Ο ρυθμός αύξησης της παχυσαρκίας επιβραδύνεται ή σταθεροποιείται στις περισσότερες χώρες υψηλού εισοδήματος τα τελευταία 45 χρόνια, αλλά συνεχίζει να καλπάζει στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπως καταδεικνύει νέα ανάλυση των παγκόσμιων τάσεων από διεθνή ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής το Imperial College London. Στην Ελλάδα, η έρευνα εντοπίζει ότι αν και η παχυσαρκία έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, ο ρυθμός αύξησης δείχνει να φθίνει τα τελευταία χρόνια. 

Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, συνέβαλαν περισσότεροι από 1.900 ερευνητές μέσω του δικτύου «NCD Risk Factor Collaboration», μεταξύ των οποίων και επιστήμονες από πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα από όλη την Ελλάδα. Οι ερευνητές εξέτασαν τον ρυθμό αύξησης της παχυσαρκίας ως κύριο στοιχείο μέτρησης σε 200 χώρες και περιοχές παγκοσμίως κατά τη διάρκεια περισσότερων από τεσσάρων δεκαετιών, από το 1980 ως το 2024, έπειτα από την ανάλυση 4.050 μελετών με μετρήσεις βάρους και ύψους για πάνω από 232 εκατομμύρια άτομα, ηλικίας πέντε ετών και άνω. Ο ρυθμός αύξησης υπολογίζεται ως η ετήσια απόλυτη μεταβολή στη συχνότητα εμφάνισης της παχυσαρκίας και καταγράφεται σε ποσοστιαίες μονάδες κατ’ έτος.

Σε όλες σχεδόν τις χώρες που μελετήθηκαν τα ποσοστά παχυσαρκίας αυξήθηκαν κατά την περίοδο της έρευνας, ωστόσο οι τάσεις ποικίλλουν στους διαφορετικούς πληθυσμούς. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, όπως στη δυτική Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και την Αυστραλασία, η αύξηση των ποσοστών παχυσαρκίας έχει σταθεροποιηθεί ή επιβραδυνθεί, παρά τις ραγδαίες αυξήσεις που σημειώθηκαν στα τέλη του 20ου αιώνα. Σε διάφορες χώρες της δυτικής Ευρώπης, η συχνότητα εμφάνισης της παχυσαρκίας έχει σταθεροποιηθεί στο 11-23% για τους ενήλικες και στο 4-15% για τα παιδιά και τους έφηβους.

Βελτίωση πρώτα στα παιδιά

Η επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης παρατηρήθηκε πρώτα στα παιδιά σχολικής ηλικίας. Η Δανία παρουσίασε την πρώτη καταγεγραμμένη επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης στα αγόρια και κορίτσια (γύρω στο 1990). Ακολούθησαν άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ισλανδία, η Ελβετία, το Βέλγιο και η Γερμανία κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2000, ο ρυθμός αύξησης της παχυσαρκίας στα παιδιά σχολικής ηλικίας και τους έφηβους άρχισε να σταθεροποιείται στις περισσότερες χώρες υψηλού εισοδήματος και σε ορισμένες μάλιστα άρχισε να μειώνεται. Εξαιρέσεις ήταν τα παιδιά στην Αυστραλία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία, όπου ο ρυθμός αύξησης της παχυσαρκίας ήταν σταθερός ή επιταχύνθηκε.

Παρόμοια επιβράδυνση σημειώθηκε περίπου μια δεκαετία αργότερα στους ενήλικες σε πολλές από τις χώρες αυτές. Σε ορισμένες χώρες, όπως στη Γαλλία, την Ιταλία και την Πορτογαλία, ο ρυθμός μπορεί ακόμη και να έχει αρχίσει να μειώνεται. Στη Γαλλία η τάση της παχυσαρκίας παρέμεινε σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου μελέτης, με χαμηλό ποσοστό εμφάνισης 4% για αγόρια και κορίτσια και 11-12% για άνδρες και γυναίκες. Χαμηλά ποσοστά παχυσαρκίας έχουν και η Δανία και η Ιαπωνία.

Στις ΗΠΑ ο ρυθμός αύξησης της παχυσαρκίας έχει σταθεροποιηθεί στα παιδιά και τους έφηβους και έχει επιβραδυνθεί στους ενήλικες. Ωστόσο, τα επίπεδα παχυσαρκίας είναι τα υψηλότερα στις δυτικές χώρες με υψηλό εισόδημα και από τα υψηλότερα στον κόσμο.

Τα στοιχεία για την Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η παχυσαρκία τόσο στα παιδιά και τους/τις έφηβους όσο και στους ενήλικες, αυξήθηκε σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες (ειδικά μεταξύ 2000-2010), αλλά ο ρυθμός αύξησης επιβραδύνεται, εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Φλώρα Μπακοπούλου, καθηγήτρια Παιδιατρικής, Εφηβικής Ιατρικής και Κλινικής Φαρμακολογίας της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Επιτροπής Αξιολόγησης και Αποζημίωσης Φαρμάκων Ανθρώπινης Χρήσης του υπουργείου Υγείας, η οποία συμμετείχε στη συγκεκριμένη έρευνα.

Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παραθέτει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Μπακοπούλου, η παχυσαρκία στα κορίτσια αυξήθηκε σταθερά από το 1980 και μετά, με τα επίπεδα παχυσαρκίας να κυμαίνονται στο 9%, αλλά η αύξηση επιβραδύνθηκε την τελευταία δεκαετία (από το 2010 ως το 2024). Ο ρυθμός αύξησης σε αυτή την ομάδα πληθυσμού είναι όλο και πιο αργός και μάλιστα τείνει να μηδενιστεί την τελευταία δεκαετία.

Στα αγόρια, η παχυσαρκία αυξήθηκε σαφέστερα σε σχέση με τα κορίτσια, φτάνοντας υψηλότερα επίπεδα (περίπου 14%), αλλά το ποσοστό εμφάνισής της δείχνει σημάδια σταθεροποίησης την τελευταία δεκαετία (από το 2010 ως το 2024). Επιπλέον, σημάδια σταθεροποίησης δείχνει και ο ρυθμός αύξησης της παχυσαρκίας και τείνει να μηδενιστεί την τελευταία δεκαετία, υποδηλώνοντας ότι η αύξηση σχεδόν έχει σταματήσει.

Η παχυσαρκία στις ενήλικες γυναίκες στην Ελλάδα αυξάνεται σταθερά από το 1980 και μετά και τα τελευταία χρόνια φτάνει σε επίπεδα γύρω στο 28%. Σταθερή είναι και η ταχύτητα αύξησής της, ειδικά τη δεκαετία 2000-2010.

Στους άνδρες, η παχυσαρκία αυξάνεται διαρκώς από το 1980, φτάνοντας σε επίπεδα γύρω στο 30%, αλλά με επιβραδυνόμενο ρυθμό. Μάλιστα, ο ρυθμός αύξησης εμφανίζει πτωτική τάση τα τελευταία χρόνια.

Αύξηση στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος

Διαφορετική από τις χώρες υψηλού εισοδήματος είναι η εικόνα για τις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Παρά τα σημάδια προόδου, στην έκθεση διαπιστώνεται ότι η παχυσαρκία συνεχίζει να αυξάνεται, και μάλιστα με ταχύτατους ρυθμούς, ιδιαίτερα στην Αφρική, την Ασία, τη Λατινική Αμερική και τα νησιωτικά έθνη του Ειρηνικού και της Καραϊβικής. Επίσης, στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος το ποσοστό εμφάνισης της παχυσαρκίας έφτασε στο 30-40% στους ενήλικες χωρών της κεντρικής Ευρώπης (όπως Ρουμανία και Τσεχία) και της Λατινικής Αμερικής (όπως η Βραζιλία).

Όπως επεσήμανε σε σχετική παγκόσμια συνέντευξη τύπου για την παρουσίαση της έκθεσης ο επικεφαλής της μελέτης και καθηγητής στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Imperial College London, Ματζίντ Εζάτι, «χαρακτηρίζουμε την παχυσαρκία ως μια παγκόσμια επιδημία, ωστόσο αν δούμε με λεπτομέρειες τις διαφορετικές χώρες, εντοπίζουμε ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά στο πώς αλλάζει η παχυσαρκία και ένα ενδιαφέρον στοιχείο που δεν ταιριάζει στην εικόνα της παγκόσμιας επιδημίας είναι ότι σε κάποιες από τις πλούσιες χώρες, κυρίως στην Ευρώπη, υπάρχει σταθεροποίηση των τάσεων στην παχυσαρκία και για κάποιες δεκαετίες δεν υπάρχει σημαντική αύξηση στα παιδιά και τους έφηβους».

Ο κ. Εζάτι ανέφερε επίσης ότι υπάρχουν «πρώιμα σημάδια» ότι σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες και κυρίως στις γυναίκες «μπορεί να υπάρχει ακόμα και μείωση της παχυσαρκίας» δίνοντας ως παραδείγματα τη Γαλλία και την Ισπανία. «Τώρα πρέπει να ανακαλύψουμε γιατί ορισμένες χώρες τα πάνε πολύ καλύτερα από άλλες και να εφαρμόσουμε τα διδάγματα για να σταματήσουμε την αύξηση της παχυσαρκίας», συμπλήρωσε.

Ο ίδιος διευκρίνισε ότι «είναι πολύ νωρίς να πούμε εάν η κυκλοφορία των νέων φαρμάκων για την παχυσαρκία είχε άμεση επίπτωση σε ολόκληρους πληθυσμούς, παρόλο που είναι ωφέλιμα για τους ασθενείς που τα χρησιμοποιούν. Θα πρέπει να δοθεί έμφαση στο να γίνουν τα φάρμακα αυτά περισσότερο προσιτά σε όσους τα χρειάζονται σε όλο τον κόσμο».

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση:

https://www.nature.com/articles/s41586-026-10383-0

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ανεξάρτητη επιτροπή κάλεσε τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) να ενισχύσουν επειγόντως τη δράση τους για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής στην υγεία.

«Η κλιματική αλλαγή δεν είναι μια μελλοντική απειλή που θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε», προειδοποιεί, απευθύνοντας «έκκληση για δράση», η Πανευρωπαϊκή Επιτροπή για το Κλίμα και την Υγεία, η οποία συγκεντρώνει 13 επιστήμονες και πρώην υπουργούς και έχει πρόεδρο την πρώην πρωθυπουργό της Ισλανδίας Κατρίν Γιακομπσντότιρ.

«Πρόκειται για μια άμεση και αυξανόμενη κρίση που επηρεάζει ταυτοχρόνως την υγεία, τη διατροφή, το νερό, την ενέργεια και την εθνική ασφάλεια, και η σημερινή απάντηση δεν στέκεται στο ύψος των περιστάσεων», τονίζει.

Σύμφωνα με την επιτροπή αυτή, «η ρύπανση του αέρα που συνδέεται με τα ορυκτά καύσιμα προκαλεί κάθε χρόνο πάνω από 600.000 θανάτους στην περιοχή Ευρώπης του ΠΟΥ, ενώ περίπου 63.000 άνθρωποι πέθαναν από αίτια που συνδέονται με τη ζέστη στην Ευρώπη το 2024».

Σε ανακοίνωση που συνοδεύει την έκκλησή της, η επιτροπή υπογραμμίζει επίσης ότι «η κλιματική αλλαγή ευθυνόταν για σχεδόν το 70% των θανάτων που συνδέονταν με τα καλοκαιρινά κύματα καύσωνα σε 854 ευρωπαϊκές πόλεις το 2025».

Ενόψει της 79ης Παγκόσμιας Συνέλευσης για την Υγεία, η επιτροπή αυτή καλεί κυρίως τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να κηρύξει επισήμως την κλιματική αλλαγή «έκτακτη ανάγκη δημόσιας υγείας διεθνούς ενδιαφέροντος».

Στην αντίθετη περίπτωση, ο οργανισμός θα πρέπει να αναγνωρίσει ότι το σημερινό πλαίσιο του Διεθνούς Κανονισμού Υγείας «δεν είναι πλέον κατάλληλο», κρίνει.

Επίσης καλεί τους αρχηγούς ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να εντάξουν την κλιματική αλλαγή στην ημερήσια διάταξη των εθνικών συμβουλίων ασφαλείας και να εγκαταλείψουν το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) ως βασικό δείκτη προόδου, προς όφελος δεικτών που θα ενσωματώνουν την υγεία, την ισότητα και την «περιβαλλοντική βιωσιμότητα».

«Η κλιματική κρίση συνιστά απειλή για την ασφάλειά μας, την κοινωνική μας συνοχή, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την υγεία», υπογραμμίζει η Κατρίν Γιακομπσντότιρ σε δήλωσή της που αναφέρεται στην έκκληση.

«Δεν είναι καθόλου ένα πρόβλημα που αφορά μόνο τις μελλοντικές γενιές, πρόκειται για μια πραγματική και άμεση απειλή για μας, εδώ στην Ευρώπη (…). Έχουμε όλοι την πολιτική και ηθική ευθύνη να δράσουμε τώρα».

ΑΠΕ-ΜΠΕ