Την Κυριακή 15 Νοεμβρίου συμπληρώνονται 15 χρόνια από τότε που νομοθετήθηκε στην Ελλάδα η Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης Θυμάτων Τροχαίων Συγκρούσεων. Μια ημέρα αφιερωμένη στους ανθρώπους που χάθηκαν στην άσφαλτο, σε όσους επέζησαν φέροντας βαριές αναπηρίες, αλλά και στις οικογένειες και τους ανθρώπους της πρώτης γραμμής -διασώστες του ΕΚΑΒ, πυροσβέστες και αστυνομικούς της Τροχαίας- που καλούνται να διαχειριστούν καθημερινά το αποτύπωμα των τροχαίων συμβάντων.
Με αφορμή την ημέρα μνήμης, ο Πανελλαδικός Σύλλογος «SOS Τροχαία Εγκλήματα» διοργανώνει εκδηλώσεις σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Αλεξανδρούπολη, Ηράκλειο και Ρόδο. Στην πρωτεύουσα, η κεντρική εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί από τις 12:00 έως τις 15:00 στο Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα» στο Θησείο, με ομιλίες προσκεκλημένων από την Τροχαία, το ΕΚΑΒ και την Πυροσβεστική, προβολές βίντεο και έκθεση μπάνερ με τις φωτογραφίες 164 θυμάτων τροχαίων συγκρούσεων. Όπως επισημαίνει ο Σύλλογος στο μήνυμά του, το τροχαίο δεν αποτελεί στιγμιαίο συμβάν που αφορά μόνο τους άμεσα εμπλεκόμενους, καθώς οι επιπτώσεις του αλλάζουν ριζικά τη ζωή των οικογενειών και επηρεάζουν ολόκληρο τον κοινωνικό ιστό.
Στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ) μίλησαν εκπρόσωποι των οικογενειών των θυμάτων, των ατόμων με αναπηρία και της επιστημονικής κοινότητας, αναδεικνύοντας τις πολλαπλές διαστάσεις της οδικής ασφάλειας στη χώρα: από την ανάγκη αλλαγής της οδηγικής κουλτούρας και τον ρόλο των υποδομών, μέχρι τον δύσκολο δρόμο της αποκατάστασης των επιζώντων.
«Δεν είναι ατύχημα, είναι τροχαία συμβάντα και εγκλήματα»
Την ανάγκη να βγει το ζήτημα της οδικής ασφάλειας «από το χαλί» και να αντιμετωπιστεί ως μείζον κοινωνικό και πολιτικό πρόβλημα υπογραμμίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του Δ.Σ. του Πανελλαδικού Συλλόγου «SOS Τροχαία Εγκλήματα», Μανώλης Σταυρουλάκης.
Παρά τις δυσκολίες, ο κ. Σταυρουλάκης εκφράζει συγκρατημένη αισιοδοξία, σημειώνοντας ότι ο πολυετής αγώνας του Συλλόγου αποδίδει καρπούς. Όπως αναφέρει, η αυστηροποίηση του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) τα τελευταία χρόνια έχει φέρει μετρήσιμα αποτελέσματα στη μείωση των τροχαίων, ωστόσο ξεκαθαρίζει πως «μόνο η αυστηροποίηση και ο έλεγχος δεν είναι λύση».
Για τον πρόεδρο του Συλλόγου, η οδική ασφάλεια είναι ένα βαθιά πολυπαραγοντικό ζήτημα ζωής που απαιτεί τη συνεργασία όλων των συναρμόδιων υπουργείων -Παιδείας, Υγείας, Μεταφορών, Δικαιοσύνης και Προστασίας του Πολίτη- καθώς και συντονισμένες δράσεις σε επίπεδο Τοπικής Αυτοδιοίκησης και σχολείων. Μάλιστα, τονίζει ότι η εκπαίδευση γύρω από την οδική ασφάλεια πρέπει να ξεκινά «από τη γέννηση του παιδιού».
Αναφερόμενος στον βαρύ απολογισμό της ασφάλτου, ο κ. Σταυρουλάκης επισημαίνει ότι δεν είναι αποδεκτό να καταγράφονται κάθε χρόνο στη χώρα 600 έως 700 νεκροί και περίπου 2.000 άνθρωποι που επιζούν να ζουν με παραπληγία ή τετραπληγία. «Το τροχαίο είναι παραλογισμός, δεν μπορεί να χάνονται έτσι άδικα άνθρωποι στο οδικό δίκτυο», σημειώνει χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι «κανένας θάνατος στο οδικό δίκτυο δεν πρέπει να είναι αποδεκτός».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο ίδιος στη σημασία της ορολογίας και της απόδοσης ευθυνών, υπενθυμίζοντας ότι μέχρι το 2019 ο Ποινικός Κώδικας αντιμετώπιζε τα τροχαία υπό το πρίσμα της αμέλειας. «Δεν γίνονται τυχαία τα τροχαία. Λέμε τη λέξη “ατύχημα” και απενοχοποιούμαστε», υπογραμμίζει, εξηγώντας ότι πίσω από τις τραγωδίες βρίσκονται «εγκληματικές παραβατικές συμπεριφορές», αλλά και «αστοχίες του οδικού δικτύου». Όπως υπενθυμίζει, ο Σύλλογος διεκδικούσε επί χρόνια την αντικατάσταση του όρου «ατύχημα» από τα «τροχαία συμβάντα και εγκλήματα», αίτημα που έγινε αποδεκτό και στον τελευταίο ΚΟΚ. Καλώντας την κοινωνία να ενώσει τη φωνή της και να απαιτήσει ασφάλεια στους δρόμους, ο κ. Σταυρουλάκης σημειώνει πως η ημέρα που θεσπίστηκε το 2012 είναι ημέρα «μνήμης θυμάτων αλλά και ευθυνών», ώστε όλα τα επίπεδα εξουσίας να ενσκήψουν ουσιαστικά πάνω στο πρόβλημα και να στηρίξουν τις οικογένειες που μένουν πίσω βιώνοντας την απώλεια.
Ο αθέατος Γολγοθάς της αποκατάστασης για τους επιζώντες
Πίσω από τους αριθμούς των θανόντων βρίσκεται μια εξίσου σκληρή πραγματικότητα: εκείνη των ανθρώπων που επιβιώνουν από μια σφοδρή σύγκρουση, αλλά καλούνται να επαναπροσδιορίσουν ολόκληρη τη ζωή τους λόγω σοβαρών κινητικών αναπηριών. Όπως δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Γενικός Γραμματέας του Πανελλήνιου Συλλόγου Παραπληγικών, Χάρης Περδίκης, το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι τραυματίες τροχαίων στη χώρα μας είναι η αποκατάσταση.
Σύμφωνα με τον κ. Περδίκη, στην Ελλάδα λειτουργεί ένα δημόσιο κέντρο αποκατάστασης, το οποίο «υστερεί πολύ σε σύγκριση με αντίστοιχα κέντρα του εξωτερικού». Παρότι υπάρχουν ιδιωτικές δομές, η πρόσβαση σε αυτές προϋποθέτει υψηλή οικονομική δυνατότητα, στην οποία πολλοί πολίτες δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν, ενώ, όπως επισημαίνει, «το ιδιωτικό κέντρο δεν διαθέτει τις ίδιες ολοκληρωμένες δυνατότητες που θα μπορούσε να προσφέρει ένα μεγάλο, σύγχρονο δημόσιο κέντρο».
Ο Γενικός Γραμματέας του Συλλόγου Παραπληγικών εξηγεί την ουσία της διαδικασίας μετά τον τραυματισμό: «Η αποκατάσταση δεν σημαίνει να επανέλθει ο τραυματίας στην πρότερη κατάσταση, αλλά στοχεύει στο να σε μάθει να ζεις, ώστε να είσαι αυτόνομος, να ζεις κανονικά, έστω και διαφορετικά». Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η διαδικασία αυτή δεν αφορά μόνο το ίδιο το άτομο, αλλά περιλαμβάνει υποχρεωτικά και «την εκπαίδευση της οικογένειας».
Σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, ο κ. Περδίκης αναφέρει ότι οι οικογένειες λαμβάνουν ένα παραπληγικό επίδομα, το οποίο ωστόσο «δεν είναι ποτέ αρκετό», με αποτέλεσμα, ειδικά στις περιπτώσεις βαριών αναπηριών όπου οι άνθρωποι δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν, η οικογένεια να επωμίζεται το μεγαλύτερο βάρος της φροντίδας. Αναφερόμενος στον θεσμό του Προσωπικού Βοηθού, τονίζει ότι η θέσπισή του αποτέλεσε ένα θετικό βήμα, «ωστόσο χρειάζεται ακόμα βελτίωση για να γίνει πιο χρηστικός», προσθέτοντας ότι ο Σύλλογος βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία με το αρμόδιο υπουργείο για την επίλυση των λειτουργικών προβλημάτων.
Η προσέγγιση του «Ασφαλούς Συστήματος» και η κυκλοφοριακή αγωγή
Από την πλευρά της επιστημονικής και εκπαιδευτικής κοινότητας, ο κοινωνιολόγος και υπεύθυνος επικοινωνίας του Ινστιτούτου Οδικής Ασφάλειας (Ι.Ο.ΑΣ.) «Πάνος Μυλωνάς», Δημήτρης Λαζαρίδης, επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι «η πρόληψη των σοβαρών τροχαίων συγκρούσεων δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην ατομική προσοχή των οδηγών, αλλά απαιτεί ένα ολοκληρωμένο και ασφαλές οδικό σύστημα, στο οποίο οι υποδομές, η νομοθεσία, η αστυνόμευση και η ανθρώπινη συμπεριφορά λειτουργούν συμπληρωματικά, με κοινό στόχο την προστασία της ανθρώπινης ζωής».
Όπως εξηγεί ο κ. Λαζαρίδης, σε αυτή τη φιλοσοφία βασίζεται η Προσέγγιση του Ασφαλούς Συστήματος (Safe System Approach), την οποία υιοθετεί η Ευρωπαϊκή Ένωση και προωθεί συστηματικά το Ινστιτούτο, με βασική αρχή ότι «οι άνθρωποι κάνουν λάθη, αλλά τα λάθη αυτά δεν πρέπει να οδηγούν σε θανάτους ή σοβαρούς τραυματισμούς». Στο πλαίσιο αυτό, οι ασφαλείς υποδομές -ο σωστός σχεδιασμός του δικτύου, οι ασφαλείς διαβάσεις, η επαρκής σήμανση, ο κατάλληλος φωτισμός και οι παρεμβάσεις σε επικίνδυνα σημεία- αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας.
Ιδιαίτερα καθοριστικό παράγοντα αποτελεί η ταχύτητα, η οποία, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ευθύνεται άμεσα για περίπου το 30% των θανατηφόρων συγκρούσεων στην Ε.Ε. Ο κ. Λαζαρίδης υπογραμμίζει ότι «η θέσπιση χαμηλότερων ορίων, ιδίως στις αστικές περιοχές και κοντά σε σχολεία, πρέπει να συνοδεύεται από υποδομές που ενθαρρύνουν τη συμμόρφωση» και από συνεχή, στοχευμένη αστυνόμευση με αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογιών, η οποία θα λειτουργεί «πρωτίστως αποτρεπτικά και όχι απλώς τιμωρητικά». Όπως σημειώνει, ο νέος ΚΟΚ αποτελεί σημαντικό βήμα, αλλά «η αποτελεσματικότητά του θα κριθεί στην πράξη, μέσα από τη συστηματική εποπτεία, την τήρηση των κανόνων και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων».
Παράλληλα, ο υπεύθυνος επικοινωνίας του Ι.Ο.ΑΣ. «Πάνος Μυλωνάς» τονίζει ότι η αλλαγή της οδηγικής συμπεριφοράς προϋποθέτει ουσιαστική μεταβολή στάσεων και καθημερινών συνηθειών, μέσω μιας συνεκτικής εθνικής εκπαιδευτικής στρατηγικής που θα ξεκινά από την προσχολική ηλικία και θα συνεχίζεται σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, έως τη διαδικασία απόκτησης διπλώματος και τη διαρκή επανεκπαίδευση. Όπως αναφέρει, στα 21 χρόνια λειτουργίας του, το Ινστιτούτο έχει εκπαιδεύσει 420.000 μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, 9.500 εκπαιδευτικούς, 25.000 στελέχη επιχειρήσεων, 49.700 στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, 35.550 προσκόπους, καθώς και 1.139 ανήλικους παραβάτες του ΚΟΚ και τις οικογένειές τους.
«Η πραγματική αλλαγή έρχεται όταν δεν περιοριζόμαστε στη γνώση των κανόνων, αλλά κατανοούμε την αξία τους και επιλέγουμε συνειδητά να τους εφαρμόζουμε, ακόμη και όταν κανείς δεν μας ελέγχει», καταλήγει ο κ. Λαζαρίδης, υπογραμμίζοντας ότι μόνο μέσα από μια ολιστική προσέγγιση μπορεί η χώρα να πετύχει τον ευρωπαϊκό στόχο για μείωση των θανάτων και σοβαρών τραυματισμών κατά 50% έως το 2030 και να προσεγγίσει το μακροπρόθεσμο όραμα των μηδενικών απωλειών στους δρόμους.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
