Αρκούν οι βροχοπτώσεις των τελευταίων μηνών να λύσουν το πρόβλημα λειψυδρίας που παρατηρείται έντονα το καλοκαίρι; Στην έντονη αισιοδοξία που έχουν προκαλέσει στον κόσμο οι αυξημένες φετινές βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις, ο επίκουρος καθηγητής Προσομοίωσης και Διαχείρισης Υπόγειων Υδατικών Πόρων/Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών του ΑΠΘ Παντελής Σιδηρόπουλος απαντά, προτάσσοντας μια σειρά σημαντικών παραμέτρων για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, όπως την υλοποίηση έργων και παρεμβάσεων μείωσης των απωλειών νερού, την αντικατάσταση των μεθόδων άρδευσης υψηλών απωλειών νερού με αντίστοιχες χαμηλότερων απωλειών αλλά και την περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Σε συνέντευξή του στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο κ. Σιδηρόπουλος τονίζει πως «το πρόβλημα λύνεται με ένα συνδυασμό λύσεων», που -κατά την άποψή του- «περιέχει έργα αποθήκευσης και εξοικονόμησης νερού, τεχνολογίες αιχμής όπως γεωργία ακριβείας και τηλεμετρία, διοικητικά μέτρα όπως επιβολή προστίμων για υπερκατανάλωση νερού και περιβαλλοντική εκπαίδευση, όχι μόνο παιδιών και νέων, αλλά ακόμη και συγκεκριμένων κοινωνικών/επαγγελματικών ομάδων όπως οι αγρότες». Όπως λέει, παρά το γεγονός ότι διανύσαμε έναν υγρό χειμώνα, αν η ζήτηση ξεπεράσει την προσφορά, τότε θα εμφανιστεί η λειψυδρία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα, τα τελευταία χρόνια, όπως λέει, είναι οι τουριστικές περιοχές, όπου εξαιτίας του υπερτουρισμού, παρατηρούνται φαινόμενα λειψυδρίας στο αστικό νερό. «Εδώ, πρέπει να σημειωθεί, πως σε αυτές τις περιπτώσεις ο λόγος δεν είναι μόνο ότι η ζήτηση μπορεί να ξεπερνά την προσφορά, αλλά και η μη επάρκεια των δικτύων ύδρευσης, διότι σχεδιάσθηκαν για την κάλυψη των υδρευτικών αναγκών πληθυσμού μικρότερου από αυτόν που συγκεντρώνεται στις τουριστικές περιοχές το καλοκαίρι. Ένα άλλο παράδειγμα είναι και η περίπτωση της γεωργίας. Εδώ, αν το καλοκαίρι έχουμε ισχυρούς και παρατεταμένους καύσωνες θα αυξηθεί η ανάγκη σε αρδευτικό νερό και αν ξεπεράσει την προσφορά θα καταλήξουμε στην λειψυδρία. Βέβαια, αυτό εξετάζεται για κάθε σύστημα τοπικά».

Δίκτυα ύδρευσης με απώλειες 70% «Η λειψυδρία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με το να αυξηθεί η προσφορά» ξεκαθαρίζει ο καθηγητής. Θεωρεί, δε, αναγκαία την παρέμβαση του ανθρώπου στη ζήτηση του νερού και τη μείωση όλων των χρήσεων νερού υπό το πρίσμα μιας βιώσιμης διαχείρισης υδατικών πόρων που δεν απαιτεί μόνο έργα, αλλά μια ολοκληρωμένη προσέγγιση σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητας του ανθρώπου, σε όλες τις ηλικίες. «Για μένα, η οικονομία του νερού στην καθημερινότητά μας είναι στάση ζωής. Για παράδειγμα, μέσω της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, τα παιδιά να αποκτήσουν περιβαλλοντική συνείδηση. Σίγουρα τα έργα έχουν ένα άμεσο και πιο σημαντικό αντίκτυπο σε αυτή την προσπάθεια, όμως δεν πρέπει να επικεντρωνόμαστε μόνο σε έργα υδροληψίας ή αποθήκευσης νερού, τα οποία θα αυξήσουν την προσφορά. Σημαντικά εξίσου είναι και τα έργα/παρεμβάσεις στον τομέα της ζήτησης. Πολύ σημαντικό θέμα αποτελεί η εξοικονόμηση νερού στα δίκτυα μεταφοράς, μέσω της μείωσης των απωλειών. Υπάρχουν δίκτυα ύδρευσης στην Ελλάδας που οι απώλειες (καλούνται Μη Ανταποδοτικό Νερό) αγγίζουν το 60% με 70%. Άρα, πρωτίστως πρέπει να στοχεύσουμε σε έργα/παρεμβάσεις μείωσης των απωλειών νερού, όπως αντικατάσταση παλαιών αγωγών με νέους, συντήρηση δικτύων και εγκατάσταση τηλεμετρικών συστημάτων (SCADA)». Γεωργία ακριβείας ως απάντηση για την εξοικονόμηση νερού Όπως παρατηρεί ο κ. Σιδηρόπουλος, μεγάλη άνθιση έχει τα τελευταία χρόνια η γεωργία ακριβείας, που ένας βασικός της πυλώνας, είναι η εξοικονόμηση νερού. Αναφέρει, μάλιστα, ότι υπάρχουν ακόμη αγρότες που ποτίζουν τα χωράφια τους με τον κινούμενο εκτοξευτήρα υψηλής πίεσης (κανόνι), που έχει απώλειες μέχρι και 40%. «Εδώ, πρέπει να προβούμε σε αντικατάσταση των μεθόδων άρδευσης υψηλών απωλειών νερού με αντίστοιχες χαμηλότερων απωλειών, όπως η στάγδην άρδευση, μέσω επιδοτούμενων προγραμμάτων. Το ίδιο ισχύει και με τα δίκτυα μεταφοράς αρδευτικού νερού.

Η κατάσταση στην Ελλάδα είναι απογοητευτική. Υπάρχουν ακόμη στον κάμπο της Θεσσαλίας -στον πιο παραγωγικό κάμπο της Ελλάδας, ανοιχτές διώρυγες μεταφοράς αρδευτικού νερού σε πολύ κακή λειτουργική κατάσταση, λόγω έλλειψης συντήρησης, των οποίων οι απώλειες μπορούν να φτάσουν μέχρι και το 70%. Τα τελευταία χρόνια κατασκευάζονται υπόγεια δίκτυα μεταφοράς αρδευτικού νερού με υπό πίεση σωλήνες, μέσω προγραμμάτων ΕΣΠΑ, αλλά έχουμε ακόμη πολύ δρόμο. Και πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι οι χιλιάδες ιδιωτικές αρδευτικές γεωτρήσεις υπάρχουν γιατί τόσα χρόνια δεν υπήρξε η μέριμνα από το κράτος για την κατασκευή οργανωμένων δικτύων μεταφοράς αρδευτικού νερού. Τέλος, κατά την άποψη μου, πολύ σημαντικά έργα και εύκολα υλοποιήσιμα είναι οι μικροί αρδευτικοί, πεδινοί ταμιευτήρες, οι οποίοι θα έχουν και αντιπλημμυρικό σκοπό». Απαντώντας στο ερώτημα, αν τα φράγματα αποτελούν λύση, διευκρινίζει ότι αποθηκεύουν μεν σημαντικές ποσότητες νερού την υγρή περίοδο και το διαθέτουν την ξηρή περίοδο ενός υδρολογικού έτους, ωστόσο από μόνα τους δεν θα λύσουν το πρόβλημα. Κι αυτό γιατί θα ακυρωθεί η συνεισφορά ενός φράγματος, αν το δίκτυο μεταφοράς νερού αποτελείται από κακοσυντηρημένες ανοιχτές διώρυγες και οι αγρότες αρδεύουν με μεθόδους υψηλών απωλειών νερού. Δεν ευθύνεται μόνο η κλιματική αλλαγή Πεποίθηση του κ. Σιδηρόπουλου είναι ότι πρωτίστως ο άνθρωπος ευθύνεται για τη λειψυδρία και πρέπει να αλλάξει τη στάση του ως προς τη χρήση του νερού.

«Η άποψή μου είναι ότι πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο και γι’ αυτό απαιτείται και μια ολοκληρωμένη προσέγγιση. Ακόμη και έργα αποθήκευσης και εξοικονόμησης νερού να κάνουμε, αν ο άνθρωπος είναι σπάταλος δεν θα επαρκεί το νερό που θα μας προσφέρεται. Απλώς, τώρα, με την κλιματική αλλαγή έχει οξυνθεί το πρόβλημα, διότι η κλιματική αλλαγή προκαλεί ακραία γεγονότα».

*Φωτογραφία του Π. Σιδηρόπουλου που παραχώρησε ο ίδιος

Νατάσα Καραθάνου / ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΠΥΞΙΔΑ

Επ’ αφορμή  των γεγονότων που λαμβάνουν χώρα στην Μέση Ανατολή, των γεωπολιτικών ανακατατάξεων που κυοφορούνται και των επιπτώσεων αυτών σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά και δίνοντας έμφαση στις προκλήσεις και στις ευκαιρίες που αναφύονται για Ελλάδα και Κύπρο μέσα από τις νέες ανακατατάξεις και την πιθανότητα να έχουμε μια νέα συμφωνία τύπου Συμφωνία Σάικς–Πικό,  το Ινστιτούτο ΠΥΞΙΔΑ σας προσκαλεί σε εκδήλωση-συζήτηση που θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή, 15 Μαΐου 2026 και ώρα 18.30 στην αίθουσα «Γεώργιος Αναστασόπουλος» της ΕΣΗΕΑ (Αθήνα, Ακαδημίας 20, 3^ος όροφος) με θέμα:

«Η νέα γεωπολιτική αρχιτεκτονική στην Μέση Ανατολή & οι προκλήσεις για τον Ελληνισμό»

Στην συζήτηση που θα συντονίσει ο Αντώνης Βασιλόπουλος, Δημοσιογράφος  και Διευθυντής Ραδιοφώνου ΕΡΤ θα συμμετέχουν:

• Περικλής Νεάρχου, Πρέσβυς ε.τ. της Κυπριακής Δημοκρατίας
• Κωνσταντίνος Γρίβας, Καθηγητής Γεωπολιτικής στην Σχολή Ευελπίδων
• Εχσάν Μοβαχεντιάν, Διεθνολόγος, Λέκτορας Πανεπιστήμιου ATU Τεχεράνης
• Αλέξανδρος Ιτιμούδης, Γεωπολιτικός Αναλυτής, Δημοσιογράφος

Το Ινστιτούτο Γεωπολιτικής, Εθνικής Συγκρότησης & Ανάπτυξης «ΠΥΞΙΔΑ» είναι μια ένωση προσώπων μη κερδοσκοπική, που ιδρύθηκε τον Μάιο 2020 και λειτουργεί σε εθελοντική βάση και αφιλοκερδώς από ενεργούς πολίτες με διαφορετικές πολιτικές και προσωπικές απόψεις, αλλά με κύριο πρόταγμα τον Ελληνισμό.

Ο Benben είναι ένα αξιολάτρευτο τετράποδο ρομπότ που τραγουδά, χορεύει, συνομιλεί με ανθρώπους και βγάζει φωτογραφίες. Όταν μια ομάδα ερευνητών του ζητάει να μεταφέρει μια βόμβα με σκοπό την ανατίναξή της, το ρομπότ αρνείται ευγενικά. Όμως, η άρνησή του κρατάει ελάχιστα. Μέσα στις μόλις δύο επόμενες εντολές, οι ερευνητές καταφέρνουν να παρακάμψουν τις δικλείδες ασφαλείας του, πείθοντάς το ότι το αίτημα είναι μέρος κινηματογραφικών γυρισμάτων. Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, ο Benben μεταφέρει τη βόμβα.

Το παραπάνω συμβάν δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά ένα πραγματικό πείραμα το οποίο διεξήγε ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνιας, με επικεφαλής τον Γιώργο Παππά, καθηγητή στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνιας και αναπληρωτή κοσμήτορα για την Έρευνα. Μέσα από αυτό οι ερευνητές κατέδειξαν πόσο εύκολα μπορούν να παρακαμφθούν οι μηχανισμοί ασφαλείας που θέτουν οι κατασκευαστές των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Αυτή η παράκαμψη της ασφάλειας είναι γνωστή διεθνώς ως jailbreaking.

Μπορεί τα chatbots να είναι ευάλωτα σε επιθέσεις παράκαμψης των περιορισμών ασφαλείας, ωστόσο οι ερευνητές ανέδειξαν ότι όταν αυτά τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης κατευθύνουν ρομπότ, τότε μπορούν να γίνουν πραγματικά επικίνδυνα.

«Υπάρχει μια φοβερή τάση ειδικά τον τελευταίο χρόνο για το physical intelligence, δηλαδή την προσπάθεια η τεχνητή νοημοσύνη να αλληλεπιδρά στον φυσικό κόσμο. Το θέμα όμως είναι να δούμε ποιο είναι το ρίσκο αυτής της κατεύθυνσης. Γιατί μπορεί τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα να μην είναι ασφαλή, ωστόσο όταν αλληλεπιδρούν με τον φυσικό κόσμο, μπορεί να έχουν επιπτώσεις που να επιφέρουν απώλεια ζωής ή καταστροφές στο περιβάλλον. Οπότε το ρίσκο της ασφάλειας είναι μεγάλο», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Γιώργος Παππάς.

Ρομποτική και τεχνητή νοημοσύνη: μια επικίνδυνη σχέση

Η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στη ρομποτική ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 2010 δίνοντας στα ρομπότ «όραση». Ωστόσο, η πραγματική επανάσταση συντελείται από το 2022 και μετά με την αξιοποίηση της Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative AI). Πλέον τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης δίνουν οδηγίες στα ρομπότ, έχουν βελτιωμένη συλλογιστική, μπορούν να κάνουν αυτόνομες ενέργειες και έρχονται ένα βήμα πιο κοντά στην αλληλεπίδραση με τον άνθρωπο.

Ο Γιώργος Παππάς με την ομάδα του έχουν ερευνήσει διεξοδικά την ασφάλεια των ρομπότ, δίνοντας έμφαση στα ρίσκα που επιφέρει η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης.

Το 2023 δημιούργησαν τον αλγόριθμο PAIR, την πρώτη επίθεση jaibreaking σε μεγάλα γλωσσικά μοντέλα με τη χρήση εντολών, με την οποία διαπίστωσαν την ευαλωτότητα των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων. Δύο χρόνια μετά τη δημοσίευσή του, ο αλγόριθμος έχει αναφερθεί (cited) περισσότερες από 1.400 φορές σε επιστημονικά άρθρα, ενώ χρησιμοποιείται πολύ και από τις εταιρείες που παράγουν γλωσσικά μοντέλα. Η έρευνα εκείνη οδήγησε στη δημιουργία του JaibreakBench, ενός αποθετηρίου εντολών για παράκαμψη κανόνων ασφαλείας και ενός πίνακα που παρακολουθεί τις επιθέσεις στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα.

Βλέποντας το πόσο εύκολο είναι το jailbreaking στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, οι ερευνητές συνέχισαν με τη διερεύνηση της ευαλωτότητας των ρομπότ που ενσωματώνουν τεχνητή νοημοσύνη και ανέπτυξαν τον αλγόριθμο RoboPAIR. Σε πειράματα που έγιναν σε τρία διαφορετικά ρομποτικά συστήματα, μεταξύ αυτών και στο τετράποδο ρομπότ Benben, διαπιστώθηκε ότι ο αλγόριθμος είχε 100% επιτυχία στην παράκαμψη των περιορισμών ασφαλείας σε μόλις λίγες εντολές. Την έρευνα δημοσίευσαν την περασμένη χρονιά στα πρακτικά του συνεδρίου «Proceedings of the IEEE International Conference on Robotics and Automation».

Ένα εύρημα που οι επιστήμονες βρήκαν ανησυχητικό ήταν το ότι τα γλωσσικά μοντέλα δεν συμμορφώνονταν απλά με κακόβουλες προτροπές, αλλά πρόσφεραν ενεργά προτάσεις, περιγράφοντας ακόμα και το πώς κοινά αντικείμενα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να χτυπήσουν ανθρώπους.

«Τίθεται λοιπόν ένα θέμα για το πόσο ασφαλές είναι να βάζουμε γλωσσικά μοντέλα τόσο γρήγορα σε ρομπότ και να αποτελούν ήδη προϊόντα. Υπάρχουν χιλιάδες τέτοια ρομπότ έξω», επισημαίνει ο κ. Παππάς και υπενθυμίζει ότι ρομπότ με τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιούνται ήδη σε πολεμικές συρράξεις.

Ανάγκη για πολλαπλά επίπεδα ασφαλείας

Σε πιο πρόσφατο άρθρο που δημοσιεύθηκε πριν από λίγες ημέρες στο περιοδικό «Science Robotics» ερευνητές από τα Πανεπιστήμια της Πενσιλβάνιας, Carnegie Mellon και της Οξφόρδης, με κύριο συγγραφέα τον Γιώργο Παππά, υπογραμμίζουν ότι, όπως έχει αποδειχθεί από τις προηγούμενες έρευνες, τα ρομπότ με τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να εκτελέσουν επικίνδυνες συμπεριφορές. Ακόμα και φαινομενικά αβλαβείς εντολές μπορούν να γίνουν επικίνδυνες εάν τα ρομπότ δεν λαμβάνουν υπόψη το πλαίσιο κατά τη λήψη των αποφάσεων.

Όπως αναλύουν, για την αντιμετώπιση των κινδύνων που μπορούν να προκύψουν από την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στα ρομπότ χρειάζεται να υπάρχει ένα δίχτυ προστασίας για την ασφαλή λειτουργία τους, που να έχει φίλτρα ασφαλείας και στο γλωσσικό επίπεδο, αλλά και στην εκτέλεση των εντολών στον φυσικό κόσμο.

Όπως εξηγεί ο κ. Παππάς στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η εφαρμογή φίλτρων στο φυσικό επίπεδο αποτελεί πρόκληση. «Πρόκειται για κάτι καινούριο και πολύ δύσκολο. Για παράδειγμα, η εντολή σε ένα ρομπότ να περάσει μια διάβαση, μπορεί να είναι ασφαλής, ωστόσο για να γίνει και η εκτέλεσή της ασφαλής θα πρέπει το ρομπότ να ερμηνεύσει αυτή την πρόταση ανάλογα με το περιβάλλον και το επιχειρησιακό πλαίσιο στο οποίο βρίσκεται. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται contextual safety και θα είναι το μέλλον στην προσπάθεια να κάνουμε τα ρομπότ πιο ασφαλή». Ο ίδιος προσθέτει ότι «η ασφάλεια των ρομπότ στο μέλλον θα είναι όπως στα αεροπλάνα, που έχουν πολλά επίπεδα ασφαλείας. Θα χρειαστούμε μια τέτοια αρχιτεκτονική στο μέλλον για να είναι τα ρομπότ που κυκλοφορούν στην κοινωνία πολύ πιο ασφαλή».

Στην κατεύθυνση αυτή η ερευνητική ομάδα έχει δημιουργήσει το φίλτρο Roboguard, που έχει διαπιστωθεί ότι μειώνει κατά 95% τα προβλήματα από τις επιθέσεις jailbreaking. Ο κ. Παππάς διευκρινίζει ότι όλες οι λύσεις που αναπτύσσονται είναι ανοιχτού κώδικα, προκειμένου να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τις εταιρείες για τη βελτίωση των κενών ασφαλείας. «Η φιλοσοφία μας είναι να βοηθήσουμε την ερευνητική κοινότητα, αλλά και τις εταιρείες να κάνουν την τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ πολύ πιο ασφαλή».

Ο κ. Παππάς υπογραμμίζει τέλος και τη σημασία της δημιουργίας ρυθμιστικού πλαισίου που να επικεντρώνεται στην αλληλεπίδραση της τεχνητής νοημοσύνης με τα ρομπότ. Υπογραμμίζει ότι το AI Act της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι πρωτοπόρο, ωστόσο «θα χρειαστεί εμβάθυνση των ρυθμιστικών προτάσεων στις εφαρμογές που αφορούν στα ρομπότ».

Σύνδεσμος για την πιο πρόσφατη επιστημονική δημοσίευση στο «Science Robotics»:

www.science.org/doi/10.1126/scirobotics.aef2191

Σ.Σ. Επισυνάπτεται στιγμιότυπο οθόνης από το πείραμα με το τετράποδο ρομπότ, το οποίο παραχώρησε ο Γ.Παππάς στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για χρήση

ΑΠΕ-ΜΠΕ