Η λίμνη της Γαλιλαίας δεν είναι υδάτινη επιφάνεια, είναι εσχατολογική επιμονή. Υπόσχεση που δεν μπορεί να ανακληθεί, διότι προηγείται της γλώσσας. Αν η έρημος είναι το πεδίο της φωνής, αυτή η λίμνη είναι η μήτρα του ρήματος – όχι του λόγου· του ρήματος, όπως αυτό εκφέρεται στον χρόνο, και όμως δεν ανήκει σ’ αυτόν. Είναι μια στιγμή κατά την οποία ο χρόνος διαρρηγνύεται, όχι με δραματικό θόρυβο, αλλά με την ήσυχη ακρίβεια του νυστεριού, και η αιωνιότητα διαφεύγει από τη σχισμή ως πράξη.
Εκείνοι που αγωνίζονται για τον επιούσιο δεν διανοούνται ότι αυτό το αγωνιώδες επαναλαμβανόμενο «σήμερον» τους καθιστά θεατές της ίδιας κίνησης που διέκοψε ο Χριστός όταν στάθηκε και μίλησε. Όχι στους πολλούς· στους λίγους, σε δύο, σε τέσσερις, ίσως σε έναν κάθε φορά. Και ο λόγος του δεν ήταν ούτε επιχείρημα ούτε μεταφορά. Ήταν προστακτική –όχι βίαιη, αλλά αναπόφευκτη–, όπως εκείνο το παλιό ρήμα: «Δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων» (Ματθ. 4,19). Δεν υπήρξε προετοιμασία· δεν υπήρξε εξήγηση· και όμως, υπήρξε απόκριση.
Αυτό δεν ήταν θεατρική χειρονομία ούτε κήρυγμα υψηλού ήθους· ήταν ρήξη. Και η ρήξη δεν ήταν ψυχολογική· ήταν οντολογική. Ό,τι μέχρι τότε αποτελούσε το δίκτυο του βίου –τα δίχτυα, το πλοίο, ο πατέρας– παραμερίστηκε χωρίς φασαρία, χωρίς σκέψη, διότι ο Λόγος όταν μιλάει, δεν επιτρέπει λογισμούς. Ο Χριστός δεν ήλθε να συζητήσει· ήλθε να διακόψει. Και αυτό ακριβώς είναι που απουσιάζει από την πίστη μας σήμερα. Δεν είναι η απουσία του προσώπου Του, είναι η απουσία της απόκρισης. Ή, για να είμαι ακριβέστερος, η αντικατάσταση της απόκρισης με μία αίσθηση αυτοεπιβεβαιωτικής συμμετοχής – ένα ηθικολογικό διαδικτυακό κουκλοθέατρο, όπου αντί για την εγκατάλειψη των πάντων, υψώνουμε το βλέμμα σε οθόνες και καθρεφτιζόμαστε στους ψηφιακούς ρυθμούς της εικαζόμενης ευσέβειας.
Η εντολή έγινε ρητορική. Το «ἠκολούθησαν αὐτῷ» (Ματθ. 4,20) έγινε ερμηνευτική στρατηγική, όχι βίωμα. Κι ο πατέρας –ο πατέρας, που στα πρώτα λόγια εγκαταλείφθηκε– αναδύεται ξανά ως επινόηση, ως βιογραφικό δεδομένο, ως ταυτότητα. Ποια δίχτυα άφησες εσύ; Ποιο πλοίο;
Η πρόκληση του Ευαγγελίου δεν είναι πρόσκληση σε μια ηθική κοινότητα με διακριτικά μέλη. Είναι ρωγμή στη φυσική σειρά, ριζική ανατροπή του τρόπου με τον οποίο το εγώ δομείται – και επιβεβαιώνεται. Κι όμως, πόσοι μετατρέψαμε αυτή τη ρωγμή σε πηγή κοινωνικής υπεροχής; Πόσοι ντύσαμε τη σιωπή της πίστης με το ένδυμα της υπερηφάνειας; Και κάθε φορά που η κλήση γίνεται μέσο –όχι μόνο μέσο προβολής, αλλά ακόμη χειρότερα: εργαλείο για επιβολή, ένδειξη αγιότητας, μηχανισμός αναπαραγωγής ενός συστήματος– η φωνή Του πνίγεται, όχι στη βία του κόσμου, αλλά στον καθωσπρεπισμό των «ευσεβών».
Τότε, δεν πρόκειται για μαθητεία, αλλά για προδοσία. Μια ήπια, σταδιακή, καθημερινή σταύρωση – όχι ηρωική ούτε μαρτυρική. Απλώς, εξυπηρετική. Το μαχαίρι δεν εισχωρεί στον τύπο των ήλων, αλλά στα χαρτιά του γραφείου· όχι στο σώμα Του, αλλά στην καρδιά του ευαγγελίου. Και όσοι το διαπράττουν, συχνά μοιάζουν περισσότερο με καλά εκπαιδευμένους υπαλλήλους, παρά με ανθρώπους που εγκατέλειψαν τα δίχτυα τους.
Ποιος λοιπόν ακολουθεί; Εκείνος που διατηρεί το σχήμα της πίστης, αλλά δεν αποδέχεται την απώλεια που αυτή προϋποθέτει; Εκείνος που έχει μετατρέψει το Ευαγγέλιο σε ζήτημα αισθητικής; Πόσο εύκολα στιγματίζεται η «ακατάλληλη» γυναίκα, το «μη επαρκώς μετανοημένο» σώμα, η παρουσία που διακόπτει την ομοιομορφία του ναού. Όμως Εκείνος δεν παραμένει μέσα. Στέκεται έξω – στη βροχή. Στο πρόσωπο του πρόσφυγα, της γυναίκας που γλίτωσε από την κακοποίηση, του ανέργου που ψάχνει απλώς μια πόρτα ανοιχτή.
Η Εκκλησία, αν έχει λόγο υπάρξεως, τον έχει ως ξενώνας για πληγωμένους. Δεν είναι χώρος τελειότητας, είναι λουτρό καθαρμού. Και η μαθητεία δεν είναι θέση· είναι στάση. Δεν είναι ύψος· είναι κλίση. «Ὁ δε μείζων ὑμῶν ἔσται ὑμῶν διάκονος». Όχι επιτηδευμένα, αλλά έμπρακτα. Το νίψιμο των ποδιών δεν είναι τελετουργία· είναι αποκάλυψη της φύσης της βασιλείας. Αν η αποστολή είναι ακόμη λέξη που λέγεται με σοβαρότητα, δεν μπορεί να σημαίνει επιβολή. Δεν μπορεί να είναι το χαρτοφυλάκιο μιας πολιτιστικής υπεροχής. Ούτε ένα πρόγραμμα μεταφοράς αξιών. Είναι η απλή, σχεδόν αόρατη πράξη του να σταθείς πλάι στον άλλο χωρίς να του ζητήσεις να σου μοιάσει. Να αναγνωρίσεις στο βλέμμα του το δικό σου παρελθόν, πριν γίνει μνήμη. Να του προσφέρεις νερό· όχι επειδή εκείνος διψά, αλλά επειδή εσύ κάποτε διψούσες. Να του πλύνεις τις πληγές, όχι επειδή είσαι γιατρός, αλλά επειδή κάποτε κάποιος καθάρισε τις δικές σου. Αυτή είναι η αλιεία των ανθρώπων. Όχι να τους μαζέψεις σε καθαρά δίχτυα· αλλά να τους βγάλεις από τη σκοτεινή τους λίμνη. Όχι να μετρήσεις κεφάλια σε στατιστικές· αλλά να γνωρίσεις ψυχές με την οικειότητα της σιωπής. Όχι να προσφέρεις απαντήσεις· αλλά να σταθείς δίπλα στην ερώτηση. Όχι να μιλήσεις για πίστη· αλλά να τη ζήσεις ως πράξη κοινής ανάσας. Πίστη, δηλαδή, που μετριέται με ποτήρια νερού και φέτες ψωμιού. Όχι με παλμούς ρητορικής.
Ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας δεν θα το έλεγε καλύτερα· ούτε απλούστερα: «Τοῦτο πρῶτον πίε, φησὶ, ταχύ ποίει… δέχεσθε τὸ κήρυγμα τὸ σωτήριον».[1] Η ταχύτητα δεν είναι σπουδή· είναι αναγνώριση της στιγμής. Όχι του καιρού γενικά, αλλά της καιρικότητας του νυν: το τώρα που δεν θα επαναληφθεί. Η απόκριση δεν σηκώνει μελλοντολογίες. Είναι όπως η αυγή – είτε σε βρίσκει ξύπνιο, είτε όχι.
Η μαθητεία δεν είναι αποδοχή κανόνων· δεν είναι εγγραφή σε σχολή· δεν είναι συμμόρφωση. Είναι έξοδος. Όχι ηρωική, αλλά υπαρξιακή. Η μετάβαση από την αυτάρκεια στην προσφορά. Από την ψευδαίσθηση του ελέγχου στη βεβαιότητα της αγάπης. Όχι μιας αγάπης ασαφούς, αλλά εκείνης που θυσιάζεται – με το σώμα, με τον χρόνο, με την απώλεια. Και που στο τέλος γνωρίζει ότι μόνο αυτό που έχει ήδη δοθεί μπορεί να σωθεί.
Ό,τι κρατάς, χάνεται. Ό,τι δίνεις, παραμένει.
Η αληθινή ταυτότητα του ανθρώπου δεν βρίσκεται μέσα του. Δεν είναι το σύνολο των αναμνήσεών του ούτε η ψυχολογία του. Είναι η σχέση του με τον Άλλο – πρώτα τον Θεό, έπειτα κάθε «άλλον» που γίνεται εικόνα Του. Γι’ αυτό και κάθε βήμα που κάνει πίσω Του είναι βήμα προς το Πάθος. Όχι ως σκηνοθεσία εσωτερικής εξύψωσης, αλλά ως κάθοδος. Προς τον Γολγοθά. Εκεί όπου η σιωπή γίνεται κραυγή και το σκοτάδι αφήγηση.
Μόνο μέσα από τη νύχτα περνά κανείς στην Ανάσταση. Όχι ως ιδέα. Ως εμπειρία.
Και εκεί, στην άκρη της θυσίας, δεν υπάρχει πια θεωρία. Υπάρχει μόνο ποίηση – όχι με λέξεις, αλλά με το αίμα της καρδιάς. Μια γραφή όχι σε χαρτί, αλλά στα χέρια που ακουμπούν τα χέρια του άλλου. Ένας στίχος όχι προς αποστήθιση, αλλά προς ζωή. Ένας ψαράς που δεν συλλαμβάνει αλλά λυτρώνει.
Επίσκοπος Μελιτηνής Μάξιμος Παφίλης
________________________________________
[1] Κύριλλος Ἀλεξανδρείας, Τα Εὑρισκόμενα Πάντα, ἐν Patrologiae Cursus Completus: Series Graeca, ἐπιμ. Jacques-Paul Migne, τ. 70 (Paris: J.-P. Migne, 1864), 248.
Ιστότοπος για την εικόνα: agiosharalabos.blogspot.com
————————–
«The Empty Nets»
Maximos Pafilis, Bishop of Melitene (translation from the original Greek text)
The lake of Galilee is not a watery surface, it is an eschatological persistence. A promise that cannot be revoked, because it precedes language. If the desert is the field of the voice, this lake is the womb of the verb – not of the word; of the verb, as it is uttered in time, and yet does not belong to it. It is a moment in which time is ruptured, not with a dramatic clamour, but with the quiet precision of the scalpel, and eternity escapes from the fissure as an act.
Those who struggle for their daily bread do not conceive that this agonisingly repetitive “today” makes them spectators of the same motion that Christ interrupted when he stood and spoke. Not to the many; to the few, to two, to four, perhaps to one each time. And his word was neither argument nor metaphor. It was an imperative – not violent, but inescapable –, like that old utterance: “Come, follow me,” Jesus said, “and I will send you out to fish for people” (Matthew 4:19). There was no preparation; there was no explanation; and yet, there was a response.
This was not a theatrical gesture nor a sermon of high morality; it was a rupture. And the rupture was not psychological; it was ontological. Whatever until then constituted the network of life – the nets, the boat, the father – was set aside without fuss, without thought, because the Word when it speaks, permits no thoughts. Christ did not come to discuss; he came to interrupt. And this is precisely what is absent from our faith today. It is not the absence of His person, it is the absence of the response. Or, to be more precise, the replacement of the response with a sense of self-affirming participation – a moralistic online puppet show, where instead of the abandonment of everything, we raise our gaze to screens and are reflected in the digital rhythms of presumed piety.
The command became rhetoric. The words “they…followed him” (Matthew 4:20) became a hermeneutic strategy, not a lived experience. And the father – the father, who in the first words was abandoned – re-emerges as an invention, as a biographical datum, as an identity. What nets have you left? What ship?
The challenge of the Gospel is not an invitation to a moral community with distinguished members. It is a crack in the natural order, a radical overturning of the way in which the ego is structured – and affirmed. And yet, how many of us have transformed this crack into a source of social superiority? How many have dressed the silence of faith in the garment of pride? And every time the call becomes a means – not only a means of projection, but even worse: a tool for imposition, an indication of sanctity, a mechanism for the reproduction of a system – His voice is drowned, not in the violence of the world, but in the propriety of the “pious”.
Then, it is not a matter of discipleship, but of betrayal. A gentle, gradual, daily crucifixion – neither heroic nor martyred. Merely, serviceable. The knife does not penetrate the mark of the nails, but the papers of the office; not His body, but the heart of the gospel. And those who perpetrate it, often seem more like well-trained employees, than like people who abandoned their nets.
Who then follows? He who maintains the form of faith, but does not accept the loss that it presupposes? He who has transformed the Gospel into a matter of aesthetics? How easily the “unsuitable” woman is stigmatised, the “insufficiently repentant” body, the presence that disrupts the uniformity of the temple. But He does not remain inside. He stands outside – in the rain. In the face of the refugee, of the woman who escaped from abuse, of the unemployed man who is simply looking for an open door.
If the Church has a reason for existence, it is as a hospice for the wounded. It is not a place of perfection, it is a bath of purification. And discipleship is not a position; it is a stance. It is not height; it is an inclination. “The greatest among you will be your servant” (Matthew 23:11). Not affectedly, but in practice. The washing of the feet is not a ritual; it is a revelation of the nature of the kingdom. If the mission is still a word that is spoken with seriousness, it cannot mean imposition. It cannot be the portfolio of a cultural superiority. Nor a programme for the transfer of values. It is the simple, almost invisible act of standing beside the other without asking him to resemble you. To recognise in his gaze your own past, before it became memory. To offer him water; not because he is thirsty, but because you once were thirsty. To wash his wounds, not because you are a doctor, but because once someone cleansed your own. This is the fishing for people. Not to gather them in clean nets; but to pull them out of their dark lake. Not to count heads in statistics; but to know souls with the intimacy of silence. Not to offer answers; but to stand beside the question. Not to speak of faith; but to live it as an act of a shared breath. Faith, that is, which is measured in glasses of water and slices of bread. Not in pulsations of rhetoric.
Saint Cyril of Alexandria would not have said it better; nor more simply: “Drink this first, he says, do it quickly… receive the saving proclamation” (Gr. Τοῦτο πρῶτον πίε, φησὶ, ταχύ ποίει… δέχεσθε τὸ κήρυγμα τὸ σωτήριον).[1] Speed is not haste; it is recognition of the moment. Not of time in general, but of the timeliness of the now: the now that will not be repeated. The response does not brook futurology. It is like the dawn – whether it finds you awake, or not.
Discipleship is not the acceptance of rules; it is not enrolment in a school; it is not conformity. It is an exodus. Not heroic, but existential. The transition from self-sufficiency to offering. From the illusion of control to the certainty of love. Not of a vague love, but of that which is sacrificed – with the body, with time, with loss. And which in the end knows that only that which has already been given can be saved.
Whatever you keep, is lost. Whatever you give, remains.
The true identity of man is not found within him. It is not the sum of his memories nor his psychology. It is his relationship with the Other – first God, then every “other” who becomes His image. That is why every step he takes behind Him is a step towards the Passion. Not as a staging of inner exaltation, but as a descent. Towards Golgotha. There where silence becomes a cry and the darkness a narrative.
Only through the night does one pass to the Resurrection. Not as an idea. As an experience.
And there, at the edge of the sacrifice, theory no longer exists. There is only poetry – not with words, but with the blood of the heart. A writing not on paper, but on the hands that touch the hands of the other. A verse not for memorisation, but for life. A fisherman who does not capture but redeems.
Maximos Pafilis, Bishop of Melitene, is cited.
________________________________________
[1] Cyril of Alexandria, Ta Heuriskomena Panta [The Complete Findings], in Patrologiae Cursus Completus: Series Graeca, edited by Jacques-Paul Migne, vol. 70 (Paris: J.-P. Migne, 1864), 248.
