Την αποκωδικοποίηση και παρουσίαση των δέκα πραγμάτων για τη διαχείριση της ακτής που πρέπει να γνωρίζουμε, κάνει η μελέτη με τίτλο: «Το νομοθετικό πλαίσιο για την αξιοποίηση, διαχείριση και προστασία παραθαλάσσιων χώρων, αιγιαλού και παραλίας», της νομικής εταιρείας DTK, με συγγραφείς, τους δικηγόρους ειδικούς στο Δίκαιο Περιβάλλοντος Πολεοδομίας, Χωροταξίας δρ Κωνσταντίνο Καρατσώλη, Μαριάννα Ξαφουγιάννη, Ελευθερία Βολάκη, Ειρήνη Τσιάντη, Ιφιγένεια Τσακαλογιάννη.
Όπως αναφέρεται στη μελέτη «οι πολίτες, όταν αποκτούν πρόσβαση στην πληροφορία, ανταποκρίνονται και γίνονται καθοριστικός παράγοντας για την προστασία της ελληνικής ακτογραμμής, στους κόλπους, τα ακρωτήρια και τις χερσονήσους στο ηπειρωτικό τμήμα και σε περίπου 6.000 νησιά και νησίδες. Μία ακτογραμμή που ξεχωρίζει διεθνώς για το μήκος της, αλλά και για την ποιότητά της, και ταυτοχρόνως είναι κινητήριος δύναμη του τουρισμού, που αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας, με άμεση και έμμεση συμβολή, περίπου στο ⅓ του ΑΕΠ της χώρας.
Δεν υπάρχουν “ιδιωτικές παραλίες” στην Ελλάδα, απαγορεύονται σχεδόν όλες οι δραστηριότητες και η δόμηση, όπως επίσης απαγορεύονται στις ακτές όλα τα οχήματα και ισχύουν αυστηρά όρια φωτορύπανσης και ηχορύπανσης. Αυτά είναι κάποια βασικά ζητήματα ανάμεσα στα δέκα κρισιμότερα που πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες, μέσα από ένα περίπλοκο και εκτεταμένο νομοθετικό αυτό πλαίσιο για τις ελληνικές ακτές, που έχει δημιουργηθεί με τα χρόνια, σε ένα πεδίο διλημμάτων και συγκρουόμενων συμφερόντων, με κεντρικά σημεία αναφοράς:
– την ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών στην παραλία και την ταυτότητα της ως δημόσιου αγαθού,
-τη διαχείριση των παραχωρήσεων της ακτής σε ιδιώτες και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ιδιωτικής δραστηριότητας πάνω στην ακτή, και -το κατά πόσο η εμπορική αξιοποίησή της ακτής είναι συμβατή με την προστασία του οικοσυστήματος». Η μελέτη, επισημαίνει ακόμα ότι το ρόλο ευθύνης και συμμετοχής των πολιτών, όταν γνωρίζουν και μπορούν να ενεργήσουν για την προστασία των ακτών απέδειξε και το MyCoast, που από τον πρώτο χρόνο λειτουργία του, μέσα στο 2024, δέχθηκε 41.737 καταγγελίες
–αν και ο κρατικός μηχανισμός κατάφερε να ολοκληρώσει τον έλεγχο περίπου στο ένα τρίτο αυτών. H συστηματική εφαρμογή του νόμου έχει και απτά οικονομικά οφέλη: από τις καταγγελίες που ελέγχθηκαν, επιβλήθηκαν πρόστιμα που ξεπέρασαν τα 1.150.000 ευρώ.
Στην Ελλάδα λοιπόν, όπως επισημαίνει η μελέτη, που έχει τη 12η μεγαλύτερη ακτογραμμή στον κόσμο, μήκους 13.676 χιλιομέτρων, μια ακτογραμμή σχεδόν διπλάσια της Ιταλίας, της Βραζιλίας, της Τουρκίας ή της Ινδίας, με περισσότερα χιλιόμετρα από την ευθεία απόσταση Αθήνας–Μπουένος Άιρες και ταυτοχρόνως κατέχει το 15% των βραβευμένων ακτών διεθνώς ανάμεσα σε 52 χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα της «Γαλάζιας Σημαίας», τα δέκα απλά πράγματα για τη διαχείριση των ακτών που (ίσως δεν) και πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες, σύμφωνα με τη μελέτη των ειδικών νομικών της DTK είναι:
1. Αιγιαλός και παραλία (ορισμοί) Έχουμε πολλές λέξεις για να περιγράψουμε το κομμάτι της ξηράς όπου τελειώνει η θάλασσα. Αιγιαλός, παραλία, ακτή, ακρογιαλιά –στην καθομιλουμένη τις χρησιμοποιούμε χωρίς να κάνουμε ιδιαίτερη διάκριση. Για τον νόμο όμως, οι δύο βασικές από αυτές τις έννοιες –αιγιαλός και παραλία– σημαίνουν εντελώς διαφορετικά πράγματα.
● Αιγιαλός είναι η ζώνη που βρέχεται από τη θάλασσα, η λωρίδα που καλύπτουν οι μεγαλύτερες και συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων.
● Παραλία είναι η ζώνη που αρχίζει αμέσως μετά, εκεί που κατά κανόνα στρώνουμε την πετσέτα μας ή που βρίσκονται ξαπλώστρες και ομπρέλες. Εκτείνεται έως 50 μέτρα από το όριο του αιγιαλού.
2. Δεν υπάρχουν «ιδιωτικές παραλίες» στην Ελλάδα Ο αιγιαλός και η παραλία δεν πωλούνται ποτέ. Δεν αγοράζονται, δεν μεταβιβάζονται, δεν περνούν σε ιδιωτική κυριότητα και δεν μπορούν να γίνουν «κτήμα» κανενός. Το κράτος διατηρεί μόνιμα την κυριότητα του αιγιαλού και της παραλίας και απλώς μπορεί να δώσει προσωρινό δικαίωμα χρήσης με αυστηρή διάρκεια, όρια και όρους σε ιδιώτες, για συγκεκριμένους λόγους (εθνικούς, βιομηχανικούς, τουριστικούς). Ο νόμος αντιμετωπίζει την ακτή όχι σαν συνηθισμένο ακίνητο αλλά σαν κοινόχρηστο αγαθό, σαν κάτι που ανήκει σε όλους και πρέπει να παραμένει διαθέσιμο για όλους.
3. Τουλάχιστον το 50% της παραλίας πρέπει να είναι ελεύθερο Η συνήθης εικόνα μιας παραλίας, όπου κάθε τετραγωνικό μέτρο άμμου καταλαμβάνεται από ομπρέλες και ξαπλώστρες, δεν προβλέπεται από τον νόμο. Τουλάχιστον το 50% κάθε παραλίας πρέπει να παραμένει ελεύθερο και προσβάσιμο για όλους. Ακόμη και όταν το κράτος δίνει άδεια σε επιχειρήσεις για ξαπλώστρες, ομπρέλες ή άλλες δραστηριότητες, δεν μπορεί να επιτρέψει περισσότερο από το μισό της ακτής. Η λογική είναι ότι αφού η παραλία είναι κοινόχρηστο αγαθό, πρέπει να εξακολουθεί να υπάρχει ουσιαστική δυνατότητα χρήσης και από όσους δεν θέλουν –ή δεν μπορούν– να πληρώσουν. Γι’ αυτό και η περίφραξη του αιγιαλού ή της παραλίας δεν επιτρέπεται κατά κανόνα. Δεν μπορεί δηλαδή κάποιος να τοποθετήσει φράχτες, μόνιμα εμπόδια, κάγκελα ή άλλες κατασκευές που εμποδίζουν ή αποθαρρύνουν την ελεύθερη διέλευση του κοινού. Αν και υπάρχουν εξαιρέσεις, όπου βλέπουμε πύλη, security ή ελεγχόμενη είσοδο που παρεμποδίζει την πρόσβαση σε μια παραλία –και όχι μόνο προς ένα ξενοδοχείο ή ένα εστιατόριο–, υπάρχει σοβαρός λόγος να εξεταστεί αν η κατάσταση είναι σύννομη.
4. Οι παραλίες πρέπει να έχουν ελεύθερη πρόσβαση στη θάλασσα για όλους Ακόμη κι όταν σε μια παραλία έχουν δοθεί άδειες σε επιχειρήσεις, η πρόσβαση του κοινού στη θάλασσα πρέπει να παραμένει ανεμπόδιστη.
● Η κάθετη πρόσβαση, από τον δρόμο προς τη θάλασσα, διασφαλίζεται με τον γενικό κανόνα που προβλέπει ότι ανάμεσα σε δύο διαφορετικές επιχειρήσεις, πρέπει να υπάρχει ελεύθερος διάδρομος πλάτους τουλάχιστον 6 μέτρων (που μειώνεται στα 3 μέτρα όταν οι προσόψεις των όμορων ακινήτων προς τη θάλασσα είναι μικρότερες των 20 μέτρων). Αυτό σημαίνει ότι δύο συνεχόμενα beachbars δεν μπορούν να κολλάνε το ένα πάνω στο άλλο, αφήνοντας την αίσθηση ότι ολόκληρη η ακτή λειτουργεί σαν ενιαίος ιδιωτικός χώρος. Πρέπει να υπάρχουν εμφανή, ανοιχτά περάσματα.
● Η οριζόντια πρόσβαση, κατά μήκος της θάλασσας, διασφαλίζεται με την πρόβλεψη ελεύθερης ζώνης πλάτους τεσσάρων μέτρων από το φυσικό σημείο όπου η θάλασσα συναντά συνήθως τη στεριά. Δηλαδή, οι ξαπλώστρες, οι ομπρέλες, τα τραπεζοκαθίσματα δεν μπορούν να φτάνουν μέχρι εκεί που σκάει το κύμα.
5. Στις παραλίες απαγορεύονται σχεδόν όλες οι δραστηριότητες (και η δόμηση) Άπαξ και μια επιχείρηση παίρνει άδεια δραστηριοποίησης σε μια ακτή, αυτή αφορά «απλή χρήση» της παραλίας, και δεν αφορά οικοδομική εκμετάλλευση. Τυπικά, αυτό περιλαμβάνει πράγματα που μπορούν να τοποθετηθούν και να απομακρυνθούν χωρίς να αλλάζουν μόνιμα τη μορφή της ακτής, όπως:
● ομπρέλες και ξαπλώστρες,
● κινητά τραπεζοκαθίσματα,
● ξύλινα ή προσωρινά δάπεδα περιορισμένης έκτασης,
● αποδυτήρια, ντους ή βοηθητικές εγκαταστάσεις ελαφριάς μορφής,
● ναυαγοσωστικό εξοπλισμό,
● και σε ορισμένες περιπτώσεις κινητές καντίνες ή προσωρινές υποστηρικτικές κατασκευές, εφόσον διαθέτουν τις απαιτούμενες άδειες και δεν θεωρούνται μόνιμη δόμηση.
Αυτό που δεν επιτρέπεται είναι η δημιουργία μόνιμων κατασκευών πάνω στον αιγιαλό: τσιμεντένιες βάσεις, μόνιμα κτίσματα, κλειστές αίθουσες, περιτοιχίσεις, βαριές εγκαταστάσεις ή έργα που αλλοιώνουν μόνιμα το τοπίο και δυσκολεύουν την κοινή χρήση της παραλίας. Όσο πιο μόνιμη μοιάζει, λοιπόν, μια εγκατάσταση πάνω στον αιγιαλό, τόσο περισσότερο αξίζει να αναρωτηθεί κανείς αν επιτρέπεται να είναι πράγματι εκεί.
6. Οι πολύ μικρές παραλίες εμπίπτουν σε αυστηρότερες ρυθμίσεις Κατά κανόνα, όταν το πλάτος ή το μήκος ενός τμήματος παραλίας είναι μικρότερο από 4 μέτρα ή όταν το συνολικό εμβαδόν της παραλίας είναι μικρότερο από 150 τετραγωνικά μέτρα, δεν επιτρέπεται η παραχώρησή. Δηλαδή, αν μια ακτή είναι τόσο μικρή ώστε λίγες σειρές από ομπρέλες να αρκούν για να την καταλάβουν σχεδόν ολόκληρη, ο νόμος προτιμά να μη δοθεί καθόλου για εκμετάλλευση. Βέβαια, υπάρχουν εξαιρέσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως για όμορα ξενοδοχεία, μπορεί να επιτραπεί παραχώρηση και σε μικρότερες εκτάσεις. Αυτό σημαίνει ότι η παρουσία ξαπλωστρών σε μια μικρή παραλία δεν είναι αυτόματα παράνομη –αλλά είναι σίγουρα μια περίπτωση στην οποία ο πολίτης έχει κάθε λόγο να ελέγξει αν πληρούνται όλες οι πρόσθετες προϋποθέσεις.
7. Κάποιες παραλίες, με μεγάλη περιβαλλοντική σημασία, προστατεύονται ακόμα περισσότερο από άλλες Ο νόμος του 2024 για τις παραλίες δημιουργεί δύο ειδικές κατηγορίες: πρώτον, τους προστατευόμενους αιγιαλούς και τις προστατευόμενες παραλίες και δεύτερον, τους αιγιαλούς και παραλίες υψηλής προστασίας, γνωστές και ως «απάτητες παραλίες».
Ως προστατευόμενοι χαρακτηρίζονται αιγιαλοί και παραλίες που βρίσκονται εντός περιοχών του δικτύου Natura 2000 και παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που χρειάζονται προστασία ή διατήρηση. Εδώ επιτρέπεται παραχώρηση σε ιδιώτες, αλλά με αυστηρότερους όρους: η κάλυψη με ομπρέλες, ξαπλώστρες και τραπεζοκαθίσματα δεν μπορεί να υπερβαίνει το 30% της παραχωρούμενης έκτασης, δηλαδή λιγότερο από ό,τι επιτρέπεται στις συμβατικές παραλίες. Ως υψηλής προστασίας χαρακτηρίζονται αιγιαλοί και παραλίες ακόμη πιο ιδιαίτερης αισθητικής, γεωμορφολογικής ή οικολογικής αξίας που έχουν οριστεί με υπουργική απόφαση και καταγράφονται συγκεκριμένα σε ειδικό παράρτημα. Εδώ ο νόμος είναι πολύ πιο αυστηρός. Απαγορεύονται ομπρέλες, ξαπλώστρες, τραπεζοκαθίσματα, καντίνες, θαλάσσια σπορ, αναπαραγωγή μουσικής (ακόμη και απλό ηχείο bluetooth), φωτισμός μετά τη δύση του ηλίου, μηχανοκίνητα οχήματα αλλά και εκδηλώσεις με περισσότερους από δέκα ανθρώπους. Εξαιρούνται από όλα τα παραπάνω μόνο τρεις περιπτώσεις: έργα εθνικής άμυνας, μέτρα αντιμετώπισης κάποια έκτακτης ανάγκης και έργα αποκατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος. Τίποτε άλλο δεν μπαίνει στη λίστα εξαιρέσεων. Ο αριθμός των «απάτητων παραλιών» είναι ενδιαφέρον ότι αυξάνεται –ξεκίνησε από 198 όταν θεσπίστηκε για πρώτη φορά το 2024, ενώ σήμερα είμαστε στις 251.
8. Στις παραλίες υπάρχουν αυστηρά όρια φωτορύπανσης και ηχορύπανσης Για τη μουσική και τον ήχο, ο νόμος θέτει συγκεκριμένα αριθμητικά όρια που ισχύουν για κάθε επιχείρηση, ανεξαρτήτως αν πρόκειται για μεγάλο beachbar ή για μια μικρή επιχείρηση με λίγες ξαπλώστρες. Αν η επιχείρηση συνορεύει με οικιστική περιοχή, η παραγόμενη στάθμη θορύβου δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 50 decibel σε οποιοδήποτε σημείο της παραχωρούμενης επιφάνειας. Για τις υπόλοιπες περιπτώσεις, δηλαδή παραλίες που δεν γειτνιάζουν άμεσα με κατοικημένες περιοχές, το όριο ανεβαίνει στα 80 decibel. Για τις απάτητες παραλίες, απαγορεύεται κάθε αναπαραγωγή μουσικής.
Για τον φωτισμό, το πλαίσιο είναι ποιοτικό και όχι ποσοτικό: επιτρέπεται μόνο χαμηλός και περιορισμένος φωτισμός στο απολύτως αναγκαίο μέτρο για λόγους ασφάλειας και μόνο στον βαθμό που δεν αλλοιώνεται η σχέση με τη φύση. Στις απάτητες παραλίες, και πάλι, η απαγόρευση είναι απόλυτη: φωτισμός μετά τη δύση του ηλίου απαγορεύεται εντελώς, χωρίς εξαίρεση.
9. Στις παραλίες απαγορεύονται όλα τα οχήματα Η μόνη κατηγορία κινητού οχήματος που ο νόμος ρητά επιτρέπει στον χώρο μιας παραλίας είναι το αυτοκινούμενο ή ρυμουλκούμενο τροχήλατο αναψυκτήριο –αυτό που στην καθομιλουμένη αποκαλούμε καντίνα. Και εδώ η επιτρεπόμενη παρουσία συνοδεύεται από πολύ συγκεκριμένους όρους: ο μέγιστος χώρος που μπορεί να καταλαμβάνει το τροχήλατο αναψυκτήριο είναι 15 τετραγωνικά μέτρα. Πρέπει να τηρείται ελάχιστη απόσταση 100 μέτρων από τυχόν εγκατεστημένες επιχειρήσεις –ξενοδοχεία, κέντρα αναψυχής– αλλά και μεταξύ των ίδιων των αναψυκτηρίων. Και απαιτείται κατάλληλη άδεια λειτουργίας η φυσική παρουσία ενός οχήματος στην παραλία δεν αρκεί από μόνη της για να νομιμοποιήσει τη λειτουργία του. Για τις απάτητες παραλίες, η παρουσία μηχανοκίνητων οχημάτων απαγορεύεται ρητά. Αξίζει να σημειωθεί ότι κάθε επιχείρηση που δραστηριοποιείται στην παραλία δεν επιτρέπεται να επιφέρει καμία μεταβολή στη μορφολογία της ακτής, πέρα από το κοσκίνισμα για τον καθαρισμό της άμμου. Η χρήση μεγάλων οχημάτων για ισοπέδωση, διαμόρφωση ή μεταφορά εξοπλισμού εμπίπτει άμεσα σε αυτή την απαγόρευση –και αν προκαλεί σημαντική γεωμορφολογική βλάβη, η ποινική ευθύνη φτάνει σε φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών. Πρόκειται για έναν κανόνα που, αν εφαρμοζόταν με συνέπεια, θα άλλαζε σημαντικά την εικόνα σε πολλές ελληνικές παραλίες κάθε Μάιο, όταν οι επιχειρήσεις ετοιμάζονται για τη σεζόν.
10. Επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε παραλίες οφείλουν να έχουν εμφανές το QR code του app καταγγελιών MyCoast Κάθε νόμιμη παραχώρηση αιγιαλού ή παραλίας πρέπει να καταχωρείται στην ηλεκτρονική πλατφόρμα MyCoast. Και κάθε επιχείρηση υποχρεούται να αναρτά σε εμφανές σημείο στον χώρο πινακίδα με QR code, ώστε οποιοσδήποτε πολίτης να μπορεί άμεσα, με ένα σκανάρισμα από το κινητό, να ελέγξει τι ακριβώς ισχύει για εκείνο το κομμάτι ακτής. Και αν κάτι από αυτά που δει δεν ταιριάζει με ό,τι βλέπει μπροστά του, μπορεί να υποβάλει καταγγελία επί τόπου, μέσω της ίδιας εφαρμογής. Αν η πινακίδα με το QR code λείπει ή δεν πληροί τις προδιαγραφές, προβλέπεται πρόστιμο 1.000 ευρώ.
Ηλίας Παλιαλέξης FOTO 1: Οι δικηγόροι, συγγραφείς της μελέτης για τη διαχείριση των ακτών (από αριστερά) Δρ. Κωνσταντίνος Καρατσώλης, Μαριάννα Ξαφουγιάννη, Ελευθερία Βολάκη, Ειρήνη Τσιάντη, Ιφιγένεια Τσακαλογιάννη. Πηγή: DTK FOTO 2: Η εφαρμογή του MyCoast. Πηγή: gov.gr
ΑΠΕ-ΜΠΕ
