Η Πολεμική Αεροπορία, ισχυρός πυλώνας της εθνικής μας άμυνας, περνά σε μια νέα εποχή, με τα σύγχρονα μαχητικά 5ης γενιάς, τα προηγμένα αντιαεροπορικά και αντιπυραυλικά συστήματα και τα UAV.
Αυτό τόνισε, μεταξύ άλλων, με ανάρτηση στο κοινωνικό δίκτυο Χ ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας για τη σημερινή ημέρα εορτασμού του Προστάτη της Πολεμικής Αεροπορίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ.
«Χρόνια πολλά στους πιλότους, οι οποίοι προασπίζονται καθημερινά στους αιθέρες την εθνική μας κυριαρχία, όπως και σε όλες τις γυναίκες και τους άντρες της Πολεμικής μας Αεροπορίας, για την εορτή του προστάτη τους, Αρχαγγέλου Μιχαήλ» ανέφερε ο υπουργός.
Επισήμανε ότι στον «εκσυγχρονισμένο μεταγωγικό στόλο, προστίθενται σύντομα 3 KC – 390 Millennium, που θα της προσφέρουν νέες επιχειρησιακές δυνατότητες, με τον εναέριο ανεφοδιασμό».
Και υπογράμμισε: «Για πρώτη φορά επίσης, η Ελλάδα θα έχει παρουσία στο διάστημα, με την επικείμενη έναρξη λειτουργίας της Διοίκησης Διαστήματος και την ένταξη σειράς δορυφόρων στον επιχειρησιακό σχεδιασμό, όπως και στον εθνικό έλεγχο των επικοινωνιών μας».
«To πιο πολύτιμο στοιχείο, όμως, της Πολεμικής Αεροπορίας, είναι τα στελέχη της. Αποτελούν ασπίδα της χώρας, αλλά και πολύτιμο στήριγμα της ελληνικής κοινωνίας, με τις αποστολές αεροδιακομιδών, έρευνας & διάσωσης και αεροπυρόσβεσης, όπου και όποτε απαιτηθεί» ξεκαθάρισε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας.
«Ιδίως σήμερα, η σκέψη μας στρέφεται με σεβασμό και ευγνωμοσύνη σε εκείνους που απογειώθηκαν για να υπερασπιστούν την Πατρίδα και δεν προσγειώθηκαν. “Αιέν Υψικρατείν”» κατέληξε ο κ. Δένδιας.
Ταχεία άνοδο, αλλά από χαμηλή βάση, καταγράφει τα τελευταία χρόνια το ενεργητικό των συνταξιοδοτικών ταμείων στην Ελλάδα που στηρίζονται στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΟΟΣΑ (OECD Pensions Outlook 2026).
Στο τέλος του 2025, το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών ταμείων αυξήθηκε κατά 20% σε ετήσια βάση, φθάνοντας τα 3,2 δισ. ευρώ ή το 1,3% του ΑΕΠ. Η λειτουργία του ΤΕΚΑ (Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης) από το 2022 και η ίδρυση πολλών νέων Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) την τελευταία 7ετία συνέβαλαν στον υψηλό ρυθμό αύξησης του ενεργητικού, το οποίο παραμένει πάντως χαμηλό σε σύγκριση με άλλες χώρες του ΟΟΣΑ με πολύ μακρύτερη παράδοση στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα. Για το σύνολο των χωρών του ΟΟΣΑ, το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών ταμείων αυξήθηκε πέρυσι κατά σχεδόν 12% σε 70,4 τρισ. δολ. ή στο 95,7% του ΑΕΠ, με τα δύο τρίτα του ποσού αυτού να αντιστοιχούν στις ΗΠΑ.
Η λειτουργία κεφαλαιοποιητικών ταμείων στην Ελλάδα ξεκίνησε δειλά πριν από περίπου μία 20ετία, με βάση τον νόμο 3029 του 2002 που καθιέρωνε την προαιρετική επαγγελματική ασφάλιση ως συμπληρωματική στη δημόσια κύρια σύνταξη. Είναι χαρακτηριστικό ότι το ενεργητικό των ΤΕΑ το 2007 ανερχόταν σε μόλις 25 εκατ. ευρώ το 2007 και οι ασφαλισμένοι τους ανέρχονταν σε μερικές χιλιάδες εργαζόμενους
Η πρώτη ώθηση στον θεσμό των επαγγελματικών ταμείων δόθηκε το 2013, όταν τέσσερα δημόσια ταμεία επικουρικής ασφάλισης άρχισαν να λειτουργούν ως ταμεία υποχρεωτικής επαγγελματικής ασφάλισης:
Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Επικούρησης Ασφαλιστών και Προσωπικού Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων
Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Φαρμακευτικών Εργασιών
Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Εμπορίου Τροφίμων και
Το Επαγγελματικό Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού Εταιρειών Πετρελαιοειδών.
Με τη σύσταση των τεσσάρων αυτών ταμείων, το ενεργητικό των επαγγελματικών ταμείων εκτινάχθηκε το 2013 κοντά στο 1 δισ. ευρώ. Το ενεργητικό τους ενισχύθηκε περαιτέρω τα τελευταία χρόνια, καθώς ο αριθμός των ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης αυξανόταν σταδιακά και έφτασε τα 28, με τα δύο τρίτα εξ αυτών να έχει δημιουργηθεί από το 2019 και μετά. ΤΕΑ ιδρύθηκαν από τράπεζες, άλλες επιχειρήσεις και επαγγελματικούς κλάδους, με το ποσοστό των ασφαλισμένων τους να αυξάνεται στο 6% του εργατικού δυναμικού.
Η ίδρυση του ΤΕΚΑ
Νέα σημαντική ώθηση στο κεφαλαιοποιητικό συνταξιοδοτικό σύστημα δόθηκε το 2022, όταν συστάθηκε το ΤΕΚΑ για τη χορήγηση κρατικής επικουρικής σύνταξης στους νέους ασφαλισμένους, ενώ για τους παλαιότερους αυτή εξακολουθεί να δίνεται από το Ενιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης με βάση το αναδιανεμητικό σύστημα (όπως και η δημόσια κύρια σύνταξη). Σύμφωνα με στοιχεία του ΤΕΚΑ, το αποθεματικό του φέτος τον Ιούνιο έφτασε τα 630 εκατ. ευρώ και ο αριθμός ασφαλισμένων του ξεπέρασε τους 780 χιλιάδες.
Στο 4,9% η απόδοση επενδύσεων το 2025
Η ενεργή επένδυση των εισφορών των εργοδοτών και εργαζομένων στα κεφαλαιοποιητικά ταμεία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αύξηση του ενεργητικού τους και επομένως των συντάξεων που χορηγούν με δεδομένο το ύψος των εισφορών. Ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι η απόδοση των κεφαλαίων που επενδύονται από τα ταμεία ήταν γενικά θετική, με εξαίρεση τις χρονιές διεθνών κρίσεων. Σημειώνει επίσης ότι για να επιτευχθεί καλύτερη μακροπρόθεσμη απόδοση και επομένως υψηλότερες συντάξεις θα πρέπει τα διαθέσιμα κεφάλαια να επενδύονται σε κάποιο βαθμό και σε μετοχές.
Για την Ελλάδα, η ονομαστική απόδοση για τις επενδύσεις των κεφαλαιοποιητικών ασφαλιστικών ταμείων ανήλθε στο 4,9% το 2025, ενώ η πραγματική απόδοση, μετά την αφαίρεση του πληθωρισμού, διαμορφώθηκε στο 2,3%. Όσον αφορά στη σύνθεση των επενδύσεων των ελληνικών κεφαλαιοποιητικών ταμείων, το 2025 πάνω από τις μισές αφορούσαν ομόλογα και έντοκα γραμμάτια (36,2%) και ρευστά διαθέσιμα και καταθέσεις (17,4%), ενώ σε μετοχές επενδύθηκε το 15,3%.
Η αντίστροφη μέτρηση για την Black Friday, την Παρασκευή 27 Νοεμβρίου και την Cyber Monday, τη Δευτέρα 30 Νοεμβρίου, έχει ήδη ξεκινήσει, με την αγορά να κινείται σε ρυθμούς προετοιμασίας και τις επιχειρήσεις να σχεδιάζουν τις εμπορικές τους κινήσεις, επιστρατεύοντας δελεαστικές προσφορές και σημαντικές εκπτώσεις, προκειμένου να προσελκύσουν το καταναλωτικό ενδιαφέρον. Μεγάλα εμπορικά καταστήματα, αλυσίδες λιανικής και ηλεκτρονικά καταστήματα οργανώνουν ήδη τις καμπάνιες τους, επιδιώκοντας να αξιοποιήσουν στο έπακρο μία από τις σημαντικότερες εκπτωτικές περιόδους της χρονιάς.
Την ίδια στιγμή, αυξημένη εμφανίζεται η διάθεση των Ελλήνων καταναλωτών για αγορές, καθώς πολλοί προγραμματίζουν τις δαπάνες τους, παρακολουθούν τις τιμές και αναζητούν ευκαιρίες για την απόκτηση προϊόντων σε χαμηλότερο κόστος. Η τεχνολογία, οι ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, η ένδυση, η υπόδηση και τα είδη για το σπίτι αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, με τις προσδοκίες για ελκυστικές τιμές να ενισχύουν την κινητικότητα στην αγορά.
Ενόψει της Black Friday και της Cyber Monday, η EY μελέτησε για τρίτη χρονιά τις προθέσεις των Ελλήνων καταναλωτών, στο πλαίσιο της μεγάλης ετήσιας έρευνας Future Consumer Index Ελλάδα 2026. Σύμφωνα με όσα αναφέρει μιλώντας στο Αθηναϊκό Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Θάνος Μαύρος, Εταίρος της EY Ελλάδος και Επικεφαλής Τομέα Λιανεμπορίου και Καταναλωτικών Προϊόντων της EY στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, φέτος το ποσοστό των καταναλωτών που δήλωσαν ότι σκοπεύουν να κάνουν αγορές τις ημέρες αυτές, έφτασε το 67%, από 50% πριν δύο χρόνια. «Αυτό είναι σίγουρα ένα θετικό μήνυμα για το λιανεμπόριο, ιδιαίτερα σε μια περίοδο πίεσης για τους καταναλωτές, και δείχνει ότι τα συγκεκριμένα εκπτωτικά γεγονότα αποτελούν σημείο αναφοράς» υπογραμμίζει ο κ. Μαύρος.
Ωστόσο, ένα σημαντικό εύρημα της έρευνα της ΕΥ, σύμφωνα με τον κ. Μαύρο, είναι ότι «αρκετοί καταναλωτές αντιμετωπίζουν τις εκπτώσεις των ημερών αυτών, με σχετική επιφύλαξη». Συγκεκριμένα, το 43% των ερωτώμενων δεν είναι βέβαιοι αν οι εκπτώσεις και προσφορές των Black Friday και Cyber Monday είναι πραγματικές, ενώ 24% διαπιστώνουν ότι τα προϊόντα που τους ενδιαφέρουν, σπάνια περιλαμβάνονται στις προσφορές. «Εδώ υπάρχει ένα σημαντικό μήνυμα για όλες τις επιχειρήσεις: η εμπιστοσύνη αποτελεί τον θεμέλιο λίθο στις σχέσεις τους με τον πελάτη. Αυτό προϋποθέτει μεγαλύτερη και ουσιαστική διαφάνεια, ώστε ο καταναλωτής να μπορεί να επαληθεύσει ότι θα απολαύσει πραγματικό όφελος από τις αγορές του στη διάρκεια αυτών των εκπτωτικών γεγονότων» τονίζει ο κ. Μαύρος.
Από την πλευρά του, ο Αχιλλέας Αρβανίτης, Εταίρος της EY Ελλάδος και Επικεφαλής του ΕΥ Studio+ στην Ελλάδα και την περιοχή Europe Central τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι η έρευνα έδειξε πως οι καταναλωτές διαφοροποιούνται ως προς τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουν να πραγματοποιήσουν τις αγορές τους, είτε σε φυσικά, είτε σε ηλεκτρονικά καταστήματα.
Σύμφωνα με τον κ. Αρβανίτη, οι online αγορές φαίνεται να έχουν ένα ελαφρύ προβάδισμα, ωστόσο ένας στους πέντε καταναλωτές σκοπεύει να αξιοποιήσει συνδυαστικά και τα δύο κανάλια, στις αγορές του τις ημέρες των Black Friday και Cyber Monday. Ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, το γεγονός ότι το 18% των νέων ηλικίας 18-29 ετών, έναντι 12% του συνόλου των ερωτώμενων, δηλώνουν ότι θα στραφούν σε διεθνή ηλεκτρονικά καταστήματα ή marketplaces.
«Συνεπώς, οι επιχειρήσεις καλούνται να αξιοποιήσουν τις τεχνολογικές δυνατότητες που έχουν σήμερα στη διάθεσή τους, προκειμένου να προσεγγίσουν το καταναλωτικό κοινό με στοχευμένες στρατηγικές, προσαρμοσμένες στις διαφορετικές ανάγκες, προτιμήσεις και προσδοκίες κάθε ομάδας καταναλωτών» τονίζει ο κ. Αρβανίτης και συμπληρώνει: «Παράλληλα, είναι σημαντικό να αντιληφθούν ότι, στη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται στο λιανεμπόριο, τα εκπτωτικά γεγονότα αποτελούν μέρος ενός ενιαίου customer journey, ανεξάρτητα από το κανάλι μέσω του οποίου επιλέγει να πραγματοποιήσει τις αγορές του ο καταναλωτής. Αυτό προϋποθέτει μια συνεκτική παρουσία σε όλα τα σημεία επαφής με τον πελάτη, με κοινή φιλοσοφία, συνέπεια στην επικοινωνία και απρόσκοπτη εμπειρία αγορών, είτε στο φυσικό, είτε στο ψηφιακό περιβάλλον».
Τι θα δαπανήσει ο Έλληνας καταναλωτής
Τι θα αγοράσουν όμως φέτος οι Έλληνες καταναλωτές και πόσα χρήματα είναι διατεθειμένοι να ξοδέψουν; Όπως προκύπτει από το πρώτο κύμα της μεγάλης καταναλωτικής έρευνας της ΕΥ Ελλάδος σε συνεργασία με την MRB, με τίτλο EY Future Consumer Index Ελλάδα 2026, η πρόθεση των Ελλήνων καταναλωτών για αγορές την περίοδο των Black Friday και Cyber Monday εμφανίζεται αυξημένη. Συγκεκριμένα, δύο στους τρεις καταναλωτές (67%, από 63% πέρυσι και 50% το 2024) σκοπεύουν να κάνουν αγορές τις ημέρες των Black Friday και Cyber Monday, ποσοστό που φτάνει το 72% στις ηλικίες 18-29 και 76% στις ηλικίες 30-39.
Μάλιστα, μεταξύ όσων σκοπεύουν να κάνουν αγορές, οι μισοί θα πραγματοποιήσουν δαπάνες που ήταν ήδη στο πρόγραμμά τους: 26% δήλωσαν ότι θα τις έκαναν ούτως ή άλλως αργότερα και 25% ότι ανέβαλαν τις συγκεκριμένες αγορές, ώστε να τις κάνουν τη συγκεκριμένη περίοδο. Μόνο ένας στους πέντε (19%)- και ένας στους τέσσερις στις νεότερες ηλικίες (25%) -θα πραγματοποιήσουν πρόσθετες αγορές που δεν είχαν προγραμματίσει, λόγω των προσφορών.
Η πλειονότητα των καταναλωτών εκτιμά ότι θα δαπανήσει από 100 έως 500 ευρώ κατά τα δύο εκπτωτικά γεγονότα του Νοεμβρίου. Συγκεκριμένα, 39% δήλωσαν ότι θα ξοδέψουν μεταξύ 100 και 250 ευρώ και 31% μεταξύ 250 και 500 ευρώ, ενώ 2% θα δαπανήσουν περισσότερα από 1.000 ευρώ.
Οι αγορές θα κατευθυνθούν, κυρίως, σε ρούχα και αξεσουάρ (61%, με το ποσοστό να φτάνει το 74% στους νέους 18-29 ετών), είδη τεχνολογίας και ηλεκτρονικές συσκευές (59%) και ηλεκτρικές συσκευές (42%). Σε μικρότερο βαθμό, οι καταναλωτές θα προτιμήσουν προϊόντα προσωπικής φροντίδας και ομορφιάς (31%, και 45% μεταξύ των γυναικών) και είδη σπιτιού και κουζίνας (27%).
Ένας στους τέσσερις συμμετέχοντες (25%) αναφέρει ότι κάνει περισσότερες αγορές την Black Friday και τη Cyber Monday για οικονομικούς λόγους, ενώ 22% δηλώνουν ότι τους αρέσουν τα εκπτωτικά γεγονότα και τα περιμένουν με ενθουσιασμό.
Το 43% των ερωτώμενων δηλώνουν επιφυλακτικοί σχετικά με το αν οι εκπτώσεις/προσφορές αυτές είναι πραγματικές (45% το 2025), ενώ 24% (30% πέρσι) διαπιστώνουν ότι τα προϊόντα που τους ενδιαφέρουν σπάνια περιλαμβάνονται στις προσφορές. Παράλληλα, 23% αναφέρουν ότι καταφέρνουν να βρίσκουν καλές τιμές και προσφορές καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, χωρίς να βασίζονται σε συγκεκριμένα εκπτωτικά γεγονότα, και 16% πως αγοράζουν ό,τι χρειάζονται, όταν το χρειάζονται.
Ποσοστό 15% αναφέρουν ότι τα εκπτωτικά γεγονότα τούς παρακινούν να ξοδέψουν περισσότερα από όσα έχουν προγραμματίσει, ενώ 14% αισθάνονται ότι η πίεση της κατανάλωσης κατά τη διάρκεια του Black Friday και του Cyber Monday, τους κουράζει ή τους αγχώνει.
Επιπρόσθετα, η έρευνα της EY αναδεικνύει ακόμη ένα σημαντικό εύρημα: 35% όσων δήλωσαν επιφυλακτικοί, θα ήθελαν να εμφανίζεται το ιστορικό της τιμής, 26% να υπάρχει σαφής αναφορά στη χαμηλότερη τιμή των τελευταίων 30 ημερών και 23% εγγύηση καλύτερης τιμής, προκειμένου να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη τους στις προσφορές.
Ως προς την επιλογή μεταξύ φυσικού και διαδικτυακού καταστήματος, καταγράφεται σχετική ισορροπία, με ελαφρύ προβάδισμα των online καναλιών. Συγκεκριμένα, το 35% των καταναλωτών σκοπεύουν να πραγματοποιήσουν το μεγαλύτερο μέρος των αγορών τους από ελληνικά ή διεθνή ηλεκτρονικά καταστήματα, ενώ το 5% θα προχωρήσουν σε αγορές μέσω εφαρμογών ή social media. Αντίστοιχα, το 34% θα πραγματοποιήσουν το μεγαλύτερο μέρος των αγορών τους σε φυσικά καταστήματα, ενώ ένα σημαντικό 21% δηλώνουν ότι θα κινηθούν περίπου εξίσου μεταξύ online και offline αγορών.
Έως και σε τριπλάσια επίπεδα σε σχέση με τα σταθερά για ένα χρόνο «μπλε» τιμολόγια ρεύματος διαμορφώνονται τα «πράσινα» τιμολόγια του Νοεμβρίου που ανακοινώθηκαν και έχουν αναρτηθεί στην ιστοσελίδα της Ρυθμιστικής Αρχής. Σύμφωνα δε με τα σχετικά στοιχεία το φθηνότερο πράσινο διαμορφώνεται σχεδόν στη διπλή τιμή από το σταθερό τιμολόγιο της ΔΕΗ, που είναι αυτόν το μήνα το φθηνότερο στην αγορά.
Η διαφορά γίνεται ακόμα μεγαλύτερη αν αναλογιστεί κανείς ότι πολλά πράσινα τιμολόγια έχουν δύο κλιμάκια και οι χαμηλότερες χρεώσεις ισχύουν μόνο αν η κατανάλωση δεν ξεπεράσει ένα όριο που ορίζει ο προμηθευτής, π.χ. 100-200 κιλοβατώρες το μήνα. Αν ο καταναλωτής υπερβεί αυτό το όριο, τότε το σύνολο της κατανάλωσης, από την πρώτη κιλοβατώρα, χρεώνεται με υψηλότερη τιμή η οποία – πάντα στα πράσινα τιμολόγια – για τον Νοέμβριο ξεκινά από 26 λεπτά ανά κιλοβατώρα και κλιμακώνεται μέχρι και τα 40 λεπτά/ Kwh. Συγκριτικά το σταθερό τιμολόγιο της ΔΕΗ διαμορφώνεται στα 13 λεπτά λεπτά/ Kwh.
Οι ανατιμήσεις για τον Νοέμβριο είναι αποτέλεσμα της εκτόξευσης της τιμής του φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά πάνω και από τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα και της επακόλουθης ανόδου της τιμής χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας στο ελληνικό χρηματιστήριο τον Οκτώβριο στα 197,07 ευρώ ανά μεγαβατώρα από 156,31 ευρώ ανά μεγαβατώρα τον Σεπτέμβριο.
Στα σταθερά τιμολόγια μόλις το 31,6% των νοικοκυριών
Όμως, παρά το γεγονός ότι τουλάχιστον το τελευταίο δίμηνο υπάρχουν στην αγορά φθηνότερες προτάσεις από τους προμηθευτές (το σταθερό της ΔΕΗ διατίθετο κατά το δίμηνο Σεπτεμβρίου – Οκτωβρίου στα 11,5 σεντς ανά κιλοβατώρα ενώ τον Οκτώβριο υπήρχε πληθώρα σταθερών τιμολογίων κάτω από 15 λεπτά) η πλειονότητα των καταναλωτών παραμένει στα «πράσινα» τιμολόγια, επωμιζόμενη έτσι για την τρέχουσα περίοδο της ενεργειακής κρίσης σημαντικές επιβαρύνσεις που θα μπορούσε να αποφύγει.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής για τον Αύγουστο, με σταθερά τιμολόγια χρεώνονται το 31,63 % των οικιακών μετρητών, ποσοστό λίγο υψηλότερο από το 28,57 % που ήταν τον Ιανουάριο αλλά σημαντικά χαμηλότερο απότοκο 51,79 % που είναι το μερίδιο των «πράσινων» τιμολογίων. Το 16,58 % των μετρητών τον Αύγουστο είχαν κίτρινα (κυμαινόμενα επίσης) τιμολόγια έναντι 14,15% τον Ιανουάριο.
Ωστόσο η τάση μετακίνησης των καταναλωτών προς τα «μπλε» τιμολόγια είμαι εμφανής. Αναμένονται τα στοιχεία για την εξέλιξή της το φθινόπωρο μετά την εφαρμογή των ανταγωνιστικών τιμολογίων της ΔΕΗ αλλά και την όξυνση της ενεργειακής κρίσης.
Στο ερώτημα γιατί αυξάνονται όλο και περισσότερο τα προβλήματα και οι καταστροφές από τις πλημμύρες απαντά στη συνέντευξή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής Ευθύμιος Λέκκας.
«Είναι πλέον γεγονός», τονίζει «και όχι θεωρία, ότι η αύξηση της έντασης αλλά και της συχνότητας εμφάνισης των φαινομένων είναι εκθετική. Κυρίως φέτος, αναμένεται σε παγκόσμιο επίπεδο να υπάρξει αύξηση των επιπτώσεων από ακραία φαινόμενα, καθώς το φαινόμενο El Niño που αναπτύχθηκε μέσα στο 2026 αναμένεται να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα, τουλάχιστον μέχρι και τους πρώτους μήνες του 2027».
Σύμφωνα με τον καθηγητή, «χώρες που έχουν εκτεταμένη ακτογραμμή και συνεπώς γειτνιάζουν με το θαλάσσιο περιβάλλον, όπως η Ελλάδα, είναι ακόμα πιο ευάλωτες, καθώς η θάλασσα αποτελεί βασικό παράγοντα καθορισμού του κλίματος».
Ο κ. Λέκκας τονίζει την αναγκαιότητα επανεξέτασης της ικανότητας όλων των αντιπλημμυρικών έργων, τόσο στην Αττική όσο και στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Ιδιαίτερα για την Αττική, σημειώνει ότι ήδη βλέπουμε πως σε αρκετές περιοχές τα υπάρχοντα έργα δεν ανταποκρίνονται στους κινδύνους που δημιουργούν οι σημερινές κλιματικές συνθήκες. Με μια μέτριας έντασης βροχόπτωση παρουσιάζονται προβλήματα και επιπτώσεις που δεν έπρεπε να υπάρχουν.
Ολόκληρη η συνέντευξη του Ευθύμιου Λέκκα, προέδρου του ΟΑΣΠ, ομότιμου καθηγητή Δυναμικής Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών, στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Γιώργο Ψύλλια:
Παρότι είναι ακόμη φθινόπωρο, φέτος είχαμε σοβαρά προβλήματα και καταστροφές από τις πλημμύρες, ακόμη και νεκρούς, κ. καθηγητά. Τι συμβαίνει;
Είναι πλέον γεγονός και όχι θεωρία ότι η αύξηση της έντασης αλλά και της συχνότητας εμφάνισης των φαινομένων είναι εκθετική. Κυρίως φέτος, αναμένεται σε παγκόσμιο επίπεδο να υπάρξει αύξηση των επιπτώσεων από ακραία φαινόμενα, καθώς το φαινόμενο El Niño που αναπτύχθηκε μέσα στο 2026 αναμένεται να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα, τουλάχιστον μέχρι και τους πρώτους μήνες του 2027. Ιδιαίτερα χώρες που έχουν εκτεταμένη ακτογραμμή και συνεπώς γειτνιάζουν με το θαλάσσιο περιβάλλον, όπως η Ελλάδα, είναι ακόμα πιο ευάλωτες, καθώς η θάλασσα αποτελεί βασικό παράγοντα καθορισμού του κλίματος.
Γιατί κάθε φορά που έχουμε ισχυρές βροχοπτώσεις συμβαίνουν σοβαρές πλημμύρες και καταστροφές; Συνέβαινε πάντα κάτι τέτοιο ή τώρα έχει χειροτερέψει η κατάσταση;
Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι πολλές μεταβλητές έχουν αλλάξει δραματικά σε σχέση με παλαιότερα. Η κλιματική κρίση είναι άμεσα συνδεδεμένη με το ανθρωπογενές περιβάλλον. Μιλάμε για μεγαλύτερη έκθεση πληθυσμού, κτιρίων, υποδομών, δραστηριοτήτων και συνεπώς μεγαλύτερη διακινδύνευση.
Ακόμα ένας σημαντικός παράγοντας είναι οι υποδομές. Οι περισσότερες υποδομές στη χώρα είναι απαρχαιωμένες και σχεδιάστηκαν βάσει των τότε διαθέσιμων δεδομένων. Πρέπει να γίνει εκτίμηση της τρωτότητας των υποδομών βάσει των νέων δεδομένων.
Πόσο θωρακισμένες είναι οι ελληνικές πόλεις απέναντι σε σοβαρά πλημμυρικά φαινόμενα; Ιδιαίτερα το Λεκανοπέδιο της Αττικής, όπου ζει η μισή Ελλάδα;
Θα επαναλάβω και θα τονίσω την αναγκαιότητα για επανεξέταση της ικανότητας όλων των αντιπλημμυρικών έργων, τόσο στην Αττική όσο και στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Ιδιαίτερα για την Αττική, ήδη βλέπουμε ότι σε αρκετές περιοχές τα υπάρχοντα έργα δεν ανταποκρίνονται στους κινδύνους που δημιουργούν οι σημερινές κλιματικές συνθήκες. Με μια μέτριας έντασης βροχόπτωση παρουσιάζονται προβλήματα και επιπτώσεις που δεν έπρεπε να υπάρχουν. Μπαζωμένα ή εγκιβωτισμένα ρέματα, τσιμεντοποίηση και ανεπαρκής αποστράγγιση είναι οι κυριότεροι λόγοι.
Εσείς παρακολουθείτε την κατάσταση σε όλο τον κόσμο. Φέτος είδαμε τρομακτικές καταστάσεις από πλημμύρες στην Ισπανία και αλλού, παρότι είναι ακόμη φθινόπωρο. Τι φταίει;
Είναι γεγονός ότι μπορεί να περάσουμε από την έλλειψη νερού στην υπερβολική ποσότητα νερού μέσα σε λίγες ώρες. Αυξάνεται ο κίνδυνος σοβαρών υδρολογικών και κλιματικών ακραίων καταστάσεων και αυτό συμβαίνει παντού.
Δεν μπορούμε πλέον να βασιζόμαστε αποκλειστικά στις κλιματικές συνθήκες που γνωρίζαμε πριν από 30-40 χρόνια.
Τα επιστημονικά δεδομένα είναι ξεκάθαρα και οδηγούν στο ότι πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε τις πόλεις, τα αντιπλημμυρικά έργα και την πολιτική προστασία.
Περίπου 500 παιδιά γεννιούνται κάθε χρόνο στην Ελλάδα με συγγενή καρδιοπάθεια, με ορισμένα να χρειάζονται άμεση θεραπευτική παρέμβαση από τις πρώτες ημέρες της ζωής τους.
Για τις οικογένειες, η διάγνωση μιας σοβαρής καρδιοπάθειας συνοδεύεται συχνά από αγωνία για το πού και πώς θα αντιμετωπιστεί το πρόβλημα του παιδιού τους. Ωστόσο, η ανάπτυξη εξειδικευμένων κέντρων στη χώρα μας έχει αλλάξει τα δεδομένα, καθώς υπάρχει η δυνατότητα αντιμετώπισης ακόμη και ιδιαίτερα σύνθετων περιστατικών χωρίς την ανάγκη μετάβασης στο εξωτερικό.
Το Ωνάσειο Παίδων αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της εξέλιξης. Η έγκαιρη διάγνωση, η συνεργασία εξειδικευμένων επιστημόνων, οι σύγχρονες επεμβατικές και χειρουργικές τεχνικές, αλλά και η αναβάθμιση των υποδομών με τη στήριξη του Ιδρύματος Ωνάση διευρύνουν τις θεραπευτικές δυνατότητες για τα παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η Σωτηρία Αποστολοπούλου, παιδοκαρδιολόγος, διευθύντρια του Καρδιολογικού Τμήματος Συγγενών Καρδιοπαθειών Παίδων και Ενηλίκων, και ο Μαρίνος Καντζής, παιδοκαρδιολόγος, αναπληρωτής διευθυντής του Τμήματος, εξηγούν γιατί η νοσηλεία στο εξωτερικό δεν αποτελεί πλέον αναγκαστική επιλογή για τα παιδιά αυτά, πώς η έγκαιρη παρέμβαση καθορίζει την πρόγνωσή τους και ποιες νέες δυνατότητες δημιουργούνται στο Ωνάσειο.
Περίπου 500 παιδιά γεννιούνται κάθε χρόνο με συγγενή καρδιοπάθεια
«Το ποσοστό των συγγενών καρδιοπαθειών είναι 8 -10 στα 1.000 νεογνά. Αυτό σημαίνει ότι, με βάση τα στοιχεία των γεννήσεων που έχουμε από το 2025, στις 60.000 γεννήσεις περίπου υπολογίζουμε ότι τα παιδιά που θα χαρακτηριστούν ότι πάσχουν από συγγενή καρδιοπάθεια πρέπει να είναι περίπου 500».
Όπως εξηγούν οι δύο επιστήμονες, τα σοβαρά περιστατικά με συγγενή καρδιοπάθεια που θα χρειαστούν άμεση παρέμβαση είναι σημαντικά λιγότερα. «Μιλάμε για 10-15% των παιδιών που έχουν διαγνωσθεί με συγγενή καρδιοπάθεια. Αντιθέτως, τα παιδιά που θα χρειασθούν σε κάποια φάση της βρεφικής τους ή της πρώτης νηπιακής τους ζωής κάποια παρέμβαση είναι περίπου το 60-70% των παιδιών με συγγενή καρδιοπάθεια».
Η πρόοδος της επιστήμης έχει αλλάξει ριζικά τα δεδομένα. «Με εξαίρεση τις πολύ βαριές μορφές συγγενών καρδιοπαθειών, που αφορούν περίπου 2-3 στις 10.000 ζώσες γεννήσεις, το προσδόκιμο επιβίωσης των ατόμων με συγγενή καρδιοπάθεια στον δυτικό κόσμο προσεγγίζει πλέον τα 78-80 χρόνια».
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την ανάπτυξη της τεχνολογίας, την πολυετή εμπειρία και γνώση και την πρώιμη διάγνωση, η οποία είναι το Α και το Ω της αντιμετώπισης, σύμφωνα με τους δύο επιστήμονες.
«Η συνεργασία των μαιευτήρων με τους παιδοκαρδιολόγους που θέτουν σε πρώιμο στάδιο της κύησης τη διάγνωση και η ύπαρξη εξειδικευμένων κέντρων με υψηλή ποιότητα χειρουργικών και επεμβατικών υπηρεσιών έχουν φέρει σημαντική βελτίωση στη νοσηρότητα και θνησιμότητα αυτών των ασθενών».
Η διάγνωση πριν από τη γέννηση καθορίζει την έγκαιρη παρέμβαση
Όπως επισημαίνουν οι δύο παιδοκαρδιολόγοι, όταν διαπιστώνεται σοβαρή συγγενής καρδιοπάθεια, είναι κρίσιμο να υπάρχει από πριν οργανωμένο σχέδιο για τον τοκετό και τη φροντίδα του νεογνού. Εφόσον ενδείκνυται, μπορεί να πραγματοποιηθεί φυσιολογικός τοκετός, ενώ αμέσως μετά τη γέννηση ακολουθεί η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή και η μεταφορά του παιδιού σε εξειδικευμένη μονάδα.
Εκεί, θα αποφασιστεί εάν θα αντιμετωπιστεί είτε χειρουργικά είτε επεμβατικά. Η δυνατότητα να έχει οργανωθεί εγκαίρως κάθε βήμα, περιορίζει τις καθυστερήσεις και βελτιώνει τις προϋποθέσεις για την ασφαλή αντιμετώπιση ακόμη και των πιο σοβαρών περιστατικών.
Η Ελλάδα διαθέτει πλέον τις δυνατότητες αντιμετώπισης σύνθετων περιστατικών
Η δυνατότητα αντιμετώπισης σύνθετων συγγενών καρδιοπαθειών στην Ελλάδα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αλλαγές των τελευταίων ετών.
Οι δύο επιστήμονες εκτιμούν ότι το επίπεδο νοσηλείας στην Ελλάδα έχει βελτιωθεί σημαντικά και ότι δεν θα πρέπει πλέον να υπάρχουν περιστατικά που να χρειάζονται νοσηλεία στο εξωτερικό.
Ειδικά για το Ωνάσειο, υπογραμμίζουν ότι «αποτελούσε και συνεχίζει να αποτελεί ένα πρότυπο κέντρο με υψηλή εξειδίκευση στις συγγενείς καρδιοπάθειες. Προσφέρει όλες τις νεότερες διαγνωστικές και θεραπευτικές μεθόδους, επεμβατικές και χειρουργικές, και διαθέτει άρτια εκπαιδευμένο προσωπικό που λειτουργεί ως μια ομάδα. Έχουμε ήδη πραγματοποιήσει υβριδικές χειρουργικές μεθόδους με τη συμβολή χειρουργών και καρδιολόγων εξειδικευμένων στις συγγενείς καρδιοπάθειες».
Τονίζουν χαρακτηριστικά, ότι «δεν υπάρχει τεχνική που να γίνεται σε αναγνωρισμένα κέντρα της Ευρώπης και να μην μπορεί να πραγματοποιηθεί στο Ωνάσειο Νοσοκομείο».
Η σημασία αυτής της εξέλιξης δεν είναι μόνο ιατρική. Για τις οικογένειες σημαίνει ότι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε εξειδικευμένη θεραπεία χωρίς το πρόσθετο βάρος της μετακίνησης σε άλλη χώρα, της απομάκρυνσης από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον και των δυσκολιών που συνεπάγεται η παρακολούθηση ενός παιδιού στο εξωτερικό.
Φροντίδα που συνεχίζεται και μετά την επέμβαση
Η αντιμετώπιση μιας συγγενούς καρδιοπάθειας δεν ολοκληρώνεται απαραίτητα με μία χειρουργική ή επεμβατική πράξη. Πολλά παιδιά χρειάζονται συστηματική παρακολούθηση και ενδεχομένως, νέες παρεμβάσεις σε διαφορετικές φάσεις της ζωής τους.
«Στο Ωνάσειο υπάρχει μια άρρηκτη ομάδα ιατρών που προσφέρουν υπηρεσίες για τα παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες. Αυτοί οι ασθενείς παρακολουθούνται από την ομάδα σε τακτά χρονικά διαστήματα στο νοσοκομείο και πάντα υπάρχει η δυνατότητα άμεσης νοσηλείας τους. Επίσης, έχει αναπτυχθεί ένα σύστημα επικοινωνίας με συναδέλφους ανά την επικράτεια, με τους οποίους είμαστε σε άμεση επαφή και αναλαμβάνουν εξίσου την παρακολούθηση ασθενών που δεν είναι μόνιμοι κάτοικοι της Αττικής».
Οι δύο επιστήμονες αναφέρουν χαρακτηριστικά: «Οι ασθενείς, μεγαλώνουν μαζί μας και πολλοί είναι αυτοί που λαμβάνουν εξειδικευμένες θεραπείες, όπως αντικατάσταση πνευμονικών βαλβίδων διαδερμικά ή με υβριδικό τρόπο. Παράλληλα, ασθενείς που χρειάζονται υποστήριξη για αρρυθμιολογικά προβλήματα έχουν την πλήρη παρακολούθηση στο Ωνάσειο και προσφέρονται πολύ υψηλού επιπέδου θεραπείες, αντίστοιχες με κέντρα στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ».
Η στήριξη του Ιδρύματος Ωνάση αναβαθμίζει τις υποδομές και τις δυνατότητες
Σημαντική συμβολή στην περαιτέρω ανάπτυξη του Ωνασείου Παίδων έχει η δωρεά του Ιδρύματος Ωνάση, σε συνδυασμό με τις πρωτοβουλίες της διοίκησης.
Όπως επισημαίνουν οι δύο επιστήμονες, έχουν βελτιωθεί ουσιαστικά οι υλικοτεχνικές υποδομές, ενώ έχουν δημιουργηθεί νέες δυνατότητες για την εξυπηρέτηση των παιδιατρικών περιστατικών με συγγενείς καρδιοπάθειες.
Στις σημαντικότερες παρεμβάσεις περιλαμβάνονται:
• Η δημιουργία νέας Μονάδας Εντατικής Θεραπείας.
• Η λειτουργία αίθουσας καθετηριασμών αποκλειστικά για παιδιά και ασθενείς με συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων.
• Η ενίσχυση του προσωπικού και η ένταξη νέων, εξειδικευμένων επιστημόνων στην ομάδα.
• Η ανάπτυξη διεθνών επιστημονικών συνεργασιών.
Ειδικότερα, το Ωνάσειο έχει συνάψει συνεργασία με ένα από τα μεγαλύτερα και διεθνώς αναγνωρισμένα κέντρα του Ηνωμένου Βασιλείου, με στόχο την ανταλλαγή επιστημονικών απόψεων και την από κοινού αξιολόγηση ιδιαίτερα σύνθετων περιστατικών.
«Φυσικά, πάντα ψάχνουμε τη βελτίωση και ήδη έχουμε στα σκαριά τη δημιουργία ενός Registry που ελπίζουμε ότι θα αποτελέσει και τη βάση για τη δημιουργία ενός αντίστοιχου σε εθνικό επίπεδο. Με αυτόν τον τρόπο, οι γονείς θα έχουν άμεση πληροφόρηση για την ποιότητα των υπηρεσιών που προσφέρονται στον τόπο μας».
Οι παρεμβάσεις αυτές ενισχύουν την ικανότητα του Κέντρου να προσφέρει ολοκληρωμένη φροντίδα, από τη διάγνωση και τη νοσηλεία έως τις πιο εξειδικευμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις και τη μακροχρόνια παρακολούθηση.
Ένας ακόμη στόχος, είναι η ανάπτυξη προγράμματος εκπαίδευσης νέων επιστημόνων στις συγγενείς καρδιοπάθειες. Όπως τονίζουν οι δύο παιδοκαρδιολόγοι, ζητούμενο είναι να μπορούν οι νέοι γιατροί να αποκτούν στη χώρα μας την απαραίτητη εξειδίκευση και εμπειρία, χωρίς να χρειάζεται να μεταναστεύουν για την επαγγελματική τους κατάρτιση.
Η ενίσχυση της εκπαίδευσης, η ανάπτυξη της επιστημονικής συνεργασίας και η συνεχής αναβάθμιση των υποδομών αποτελούν τα επόμενα βήματα για το Ωνάσειο Παίδων, με επίκεντρο την έγκαιρη διάγνωση, την άμεση θεραπευτική παρέμβαση και τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου φροντίδας για τα παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες σε κάθε στάδιο της ζωής τους.
Μία νοσηλεία εκτιμάται ότι αποφεύγεται για κάθε 17 ασθενείς με στεφανιαία νόσο που συμμετέχουν σε οργανωμένο πρόγραμμα καρδιακής αποκατάστασης με άσκηση.
Μετά από ένα εγκεφαλικό, ένας άνθρωπος μπορεί να βελτιώσει τη βάδισή του ή να χρησιμοποιήσει καλύτερα το χέρι του ακόμη και χρόνια αργότερα. Στην άνοια, το όφελος φαίνεται συχνά σε μια απλή αλλά ουσιαστική κίνηση, όπως το να μπορεί κάποιος να σηκωθεί από την καρέκλα του με λιγότερη βοήθεια. Τι μπορεί να περιμένει ο ασθενής σε καθεμία από αυτές τις περιπτώσεις και πώς προσαρμόζεται η θεραπευτική άσκηση στις δικές του ανάγκες, εξηγεί ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών, Πέτρος Λυμπερίδης, μιλώντας στην εκπομπή «104,9 Μυστικά Υγείας» της Τάνιας Μαντουβάλου, στο Πρακτορείο FM. Ο κ. Λυμπερίδης παραχωρεί τη συνέντευξη με αφορμή την επιστημονική ημερίδα «Ο ρόλος της φυσικοθεραπείας στην πρόληψη και αποκατάσταση των καρδιαγγειακών παθήσεων και του αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου» που τελεί υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων και διοργανώνεται σήμερα από το Περιφερειακό Τμήμα Αττικής και Κυκλάδων του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών, σε συνεργασία με τα Επιστημονικά Τμήματα Καρδιοαγγειακής και Αναπνευστικής Φυσικοθεραπείας – Αποκατάστασης και Νευρολογικής Φυσικοθεραπείας του Συλλόγου.
Πόση άσκηση και με ποια ένταση ;
Το περπάτημα είναι μια εξαιρετική αρχή, αναφέρει ο κ. Λυμπερίδης. Για κάποιον όμως, που έχει περάσει έμφραγμα, ή έχει υποβληθεί σε μπαϊπάς, το ερώτημα είναι πόση ώρα μπορεί να περπατά, με ποιον ρυθμό και πότε είναι ασφαλές να αυξήσει την προσπάθεια. «Εξατομικευμένη καθοδήγηση μπορεί να χρειάζεται και ένας άνθρωπος που επί χρόνια έκανε καθιστική ζωή, καθώς έχει πολλούς παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, ή κάποιος που δυσκολεύεται να κινηθεί λόγω πόνου, αδυναμίας, ή αστάθειας. Μετά από ένα καρδιακό επεισόδιο, η αποκατάσταση αρχίζει, αφού σταθεροποιηθεί η κατάσταση του ασθενούς και σε συνεργασία με τον καρδιολόγο του. Ο φυσικοθεραπευτής αξιολογεί τη δύναμη, την ισορροπία και την αντοχή του και παρατηρεί πώς ανταποκρίνεται στην προσπάθεια. Η άσκηση γίνεται συχνά με επίβλεψη, και η διάρκειά της αυξάνεται σταδιακά». Για τον ασθενή που φοβάται ακόμη και τη σκάλα του σπιτιού του, εξηγεί ο κ. Λυμπερίδης, έχει σημασία να ανακτήσει μαζί με την αντοχή του και την εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του. «Σε οργανωμένα προγράμματα συμμετέχουν επαγγελματίες διαφορετικών ειδικοτήτων, που τον βοηθούν να διαχειριστεί τη νόσο και τον φόβο μιας νέας κρίσης».
Μείωση του κινδύνου εμφράγματος και νοσηλείας
Στη στεφανιαία νόσο, σύμφωνα με ανασκόπηση του διεθνούς επιστημονικού δικτύου Cochrane που επικαλείται ο κ. Λυμπερίδης, η καρδιακή αποκατάσταση με άσκηση μειώνει τον κίνδυνο εμφράγματος και πιθανότατα τις εισαγωγές στο νοσοκομείο, ενώ το πιθανό όφελος στην επιβίωση είναι μικρό. Στην καρδιακή ανεπάρκεια, όπως διευκρινίζει, οι ασθενείς μπορούν να εκτελούν με μεγαλύτερη ευκολία τις καθημερινές τους δραστηριότητες, έχουν καλύτερη ποιότητα ζωής και χρειάζονται λιγότερες νοσηλείες. Μείωση της συνολικής θνητότητας στη συγκεκριμένη ομάδα δεν έχει τεκμηριωθεί.
Μετά το εγκεφαλικό, η βελτίωση μπορεί να συνεχιστεί και χρόνια αργότερα
Ο σχεδιασμός της αποκατάστασης ξεκινά από την οξεία φάση του εγκεφαλικού. Το πότε θα καθίσει, θα σηκωθεί, ή θα κάνει τα πρώτα του βήματα ο ασθενής, εξαρτάται από την κλινική του κατάσταση. Ο κ. Λυμπερίδης διευκρινίζει ότι η πολύ έντονη κινητοποίηση μέσα στο πρώτο 24ωρο δεν συνιστάται. «Η παρατεταμένη ακινησία, από την άλλη πλευρά, αυξάνει τον κίνδυνο κατακλίσεων, φλεβικής θρόμβωσης και προβλημάτων στις αρθρώσεις, ενώ καθυστερεί την εξάσκηση στη βάδιση και στη χρήση του χεριού. Η μεγαλύτερη πρόοδος παρατηρείται συχνά τους πρώτους μήνες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει προθεσμία, μετά την οποία παύει κάθε περιθώριο βελτίωσης. Ακόμη και χρόνια μετά το επεισόδιο, αναφέρει ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Φυσικοθεραπευτών , ένας ασθενής μπορεί να πετύχει έναν στόχο που έχει σημασία για τον ίδιο, όπως να διανύει με μεγαλύτερη ασφάλεια μια απόσταση μέσα στο σπίτι. Σε ανθρώπους με μέτρια, ή βαριά κινητικά ελλείμματα, η φυσικοθεραπεία μπορεί να χρειάζεται να συνεχιστεί διά βίου, για να διατηρήσουν τις ικανότητες που έχουν κατακτήσει.
Άνοια – Τι γνωρίζουμε για την κίνηση και τη μνήμη
Στην άνοια, η φυσικοθεραπεία εστιάζει στη δύναμη, στην ισορροπία και σε κινήσεις που επιτρέπουν στον άνθρωπο να διατηρεί την αυτονομία του. «Το πρόγραμμα μπορεί, για παράδειγμα, να περιλαμβάνει εξάσκηση στο πώς θα σηκωθεί από το κρεβάτι, θα καθίσει με ασφάλεια στην καρέκλα ή θα περπατήσει από το ένα δωμάτιο στο άλλο. Οι ασκήσεις είναι απλές, συνδέονται με οικείες δραστηριότητες και επαναλαμβάνονται, συχνά με τη συμμετοχή του φροντιστή». Για τη μνήμη, ο κ. Λυμπερίδης είναι πιο επιφυλακτικός. «Ορισμένες μελέτες έχουν καταγράψει οφέλη στη συνολική νοητική λειτουργία, ωστόσο τα ευρήματα διαφέρουν και δεν επιτρέπουν την υπόσχεση ότι η φυσικοθεραπεία θα βελτιώσει τη μνήμη. Αντίστοιχα, παρότι η εξάσκηση της ισορροπίας είναι χρήσιμη, παραμένει αβέβαιο σε ποιον βαθμό η άσκηση από μόνη της μειώνει τις πτώσεις σε ανθρώπους με άνοια».
«Το 25% των περιπτώσεων βαρηκοΐας και το 10% των περιπτώσεων εγκεφαλικής παράλυσης στα παιδιά, υπολογίζεται ότι οφείλονται στη συγγενή λοίμωξη από κυτταρομεγαλοϊό.
Ωστόσο για ένα νεογνό που επιβεβαιωμένα έχει μολυνθεί, η εμφάνιση αυτών των διαταραχών δεν είναι δεδομένη, καθώς σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, το 80–85% των παιδιών που γεννιούνται με τη λοίμωξη δεν θα εμφανίσουν συμπτώματα. Αυτές οι διαταραχές δεν εμφανίζονται μόνο κατά την ώρα της γέννησης του νεογνού. Χρειάζεται παρακολούθηση για πένтε τουλάχιστον έτη από μια ομάδα ειδικών που περιλαμβάνει παιδιάτρους, λοιμωξιολόγους, νευρολόγους, ωρλ, φυσικοθεραπευτές, αναπτυξιολόγους, εργοθεραπευτές, λογοθεραπευτές. Πρόκειται για μακροχρόνια παρακολούθηση, η οποία είναι επίπονη τόσο ψυχολογικά για τους γονείς, όσο και οικονομικά για τα συστήματα υγείας διεθνώς». Οι επισημάνσεις ανήκουν στον καθηγητή Κλινικής Ιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης και διευθυντή του Εργαστηρίου Κλινικής Ιολογίας στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Κλινικής Ιολογίας, Γιώργο Σουρβίνο.
Στο 40–60% του πληθυσμού στις ανεπτυγμένες χώρες στο 90–100% στις αναπτυσσόμενες και υποανάπτυκτες
Ο καθηγητής παραχωρεί συνέντευξη στο Πρακτορείο Fm και στην Τάνια Μαντουβάλου, με αφορμή και το 19ο διεθνές συνέδριο για τον Κυτταρομεγαλοϊό CMV που πραγματοποιήθηκε 1 έως 4 Νοεμβρίου στην Αθήνα, με συμπροέδρους της Τοπικής Οργανωτικής Επιτροπής τον ίδιο και την καθηγήτρια Παιδιατρικής του ΕΚΠΑ Βάνα Παπαευαγγέλου. Ο κυτταρομεγαλοϊός, γνωστός ως CMV, παραμένει έξω από τη δημόσια συζήτηση, παρά το γεγονός ότι μπορεί να προκαλέσει πολύ σοβαρά προβλήματα σε έγκυες, έμβρυα, ανοσοκατεσταλμένους και μεταμοσχευμένους. Γενικά, δεν προκαλεί σοβαρές καταστάσεις εκτός από αυτές τις ομάδες, αναφέρει ο διακεκριμένος ιολόγος επισημαίνοντας ότι επιδημιολογικά ο ιός εμφανίζεται στον γενικό πληθυσμό σε συχνότητες ανάλογα με το επίπεδο της κάθε χώρας:«Στις ανεπτυγμένες χώρες από 40 έως 60%, ενώ στις αναπτυσσόμενες και υποανάπτυκτες 90 έως 100%».
Πώς κολλάει
Ο ιός που βρίσκεται σε σωματικά υγρά, κυρίως στο σάλιο και γι’ αυτό αναφέρεται και ως ερωτικός ιός, μεταδίδεται με το φιλί και με άλλα σωματικά υγρά, ακόμα και με ούρα, σύμφωνα με τον καθηγητή. «Υπάρχει μία κακή συνήθεια των μαμάδων να φιλάνε τα μωρά τους στο στόμα. Επίσης, χρειάζεται προσοχή κατά την αλλαγή πάνας, καθώς ο κυτταρομεγαλοϊός μπορεί να μεταδοθεί στη μητέρα μέσω της επαφής με τα ούρα του μωρού». Στο ερώτημα αν ο κυτταρομεγαλοϊός μπορεί να μεταδοθεί από τη μητέρα στο έμβρυο, ο κ. Σουρβίνος εξηγεί ότι η κάθετη μετάδοση γίνεται μέσω του πλακούντα. «Η πρωτοπαθής λοίμωξη συμβαίνει όταν η μητέρα έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με τον ιό. Ενώ αν έχει ήδη μολυνθεί στο παρελθόν, ο ιός μπορεί να επανενεργοποιηθεί και να προκαλέσει δευτεροπαθή λοίμωξη. Όπως και οι άλλοι ερπητοϊοί, ο κυτταρομεγαλοϊός παραμένει στον οργανισμό σε λανθάνουσα κατάσταση και μπορεί να επανενεργοποιηθεί. Άρα, καθημερινές συνήθειες όπως ένα φιλί, ένα κοινό ποτήρι, αλλαγή πάνας ενός παιδιού μπορούν να αποτελέσουν τους κρίκους αυτής της αλυσίδας μετάδοσης».
Δεύτερο αίτιο μετά το σύνδρομο Down για νευρολογική αναπηρία
Πώς γίνεται ο ίδιος ο ιός για έναν άνθρωπο να περνά τελείως απαρατήρητος και για έναν άλλον να αποτελεί σοβαρή απειλή. Τι καθορίζει ποιος θα κινδυνεύσει; «Είναι ένας ιός που κοιμάται και ξυπνάει. Γι’ αυτό μιλάμε για επανενεργοποίηση, όπως συμβαίνει με όλους τους ερπητοϊούς. Το αν η λοίμωξη θα έχει σοβαρές συνέπειες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την κατάσταση του ανοσοποιητικού συστήματος». Όπως εξηγεί ο κ. Σουρβίνος, ο κυτταρομεγαλοϊός μπορεί να προκαλέσει σοβαρές νευρολογικές αναπηρίες στα παιδιά, καθώς αποτελεί το δεύτερο αίτιο μετά το σύνδρομο Down. «Η συγγενής λοίμωξη συνδέεται με το 1 στα 4 περιστατικά βαρηκοΐας και το 1 στα 10 περιστατικά εγκεφαλικής παράλυσης».
Πώς επηρεάζει μεταμοσχευμένους και άλλους ασθενείς σε ανοσοκαταστολή
Τα βασικά προβλήματα, που μπορεί να προκληθούν σε μεταμοσχευμένους και ανοσοκατεσταλμένους, σύμφωνα με τον ειδικό, είναι η άμεση βλάβη των οργάνων. «Ο κυτταρομεγαλοϊός μπορεί να προκαλέσει πνευμονίτιδα, γαστρεντερίτιδα, κολίτιδα, ηπατίτιδα, αμφιβληστροειδίτιδα, σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις, προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, αιματολογικές διαταραχές, όπως λευκοπενία, θρομβοπενία, αναιμία. Και επίσης, μπορεί να προκαλέσει στους μεταμοσχευμένους, επιβάρυνση της λειτουργίας του μοσχεύματος, ή ακόμα και την απόρριψή του».
Τι σημαίνουν τα θετικά αντισώματα στην εγκυμοσύνη
Τι σημαίνει για μια έγκυο αν βρεθούν αντισώματα και πότε υπάρχει κίνδυνος για το έμβρυο; «Γίνεται ένας συνδυασμός ορολογικών εξετάσεων, οι οποίες δείχνουν αν η λοίμωξη είναι πρόσφατη ή παλαιότερη. Οι εξετάσεις αυτές, εφόσον βρεθούν θετικές, επαναλαμβάνονται διαδοχικά και αν εξακολουθούν και δείχνουν θετικές, μπορεί να γίνει αμνιοπαρακέντηση, ώστε να αναζητηθεί με μοριακή εξέταση το DNA του ιού στο αμνιακό υγρό. Αυτό γίνεται μετά την 21η εβδομάδα. Επίσης, γίνονται απεικονιστικές προσπελάσεις στο έμβρυο, μπορεί να γίνει αξονική τομογραφία, μαγνητική τομογραφία και να απεικονιστούν διαστάσεις του εγκεφάλου που αξιολογούν οι γυναικολόγοι εμβρυομητρικής ιατρικής. Στη συνέχεια γίνεται εκτίμηση με έναν αλγόριθμο, και με βάση το σύνολο των ευρημάτων, οι ειδικοί εξηγούν στο ζευγάρι τι γνωρίζουν για την πρόγνωση και ποιες αβεβαιότητες παραμένουν, ώστε να αποφασίσει για τη συνέχιση ή τη διακοπή της κύησης».
Διεθνής προβληματισμός για το αν πρέπει να γίνει καθολικό screening
Μπορεί οι σοβαρές επιπλοκές από τον εν λόγω ιό να μην είναι συχνές, ωστόσο τι είδους πρόληψη υπάρχει και κατά πόσον γίνεται σε καθολικό επίπεδο; Ο κ. Σουρβίνος τονίζει ότι στην Ελλάδα υπάρχουν λίγα εξειδικευμένα κέντρα για αυτού του είδους τη συμβουλευτική και μάλιστα στο συνέδριο συζητήθηκαν αλγόριθμοι που βελτιώνουν την έγκαιρη ανίχνευση και παρακολούθηση της μητέρας και του εμβρύου, καθώς και η θεραπευτική προσέγγιση με αντιικά. Τα οποία όπως εξηγεί, έχουν μεγάλη αποτελεσματικότητα στα αρχικά στάδια, όμως λόγω της επιμονής του ιού μπορεί κάποιος ασθενής να αναπτύξει ανθεκτικότητα. «Κάθε έναρξη κύησης συνοδεύεται από ορολογικό έλεγχο εναντίον του κυτταρομεγαλοϊού, άρα υπάρχει ένα τέτοιο εθνικό πρόγραμμα. Ένα από τα βασικά ερωτήματα που απασχολούν τη διεθνή επιστημονική κοινότητα, είναι αν πρέπει να υπάρχει ένα πρόγραμμα screening και να ελέγχονται όλα τα νεογνά για συγγενή λοίμωξη από κυτταρομεγαλοϊό. Στην Ολλανδία και σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ, έχουν εφαρμοστεί προγράμματα νεογνικού ελέγχου, αλλά δεν ακολουθείται παντού η ίδια πρακτική. Οι απόψεις των επιστημόνων για τον καθολικό έλεγχο εξακολουθούν να διίστανται». Σε μια έγκυο που έχει ήδη μικρό παιδί, ο κ. Σουρβίνος δίνει τρεις απλές συμβουλές: Να πλένει καλά τα χέρια της με σαπούνι και νερό μετά από κάθε αλλαγή πάνας. Να αποφεύγει να τρώει με το ίδιο κουτάλι ή να πίνει από το ίδιο ποτήρι με το παιδί και να μη βάζει την πιπίλα του στο στόμα της. Και, όπως λέει, “όχι φιλί στο στόμα”».
Η εκπρόσωπος Τύπου της Νέας Δημοκρατίας, Αλεξάνδρα Σδούκου, μιλώντας στο ACTION 24 και στο Blue Sky, αναφέρθηκε στην έναρξη των ερευνητικών εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου (GSI), μετά την έκδοση της σχετικής NAVTEX και την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων διαδικασιών αδειοδότησης, καθώς και στις δηλώσεις Τσίπρα για τις αλλαγές στον ποινικό κώδικα.
Η κ. Σδούκου τόνισε ότι «στα εθνικά θέματα δεν χρειάζονται πανηγυρισμοί. Απαιτείται πάντοτε σοβαρότητα και σχέδιο. Έτσι κινούμαστε και βλέπουμε πως το έργο ξεκινά με βάση τον προγραμματισμό, από τη στιγμή που εκδόθηκε η σχετική NAVTEX, και θα γίνουν όλες οι απαιτούμενες εργασίες. Προχωρά όπως πρέπει και ενεργούμε σύμφωνα με τα δικαιώματά μας και με βάση το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας».
Υπογράμμισε πως «η Ελλάδα είναι προετοιμασμένη για κάθε ενδεχόμενο. Μπορεί, εξάλλου, και η Τουρκία, προφανώς για τους δικούς της λόγους και για τις δικές της εντυπώσεις στο εσωτερικό της, να επιχειρήσει να αντιδράσει. Ήδη υπάρχει μια αντίδραση σε διπλωματικό επίπεδο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν θα προχωρήσουμε με βάση τον προγραμματισμό μας».
Η εκπρόσωπος Τύπου της ΝΔ κάλεσε την αντιπολίτευση να αντιμετωπίζει τα εθνικά θέματα με υπευθυνότητα, τονίζοντας ότι δεν είναι δυνατόν «κάθε φορά που η Ελλάδα επιχειρεί ένα σημαντικό γεωπολιτικό βήμα, η πρώτη συζήτηση που κάνουμε εδώ πέρα να αφορά την Τουρκία. Μπορούμε να συμφωνήσουμε στο αυτονόητο; Να κοιτάξουμε εμείς τι θέλουμε να κάνουμε, να οργανώνουμε σωστά και με πληρότητα τα βήματα που κάνουμε κάθε φορά, αντί να προσδιοριζόμαστε από το ποια μπορεί να είναι η αντίδραση της Τουρκίας;».
Σημείωσε δε ότι, όπως φάνηκε και από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, που «η Ευρώπη και όλος ο κόσμος το καταδίκασαν ως παράνομο» μπορούμε να πετύχουμε. Τόνισε επίσης ότι «είναι εντυπωσιακό ότι η αντιπολίτευση εδώ μιλά για επιτυχία της Τουρκίας, την ίδια ώρα που η τουρκική αντιπολίτευση το περιγράφει ως παταγώδη αποτυχία, με μηδενική αναγνώριση από τη διεθνή κοινότητα».
Σε ερώτηση για τον κ.Τσίπρα απάντησε «μας είπε ξανά να βγάλουμε τον σκασμό. Αλλιώς τι; Θα μας βουλώσει το στόμα; Μας έστειλε μήνυμα να κλείσουμε το στόμα μας, επειδή είπαμε ότι την εποχή που κυβέρνησε ο κ. Τσίπρας, στον Ποινικό Κώδικα έκανε τη δωροδοκία πλημμέλημα; Και σε τόσα άλλα αδικήματα οι ποινές έπεσαν σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα. Ας τα πει, όμως, στον τότε αρμόδιο υπουργό του. Ο ίδιος ήταν που είπε ότι αυτές οι διατάξεις του Τσίπρα ήταν προβληματικές».
Τέλος η κ. Σδούκου απευθυνόμενη στην εκπρόσωπο της ΕΛΑΣ ρώτησε ποια είναι η δική της θέση για τις αλλαγές αυτές, λέγοντας: «Συμφωνείτε με αυτά; Θέλετε τα κακουργήματα να γίνονται πλημμελήματα; Σας ρωτάω και σε προσωπικό επίπεδο, γιατί είστε νέα γυναίκα πολιτικός. Συμφωνείτε, για παράδειγμα, να αντιμετωπίζεται η δωροδοκία ως πλημμέλημα; Να μειώνονται οι ποινές για μια σειρά από αδικήματα, όπως ο βιασμός, η ενδοοικογενειακή βία, ο εμπρησμός σε δάση, η τοκογλυφία, η απάτη, η πλαστογραφία και η υπεξαίρεση;».
Στα 20 του χρόνια, ο Αντρέα Κίμι Αντονέλι είναι ο νέος βασιλιάς της Formula 1. Ο νεότερος παγκόσμιος πρωταθλητής στην ιστορία του σπορ. Πίσω από τον τίτλο, όμως, κρύβεται μια ιστορία πολύ μεγαλύτερη από τις νίκες, τις pole position και τα τρόπαια. Μια ιστορία πίστης, αφοσίωσης, σκληρής δουλειάς και ενός παιδιού που έμαθε να κυνηγά το όνειρό του χωρίς να βιάζεται να μεγαλώσει.
Γράφει ο συνεργάτης του Έμβολος δημοσιογράφος Νίκος Γ. Σακελλαρόπουλος
Υπάρχουν στιγμές στον αθλητισμό που μοιάζουν να έχουν γραφτεί πριν αυτές πραγματοποιηθούν. Και δη από κάποιον που αγαπά τις μεγάλες ιστορίες.
Η Κυριακή 1η Νοεμβρίου 2026 ήταν μία από αυτές. Στην Πόλη του Μεξικού, ο Κίμι Αντονέλι πέρασε τη γραμμή του τερματισμού στην τρίτη θέση και, χωρίς να χρειάζεται να κερδίσει τον αγώνα, κατέκτησε το παγκόσμιο πρωτάθλημα της Formula 1!
Στα 20 του χρόνια έγινε ο νεότερος πρωταθλητής που γνώρισε ποτέ το άθλημα, ξεπερνώντας το ρεκόρ του Σεμπάστιαν Φέτελ. Έγινε, επίσης, ο πρώτος Ιταλός παγκόσμιος πρωταθλητής μετά τον Αλμπέρτο Ασκάρι, το 1953. Εννέα νίκες, επτά pole position και μια σεζόν που τον έφερε στην κορυφή, απέναντι σε ονόματα όπως ο Μαξ Φερστάπεν, ο Λιούις Χάμιλτον, ο Λεκλέρ, ο Νόρις, ο Πιάστρι και πρωτίστως ο Τζορτζ Ράσσελ, ο ομόσταυλός του στη Mercedes!
Κι όμως, πίσω από τους αριθμούς υπάρχει κάτι που δεν μετριέται με βαθμούς: η διαδρομή ενός παιδιού που δεν έχασε ποτέ την επαφή με αυτό που αγαπούσε.
Ένα παιδί, ένα καρτ κι ένα βλέμμα που έλεγε τα πάντα
Ο Αντρέα Κίμι Αντονέλι γεννήθηκε στις 25 Αυγούστου 2006 στην Μπολόνια της Ιταλίας. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου ο μηχανοκίνητος αθλητισμός δεν ήταν μια μακρινή φαντασίωση. Ο πατέρας του, Μάρκο, υπήρξε οδηγός αγώνων και το παιδί βρέθηκε από πολύ νωρίς στις πίστες. Μέτριος οδηγός ο πατέρας, είπε να ζήσει το δικό του όνειρο, μέσα από τις επιδόσεις του υιού του. Μια νοοτροπία που ή εκτινάσσει στα ύψη τον κάθε γόνο ή τον καταστρέφει. Εδώ ίσχυσε η πρώτη περίπτωση.
Δεν χρειάστηκε πολύς χρόνος για να καταλάβουν όσοι παρακολουθούσαν την εξέλιξή του, ότι δεν είχαν απέναντί τους απλώς ένα παιδί που αγαπούσε τα γρήγορα αυτοκίνητα. Είχε ένστικτο, φυσική αίσθηση της αγωνιστικής γραμμής, ταχύτητα προσαρμογής και μια σπάνια ικανότητα να αντιλαμβάνεται τι απαιτούσε κάθε αγώνας.
Το 2017, όταν ήταν μόλις έντεκα ετών, τράβηξε την προσοχή του Γκουέν Λαγκρού, στελέχους του προγράμματος νέων οδηγών της Mercedes. Η ιστορία εκείνης της πρώτης συνάντησης έχει σχεδόν κινηματογραφική διάσταση. Ο μικρός Κίμι φορούσε στολή με το σήμα της Ferrari, ενώ ο άνθρωπος της Mercedes στεκόταν δίπλα του, καλύπτοντας διακριτικά το λογότυπο με το χέρι του. Μια φωτογραφία που σήμερα μοιάζει με προαναγγελία της ιστορίας που θα ακολουθούσε.
Η Ferrari είχε δείξει ενδιαφέρον. Η Mercedes, όμως, αποφάσισε να επενδύσει πάνω του. Κι ο Τότο Βολφ, αρχιτέκτονας της Mercedes, δεν έκρυψε ποτέ ότι πίστευε πολύ νωρίς σε αυτό το παιδί.
Όπως έχει αναφέρει ο ίδιος ο Αντονέλι, η Mercedes ήταν εκείνη που του έδειξε έμπρακτα ότι τον ήθελε, όταν ακόμη ήταν πολύ μικρός για να αντιληφθεί το μέγεθος της ευκαιρίας.
Το ταλέντο είναι η αρχή. Η δουλειά είναι η συνέχεια.
Το ταλέντο του Αντονέλι ήταν εμφανές. Αλλά η διαφορά ανάμεσα σε ένα παιδί-θαύμα και έναν πρωταθλητή δεν βρίσκεται μόνο στην ταχύτητα. Βρίσκεται σε όλα εκείνα που συμβαίνουν μακριά από τα φώτα της πίστας. Στην ψυχή, στο μυαλό, στην προσωπικότητά του, στην νοοτροπία του. Κι άρχισε η …ανάβαση. Η Wall Street Journal έχει γράψει ότι η Mercedes δαπάνησε 10 εκατομμύρια δολάρια για την εξέλιξή του. Για πολλά χρόνια, μέχρι να ενταχθεί στην ομάδα της F1, του πλήρωναν τα πάντα. Προπονήσεις, εξομοιωτές, ταξίδια, πανάκριβους εξοπλισμούς, συμμετοχές σε αγώνες. Η μετάβαση του έγινε ομαλά και σίγουρα, βήμα -βήμα. Από τα καρτ στα μονοθέσια, στη Formula 4, στις μεγαλύτερες απαιτήσεις της Formula Regional, στη Formula 2. Κάθε κατηγορία ήταν μια νέα δοκιμασία. Το σώμα έπρεπε να δυναμώσει, τα αντανακλαστικά να εξελιχθούν, η φυσική κατάσταση να προσαρμοστεί στις τεράστιες καταπονήσεις. Ο μικρός που κάποτε έμοιαζε εύθραυστος έπρεπε να γίνει αθλητής υψηλών απαιτήσεων.
Κι έγινε. Γέμισε το παιδικό του δωμάτιο με κύπελλα, κατέκτησε τίτλους στις μικρότερες κατηγορίες, συχνά από την πρώτη του κιόλας χρονιά. Η Mercedes τού επέτρεψε να ανεβαίνει γρήγορα τα σκαλοπάτια, χωρίς όμως να παραγνωρίζει ότι κάθε βήμα απαιτούσε καινούργια μάθηση.
Ο Βολφ είχε μιλήσει για την εξαιρετική πορεία του στις μικρές κατηγορίες, αλλά είχε επισημάνει και την ανάγκη να προστατευθεί από τις υπερβολικές προσδοκίες. Το μήνυμά του ήταν σαφές: το ταλέντο δεν πρέπει να γίνεται βάρος. Χρειάζεται χρόνο για να ανθίσει.
Κι αυτή ίσως είναι μία από τις σημαντικότερες αρετές της διαδρομής του: η προσήλωση στη διαδικασία. Να δουλεύει, να μαθαίνει, να διορθώνει, να επιστρέφει. Να μην αντιμετωπίζει κάθε επιτυχία ως τελικό προορισμό, αλλά ως την αφετηρία της επόμενης προσπάθειας.
Η μεγάλη απόφαση του Βολφ και το βάρος ενός θρυλικού ονόματος
Το 2024, η απόφαση του Λιούις Χάμιλτον να εγκαταλείψει τη Mercedes και να μετακομίσει στη Ferrari, έμοιαζε ακατανόητη. Κι αποδείχτηκε τέτοια. Άνοιξε όμως τον δρόμο του Αντονέλι. Κι από εκεί που ο μικρός κοιτούσε με θαυμασμό στα μάτια τον επτάκις παγκόσμιο πρωταθλητή Χάμιλτον, εκλήθη από τον Βολφ να χωρέσει στα παπούτσια του!!! Ήταν μόλις 18 ετών!! Και ποτέ δεν έμαθε κανένας αν το βράδυ που του ανακοινώθηκε ότι αντικαθιστά τον Χάμιλτον….κόπηκαν τα γόνατά του….
Ο Αντονέλι δεν είχε προλάβει να αποκτήσει εμπειρία στη Formula 1. Δεν είχε προλάβει να ζήσει τις απογοητεύσεις και τις δοκιμασίες που συνοδεύουν μια μακρά καριέρα. Κι όμως, ο Βολφ πήρε την απόφαση. Του εμπιστεύτηκε το μονοθέσιο, γνωρίζοντας ότι θα έπρεπε να αντέξει συγκρίσεις, προσδοκίες και μια πίεση που για πολλούς θα ήταν δυσβάσταχτη.
Το ρίσκο ήταν τεράστιο. Αλλά ο Βολφ είχε επιλέξει να εμπιστευτεί όχι μόνο την ταχύτητα του νεαρού Ιταλού, αλλά και τον χαρακτήρα του.
Το ντεμπούτο του το 2025 συνοδεύτηκε από τρία βάθρα και 150 βαθμούς. Υπήρξαν δύσκολες Κυριακές, λάθη, απογοητεύσεις και στιγμές που η απειρία του ήταν εμφανής. Δεν ήταν όλα παραμυθένια. Και ίσως αυτό να ήταν απαραίτητο. Γιατί ο πρωταθλητής δεν γεννιέται μόνο στις ημέρες που όλα πηγαίνουν καλά. Γεννιέται και στις ημέρες που πρέπει να μαζέψει τα κομμάτια του, να κοιτάξει τα δεδομένα, να ακούσει την ομάδα του και να επιστρέψει καλύτερος.
Συνέπεια και πρωταθλητισμός
Εφέτος, από την αρχή του πρωταθλήματος, ο Κίμι έδειξε ότι δεν είναι απλώς το μεγάλο ταλέντο της Formula 1. Έγινε ο άνθρωπος που όλοι έπρεπε να υπολογίζουν.
Η πρώτη του νίκη στην Κίνα, οι pole position, οι διαδοχικές επιτυχίες, η ικανότητά του να διαχειρίζεται διαφορετικές πίστες και συνθήκες, όλα συνέθεσαν την εικόνα ενός οδηγού που είχε αποκτήσει κάτι πολύ σημαντικό: αγωνιστική ωριμότητα.
Δεν ήταν μόνο γρήγορος. Ήταν κι ανέλπιστα ώριμος! Ήξερε πότε να επιτεθεί και πότε να περιμένει. Πότε να διεκδικήσει το παραπάνω και πότε να προστατεύσει αυτό που είχε ήδη κερδίσει. Η ταχύτητα ήταν το χάρισμά του. Η συνέπεια έγινε το όπλο του.
Ο ίδιος ο Μαξ Φερστάπεν, ένας οδηγός που γνωρίζει όσο λίγοι τι σημαίνει να κατακτάς ένα πρωτάθλημα σε νεαρή ηλικία, στάθηκε ακριβώς σε αυτό. Εξήρε την ικανότητα του Αντονέλι να αποφεύγει τα μεγάλα λάθη, να ανταγωνίζεται έναν έμπειρο ομόσταυλό του και να παραμένει σταθερός σε ολόκληρη την περίοδο. Τον χαρακτήρισε άξιο πρωταθλητή.
Ο Λάντο Νόρις, από την πλευρά του, υπογράμμισε πόσο εντυπωσιακή ήταν η δουλειά που έκανε για να κατανοήσει το μονοθέσιό του και να αξιοποιήσει τις δυνατότητές του καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον.
Και ο Κάρλος Σάινθ παρατήρησε κάτι ακόμη: ο Αντονέλι δεν κυριάρχησε μόνο στο πρώτο μισό της χρονιάς. Κατάφερε να ελέγξει και το δεύτερο, αποδεικνύοντας ότι μπορούσε να διαχειριστεί την πίεση του πρωτοπόρου. Αυτή είναι, άλλωστε, μία από τις δυσκολότερες δοκιμασίες για έναν οδηγό που κυνηγά τον τίτλο.
Ο Τότο Βολφ, ο μέντορας και η πίστη εννέα χρόνων
Υπάρχουν συνεργασίες στον αθλητισμό που ξεπερνούν τα όρια μιας επαγγελματικής σχέσης. Η σχέση του Αντονέλι με τον Τότο Βολφ είναι μία από αυτές.
Ο επικεφαλής της Mercedes είδε στον μικρό Κίμι κάτι που άξιζε να προστατεύσει και να καλλιεργήσει. Τον παρακολούθησε να μεγαλώνει, να εξελίσσεται, να περνά από τις μικρές κατηγορίες στα μεγάλα πρωταθλήματα και τελικά να βρίσκεται δίπλα στους κορυφαίους οδηγούς του κόσμου. Έγινε πατέρας του. Που δεν χρειάστηκε καν να μαλώσει ποτέ το παιδί του….
Μετά την κατάκτηση του τίτλου, ο Βολφ μίλησε για εννέα χρόνια δουλειάς. Για μια διαδρομή γεμάτη δυσκολίες, εξέλιξη, επένδυση και αμέτρητες ώρες μέσα στην ομάδα. Δεν παρουσίασε τον τίτλο ως μια ξαφνική έκρηξη ταλέντου, αλλά ως το αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας.
Κι όταν ήρθε η στιγμή της στέψης, ο ίδιος ο Αντονέλι δεν ξέχασε κανέναν. «Χωρίς αυτούς δεν θα βρισκόμουν εδώ», είπε, αναφερόμενος στη Mercedes και στην οικογένειά του. Πρόσθεσε πως ήταν μια στιγμή που θα τον συνόδευε για πάντα, δηλώνοντας σχεδόν ανήμπορος να επεξεργαστεί όσα είχαν συμβεί. Κι από εκεί που θαύμαζε τη Ferrari στην απόλυτη πιτσιρικαρία του, να γίνεται παγκόσμιος πρωταθλητής, επειδή τον εμπιστεύθηκε η ανταγωνιστής της!!
Η οικογένεια πίσω από το κράνος
Στις μεγάλες στιγμές, οι κάμερες στρέφονται στον πρωταγωνιστή. Όμως, στο Μεξικό υπήρχε και μια άλλη εικόνα που συγκίνησε: οι γονείς του Αντονέλι κάτω από το βάθρο, με τη συγκίνησή τους να αποτυπώνει όσα δεν χωρούν σε καμία στατιστική.
Ο πατέρας του, Μάρκο, ήξερε τι σημαίνει να κυνηγάς το δέκατο του δευτερολέπτου, να ζεις με την αγωνία της εκκίνησης, να επιστρέφεις στην πίστα μετά από μια ήττα. Για την οικογένεια, η επιτυχία του Κίμι δεν ήταν απλώς μια αθλητική διάκριση. Ήταν η δικαίωση μιας διαδρομής που άρχισε όταν εκείνος ήταν ακόμη ένα παιδί στα καρτ.
Ο Σαρλ Λεκλέρ στάθηκε ιδιαίτερα σε αυτή την εικόνα. Μίλησε για τη συγκίνηση των γονιών του κάτω από το βάθρο, χαρακτηρίζοντάς την μια πραγματικά όμορφη στιγμή.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο ανθρώπινη πλευρά αυτού του πρωταθλήματος: πίσω από τα εκατομμύρια των τηλεθεατών, τις τεχνολογίες αιχμής και τις αστραπιαίες αποφάσεις, υπάρχουν άνθρωποι που έζησαν κάθε βήμα αυτής της διαδρομής.
Ένας πρωταθλητής που μόλις ξεκίνησε
Στο Μεξικό, ο Αντονέλι ανέβηκε στο βάθρο μαζί με δύο από τους σημαντικότερους οδηγούς της σύγχρονης Formula 1: τον Μαξ Φερστάπεν, νικητή του αγώνα, και τον Λιούις Χάμιλτον. Οι δυο τους τον σήκωσαν στα χέρια, ως ένδειξη αναγνώρισης.
Η εικόνα είχε έναν σχεδόν συμβολικό χαρακτήρα. Δύο γενιές πρωταθλητών και ανάμεσά τους ένα παιδί που μόλις είχε κατακτήσει τον κόσμο. Ένας οδηγός που μέχρι πριν από λίγα χρόνια παρακολουθούσε τους μεγάλους από την άλλη πλευρά των πιτς και τώρα στεκόταν δίπλα τους ως ισότιμος.
Ο Φράνκο Κολαπίντο, της Alpine, μίλησε για την ταχύτητα που όλοι γνώριζαν ότι διέθετε, αλλά ξεχώρισε κυρίως τη συνέπειά του. Ο Γκαμπριέλ Μπορτολέτο, της Audi, αναφέρθηκε στην ψυχραιμία με την οποία αντιμετώπισε την πίεση ενός πρωταθλήματος απέναντι σε οδηγούς με πολύ μεγαλύτερη εμπειρία.
Ο Κίμι Αντονέλι δεν χρειάζεται πλέον να αποδείξει ότι είναι το παιδί-θαύμα της Formula 1. Έχει ήδη γράψει το όνομά του στην ιστορία. Το ενδιαφέρον, όμως, τώρα αρχίζει από την αρχή.
Γιατί ο τίτλος είναι ένα όνειρο που έγινε πραγματικότητα. Τα επόμενα είναι οι νέες προκλήσεις. Και η μεγαλύτερη δυσκολία για έναν τόσο νέο πρωταθλητή είναι να παραμείνει ο ίδιος, μέσα σε έναν κόσμο που ξαφνικά θα περιμένει από εκείνον τα πάντα. Κι ας μη ξεχνάμε ότι είναι πια ο άνδρας που δεν έζησε παιδική και εφηβική ηλικία, παρά μόνο δουλειά στα γκαράζ της Mercedes.
Από το μικρό αγόρι της Μπολόνια, με τη στολή των καρτ και τα μάτια στραμμένα στην πίστα, μέχρι τον νεότερο παγκόσμιο πρωταθλητή της Formula 1, η απόσταση ήταν εννέα χρόνια, χιλιάδες γύροι, αμέτρητες ώρες δουλειάς και μια αδιάκοπη πίστη.
Ο τίτλος του γράφτηκε με ταχύτητα. Η ιστορία του, όμως, γράφτηκε με υπομονή. Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο στοιχείο της διαδρομής του: ότι μέσα σε έναν κόσμο όπου όλοι μετρούν τα δευτερόλεπτα, ο Κίμι Αντονέλι κατάφερε να κερδίσει κάτι πολύ μεγαλύτερο από τον χρόνο. Κατάφερε να κάνει το όνειρο ενός παιδιού πραγματικότητα. Και τώρα, στα είκοσί του, έχει μπροστά του ολόκληρο τον κόσμο.
