Εισήγηση Δ. Μάντζου, Βουλευτή Επικρατείας και υπεύθυνου Κ.Τ.Ε. Εξωτερικών ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής στην Επιτροπή Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Βουλής
Είναι εδραία η πεποίθησή μας ότι η Ευρώπη θα καταφέρει να διατηρήσει τον διεθνή της ρόλο, μόνο εάν στηριχτεί στις αρχές που τη θεμελίωσαν: ειρήνη και σταθερότητα αφ’ ενός, κοινωνική δικαιοσύνη και συλλογική ευημερία αφ’ ετέρου. Κι αυτό εκτείνεται σε όλους τους κρίσιμους στόχους της ΕΕ για τον τρέχοντα θεσμικό κύκλο. Στην τόνωση της ανταγωνιστικότητας, που πράγματι, υπό το φως των εκθέσεων Letta και Draghi, οφείλει να στηριχθεί σε έξυπνες επενδύσεις σε τομείς της βιομηχανίας αλλά και στην έρευνα και καινοτομία -φυσικά με ελάφρυνση του διοικητικού άχθους για επενδυτές που όμως δεν πρέπει να φτάσει στο άλλο άκρο, της απορρύθμισης. Επίσης, στη στήριξη του κοινωνικού μοντέλου της Ευρώπης για τη μείωση των ανισοτήτων που διαρκώς διευρύνονται και την αντιμετώπιση της υπερσυγκέντρωσης πλούτου σε λίγους -το παράδειγμα της ενέργειας στην Ελλάδα είναι χαρακτηριστικό: ναι, η ΕΕ κατευθύνεται σε επενδύσεις σε δίκτυα υψηλής διασυνδεσιμότητας και μονάδες αποθήκευσης, όμως στην Ελλάδα, με ευθύνη της κυβέρνησης, ο ηλεκτρικός χώρος όχι μόνο δεν μεγάλωσε αλλά δόθηκε σε λίγους και ισχυρούς, αποκλείοντας ενεργειακές κοινότητες, παραγωγούς και τοπική αυτοδιοίκηση. Και με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της δημοκρατίας και των θεσμών τόσο από υβριδικές επιθέσεις -παραπληροφόρησης και κυβερνοπιθέσεων κ.α.- όσο όμως και από συστηματικές επιθέσεις εις βάρος θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως μετά τις εκλογές στις ΗΠΑ -η λειτουργία των θεσμών της δημοκρατίας στα κράτη – μέλη αποτελεί μονάδα μέτρησης ήπιας ισχύος και για την ίδια την ΕΕ. Και φυσικά στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας της ΕΕ.
Για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική
Η άμυνα και η ασφάλεια -μαζί με την εξωτερική πολιτική- αποτέλεσαν αδύναμους κρίκους της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όμως σήμερα δεν υπάρχει άλλος χρόνος ούτε περιθώριο εφησυχασμού. Ουκρανία, Γάζα, ευρω-αμερικανικές σχέσεις, ορίζουν ένα ιδιαίτερο τοπίο που απαιτεί δράση βάσει σχεδιασμού. Σε ένα νέο τοπίο συναλλακτικών διμερών σχέσεων, η ΕΕ ως διεθνής οργανισμός οφείλει να εμπεδώσει τον ρόλο και των χώρο της στον κόσμο. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να είναι σαφές ότι αυτή η δράση δεν μπορεί παρά να λάβει χώρα εντός του ενωσιακού συστήματος. Η Ευρώπη δεν μπορεί να αναθέσει σε τρίτους, σε διμερείς σχέσεις ή συναλλακτικές επαφές την ασφάλεια και το μέλλον της.
Ο μόνος ασφαλής δρόμος οφείλει να είναι η ενίσχυση της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας της ΕΕ, ως πυλώνα της Ένωσης. Κι αυτή η Κοινή Πολιτική δεν μπορεί παρά να αφορά μόνο σε κράτη – μέλη και σε κράτη που δέχονται και εφαρμόζουν τα κριτήρια της Κοπεγχάγης. Είτε για τη διαχείριση κρίσεων (ακόμη και με ευκαιριακές συμμαχίες) είτε -πολύ περισσότερο- για τη χάραξη Υψηλής Στρατηγικής, η ορθολογική επιλογή για την ΕΕ είναι να οικοδομήσει ειλικρινείς συμμαχίες στη βάση κοινών αρχών.
Η Κοινή Εξωτερική Πολιτική δεν μπορεί να εμφανίζει αυταπάτες ούτε δύο μέτρα και δύο σταθμά. Ναι η ρωσική επιθετικότητα είναι ο υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνος για την Ευρώπη, όμως οι υποκείμενες αιτίες -ο αναθεωρητισμός, η παραβίαση του διεθνούς δικαίου η υπονόμευση της δημοκρατίας- επαναλαμβάνονται και σε άλλες περιοχές της γειτονιάς μας -το παράδειγμα της Τουρκίας ξεχωρίζει. Από τις Βαλτικές και τις Βόρειες ως την Ανατολική Μεσόγειο, η ΕΕ οφείλει να εγγυηθεί τα σύνορα και τα κεκτημένα της. Και με τα αναγκαία θεσμικά βήματα για την εφαρμογή της ρήτρας κοινής άμυνας άρθρου 42 παρ. 7 Συνθήκης ΕΕ. Κι αυτό οφείλει να αντανακλά και στην ενταξιακή πορεία υποψηφίων προς ένταξη κρατών αλλά και στην επιλογή των εταίρων (partners). Όταν η Γαλλία, η Σουηδία κ.α. διατυπώνουν αξιώσεις για δικαιώματα αλιείας στις βρετανικές θάλασσες ως προαπαιτούμενο για τη συμμετοχή της Βρετανίας στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης, την ίδια ώρα οι ευρωπαϊκές Κυβερνήσεις δείχνουν ανοχή στις τουρκικές προκλήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Πώς είναι αυτό συμβατό με τις ιδρυτικές αρχές της ΕΕ; Ο ρόλος της Τουρκίας μετά τις εξελίξεις στην Ουκρανία και τη Γάζα και τις εκλογές στις ΗΠΑ φαίνεται αναβαθμισμένος. Αλλά η ίδια η Τουρκία δεν άλλαξε -δεν κέρδισε τον ρόλο αυτό, παρά μόνο ως αποτέλεσμα της συγκυρίας. Προβάλλει ως εταίρος επειδή αισθάνεται και κατανοεί ότι τα συμφέροντα είναι πλέον πάνω από τις αξίες. Είναι χαρακτηριστική η δήλωση Ερντογάν: «The European Union cannot exist without Turkey».
Προσοχή εδώ. Προφανώς και για τη χώρα μας είναι συμφέρουσα η ομαλή ευρωτουρκική σχέση. Όμως όχι συνθηματικά, οπορτουνιστικά και εκβιαστικά. Και ερήμην των εθνικών μας συμφερόντων. «Ελσίνκι 2», χωρίς την Ελλάδα σε κεντρική θέση στο τραπέζι δεν νοείται. Κι ένα τέτοιο πλαίσιο σαν του 1999 αξιώνει συνθήκες δημοκρατίας στο εσωτερικό (η οπισθοδρόμηση με τη σύλληψη και προφυλάκιση Ιμάμογλου, δημάρχων, πολιτικών και δημοσιογράφων δείχνει το αντίθετο) και σεβασμό του διεθνούς δικαίου στο εξωτερικό (ο αναθεωρητισμός στο Αιγαίο αναθεωρητισμός & το αίτημα διχοτόμησης της Κύπρου αποδεικνύουν τα αντίθετα). Είμαστε πολύ μακριά από εκεί λοιπόν. Και οι ίδιοι παράγοντες πρέπει να ληφθούν υπόψη από την ΕΕ όσον αφορά και σε άλλα συναφή κρίσιμα θέματα όπως η άρση των κυρώσεων στη Συρια -στόχος της Τουρκίας. Αναμένουμε βέβαια να δούμε την Στρατηγική της ΕΕ για τη Μεσόγειο, στο τρίτο τρίμηνο του έτους, καθώς και πως αυτή θα συμβαδίζει με τις υπόλοιπες πολιτικές προτεραιότητες της ΕΕ.
Για την Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας
Η Λευκή Βίβλος της ΕΕ για την άμυνα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης και επεξεργασίας. Η Στρατηγική Αυτονομία πρέπει να γίνει από όραμα, πραγματικότητα. Η αρχιτεκτονική ασφάλειας της ΕΕ να αναπτυχθεί σε σχέση παραπληρωματική προς το ΝΑΤΟ με δυνατότητα αναπλήρωσης αν χρειαστεί.
Όμως, το ReArmEU δεν φαίνεται να αποτελεί ουσιαστική λύση. Στόχος οφείλει να είναι η απεξάρτηση από τρίτες χώρες -όπως και στην ενέργεια και πλέον στις πρώτες ύλες βιομηχανίας. Δεν είναι δυνατό το 70% των ευρωπαϊκών χρημάτων για την άμυνα να κατευθύνονται σε βιομηχανίες ΗΠΑ. Αλλά τι γίνεται με Τουρκία; Θα είναι στην «πράσινη λίστα»; Θα προμηθεύουμε τουρκικά όπλα για να αμυνόμαστε στα ίδια όπλα;
Απάντηση οφείλει να είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Όχι όμως με δάνεια. Με κοινά χρηματοδοτικά εργαλεία για επενδύσεις σε όλα τα κράτη – μέλη και έμφαση σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Αλλά εδώ τι; Τι προβλέπεται για τις ελληνικές βιομηχανίες; Αλήθεια, γνωρίζουμε σε τι κατάσταση βρίσκονται σήμερα;
Και φυσικά να μιλήσουμε μεσο-μακροπρόθεσμα για την ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη αποτροπής -τον ευρωστρατό. Προφανώς, η ρήτρα διαφυγής είναι σε θετική κατεύθυνση, αρκεί να εφαρμοστεί δίκαια. Και επειδή ακούμε για ευρωομόλογα, να θυμίσουμε ότι πρόκειται για αίτημα που από χρόνια υποβάλλει η σοσιαλδημοκρατία σε Ελλάδα και Ευρώπη, όχι όμως αποκλειστικά για αμυντικές δαπάνες, αλλά κυρίως για κοινωνικές δαπάνες, στα συστήματα υγείας, τα εκπαιδευτικά συστήματα, την εργασία, την κοινωνική συνοχή και αλληλεγγύη.
Γενικώς, οι αμυντικές δαπάνες πρέπει να τελούν σε συνάρτηση προς τις κοινωνικές δαπάνες. Θεωρούμε πολύ προβληματική την πρόταση αξιοποίησης των Ταμείων Συνοχής για χρηματοδότηση επενδύσεων στην άμυνα.
Τι σημασία έχει ο ισχυρός στρατός εάν αυξάνονται οι ανισότητες και υποχωρεί το κοινωνικό κράτος; Μια κοινωνικά δίκαιη Ευρώπη είναι μια ασφαλής Ευρώπη.
Καταλήγοντας:
Επιβεβαιώνουμε τη θέση του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής υπέρ της ευρωπαϊκής ταυτότητας και προοπτικής της Ελλάδας. Σε μια Ευρώπη που τιμά και υπερασπίζει τις ιδρυτικές της αρχές και αξίες. Γι’ αυτό αξιώνουμε την ακόμη πιο ενεργή συμμετοχή της χώρας μας στη διαμόρφωση αυτής της Κοινής Πολιτικής, με γνώμονα το αληθές εθνικό μας συμφέρον.
