Η μυρωδιά από το εφτάζυμο δεν είναι απλώς η μυρωδιά ενός φρεσκοψημένου ψωμιού. Είναι η μυρωδιά μιας ολόκληρης εποχής. Μια μυρωδιά που βγαίνει από τους φούρνους, περνά στα σοκάκια και ταξιδεύει στον χρόνο, φέρνοντας μαζί της εικόνες από τις παλιές κρητικές οικογένειες, τα τραπέζια των γάμων και των βαφτίσεων, τα πανηγύρια και την καθημερινότητα των ανθρώπων της υπαίθρου.

Αυτή η μυρωδιά πλημμύρισε και φέτος την Κασταμονίτσα του Δήμου Μινώα Πεδιάδος, που βρίσκεται στους πρόποδες των Λασιθιώτικων βουνών, όπου πραγματοποιήθηκε η «Γιορτή του Εφτάζυμου». Ένας θεσμός που εδώ και περισσότερα από 25 χρόνια κρατά ζωντανό ένα σημαντικό κομμάτι της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου.

Ο Μορφωτικός και Εξωραϊστικός Σύλλογος Κασταμονίτσας, με τη στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης και του Δήμου Μινώα Πεδιάδας, διοργάνωσε ένα διήμερο γεμάτο παραδοσιακές γεύσεις, μουσική, βιωματικές δράσεις και αναπαραστάσεις της καθημερινής ζωής των προηγούμενων γενεών. Στην καρδιά όλων, όμως, βρισκόταν το εφτάζυμο, το  ψωμί της οικογένειας και της γιορτής.

Για την πρόεδρο του Μορφωτικού και Εξωραϊστικός Συλλόγου Κασταμονίτσας, Θεοδώρα Καντηφεδάκη, η επιλογή του εφτάζυμου δεν είναι τυχαία. «Η Κασταμονίτσα είναι ένα ορεινό χωριό που βρίσκεται στους πρόποδες των Λασιθιώτικων βουνών. Εδώ μεταδίδεται από γενιά σε γενιά η τέχνη παρασκευής του εφτάζυμου ψωμιού, από τις γιαγιάδες στις κόρες και από τις κόρες στις εγγονές», τόνισε, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Το εφτάζυμο υπήρξε για δεκαετίες αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των κατοίκων. «Το εφτάζυμο της Κασταμονίτσας ήταν και είναι πάντοτε ο συνδετικός κρίκος της οικογένειας στο τραπέζι του φαγητού», σημείωσε.

Ήταν, επίσης, το ψωμί που συνόδευε τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους στις καθημερινές τους εργασίες, αλλά και αυτό που βρισκόταν στα τραπέζια των αρραβώνων, των γάμων και των βαφτίσεων. «Είναι το ψωμί της παρέας, της προσφοράς που δίνονταν σε όλους όσους περνούσαν από το φούρνο την ώρα της ξεφουρνιάς», ανέφερε η κ. Καντηφεδάκη, προσθέτοντας πως «ακόμη και σε δύσκολες ιστορικές περιόδους, από την τουρκοκρατία έως τη γερμανική κατοχή, το εφτάζυμο προσφερόταν σε εκείνους που πολεμούσαν στα βουνά».

Η τέχνη του εφτάζυμου

Το εφτάζυμο ξεχωρίζει από τα άλλα ψωμιά κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο φουσκώνει, καθώς δεν χρησιμοποιείται το συνηθισμένο προζύμι, αλλά ο περίφημος «κουνενός», το προζύμι που παρασκευάζεται από τα ρεβίθια. Για το ιδιαίτερο αυτό ψωμί είχε γράψει εκτενώς ο βραβευμένος συγγραφέας Νίκος Ψιλάκης, που καταγόταν από την Κασταμονίτσα και υπήρξε ακούραστος «εργάτης» της κρητικής παράδοσης και της λαογραφίας.

 Όπως περιέγραφε, το εφτάζυμο είναι «το ψωμί των γάμων και των βαφτίσεων, το ψωμί της Λαμπρής και των Χριστουγέννων», ένα ψωμί που κουβαλά μαζί του πανάρχαιες αντιλήψεις και παραδόσεις. Η παρασκευή του απαιτεί εμπειρία, καθαριότητα, σωστή θερμοκρασία και γρήγορα χέρια. Οι παλιότεροι γνώριζαν καλά όλα τα μυστικά της διαδικασίας και έλεγαν χαρακτηριστικά: «Εφτά φορές ζυμώνεται το φτάζυμο και σε εφτά γειτονιές μυρίζει».

Από μια γιορτή σε ένα ζωντανό μουσείο

Η Γιορτή του Εφτάζυμου ξεκίνησε το 2000, με πρωτοβουλία του Μορφωτικού και Εξωραϊστικού Συλλόγου Κασταμονίτσας, με πρώτο στόχο την ανάδειξη, τη διάδοση και τη διατήρηση του εθίμου της παρασκευής του εφτάζυμου. Η πρώην πρόεδρος του Συλλόγου, Ελευθερία Σηφάκη, θυμάται την πορεία της διοργάνωσης και την εξέλιξή της.

Το 2016, όπως εξηγεί, η γιορτή διευρύνθηκε και μετατράπηκε σε ένα ευρύτερο φεστιβάλ γεύσεων και πολιτισμού. «Την ημέρα της γιορτής το χωριό μεταμορφώνεται σε ένα ανοιχτό μουσείο λαϊκής παράδοσης», είπε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Στους δρόμους και τα σοκάκια του χωριού, παρουσιάζονται παλιά εργαλεία και σκεύη, αργαλειοί, υφαντά και χειροποίητα εργόχειρα, ενώ οι γυναίκες του χωριού αναβιώνουν παραδοσιακές τεχνικές και παρασκευάζουν παλιές συνταγές.

Οι επισκέπτες μπορούν να δοκιμάσουν ζεστή ξεφουρνιά, να συμμετέχουν στο ζύμωμα του εφτάζυμου, να παρακολουθήσουν την παραδοσιακή τυροκόμηση και την κατασκευή κατσούνας. Παράλληλα, το πρόγραμμα που διαρκεί συνήθως δύο ημέρες, περιλαμβάνει και βιωματικές δράσεις για παιδιά, παρουσιάσεις παραδοσιακών τεχνών και κρητικές μουσικές βραδιές. Δηλαδή, πρόκειται για μια γιορτή που έχει εξελιχθεί σε διήμερο φεστιβάλ γεύσεων και πολιτιστικών δράσεων, η οποία, όπως για μία ακόμη φορά φέτος έδειξε, κεντρίζει το ενδιαφέρον πλήθους  μικρών και μεγάλων, που δίνουν δυναμικό παρών.

Όταν το παρελθόν γίνεται παρόν

Η μεγάλη ανταπόκριση του κόσμου είναι μόνο μία πλευρά. Το σημαντικότερο είναι ότι πίσω από τη διοργάνωση βρίσκεται ολόκληρο το χωριό, καθώς, όπως ανέφερε η Ελευθερία Σηφάκη, η εκδήλωση πραγματοποιείται με την εθελοντική συμμετοχή όλων των κατοίκων, μικρών και μεγάλων.

«Ένα χωριό με πρόσωπα γεμάτο χαμόγελα, που δουλεύουν με περηφάνια και ανοίγουν τις αγκαλιές τους για να υποδεχθούν τον κόσμο στο μεγάλο αντάμωμα των γεύσεων και του πολιτισμού. Σε μια βραδιά που ο χρόνος σταματάει και το παρόν συναντάει το παρελθόν», όπως λέει η κ. Σηφάκη, προσθέτοντας ότι αυτή ίσως να είναι και η  πραγματική αξία της Γιορτής του Εφτάζυμου: «Όχι μόνο να θυμηθούμε πώς ζούσαν οι προηγούμενες γενιές, αλλά να διασώσουμε τις γνώσεις, τις τεχνικές, τις γεύσεις και τις ιστορίες τους».

Στην Κασταμονίτσα του Δήμου Μινώα Πεδιάδος, το εφτάζυμο εξακολουθεί να ενώνει τις γενιές και κάθε φορά που η μυρωδιά του απλώνεται στα σοκάκια, μοιάζει να θυμίζει πως η παράδοση, όταν περνά από χέρι σε χέρι, γίνεται ζωή και  μοσχοβολά.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μια μικρή διαφοροποίηση στις ώρες έναρξης των σχολείων θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση της πρωινής κυκλοφοριακής συμφόρησης στις πόλεις, σύμφωνα με νέα μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου Κύπρου, η οποία εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στις σχολικές μετακινήσεις και το καθημερινό μποτιλιάρισμα.

Η μελέτη των Αντώνιου Γεωργαντά, Στέλιου Τιμοθέου και Χρίστου Γ. Παναγιώτου, από το Κέντρο Αριστείας για Έρευνα και Καινοτομία «Κοίος» του Πανεπιστημίου Κύπρου, που έχει υποβληθεί στο επιστημονικό περιοδικό Transportation Research Part C: Emerging Technologies, ξεκινά από μια γνώριμη σε όλους μας εικόνα των σύγχρονων πόλεων: κάθε πρωί μεγάλος αριθμός εργαζομένων κατευθύνεται απευθείας στη δουλειά, ενώ μια δεύτερη κατηγορία οδηγών πρέπει προηγουμένως να αφήσει τα παιδιά στο σχολείο.

Όταν τα σχολεία αρχίζουν την ίδια ώρα, οι μετακινήσεις συγκεντρώνονται σε ένα πολύ στενό χρονικό διάστημα. Αφού οι γονείς αφήσουν τα παιδιά στο σχολείο, συνεχίζουν προς την εργασία τους και πέφτουν πάνω στους υπόλοιπους εργαζόμενους που πρέπει να πάνε στη δουλειά τους. Λόγω του ωραρίου που ισχύει για τους μαθητές, ακόμα και υπάλληλοι με ελαστικό ωράριο εργασίας, δεν μπορούν να το εκμεταλλευτούν και αναγκάζονται να κυκλοφορούν τις ώρες αιχμής.

Προηγούμενες έρευνες που επικαλούνται οι συγγραφείς, δείχνουν τη σημασία του παράγοντα «σχολείο» στην κυκλοφορία. Για παράδειγμα, μελέτη στο Πεκίνο είχε καταγράψει κατά τις εργάσιμες ημέρες των σχολικών διακοπών δείκτη κυκλοφοριακής συμφόρησης κατά 20% χαμηλότερο σε σύγκριση με τις περιόδους λειτουργίας των σχολείων, ενώ άλλη έρευνα έχει διαπιστώσει αύξηση 4,5% της πιθανότητας συμφόρησης όταν τα σχολεία ξεκινούν ταυτόχρονα.

Οι ερευνητές ανέπτυξαν ένα μοντέλο για να διερευνήσουν αν η διαφοροποίηση των ωρών έναρξης των σχολείων θα μπορούσε να κατανείμει καλύτερα χρονικά τις μετακινήσεις και να περιορίσει τη συμφόρηση. Για να δοκιμάσουν τη μέθοδό τους, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ένα μοντέλο με προσομοιωμένο αστικό περιβάλλον που είχε 50 σχολεία σε κέντρο και περιφέρεια.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν από το μοντέλο προσομοίωσης ότι όσο αυξανόταν η δυνατότητα διαφοροποίησης των ωρών έναρξης, τόσο μπορούσε να μειώνεται ο συνολικός χρόνος παραμονής των οχημάτων στο δίκτυο.

Στο σενάριο, στο οποίο επιτρεπόταν συνολική μεταβολή 600 λεπτών στις ώρες έναρξης των 50 σχολείων, το μοντέλο βελτιστοποίησης πέτυχε μείωση κατά 17,20% του συνολικού χρόνου που περνούσαν τα οχήματα στο δίκτυο σε σύγκριση με την περίπτωση χωρίς αλλαγές στα σχολικά ωράρια. Τα 600 λεπτά αντιστοιχούν, όπως διευκρινίζουν οι ίδιοι οι ερευνητές, σε μέση μεταβολή 12 λεπτών ανά σχολείο.

Το μοντέλο κατένειμε τις αλλαγές ανάλογα με τις ανάγκες του δικτύου: ορισμένα σχολεία ξεκινούσαν νωρίτερα, άλλα αργότερα και άλλα διατήρησαν το ωράριο που είχαν.

Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι μια μετατόπιση των σχολικών ωραρίων κατά 12 λεπτά θα περιόριζε κατά 17,2% την κίνηση σε οποιαδήποτε πραγματική πόλη. Το ποσοστό προέκυψε από συγκεκριμένη προσομοίωση σε συνθετικό δίκτυο και υπό τις παραδοχές του μαθηματικού μοντέλου.

Η έρευνα επιχειρεί περισσότερο να δείξει ότι η ώρα έναρξης των σχολείων μπορεί να αποτελέσει παράμετρο του συνολικότερου κυκλοφοριακού σχεδιασμού μιας πόλης και ότι ακόμη και σχετικά περιορισμένη ευελιξία στα σχολικά ωράρια μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να έχει σημαντική επίδραση στην κατανομή της πρωινής κυκλοφορίας.

Όπως σημειώνουν οι συγγραφείς, το προτεινόμενο πλαίσιο μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για τις αρμόδιες αρχές, προκειμένου να αξιολογούν τη σχέση ανάμεσα στην ευελιξία των ωρών έναρξης των σχολείων και στην αποτελεσματικότερη λειτουργία του οδικού δικτύου.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Ηλεκτρονικά μηνύματα που θα έφθαναν σε δευτερόλεπτα, συσκευή επικοινωνίας σε κάθε σπίτι, ένας αριθμός που θα αρκούσε για να εντοπιστεί ο παραλήπτης, μικροσκοπικοί πομποί μέσα σε δόντια, φορητές συσκευές συνδεδεμένες σε δίκτυα, κάμερες για την επιθεώρηση πυρηνικών αντιδραστήρων και θερμογραφία του ανθρώπινου σώματος. Σε αυγουστιάτικες σελίδες της «Διαπλάσις των Παίδων», πριν από περίπου 60 χρόνια, καταγράφεται ένας τεχνολογικός κόσμος που ήδη είχε ξεκινήσει. Δημιουργώντας το ερώτημα, πόσα τελικά από όσα θεωρούμε σήμερα προϊόντα της ψηφιακής εποχής είχαν στην πραγματικότητα προβλεφθεί και εμφανιστεί με κάποια άλλη μορφή πολύ νωρίτερα;

Η απάντηση κρύβεται μερικές φορές στα πιο απρόσμενα σημεία. Όπως στις κιτρινισμένες σελίδες ενός παιδικού περιοδικού στα μέσα της της δεκαετίας του 1960. Η «Διάπλασις των Παίδων», που πρωτοκυκλοφόρησε το 1879 με ιδρυτή τον Νικόλαο Π. Παπαδόπουλο, υπήρξε ένα από τα ιστορικότερα ελληνικά περιοδικά για παιδιά και νέους. Με την πορεία της συνδέθηκε στενά και ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, ο οποίος συνεργάστηκε μαζί της για δεκαετίες, διετέλεσε διευθυντής της και έγραφε στη γνωστή στήλη του με το ψευδώνυμο «Φαίδων». Στις σελίδες της συνυπήρχαν λογοτεχνία, επιστολές, γνώσεις και ενημέρωση για τις εξελίξεις της εποχής.

Στα αυγουστιάτικα τεύχη της ιστορικής «Διαπλάσεως των Παίδων», στα μέσα στης δεκαετίας του 1960 ανάμεσα στις ιστορίες, στις επιστολές και στα αναγνώσματα για τους νεαρούς αναγνώστες, υπήρχε χώρος και για την τεχνολογία. Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιαζόταν η τεχνολογική εξέλιξη προκαλεί σήμερα έκπληξη. Δεν πρόκειται απλώς για φανταστικές προβλέψεις. Στις σελίδες εμφανίζονται κατευθύνσεις που ήδη είχαν εφαρμογές που δεκαετίες αργότερα θα δημιουργούσαν ολόκληρες νέες αγορές. Ηλεκτρονική επικοινωνία, σμίκρυνση των συσκευών, αισθητήρες, ασύρματη μετάδοση πληροφοριών, φορητές τεχνολογίες υγείας και βιομηχανικά συστήματα απομακρυσμένης επιθεώρησης.

Ταχυδρομεία του 2.000

Το πιο εντυπωσιακό κείμενο της εποχής εκείνης πριν 60 χρόνια έχει έναν τίτλο «Ταχυδρομεία του 2.000», περιγράφοντας. Το περιοδικό αναρωτιέται πώς θα είναι η αλληλογραφία έπειτα από 33 χρόνια. Και προβλέπει ότι η φυσική μεταφορά της πληροφορίας θα αντικατασταθεί από την ηλεκτρονική μετάδοση: «Όλα τα ταχυδρομεία θα κατευθύνονται με ηλεκτρονικά μέσα με την ταχύτητα του φωτός». Για έναν αναγνώστη εκείνης της εποχής αυτό πρέπει να ακουγόταν σαν επιστημονική φαντασία. Για τον σημερινό αναγνώστη παραπέμπει αυθόρμητα στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, στα άμεσα μηνύματα, στα αρχεία που διακινούνται μέσω δικτύων και στη συνολική μετάβαση από τη φυσική στην ψηφιακή επικοινωνία.

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι η «Διάπλασις» δεν φανταζόταν απλώς ένα υπερσύγχρονο ταχυδρομείο. Έβλεπε τη συσκευή επικοινωνίας να περνά μέσα στο σπίτι: «Σε κάθε σπίτι θα υπάρχει η μηχανή αυτή συνδυασμένη με λήψη και διεκπεραίωση του ταχυδρομείου, όπως δηλαδή έχουμε σήμερα το τηλέφωνο».

Με σημερινούς όρους, η ιδέα παραπέμπει σχεδόν στο μοντέλο πάνω στο οποίο χτίστηκε αργότερα ο ψηφιακός κόσμος: πρώτα ο προσωπικός υπολογιστής στο σπίτι, μετά η σύνδεση στο Διαδίκτυο και τελικά το smartphone, που μετέφερε το «τερματικό» από το γραφείο και το σπίτι στην τσέπη. Το κείμενο πηγαίνει ακόμη παραπέρα: «Η διεύθυνση του παραλήπτου θα είναι ένα νούμερο. Θα αρκεί λοιπόν να σχηματίσουμε στο καντράν του μηχανήματος αυτού το νούμερο του παραλήπτου».

Ένας μοναδικός αριθμός αντί για μια φυσική διεύθυνση. Σήμερα μπορεί να είναι ένας αριθμός κινητού τηλεφώνου, μια διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ένα όνομα χρήστη ή μια άλλη ψηφιακή ταυτότητα. Και μετά έρχεται ίσως η πιο σύγχρονη φράση: «Αυτό θα μεταδίδεται αμέσως εις τον παραλήπτην ενώ το πρωτότυπον θα παραμένη στον αποστολέα». Το άρθρο ολοκληρώνεται με μια πρόβλεψη που σήμερα αποτελεί καθημερινή πραγματικότητα: «Σε 33 λοιπόν χρόνια δεν θα υπάρχει καμμιά καθυστέρηση στην αλληλογραφία μας. Θα διεκπεραιώνεται αυτή εκεί που θέλουμε εντός δευτερολέπτων».

Η μεγάλη τάση της τεχνολογίας-όλο και μικρότερα

Σε άλλη μεγάλη σελίδα, με τίτλο «Μικροσκοπικά αντικείμενα-Στην εποχή της προόδου», καταγράφεται μια ακόμη εξέλιξη που έμελλε να αλλάξει την παγκόσμια βιομηχανία της τεχνολογίας: η συνεχής σμίκρυνση. «Βρισκόμαστε σε μια εποχή αναπτύξεως της τεχνικής επιστήμης, μια εποχή που γίνονται όλο μεγαλύτερα έργα. Κι όμως στην ίδια αυτή εποχή γίνονται και μικρά έργα, καταπληκτικής λεπτότητος και ακριβείας». Εξήντα χρόνια αργότερα, πίσω από αυτή την απλή παρατήρηση μπορεί κανείς να διακρίνει μία από τις βασικές κινητήριες δυνάμεις της σύγχρονης τεχνολογικής οικονομίας: περισσότερη υπολογιστική και ηλεκτρονική ισχύς σε ολοένα μικρότερο χώρο.

Η σελίδα παρουσιάζει ένα φορητό μαγνητόφωνο βάρους περίπου 310 γραμμαρίων, μικροσκοπικούς ραδιοφωνικούς δέκτες, μικρούς πομπούς και έναν ηλεκτρονικό κινητήρα με διαστάσεις μικρότερες από την κεφαλή ενός σπίρτου. Σήμερα όλες αυτές οι λειτουργίες μπορούν να βρίσκονται μέσα σε μία συσκευή που χωρά στην παλάμη.

 Υπάρχει όμως και μια αναφορά που, με τη σημερινή ορολογία, παραπέμπει κατευθείαν στο Διαδίκτυο των Πραγμάτων και στις συνδεδεμένες συσκευές υγείας: «Ραδιοφωνικοί πομποί, που τοποθετούνται σε δόντια, έχουν κατασκευασθή επίσης και χρησιμεύουν για τη μετάδοση πληροφοριών περί της καταστάσεως του στόματος». Ένας αισθητήρας μέσα στο ανθρώπινο σώμα που συλλέγει και μεταδίδει πληροφορίες.

Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν οι όροι wearables, smart health ή connected devices. Υπήρχε όμως ήδη η βασική ιδέα. Το ίδιο δημοσίευμα σημειώνει ότι υπήρχαν τόσο μικροί πομποί ώστε να μπορούν να κρυφτούν μέσα στα ρούχα. Σήμερα οι αισθητήρες και οι έξυπνες φορετές συσκευές αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία της παγκόσμιας αγοράς τεχνολογίας. Εξίσου εντυπωσιακή είναι η αναφορά σε μια μικροσκοπική τηλεοπτική μηχανή λήψεως, κατασκευασμένη ώστε να μπορεί να εισχωρεί σε εξαιρετικά περιορισμένους χώρους. Η χρήση της δεν ήταν ψυχαγωγική. Η συσκευή προοριζόταν για την επιθεώρηση δύσκολα προσβάσιμων σημείων, μεταξύ άλλων σε πυρηνικούς αντιδραστήρες, στο εσωτερικό πτερυγίων αεροπλάνων και σε μικρούς κλιβάνους.

Η λογική είναι ακριβώς εκείνη που ακολουθούν σήμερα τα βιομηχανικά συστήματα επιθεώρησης, οι μικροκάμερες, οι ενδοσκοπικές συσκευές και οι ρομποτικές εφαρμογές: η τεχνολογία πηγαίνει σε χώρους όπου η ανθρώπινη πρόσβαση είναι δύσκολη, δαπανηρή ή επικίνδυνη.

Δίκτυα δεδομένων και θερμικές εικόνες

Ακόμη και στα μικρά ειδησεογραφικά μονόστηλα υπάρχουν ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Μια αμερικανική εταιρεία, για παράδειγμα, παρουσίαζε φορητή συσκευή η οποία συνδύαζε έναν συμβατικό ραδιοφωνικό δέκτη με έναν δεύτερο, μετεωρολογικό δέκτη, συνδεδεμένο με δίκτυο που μετέδιδε συνεχώς πληροφορίες για τον καιρό προς τους πιλότους. Με τη σημερινή ορολογία, επρόκειτο για μια φορητή συσκευή που λάμβανε εξειδικευμένα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο από ένα δίκτυο.

Σε άλλη μικρή είδηση γίνεται λόγος για τη θερμογραφία και τη δυνατότητα απεικόνισης των διαφορών θερμοκρασίας του ανθρώπινου σώματος. Μια τεχνολογία που σήμερα έχει εφαρμογές από τη βιομηχανία και τις κατασκευές μέχρι την ασφάλεια και την ιατρική έρευνα.

Οι συγκεκριμένες σελίδες της «Διάπλασις των Παίδων» μαζί με πολλά άλλα τεκμήρια,  βρέθηκαν στο αρχείο του δημοσιογράφου και συγγραφέα Αλέκου Λιδωρίκη,  με ένα σημείωμα δυο δεκαετίες αργότερα, τον Μάιο του 1985. Συνόψιζε με λίγες λέξεις την επιτάχυνση των αλλαγών. «Μέρα με τη μέρα, χρόνο με το χρόνο είναι διαφορετικός. Είναι τέτοιες οι παραλλαγές στη σκέψη, στην ιδεολογία, στον τρόπο ζωής, που δεν τις προλαβαίνεις».

Σαράντα χρόνια αργότερα, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της διαρκούς συνδεσιμότητας, η φράση ακούγεται ακόμη πιο επίκαιρη. Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον μήνυμα των αυγουστιάτικων εκείνων σελίδων. Το μέλλον τελικά, η ψηφιακή εποχή δεν εμφανίστηκε ξαφνικά και απότομα σε λίγα χρόνια. Οι βασικές του κατευθύνσεις είχαν αρχίσει να διακρίνονται πολύ νωρίτερα, δεκαετίες πριν. Μικρότερες συσκευές, περισσότερη ηλεκτρονική ισχύς, αισθητήρες, δίκτυα, άμεση μετάδοση της πληροφορίας και τεχνολογία που θα έμπαινε ολοένα βαθύτερα στην καθημερινή ζωή.

ΑΠΕ-ΜΠΕ