Αναγνωρίζει τις μεταρρυθμίσεις σε Δικαιοσύνη, διαφάνεια και ΜΜΕ.
Σημαντική και συστηματική πρόοδο σε κρίσιμους τομείς του κράτους δικαίου καταγράφει για την Ελλάδα η ετήσια Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου για το 2026. Η φετινή αξιολόγηση αποτυπώνει την εικόνα της χώρας μέσα από μια συνολική και σε βάθος αποτίμηση των θεσμών, των μεταρρυθμίσεων που έχουν ήδη υλοποιηθεί, αλλά και των εκκρεμοτήτων που εξακολουθούν να υπάρχουν και να αποτελούν αντικείμενο εργασίας.
Η φετινή έκθεση αναγνωρίζει ότι τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί ουσιαστικές θεσμικές παρεμβάσεις στην Ελλάδα, οι οποίες ήδη παράγουν μετρήσιμα αποτελέσματα σε μια σειρά από τομείς, από τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και την αντιμετώπιση της διαφθοράς έως την ελευθερία του Τύπου, την ασφάλεια των δημοσιογράφων και τη διαφάνεια στη λειτουργία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Από το 2020 έως σήμερα, η χώρα καταγράφει σταθερή και συστηματική πρόοδο σε όλα τα πεδία λειτουργίας των θεσμών, έχοντας μειώσει τον συνολικό αριθμό των συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από επτά σε μόλις τέσσερις.
Πρόκειται για μία επίδοση που συγκαταλέγεται μεταξύ των καλύτερων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, η Επιτροπή απευθύνει μόλις τέσσερις συστάσεις προς την Ελλάδα και διαπιστώνει πρόοδο σε όλες ανεξαιρέτως τις συστάσεις που είχαν διατυπωθεί το προηγούμενο έτος. Ενδεικτικά, 13 κράτη/μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, καταγράφουν πρόοδο σε όλες τις συστάσεις τους, ενώ τα υπόλοιπα 14 (Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Γερμανία, Δανία, Ιταλία, Μάλτα, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σουηδία και Τσεχία) έχουν τουλάχιστον μία σύσταση χωρίς καμία καταγεγραμμένη πρόοδο. Παράλληλα, 10 κράτη μέλη της ΕΕ έχουν περισσότερες συστάσεις για το κράτος δικαίου από την Ελλάδα στη φετινή έκθεση, ενώ 5 χώρες εμφανίζουν τον ίδιο ακριβώς αριθμό συστάσεων (Αυστρία, Γερμανία, Κροατία, Πορτογαλία και Φινλανδία).
Πρόοδος στη Δικαιοσύνη και Ψηφιακός Μετασχηματισμός
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Έκθεση στις δομικές αλλαγές που έχουν πραγματοποιηθεί στο ελληνικό δικαστικό σύστημα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει με θετικό πρόσημο ότι για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά οι διορισμοί στις ανώτατες θέσεις της Δικαιοσύνης πραγματοποιήθηκαν με τη συμμετοχή του ίδιου του δικαστικού σώματος, στο πλαίσιο του νέου και ενισχυμένου θεσμικού πλαισίου. Επιπλέον, καταγράφεται η ύπαρξη ευρείας συζήτησης για περαιτέρω θεσμικές αλλαγές μέσω της επικείμενης διαδικασίας για τη συνταγματική αναθεώρηση.
Θετικά αξιολογείται επίσης η πρόοδος στον ψηφιακό μετασχηματισμό της Δικαιοσύνης, με την ανάπτυξη ολοκληρωμένων πληροφοριακών συστημάτων για τα πολιτικά, ποινικά και διοικητικά δικαστήρια, την ηλεκτρονική διαχείριση των υποθέσεων, καθώς και την αξιοποίηση νέων ψηφιακών εργαλείων. Η Επιτροπή διαπιστώνει ακόμη ότι οι μεταρρυθμίσεις αρχίζουν να αποδίδουν ως προς την ταχύτητα απονομής της Δικαιοσύνης, καθώς ο χρόνος εκδίκασης υποθέσεων εμφανίζει βελτίωση. Παρά ταύτα, η ταχύτητα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση, ιδίως στις αστικές υποθέσεις.
Στην κατεύθυνση αυτή, γίνεται θετική αναφορά στις παρεμβάσεις για την αποσυμφόρηση των δικαστηρίων μέσω της μεταφοράς συγκεκριμένων αρμοδιοτήτων σε δικηγόρους και συμβολαιογράφους, αλλά και στην ενίσχυση των υποδομών και της στελέχωσης του δικαστικού συστήματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας η Ελλάδα έχει ήδη υλοποιήσει 28 από τα συνολικά 39 επενδυτικά και μεταρρυθμιστικά ορόσημα για τη βελτίωση του κράτους δικαίου, και ολοκληρώνει εντός του καλοκαιριού και τα υπόλοιπα 11 (όπως το νέο δικαστικό μέγαρο Πειραιά, ο ψηφιακός δικαστικός φάκελος κοκ).
Αντιμετώπιση της Διαφθοράς
Στο ειδικό κεφάλαιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι το Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά της Διαφθοράς 2022-2025 υλοποιήθηκε επιτυχώς, ενώ ήδη ολοκληρώνεται ο σχεδιασμός του επόμενου εθνικού σχεδίου δράσης.
Συγκεκριμένα, αναγνωρίζεται σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη δημιουργία ενός ισχυρού μητρώου επιδόσεων ως προς τις διώξεις και τις τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις σε υποθέσεις διαφθοράς. Προς αυτή την κατεύθυνση, έχει ήδη θεσπιστεί το νομοθετικό πλαίσιο για τη δημιουργία ψηφιακού μητρώου υποθέσεων διαφθοράς, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2027. Παράλληλα, καταγράφεται βελτίωση του πλαισίου για το lobbying, καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη μέτρα εφαρμογής και στοχευμένες δράσεις ευαισθητοποίησης.
Θετικά αξιολογείται, επίσης, η ενίσχυση των προσπαθειών της Ελληνικής Αστυνομίας για την αντιμετώπιση φαινομένων διαφθοράς, καθώς και η συνέχιση της ηλεκτρονικής υποβολής δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης μέσω του νέου, αναβαθμισμένου συστήματος «e-Πόθεν». Την ίδια στιγμή, η Επιτροπή σημειώνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ζητήματα που απαιτούν περαιτέρω πρόοδο, όπως η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας στην εκδίκαση υποθέσεων υψηλού επιπέδου και η περαιτέρω βελτίωση του γενικότερου πλαισίου διαφάνειας.
Ιδιαίτερη αναγνώριση για τις μεταρρυθμίσεις στα ΜΜΕ
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα της έκθεσης για τον τομέα των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, όπου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει σειρά θετικών εξελίξεων που συνδέονται άμεσα με τις νομοθετικές πρωτοβουλίες των τελευταίων ετών. Στην έκθεση επισημαίνεται ότι ενισχύεται συστηματικά ο εποπτικός ρόλος, η χρηματοδότηση και η στελέχωση του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), ώστε να ανταποκρίνεται με επάρκεια στις νέες διευρυμένες αρμοδιότητές του.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο γεγονός ότι, για πρώτη φορά, θεσμοθετείται όργανο αυτορρύθμισης για τον χώρο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, ενώ θετικά αξιολογείται ο νέος νόμος για τη λειτουργία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, ο οποίος εκσυγχρονίζει ριζικά το πλαίσιο διακυβέρνησης της ΕΡΤ. Παράλληλα, η Επιτροπή καταγράφει την ψήφιση του νέου νόμου για την αδειοδότηση των περιφερειακών τηλεοπτικών σταθμών, δίνοντας οριστικό τέλος σε ένα καθεστώς πολυετούς εκκρεμότητας, καθώς και τις παρεμβάσεις για την ενίσχυση της διαφάνειας στην κατανομή της κρατικής διαφήμισης.
Στην ίδια θετική κατεύθυνση αξιολογούνται τα μέτρα στήριξης του κλάδου των ΜΜΕ, η εφαρμογή του νέου πλαισίου πρόσβασης στην πληροφορία, καθώς και η προετοιμασία του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων. Η έκθεση αναγνωρίζει ότι έχουν ήδη ληφθεί πρόσθετα νομοθετικά και μη νομοθετικά μέτρα για την προστασία όσων συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο, με έμφαση στη βελτίωση της ασφάλειας και της προστασίας των δημοσιογράφων απέναντι σε καταχρηστικές αγωγές. Η νομοθεσία κατά των καταχρηστικών αγωγών (anti-SLAPP) βρίσκεται στο τελικό στάδιο ολοκλήρωσής της, και το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει ήδη θέσει σε δημόσια διαβούλευση το σχετικό σχέδιο νόμου για την ενσωμάτωση της αντίστοιχης ευρωπαϊκής οδηγίας στην ελληνική έννομη τάξη.
Θεσμικές αλλαγές, δικαιώματα και λειτουργία του Κράτους
Η Επιτροπή καταγράφει ακόμη την επίσημη έναρξη της διαδικασίας για τη συνταγματική αναθεώρηση, η οποία περιλαμβάνει στο επίκεντρό της ζητήματα που σχετίζονται με το καθεστώς ευθύνης των μελών της κυβέρνησης (ευθύνη υπουργών), τη δικαστική ανεξαρτησία, την προστασία των δημοσιογράφων και την εμπέδωση των αρχών της καλής νομοθέτησης.
Επιπλέον, από το 2019 έως σήμερα καταγράφεται σημαντική πρόοδος στη διεύρυνση υφιστάμενων και την κατοχύρωση νέων ατομικών, κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων σε 368 διακριτά πεδία πολιτικής (με εμβληματικά παραδείγματα την ψήφο των αποδήμων και την καθιέρωση της επιστολικής ψήφου). Παράλληλα, σημειώνεται ότι συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό οι προσπάθειες για την επιτάχυνση της εκτέλεσης των δικαστικών αποφάσεων, την ενίσχυση των Ανεξάρτητων Αρχών, καθώς και την ανάπτυξη δομημένου διαλόγου με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Στον τομέα αυτό, έχει υιοθετηθεί το πλαίσιο για τον δομημένο διάλογο και έχουν ληφθεί μέτρα για τη μείωση των απαιτούμενων δικαιολογητικών και την απλοποίηση των διαδικασιών εγγραφής, με στόχο τη διατήρηση ενός ανοικτού και διαφανούς πλαισίου λειτουργίας τους.
Για την καλύτερη και πληρέστερη ανταπόκριση στις απαιτήσεις της ετήσιας αξιολόγησης, έχει συσταθεί και λειτουργεί ειδική διυπουργική Task Force υπό τον υπουργό Επικρατείας, Άκη Σκέρτσο, με τη συμμετοχή όλων των συναρμόδιων υπουργείων. Η συγκεκριμένη ομάδα εργασίας παρακολουθεί καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους την πρόοδο και τις προκλήσεις που ανακύπτουν σε κάθε τομέα που εξετάζει η Έκθεση, διασφαλίζοντας την άμεση διασύνδεση των σχετικών πρωτοβουλιών με το ευρύτερο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα της Κυβέρνησης.
Άκης Σκέρτσος: «Στόχος μας το 2030 η Ελλάδα να είναι στις 20 κορυφαίες χώρες παγκοσμίως»
Σε δήλωσή του ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος δήλωσε ότι «η Ελλάδα συνεχίζει συστηματικά και αποφασιστικά να θωρακίζει τη λειτουργία του κράτους δικαίου με μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν τη διαφάνεια, διασφαλίζουν τη λογοδοσία και συμβάλλουν στην ανεξαρτησία των θεσμών. Και η φετινή Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναγνωρίζει —για τρίτη συνεχή χρονιά— τη σταθερή πρόοδο της χώρας μας, διαπιστώνοντας συνεπή βελτίωση σε όλες ανεξαιρέτως τις συστάσεις που είχαν διατυπωθεί το προηγούμενο έτος. Μια επίδοση που πέτυχαν 13 εκ των 27 κρατών μελών της ΕΕ».
«Δεν επαναπαυόμαστε», τόνισε ο κ. Σκέρτσος και προσέθεσε: «Ήδη με τις μεταρρυθμίσεις που έχουμε ψηφίσει και υλοποιούμε αλλά και όσες δρομολογούμε το αμέσως επόμενο διάστημα —όπως για παράδειγμα η ενσωμάτωση στην εθνική νομοθεσία εντός του φετινού καλοκαιριού της οδηγίας που προστατεύει τους δημοσιογράφους από τις καταχρηστικές αγωγές και η λειτουργία του ψηφιακού μητρώου υποθέσεων διαφθοράς από τον Ιανουάριο του 2027— η θέση της χώρας μας θα βελτιωθεί περαιτέρω. Η προσήλωσή μας στη διαρκή βελτίωση όλων των πεδίων που αφορούν το Κράτος Δικαίου παραμένει ισχυρή. Ο αγώνας για μια καλύτερη και πιο ποιοτική δημοκρατία δεν σταματάει ποτέ. Στόχος μας είναι έως το 2030 η Ελλάδα να βρίσκεται μεταξύ των 20 χωρών, παγκοσμίως, με τις καλύτερες επιδόσεις σε ζητήματα διαφάνειας και λογοδοσίας, αλλά και στη μάχη κατά της διαφθοράς».
Παύλος Μαρινάκης: «Αντιμετωπίζουμε τις παρατηρήσεις όχι αμυντικά, αλλά ως οδηγό για τις επόμενες μεταρρυθμίσεις»
Από την πλευρά του, ο υφυπουργός στον Πρωθυπουργό και κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, δήλωσε: «Η φετινή έκθεση επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα συνεχίζει να κάνει σταθερά βήματα προς τα εμπρός. Ιδιαίτερα στον τομέα των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης αναγνωρίζεται για ακόμα μια χρονιά η πρόοδος που έχει επιτευχθεί. Η πρόοδος αυτή δεν προέκυψε ούτε τυχαία, ούτε επικοινωνιακά. Είναι αποτέλεσμα μιας συνεκτικής πολιτικής που υλοποιείται τα τελευταία χρόνια, με παρεμβάσεις που ενισχύουν τη διαφάνεια, τη θεσμική λειτουργία των Μέσων και την προστασία των ανθρώπων που υπηρετούν τη δημοσιογραφία».
Ειδικά ως προς τις καταχρηστικές αγωγές (SLAPPs), ο κ. Μαρινάκης επισήμανε ότι «η κυβέρνηση έχει ήδη προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα. Το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει θέσει σε δημόσια διαβούλευση το σχέδιο νόμου για την ενσωμάτωση της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας στην ελληνική έννομη τάξη, αποδεικνύοντας έμπρακτα ότι οι ευρωπαϊκές κατευθύνσεις μετατρέπονται σε συγκεκριμένες νομοθετικές πρωτοβουλίες, με στόχο την ουσιαστική προστασία της ελευθερίας της έκφρασης, της δημοσιογραφίας και της συμμετοχής στον δημόσιο διάλογο. Ασφαλώς, καμία έκθεση δεν σημαίνει ότι η προσπάθεια ολοκληρώθηκε. Η κυβέρνησή μας αντιμετωπίζει αυτές τις παρατηρήσεις όχι αμυντικά, αλλά ως οδηγό για τις επόμενες μεταρρυθμίσεις».
Οι συστάσεις και η επόμενη ημέρα
Όπως συμβαίνει κάθε χρόνο για όλα ανεξαιρέτως τα κράτη/μέλη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνοδεύει την ετήσια έκθεσή της με συγκεκριμένες συστάσεις, οι οποίες λειτουργούν ως ένα προληπτικό εργαλείο παρακολούθησης και ως ένας οδικός χάρτης προτεραιοποίησης παρεμβάσεων σε συγκεκριμένους τομείς πολιτικής. Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι παρατηρήσεις αυτές επικεντρώνονται κυρίως στην ανάγκη συνέχισης και εμβάθυνσης των μεταρρυθμίσεων που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, όπως η περαιτέρω επιτάχυνση της απονομής της Δικαιοσύνης, η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας στην καταπολέμηση της διαφθοράς, η ολοκλήρωση των θεσμοθετημένων παρεμβάσεων για την προστασία όσων συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο και η περαιτέρω ενίσχυση της ανεξαρτησίας και της διαφάνειας των θεσμικών αντιβάρων.
Όπως αναφέρουν κυβερνητικές πηγές η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ενεργά από την πρώτη στιγμή αυτή τη διαδραστική διαδικασία για την κατάσταση του Κράτους Δικαίου στην Ευρώπη, συμμετέχοντας σε όλες τις φάσεις της προετοιμασίας της Έκθεσης και αξιοποιώντας τα συμπεράσματά της για την προώθηση στοχευμένων μεταρρυθμίσεων. «Η συνολική εικόνα που αποτυπώνει η φετινή Έκθεση επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε τροχιά σταθερής μεταρρυθμιστικής προόδου», επισημαίνουν οι ίδιες πηγές.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
