ωρα πριν, το κορμί και το μυαλό μου είχε βρεθεί για ένα ολόκληρο πρωινό στο Κέντρο Αεροπορικής Ιατρικής που βρίσκεται στο 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας. Από εκείνη την ημέρα, είναι η μια στιγμή που είχε μένει ανεξίτηλη στο νου μου και έπρεπε να ενσωματωθεί στο ρεπορτάζ. Ήταν η στιγμή στην οποία μια επικεφαλής οδοντίατρος της Πολεμικής Αεροπορίας, καθώς περνάω την έκτη στη σειρά ιατρική εξέταση και διαβάζει τον φάκελο μου με τα υπόλοιπα ιατρικά πορίσματα, ρωτά για την επερχόμενη πτήση και σηκώνοντας το κεφάλι της από την καρτέλα φωνάζει βροντερά: «να πετάξετε και για εμάς. Αυτό σας θα ήθελα να σας ζητήσω. Ναι, να πετάξετε για όλα τα στελέχη της ΠΑ». Μια φράση που είχε χαραχθεί στο μυαλό μου. Ναι, αφιερωμένο σε όλα τα στελέχη της ΠΑ όπως και σε όλους τους Έλληνες λοιπόν η μεταφορά του ρεπορτάζ. Στους απλούς πολίτες που γενιές μετά από γενιά, κοιτούν ειδήσεις των τελευταίων δεκαετιών στα ΜΜΕ και ακούνε για τις πτήσεις των αεροπόρων, ακούν τις ειδήσεις και σκέφτονται πως κάπου εκεί στον γαλάζιο ελληνικό ουρανό υπάρχει ένας/μια Έλληνας χειριστής μαχητικού αεροσκάφους που δεν αφήνει κανείς να αμφισβητήσει την εθνική κυριαρχία της πατρίδας του.

Πρωινή άφιξη

Όλα έχουν πάει όμως καλά στις ιατρικές εξετάσεις, το κορμί έχει όπως φαίνεται τις αντοχές που απαιτεί η -πάρα πολύ αυστηρή- ομάδα των ιατρών της ΠΑ και η απαραίτητη βεβαίωση καταλληλότητας είναι στα χέρια μας. Μερικές ημέρες μετά, ξεκινάμε στις 5 τα χαράματα της 7ης Νοεμβρίου από τη Θεσσαλονίκη που φέτος ήταν και το επίκεντρο των εκδηλώσεων για την εορτή του Προστάτη της ΠΑ με κατεύθυνση την Νέα Αγχίαλο. Εκεί, την 7η Ιουλίου του 1997 είχε γίνει η επαναλειτουργία της 347 Μοίρας που ξέρουμε πως θα μας φιλοξενήσει το πρωϊνό. Εκεί όπου το Ιπτάμενο και Τεχνικό προσωπικό το μαρκινό ’97 είχε άρχισε την προετοιμασία υποδοχής ενός νέου οπλικού συστήματος για την ΠΑ αφού την 25η Ιουλίου στην 111ΠΜ προσγειώθηκαν τα τέσσερα πρώτα αεροσκάφη F-16C/D Block 50. Σε αυτή την Αεροπορική Βάση είναι που φτάνουμε ακριβώς στις 07:30 όπως μας έχει ζητηθεί. Στην πύλη μας ‘χαιρετά’ ένα αποσυρθέν βομβαρδιστικού-θρύλος Α-7Η Corsair,  μάρτυρας πως εδώ πετούν Έλληνες μαχητές των αιθέρων. Σταθμεύουμε, πλησιάζουμε στο κτίριο της Μοίρας που βρίσκεται στην Αεροπορική Βάση Νέας Αγχιάλου και στην 111 Πτέρυγα Μάχης και εκεί μας περιμένουν οι άνθρωποι της ΠΑ χαμογελαστοί. Είναι σήμερα που θα μας δείξουν «τι είναι αυτό που βιώνει ένας Έλληνας χειριστής και μια Μοίρα της ΠΑ» και το περιμένουν με χαρά.

Δίπλα μας ένα μελίσσι από πιλότους της ΠΑ παραβρίσκονται στην βάση και συντονίζουν, εξηγούν, απαντούν για όλα μέσα και έξω από το κτίριο της 347 Μοίρας. Φέτος είναι η πρώτη φορά που οι πτήσεις των δημοσιογράφων έγιναν στην συγκεκριμένη Αεροπορική Βάση, όπως ήταν και η πρώτη φορά που έγινε στις 10 του Νοέμβρη το αεροπορικό σόου της γιορτής της ΠΑ στη Θεσσαλονίκη για όλη τη Βόρεια Ελλάδα. Το κλίμα είναι γιορτινό, φιλικό αλλά και απόλυτα σοβαρό στις πολλαπλές ενημερώσεις που μας γίνονται, ενημερώσεις για όλα τα δεδομένα της πτήσης που θα εκτελέσουμε. Μας έχουν άραγε επιφυλάξει μια…τουριστική πτήση; Απολύτως όχι μας λένε. Από το καλωσόρισμα μέχρι την πρόγνωση καιρού, μέχρι την τελευταία στιγμή που έγινε η τελευταία προσγείωση του τρίτου κύματος, όλα έγιναν «…όπως ακριβώς γίνονται για τους επαγγελματίες πιλότους». Αυτό είναι που απαντά στην ερώτηση μου για το εάν οι πτήση μου θα είναι “νερωμένη” σε απαιτήσεις σε σύγκριση με τις κανονικές εκπαιδευτικές ο Μοίραρχος της 347. Με διαβεβαιώνει πως ότι θα ζήσουμε εκεί επάνω για 50 περίπου λεπτά θα είναι «ακριβώς όπως σχεδιάζεται μια τέτοιου τύπου ημέρα εκπαίδευσης για τους πιλότους της ΠΑ». Στο άκουσμα αυτής της διατύπωσης, ένα μείγμα ενθουσιασμού διαπερνά τους παρόντες στην αίθουσα ενημέρωσης.

Ένα ευχαριστώ…

«Μια πτήση ενός πολίτη με την Πολεμική Αεροπορία ενισχύει περαιτέρω την εξωστρέφεια και απαντά που σε όλους μας κάνουν, το πως είναι να πετάς. Ένα ερώτημα στο οποίο λέω σε όποιον το θέτει πως δεν μπορώ να απαντήσω πως το συναίσθημα είναι μοναδικό. Έτσι λοιπόν όταν μπεις μέσα στο κόκπιτ, η ψυχολογία σου είναι τελείως διαφορετική. Όταν “ξεκολλήσει” δε το αεροπλάνο, ακόμη περισσότερο. Με μια τέτοια πτήση λοιπόν απαντάμε στο ερώτημα πως θα δεις, θα ζήσεις αυτό που ζω εγώ κάθε ημέρα» δηλώνει λίγο πριν την απογείωση στο ΑΠΕ ΜΠΕ και στην ειδική εκπομπή του ραδιοφώνου του “Πρακτορείο 104.9FM” για την Στρατιωτική Τεχνολογία και την Αεροδιαστημική ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας (ΓΕΑ), Αντιπτέραρχος (Ι) Δημοσθένης Γρηγοριάδης. Ο Αρχηγός των Ικάρων που από νωρίς διακριτικά παρακολουθεί την ημέρα στην οποία πολίτες θα ζήσουν από πρώτο χέρι 50 λεπτά από τη ζωή ενός χειριστή μαχητικού αεροσκάφους στην Μοίρα. «Η Πολεμική Αεροπορία χαίρει της διαφήμισης λόγω του έργου της βέβαια ποικιλοτρόπως. Δεν είναι μόνο τα μαχητικά αεροσκάφη, είναι και τα αεροσκάφη που κάθε ημέρα επιτελούν κοινωνικό έργο οποιαδήποτε ώρα του 24ωρου. Εμείς μια τέτοια πτήση, με τον τρόπο αυτό θέλουμε να πούμε στον πολίτη πως είμαστε κοντά του και να του πούμε ένα μεγάλο ευχαριστώ. Ένα ευχαριστώ για την υποστήριξη, την αγάπη και για τα χρήματα που από το υστέρημά του ξοδεύονται προκειμένου η χώρα να είναι ασφαλής. Και θέλω άλλη μια φορά να πω πως ο Έλληνας πολίτης πρέπει να αισθάνεται ασφαλής με της Ένοπλες Δυνάμεις που διαθέτει η χώρα», θα μας πει καθώς οι κινητήρες των μαχητικών ακούγονται στο βάθος να εκκινούν ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας (ΓΕΑ).

Αλύγιστο κράμα

«Πρέπει να είμαστε και είμαστε πάνω από όλα ψύχραιμοι. Έχουμε κάνει και κάνουμε συνέχεια μια εκπαίδευση που μόνο η Πολεμική Αεροπορία μπορεί να προσφέρει και έχουμε μια άριστη γνώση του αεροσκάφους μας, της κάθε αποστολής. Για αυτό το λόγο μας χαρακτηρίζετε ως ιδιαίτερα ψύχραιμους. Δεν σταματάμε να αναζητούμε πως να βελτιωθούμε», είχε σχολιάσει σε μια ήρεμη που είχαμε πριν από την πτήση ο πιλότος του ελληνικού Mirage 2000-5 στο οποίο θα επέβαινα όταν τον πλημμύριζα με ερωτήσεις για το πως είναι η ζωή του πιλότου ενός μαχητικού αεροσκάφους.

Είναι, χωρίς περιστροφές, υπεράνθρωποι οι πιλότοι τις ΠΑ της Ελλάδας. Αυτό που κάνουν άλλωστε, δεν κανονικά δεν ακουμπά στη λογική, δεν περνά από κανένα φίλτρο λογικής αφού ο ‘Ανθρωπος κανονικά ούτε να πετάει είναι φυσιολογικό, ούτε να «τραβάει» 5 και 6G όπως τραβήξαμε με τον Έλληνα Ιπτάμενο στα περίπου 50 λεπτά πτήσεις. Ούτε είναι χαρακτηριστικό ανθρώπινου όντος το να πηδάει μέσα και έξω από το κόκπιτ δύο και τρεις φορές σε ένα πρωινό και στη συνέχεια κάπου αργά το απόγευμα να πηγαίνει σαν κοινός θνητός πίσω στην οικογένεια του, να παίρνει τα παιδιά του από τη μουσική, να τους διαβάζει ένα παραμύθι… Είναι υπεράνθρωποι αυτοί που μας φυλάνε από κάθε εχθρό εκεί πάνω και αν δεν ζήσεις μαζί τους έστω αυτή την μια ώρα περίπου δεν μπορείς να το αντιληφθείς.

Πάνω από το Αιγαίο

Πίσω στην πτήση μας που είχε ετοιμαστεί με κάθε λεπτομέρεια και στο σύνθετο δεύτερο μισό της όμως… Μετά από τους ελιγμούς, τις περιστροφές και την αρχική φάση της πτήσης ο Έλληνας πιλότος -που μάλιστα γιόρτασε την 1000η ώρα του σε Mirage 2000 μαζί όπως μου εκμυστηρεύτηκε όταν προσγειωθήκαμε-, έχει ήδη διαπεράσει τον ουρανό της Μαγνησίας, έριξε την Εύβοια στο βλέμμα μας, διέσχισε με μια ταχεία πτήση τη μύτη της χερσονήσου του ‘Αθω. Τώρα φέρνει το Μirage 2000-5 πάνω από το μνημείο ιερό για όλους τους Ιπταμένους, για το Ακρωτήριο Σιαλμάς του Αγίου Ευστράτιου όπου με διέλευση θα τιμήσουμε μαζί τον Υποσμηναγό (Ι) Νικόλαο Σιαλμά. Εκεί θα δω από ψηλά το δόρυ και την Σπαρτιατική ασπίδα που είναι τόπος τιμής, μνήμης για κάθε αεροπόρο που το διακρίνει από το πιλοτήριο του/της. Ένα εθνικό «Μολών Λαβέ» θαρρείς όπως εκείνο του Λεωνίδα της Σπάρτης που δεν παραλείπει να κοιτάξει με μια γρήγορη ματιά κάθε πιλότος που πετά από την περιοχή.

Το γοητευτικά ‘αθλητικό’ στην εμφάνιση γαλλικό μαχητικό αεροσκάφος συνεχίζει την ασταμάτητη πορεία του σχίζοντας το τοπίο και στη συνέχεια βρίσκεται κάποια μέτρα πάνω από τη θάλασσα. Ένα σκαρί με χρώματα του ΠΝ ξεπροβάλει στο βάθος: «Είναι ένα πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού, για πάμε να το δούμε…, α, ναι, είναι ένα αρματαγωγό» περιγράφει στα ακουστικά μας ο πιλότος του Μ2000-5 ενώ το γαλανόλευκο μαχητικό παίρνει μια αριστερή στροφή, βάζει κλίση και σαν βέλος περνά δίπλα από το ελληνικό πλοίο όπου όλοι μας χαιρετούν. Θάλασσα και ουρανός εκείνη την στιγμή συναντιώνται και είναι σαν να… τα βρίσκουν και δύο επαγγελματίες των ΕΔ της χώρας, ένας ναυτικός και ένας αεροπόρος. Για μερικά δευτερόλεπτα θα «συναντηθούν» και με ένα δημοσιογράφο που έχει την τιμή να βρίσκεται εκεί ώστε να το αποθανατίσει με τη γραφή του. ‘Αλλη μια στιγμή ξεχωριστή της πτήσης αυτής.

Επιστροφή και τελική προσέγγιση…

Είμαστε πια στην πορεία της επιστροφής ενώ συναντούμε στον αέρα σε σχηματισμό που μοιάζει με βέλος κιαι δύο μαχητικά F-16 της ΠΑ στα οποία επιβαίνουν επίσης δημοσιογράφοι και απόστρατοι της ΠΑ. Το αεροδρόμιο πλησιάζει με ταχύτητες που δεν έχουν καμία σχέση με αυτές ενός αεροπλάνου της πολιτικής αεροπορίας και, σαν σε χρόνο στο νου είναι σαν να έχει επιταχυνθεί νιώθω πως οι πίσω τροχοί ακουμπούν στο έδαφος κιόλας. Το Μirage 2000-5 έχει για λίγα δευτερόλεπτα το μπροστινό σύστημα προσγείωσης στον αέρα και είναι σαν να ‘φρενάρει΄με την πτέρυγά του και ύστερα… τέλος. Ακουμπούν και αυτοί στο έδαφος με έναν στιβαρό, απότομο για πολίτη τρόπο και πατάμε πια στη γη.

Ναι, εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με μια πτήση και προσγείωση με τις ανέσεις των πολιτών. Είναι μια πολεμική μηχανή που προσγειώθηκε ‘αδρά’ με επιτυχία. Και πάντα η ασφαλής προσγείωση είναι που μετρά πάνω από όλα για κάθε ιπτάμενο μέσο. Λίγο μετά, ο Ιπτάμενος της ΠΑ μου δίνει εντολή να ολοκληρώσω μια διαδικασία που σχετίζεται με την χρήση του εκτινασσόμενου καθίσματος ώστε να γυρίσει με ασφάλεια στο καταφύγιο του το γαλλικό μαχητικό: η άφιξη στη βάση είναι γεγονός. Μια σύνθετη δημοσιογραφική αποστολή, εξετελέσθη. Είμαστε από υπεράνθρωποι στα ουράνια, ξανά γήινα πλάσματα και οι δύο.

«Καμιά φορά, όταν καταφέρνω να το σκεφτώ και να ΄βγω’ κάπως από τη ζωή μου και να αναλογιστώ ποια είναι ακριβώς η δουλειά μου, αντιλαμβάνομαι σε κάποιο βαθμό τι είναι αυτό που κάνουμε. Θα σας φανεί περίεργο όμως αλλά, όλες τις ημέρες τις υπόλοιπες, όπως εσείς πηγαίνετε στο γραφείο μας, έτσι και για εμάς, η ΠΑ, οι αποστολές εκπαίδευσης, οι πτήσεις είναι το ‘γραφείο΄μας!» θα ομολογήσει ο Σμηναγός (Ι) Μπέλλος, ο πιλότος της 331 Μοίρας Παντός Καιρού “Θησέας” που είχε αναλάβει να πετάξει εκείνη την ημέρα στις απαιτητικές συνθήκες μιας πτήσης με μαχητικό αεροσκάφος τον υπογράφοντα. Χαμογελαστός, προσηνής, τόσο ταπεινός και μετρημένος που σε ξαφνιάζει, ο Έλληνας Ίκαρος είναι και ένα δείγμα του ‘κράματος’ κατασκευής των Ελλήνων πιλότων. Τον ευχαριστώ.

«Τώρα θα έχεις ακόμη πιο ολοκληρωμένη άποψη…»

«Σωτήρη καλησπέρα! Αν δεν έκανα τόσο μεγάλο λάθος είδα πέταξες με Mirage 2000. Τώρα θα έχεις ακόμη πιο ολοκληρωμένη άποψη…», είναι το γραπτό μήνυμα που λαμβάνω την επόμενη ημέρα από έναν φίλο, εξαιρετικό χειριστή μαχητικού F-16, που έχει μάθει πως μια τέτοια εμπειρία έγινε πραγματικότητα. Ναι, δίκιο έχει, τώρα πια υπάρχει μια «ολοκληρωμένη άποψη» στο νου μου αλλά και μια σημαντική, πολύτιμη γνώση. Γιατί μόνο με αυτή τη εμπειρία του ρεπορτάζ μπορείς να μαρτυρήσεις πως οι απλοί πολίτες όλης της Ελλάδας θα πρέπει να έχουν τη σιγουριά πως οι ουρανοί της χώρας είναι ασφαλείς χάρη στις ικανότητες των στελεχών των ΕΔ της Πολεμικής Αεροπορίας.

Ήταν μια πτήση που ‘παράγει’ μια σιγουριά στο μυαλό μου ξανά πως οι Έλληνες πιλότοι είναι λαξεμένοι από έναν άλλο, εξωτικό, σπάνιο κράμα αφού ό,τι κάνουν κάθε ημέρα, φυσιολογικά θα έπρεπε να είναι ανέφικτο καθώς είναι υπέρ-ανθρώπινη λειτουργία του σώματος με βάση την φυσιολογία. Από τον τεχνικό μέχρι τον πιλότο, από τον φύλακα μέχρι τον ελεγκτή εναέριας κυκλοφορίας, είναι μια κοινότητα ανθρώπων στους οποίους χρωστάμε ευγνωμοσύνη. Τα ρεπορτάζ χτίζονται όχι επειδή οι δημοσιογράφοι τα γνωρίζουνε όλα, αλλά επειδή μεταφέρουν αυτά που η δουλειά τους έφερε να γνωρίσουν. Και μια πτήση με μαχητικό της ΠΑ έχτισε αυτό το ρεπορτάζ που γεννά τη γνώση πως οι ουρανοί των Ελλήνων Ικάρων, ανδρών και γυναικών, είναι «δικοί τους».

Σωτήρης Κυριακίδης
ΑΠΕ-ΜΠΕ