Όλες οι έρευνες, με τελευταία την έρευνα being young in Europe που είδε το φως της δημοσιότητας πρόσφατα, συγκλίνουν στο ίδιο γεγονός: ο πληθυσμός στην Ευρώπη γερνάει και η χώρα μας δεν αποτελεί εξαίρεση – αντίθετα είναι από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του κανόνα αφού έχει έναν από τους πιο γερασμένους πληθυσμούς της ηπείρου.
Την ίδια ώρα, και παρά τις όποιες πολιτισμικές διαφορές ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ, διαπιστώνονται ομοιότητες μεταξύ των νέων της Ευρώπης σε ό,τι αφορά τη μετάβαση σε ορισμένες πτυχές της ενηλικίωσης. Για παράδειγμα, οι νέοι τείνουν να εγκαταλείπουν την πατρογονική εστία σε μεγαλύτερες ηλικίες απ’ ό,τι παλαιότερα αλλά και να δημιουργούν σε μεγαλύτερη ηλικία τη δική τους οικογένεια. Παράλληλα, αυξάνεται και η ηλικία που τεκνοποιούν οι γυναίκες.
«Βρίσκομαι σε σταθερή σχέση εδώ και τέσσερα χρόνια αλλά δεν αποφασίζουμε να κάνουμε το επόμενο βήμα με τον σύντροφό μου παρότι θα το θέλαμε» λέει η 33χρονη Ελένη, ιδιωτική υπάλληλος που εργάζεται με καθεστώς μερικής απασχόλησης. Παρά την πιο σταθερή δουλειά που έχει ο 32χρονος σύντροφός της εδώ και τέσσερα χρόνια, αποφάσισαν πριν από μόλις μερικούς μήνες να μεταφερθούν σε δικό τους σπίτι. «Πιάσαμε ένα σπίτι δυο δωματίων χωρίς να μας πιέσουν οι δικοί μας. Αντίθετα, έλεγαν ότι μέχρι να αποφασίσουμε να κάνουμε παιδί μπορούσαμε να συνεχίζουμε να μένουμε στα παιδικά μας δωμάτια. Μας φαινόταν κάπως περίεργο. Αλλά εξίσου δύσκολο μας φαίνεται τώρα να κάνουμε το δικό μας παιδί».
Ιστορίες σαν της Ελένης βρίσκει κανείς εύκολα σήμερα. Και σε διάφορες παραλλαγές: Ο 36χρονος Νίκος, για παράδειγμα, σκέφτηκε να επιστρέψει στο πατρικό του επειδή έτσι θα εξοικονομούσε χρήματα για να σώσει την μικρή επιχείρηση που διατηρεί. Και ο 45χρονος Δημήτρης, τοπογράφος στο επάγγελμα, έπειτα από μια περιπλάνηση αρκετών χρόνων σε διάφορες γειτονιές στην Αθήνα, επέστρεψε τελικά στο πατρικό του στα Πατήσια «επωφελούμενος» από το γεγονός ότι ο συνταξιούχος πατέρας του και η μητέρα του αποφάσισαν να ζήσουν το υπόλοιπο της ζωής τους στο χωριό. «Οικογένεια; Μάλλον πέρασαν τα χρόνια. Κι ακόμη δεν ξέρω αν θα μπορούσα να ανταπεξέλθω στις απαιτήσεις» λέει με πικρό χιούμορ.
«Υπάρχει διάχυτο ένα κλίμα απαισιοδοξίας που μας λέει πολλά για το φαινόμενο» εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Αλεξάνδρα Τραγάκη, καθηγήτρια Οικονομικής Δημογραφίας στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. Σύμφωνα με την ίδια, η βασική αιτία είναι η οικονομική ανασφάλεια, συναίσθημα που εντάθηκε με την κρίση. «Στη χώρα μας πάντοτε οι νέοι έφευγαν πιο αργά από τα σπίτια τους απ’ ό,τι σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Αλλά η κρίση έκανε χειρότερα τα πράγματα. Κι αυτό δεν πρέπει ασφαλώς να μας εκπλήσσει. Απασχόληση και οικονομική ασφάλεια είναι καθοριστικοί παράγοντες για τη δημιουργία οικογένειας» σημειώνει. Τον ισχυρισμό αυτόν αποδεικνύει το γεγονός ότι έχει αυξηθεί αισθητά ο αριθμός των γυναικών που ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα 35-39 χρόνων, έχουν δουλειά και επιλέγουν να τεκνοποιήσουν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η βούληση για οικογένεια παραμένει ακόμη ισχυρή; «Το βασικό στην περίπτωση της Ελλάδας είναι ότι οι νέοι θέλουν να κάνουν οικογένεια, αντίθετα ας πούμε από τη Γερμανία όπου μία στις τρεις γυναίκες είναι συνειδητά άτεκνες» απαντά η κυρία Τραγάκη. «Δεν έχουμε φτάσει ακόμη σε εκείνο το σημείο δημογραφικής συμπεριφοράς που δεν θέλουμε οικογένεια. Αλλά για να γίνει αυτό χρειάζεται η κατάλληλη πολιτική και η δημιουργία του ανάλογου περιβάλλοντος» προσθέτει για να υπογραμμίσει πως η μείωση των γεννήσεων σε συνδυασμό με τη γήρανση του πληθυσμού αποτελούν ένα εκρηκτικό μείγμα.
Η έρευνα εξάλλου Being Young in Europe κατέδειξε ότι η νεανική ανεργία αποτελεί βασικό πρόβλημα για την ΕΕ το 2016, με το 19% των νέων ηλικίας 25-29 ετών στην ΕΕ να μην βρίσκονται ούτε στην εργασία ούτε στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, ενώ παρά το γεγονός ότι τα περισσότερα παιδιά (0-17 ετών) στην ΕΕ μεγαλώνουν σε ευνοϊκές συνθήκες, λίγο πάνω από ένα στα τέσσερα αντιμετωπίζει τον κίνδυνο της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Απ’ όλες δε τις μορφές στέρησης και κοινωνικού αποκλεισμού, η εισοδηματική φτώχεια ήταν η πιο διαδεδομένη μεταξύ των παιδιών στην ΕΕ.
Η εποχή των ανακατατάξεων και των ανατροπών στην οποία ζούμε δεν αφήνει σχεδόν τίποτα όρθιο. Τα παραδοσιακά πολιτικά σύνορα έχουν συνθλιβεί και νέες πραγματικότητες κυριαρχούν στο πολιτικό σκηνικό.
Γράφει ο Ανδρέας Ανδριανόπουλος
Δεξιά κι Αριστερά εγκαταλείπουν παραδοσιακές πολιτικές θέσεις υιοθετώντας απόψεις ξένες γι’ αυτούς, αποξενώνοντας οπαδούς κι’ απομακρύνοντας πατροπαράδοτα φιλικές κοινωνικές ομάδες. Η οικονομική κρίση στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης και το ογκώδες μεταναστευτικό ρεύμα από μουσουλμανικά εδάφη αυξάνουν τις εντάσεις κι εδραιώνουν την ασυνεννοησία και την αβεβαιότητα.
Η ξαφνική πολιτική ισχυροποίηση καινούργιων σχηματισμών καλλιεργεί αναπάντεχες ανησυχίες και δίνει τροφή σε φόβους για ενδεχόμενες αντί-δημοκρατικές προοπτικές. Αυτό που προκαλεί τις περισσότερες νευρικότητες είναι το φαινόμενο του λαϊκισμού. Κόμματα δηλαδή που συνθηματολογούν πάνω σε ζητήματα της καθημερινότητας δίνοντας έμφαση σε λύσεις απλοϊκές που κολακεύουν δίχως ιδιαίτερη σκέψη κι ανάλυση τις λαϊκές τάξεις. Η ακριβής έννοια του λαϊκισμού δεν είναι εύκολο να ορισθεί. Σε κάθε περίπτωση σηματοδοτεί μια σύγκρουση μεταξύ ομοιογενών ολοτήτων – του Λαού, από την μια μεριά, και της Ελίτ (οικονομικής, πνευματικής, πολίτικης), από την άλλη. Σύμφωνα με τον διάσημο Μαρξιστή θεωρητικό Ernesto Laclau (On Populist Reason. Verso, 2007), είναι μια Λογική που μπορεί να πάρει είτε Δεξιά είτε Αριστερή μορφή.
Ο Λαϊκισμός από μόνος του δεν αποτελεί πλήρη ιδεολογία. Είναι μια ισχνή θεωρητική κατασκευή που μετατρέπεται σε πολιτικό οικοδόμημα όταν αγκαλιάζει μια πλήρη ιδεολογική κατασκευή – όπως είναι λχ ο συντηρητισμός, ο σοσιαλισμός, ο κομμουνισμός, ο αντί εξουσιαστικός αναρχισμός, η απόλυτα ελεύθερη αγορά η ο καπιταλισμός (βλ. Cas Mudde & Cristobal Kaltwasser, Populism. Oxford, 2017). Yπάρχει λοιπόν έτσι Δεξιός και Αριστερός Λαϊκισμός.
Στην πλούσια Βόρεια Ευρώπη όπου το ζητούμενο είναι η διατήρηση της ευημερίας και η προστασία των κατακτήσεων της μεσαίας τάξης από τις πιέσεις των μεταναστών και τα αιτήματα των διάφορων κοινωνικών μειονοτήτων η αντίθεση Λαού και Κατεστημένου είναι εναντίον της φορολογίας, των παρεμβάσεων του κράτους στην οικονομία και των παροχών προς πρόσφυγες και μετανάστες. Αναπτύσσεται ένας έντονος νατιβισμός με σκληρές τοπικιστικές συντεταγμένες. Η μορφή του Λαϊκισμού είναι αμυντική, αντιγραφειοκρατική, ρατσιστική. Είναι Λαϊκισμός κατά βάση Δεξιός.
Στο Νότο με τα οικονομικά αδιέξοδα, τα χρεωκοπημένα κράτη και την καλπάζουσα φτωχοποίηση σαν εχθροί του Λαού βαφτίζονται οι δανειστές, οι Τράπεζες, οι Γερμανοί και οι “ανευαίσθητοι” γραφειοκράτες των Βρυξελλών. Η πολιτική τάξη του παρελθόντος, που με κύματα παροχών προκάλεσε τα αδιέξοδα, καταγγέλλεται σαν διεφθαρμένη και ξοφλημένη. Νέα κόμματα, με ρίζες όμως στο φαύλο πελατειακό παρελθόν, προσεγγίζουν την εξουσία υποσχόμενα επιστροφή στις παροχές του παρελθόντος δίχως θυσίες και κόπους.
Εδώ ο Λαϊκισμός είναι καθαρά Αριστερός. Βαδίζει πάνω στα θεωρητικά βήματα του Laclau και της Chantal Mouffe (The Return of the Political. Verso, 2006). Με κάποιες όμως χαρακτηριστικές ιδιαιτερότητες. Και μοιάζουν αλλά και διαφέρουν από αντίστοιχους παλιότερα αριστερόστροφους λαϊκισμούς της Νότιας Αμερικής – όπως τα καθεστώτα του Περόν στην Αργεντινή η του Γκετουλιο Βάργκας στη Βραζιλία. Μόλις πλησιάσουν τα κόμματα αυτά την εξουσία απομυθοποιούνται και συρρικνώνονται.
Ο ΣΥΡΙΖΑ πρόλαβε να καταλάβει την κυβέρνηση αφού το Πασόκ είχε ήδη πολιτικά εξαερωθεί. Τώρα καταρρέει, αλλά το αντίπαλο του δέος – η πιο παραδοσιακή σοσιαλιστική Αριστερά – βρίσκεται ήδη στο περιθώριο (βλ. και John B. Judis, The Populist Explosion. Columbia, 2016). Οι Podemοs όμως στην Ισπανία δεν υπήρξαν τόσο τυχεροί. Αναγκάσθηκαν να μπουν σε συνεννοήσεις πριν ακόμη καταρρεύσουν οι σοσιαλιστές (βλ. Chantal Mouffe, Podemos: In the Name of the People. Lawrence & Wishart Ltd, 2016). Υπέστησαν έτσι πρόωρη φθορά και ήδη δείχνουν σημάδια στασιμότητας και κάμψης. Στην Ιταλία, ο Γκρίλλο διατηρεί τις δυνάμεις του γιατί απέφυγε κυβερνητικούς εναγκαλισμούς, αλλά δείχνει πολύ ρηχός σε προτάσεις.
Χαρακτηριστικά σύγχρονου Λαϊκισμού
Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτών των κινήσεων είναι περίπου κοινά παντού. Η αντίθεση προς την λογική της πολιτικής ορθότητας κυριαρχεί κατά κύριο λόγο στις εύπορες κοινωνίες του Βορρά, της Κεντρικής Ευρώπης και της Σκανδιναβίας. Εξίσου και η αντιπάθεια προς την φροντίδα υπέρ των μειονοτήτων (φυλετικών, οικονομικών ή κοινωνικών) και η αναλαμβανόμενη ως αδιαφορία η απάθεια απέναντι στις δοκιμασίες της μεσαίας τάξης ή των πάλαι ποτέ εργατικών στρωμάτων. Η Μαρι Λε Πεν κυριαρχεί στη Γαλλία σε όλα τα παλιά προπύργια του κομμουνιστικού κόμματος. Ο λεγόμενος “φασισμός των εργατικών τάξεων” που χαρακτήριζε τον λαϊκισμό των λατινοαμερικάνων ηγεμόνων παλαιότερων δεκαετιών (Φουτζιμόρι στο Περού, Εβίτα Ντουάρτε – Περόν στην Αργεντινή, Χοσέ Μαρία Βελάσκο στον Ισημερινό και Γιουσελινο Κιουμπιτσεκ στη Βραζιλία) δείχνει να επανέρχεται με ορμή κι εκδικητικότητα στο προσκήνιο.
Παράδοξες πολιτικές συμμαχίες έρχονται στην επιφάνεια εκ πρώτης όψεως ακατανόητες αλλά τελικά ερμηνεύσιμες. Οικονομικά ισχυρές κοινωνικές ομάδες συμπαρατάσσονται με εργατικές γειτονιές πίσω από κοινούς πολίτικους στόχους. Όπως και οι μεγάλες πόλεις τοποθετούνται απέναντι στην ύπαιθρο (ανεξαρτήτως οικονομικής βάσης) σε κρίσιμα πολιτικά ζητήματα. Ενάντια στο Brexit βρεθήκαν όλα σχεδόν τα μεγάλα αστικά κέντρα με τις μεγάλες εθνικές και κοινωνικές μειονότητες της Βρετανίας (πλην αποβιομηχανισμένων Σέφιλντ και Μπέρμιγχαμ), τα μεγάλα λιμάνια και οι υποβαθμισμένες περιοχές της Σκωτίας, της Β. Ιρλανδίας και της Δ. Ουαλίας. Την ίδια στάση όμως υιοθέτησαν τα μεγάλα χρηματιστηριακά και τεχνολογικά κέντρα του Λονδίνου, των Μιντλαντς και του Γιορκσάιρ. Αντίθετα υπέρ της εξόδου από την Ευρώπη εκδηλωθήκαν οι μεσαίες τάξεις, τα εργατικά στρώματα εκεί που δεν υπάρχουν πλέον βιομηχανίες αλλά και οι πλέον εύπορες περιοχές της Αγγλικής υπαίθρου – κυρίως στο Νότο.
Σύγκρουση Πόλεων – Υπαίθρου
Η σύγκρουση πόλεων – υπαίθρου υποδηλώνει μια νέα πραγματικότητα που δεν μπορεί να υποτιμηθεί (βλ. σχετ. “Chicago — the rise and revolt of the city state”, Financial Times, 13 Noεμβριου 2016). Τα πλοκάμια του λαϊκισμού κερδίζουν έδαφος και σε εύπορες ακόμη περιοχές των δυτικοευρωπαικών και βορειοαμερικανικών επαρχιών. Αντίθετα τα μεγάλα αστικά κέντρα διατηρούν τον παραδοσιακό τους προβληματισμό, την εξωστρέφεια και την ευρύτερη θεώρηση των εξελίξεων. Ο κοσμοπολιτισμός των πόλεων έρχεται σε βαθειά αντίθεση με τον νατιβισμό (έντονο τοπικισμό και ξενοφοβία) και την έμφυτη συντηρητική καχυποψία της υπαίθρου. Στις πόλεις βέβαια κυριαρχούν οι λογής μειονότητες, οι πολίτες με πανεπιστημιακή μόρφωση, οι ιδιαιτερότητες των νεολαιίστικων κινημάτων όπως και τα κυκλώματα ενός σκοτεινού υποκόσμου. Απέναντι στέκονται οι κατ ευφημισμό “γνήσιοι” γηγενείς πολίτες, με τις παραδοσιακές άξιες και πιστεύω. Το χάσμα είναι σοβαρό και συνέχεια βαθαίνει.
Είναι χαρακτηριστικό πως η κα Κλιντον, χαμένη των εκλογών στις ΗΠΑ, συνέτριψε τον Ντ. Τραμπ σε όλες σχεδόν τις Αμερικάνικες μεγάλες πόλεις (στο Σικάγο μόνο λχ κέρδισε στα 2016 από τα 2069 εκλογικά τμήματα, παίρνοντας συνολικά το 83,9 % του συνόλου των ψήφων). Ενώ η συνολική διαφορά υπέρ του κ. Τραμπ στις τρεις κρίσιμες Πολιτείες που την ξεπέρασε (Μίσιγκαν, Ουισκόνσιν και Πενσιλβανία) δεν ήταν πάνω από 80 χιλ ψηφοδέλτια!
Και στις ΗΠΑ αλλά και στη Βρετανία οι ψηφοφορίες έδειξαν το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στα μεγάλα αστικά κέντρα με τόσο κοσμοπολίτικες ελίτ που τις κατοικούν, και το αγανακτισμένο εκλογικό σώμα της υπόλοιπης χώρας. Αξίζει όμως να σημειωθεί πως οι 472 αμερικάνικες επαρχίες που στήριξαν την κα Κλίντον στις τελευταίες εκλογές του 2016, ήσαν υπεύθυνες για τα 2/3 της συνολικής οικονομικής παράγωγης της χώρας! Η αντίληψη μιας πόλης-κράτους επανέρχεται με τον τρόπο αυτό στο προσκήνιο καλλιεργώντας εντάσεις μέσα στον ίδιο τον κορμό των δυτικών δημοκρατιών. Και ο λαϊκισμός είναι υπεύθυνος για την εξέλιξη αυτή όπως και για τις όποιες πιθανές μελλοντικές επιπλοκές.
Σωστά Ερωτήματα – Λάθος Λύσεις
Άλλο χαρακτηριστικό των λαϊκίστικων κινημάτων είναι η πρόταξη ανησυχιών της καθημερινότητας που η λογική των ελίτ και της πολιτικής ορθότητας τα έχει οδηγήσει στο περιθώριο. Όπως έχει επισημανθεί, ο λαϊκισμός στηρίζεται σε πραγματικές ανησυχίες. Απλά προβάλλει απλοϊκές και συνήθως μη εφαρμόσιμες λύσεις. Θέτει δηλαδή σωστά και υπαρκτά ερωτήματα. Δίνει όμως τις λάθος λύσεις. Ζητήματα οικονομικής υποβάθμισης, κοινωνικής περιθωριοποίησης, αδιαφορίας απέναντι στον αυταρχισμό της κρατικής γραφειοκρατίας, απάθειας απέναντι σε ζητήματα νόμου και τάξης κι ανοχή απέναντι στην καταιγιστική μετανάστευση και στην επιθετικότητα της ισλαμικής πλημμυρίδας βρίσκονται στο επίκεντρο της λαϊκίστικης προβληματικής. Οι διέξοδοι όμως που προτείνονται συνήθως βρίσκονται εκτός ρεαλιστικής προοπτικής. Μερικές φορές ενδιαφέρουσες προτάσεις, όπως οι μειώσεις φόρων και κρατικής γραφειοκρατίας (όπως στις περιπτώσεις Δεξιού Λαϊκισμού), συνοδεύονται από ανεδαφικά ξενοφοβικά συνθήματα (τείχη στα σύνορα, επέκταση αστυνομικού κράτους κι ενίσχυση μέτρων κρατικής καταστολής) που είναι αυταπόδεικτα ανέφικτα, αντιφατικά κι εκτός δημοκρατικών παραδόσεων.
Εξίσου αλλά συνθήματα είναι ανακριβή κι επικίνδυνα. Ιδέες για οικονομικό προστατευτισμό κι επιθέσεις κατά της παγκοσμιοποίησης βαθαίνουν αντί να λύνουν προβλήματα και δεν οδηγούν πουθενά. Ο Αριστερός Λαϊκισμός και οι ιδέες της αυταρχικής Δεξιάς, που συχνά συναντώνται, καταβυθίζουν την οικονομία και μεγαλώνουν την δυστυχία. Οι ανοιχτές αγορές και η παγκοσμιοποίηση αντί να μεγαλώνουν μικραίνουν τις οικονομικές ανισότητες. Ιδίως μεταξύ χωρών και με πεδίο εφαρμογής ολόκληρο τον κόσμο.
Παγκοσμιοποίηση κι Ανισότητες
Από τον καιρό που άνοιξαν οι διεθνείς αγορές και η τεχνολογία έφερε τα κράτη και τις οικονομίες τους κοντύτερα, ο κόσμος άλλαξε όψη. Παρά την γκρίνια εναντίον της παγκοσμιοποίησης οι ελεύθερες αγορές συνέβαλαν ώστε χώρες κι άνθρωποι, από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση. Μεταξύ των εθνών στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης οι ανισότητες έχουν μειωθεί δραματικά. Τα εισοδήματα της γιγαντιαίας μεσαίας τάξης σε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία έχουν προσεγγίσει, και σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν ξεπεράσει, το αντίστοιχο οικονομικό επίπεδο των εισοδημάτων σε χώρες της αναπτυγμένης Δύσης. Αυτό βέβαια οφείλεται κατά κύριο λόγο στο γεγονός πως εκεί η οικονομική κατάσταση παρουσιάζει στασιμότητα. Που οφείλεται κατά κύριο λόγο στα άλματα της τεχνολογίας και στην κατακλυσμική αύξηση του διεθνούς ανταγωνισμού. Μέσω πλέον ίντερνετ και ψηφιακής τεχνολογίας ανταγωνιστική αγορά είναι ολόκληρος ο κόσμος. Το αποτέλεσμα είναι οι οικονομίες της Ευρώπης και των ΗΠΑ να μην απολαμβάνουν πλέον τα σχετικά άνετα άνετα πλεονεκτήματα του παρελθόντος.
Στις Δυτικές κοινωνίες οι επιπτώσεις αυτών των εξελίξεων οδήγησαν σε εξεγέρσεις κατά της παγκοσμιοποίησης και σε έξαρση του οικονομικού προστατευτισμού. Και στις ΗΠΑ και στην Βόρεια Ευρώπη κυρίως η μεσαία τάξη δείχνει ενοχλημένη από τις εξελίξεις κι εκδηλώνεται εκλογικά με την στήριξη λαϊκιστικών κομμάτων. Το πρόβλημα βέβαια είναι πως η αιτία των οποίων δυσκολιών στην ουσία βρίσκεται όχι στην παγκοσμιοποίηση αλλά στην καλπάζουσα τεχνολογία. Όπως και στην πορεία της ιστορίας έχει αποδειχθεί, τα μεγάλα χάσματα στις κοινωνικές ανισότητες και στις οποίες δραματικές κοινωνικό-οικονομικές ανακατατάξεις δεν προήλθαν από συνειδητές πολιτικές επιλογές αλλά από διάφορα γεγονότα μεγάλων καταστροφών ή τεχνολογικών εξελίξεων (βλ. και William Rosen, Justinian’s Flea: Plague, Empire and the Birth of Europe. Jonathan Cape, 2007). H άγνοια αυτής της πραγματικότητας και η προσφυγή σε προστατευτισμούς περισσότερο θα ζημιώσει τις κοινωνίες που θα το επιχειρήσουν παρά θα τις βοηθήσει. Όπως συνειδητοποίησε και η κυβέρνηση του Τζωρτζ Μπους Jr. στην Αμερική, οι υψηλοί δασμοί μεγαλώνουν δραματικά την ανεργία και την οικονομική δυστοκία (λόγω αύξησης τιμής εισαγόμενων προϊόντων και πρώτων υλών) αντισταθμίζοντας την όποια βοήθεια επιχειρείται να προσφέρουν για την επιβίωση εγχώριων βιομηχανιών.
Είναι χαρακτηριστικό πως σε όλη την διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας οι περίοδοι οικονομικής ευημερίας και ανάπτυξης, όποτε δηλ είχαμε θεαματικά επιτεύγματα στην πρόοδο και στον πολιτισμό, βάθαιναν οι οικονομικές ανισότητες. Η σταθερότητα και οι ακμάζουσες οικονομίες ουδέποτε προκάλεσαν σύγκλιση εισοδημάτων και μεγαλύτερη ισότητα. Αυτό που συνέβαινε ήταν η διεύρυνση της ευημερίας. Γίνονταν δηλαδή όλοι περισσότερο πλούσιοι, αλλά όχι και περισσότερο ίσοι. Όπως περιγράφει ο Walter Scheidel στην ενδιαφέρουσα ιστορική του έρευνα (The Great Leveler: Violence and the History of Equality. Princeton, 2017), μονάχα η βια με την μορφή πολέμων, επαναστατικών ανατροπών, καταρρεύσεων κρατών και θανατηφόρων επιδημιών επιφέρει ριζικές εισοδηματικές ανατροπές κι’ επαναπροσδιορισμούς στην ιδιοκτησία του πλούτου. Καταστροφή λοιπόν ή ευημερία; Το δεύτερο αναπόφευκτα συνεπιφέρει ανισότητες ενώ το πρώτο οικονομικές αναπροσαρμογές δίχως βεβαία να επιβάλει μακροχρόνια ισότητα.
Πάνω σε αυτή την λογική το εξαιρετικό βιβλίο του Johan Norbert (Progress: Ten Reasons to Look Forward to the Future. Oneworld Publications, 2017) αποδεικνύει ακριβώς την θεαματική βελτίωση των παγκοσμίων οικονομιών στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης. Φέρνει στη μνήμη το γεγονός πως “τα παλιά καλά χρονιά”, για τα οποία ομιλούν πολλοί στη Δύση, ήταν χρόνια δυστυχίας, πείνας και κακουχιών για τους περισσότερους πληθυσμούς της γης. Πράγμα που σήμερα έχει εντελώς ανατραπεί με τις περισσότερες οικονομίες του κόσμου, μέσα από μεταρρυθμίσεις ανοίγματος των οικονομιών τους και περιορισμό των κεντρικών κρατικών ελέγχων, να έχουν μπει σε γοργούς ρυθμούς ανάπτυξης. Είναι χαρακτηριστικό πως είναι το εξαγωγικό εμπόριο των αναπτυσσόμενων χωρών που και σήμερα, μέσα σε χρόνια σχετικής οικονομικής δυστοκίας, κινεί την διεθνή οικονομία και καλλιεργεί την αισιοδοξία για το μέλλον. Σύμφωνα με το Γραφείο Πολιτικής Ανάλυσης της Ολλανδίας PBS, οι εκτιμήσεις είναι πως μέσα στο 2017 ο όγκος των διεθνών οικονομικών συναλλαγών θα αυξηθεί κατά 3% και το 2018 κατά 4% (βλ. “Global Trade Growth Hits Seven – Year High”, Financial Times, 30 Μαρτίου 2017″. Ακόμα και στις Σκανδιναβικές χώρες, γνωστές για το υψηλό επίπεδο ευημερίας που απολαμβάνουν οι κοινωνίες τους, πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως η επέκταση εκεί του παρεμβατικού κοινωνικού κράτους έχει προκαλέσει δυσλειτουργίες και περιορισμό εισοδημάτων. Οι μελέτες δείχνουν πως οι κοινωνίες αυτές αναπτύχθηκαν θεαματικά σε χρονιά αδεσμεύτων οικονομικών αγορών και ξεκίνησε η συρρίκνωση του πλούτου τους και το ξεκίνημα σοβαρών προβλημάτων με την επέκταση του παρεμβατικού κράτους (βλ. Nima Sanandaji, Scandinavian Unexceptionalism: Culture, Markets and the Failure of Third-Way Socialism. Institute of Economic Affairs, 2015).
Λαϊκισμός και Δημοκρατία
Υπάρχει μια περίεργη σχέση του Λαϊκισμού με την Δημοκρατία. Κανείς δεν μπορεί να ισχυρισθεί πως οι λαϊκιστές δεν είναι δημοκράτες. Είναι εντελώς λαθεμένες οι απόψεις που επιχειρούν να ταυτίσουν τον Λαϊκισμό – τον Δεξιό Λαϊκισμό βεβαία – με νοοτροπίες και πρακτικές φασιστικές. Θα μπορούσε μάλιστα κάποιος να ισχυρισθεί πως ο Λαϊκισμός δίνει υπερβολική έμφαση στην λαϊκή ετυμηγορία με την εμμονή που δείχνει στην διεξαγωγή δημοψηφισμάτων. Υπάρχει όμως μια σοβαρή διαφορά. Ο Λαϊκισμός σέβεται την Δημοκρατία. Δεν είναι όμως παράλληλα πιστός οπαδός της Φιλελεύθερης Δημοκρατίας. Η διαφορά βρίσκεται στον σεβασμό που δείχνει ο φιλελευθερισμός στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Που κάποια από αυτά δεν υπόκεινται στην καθοριστική ετυμηγορία της πλειοψηφίας. Και δεν μπορούν να κριθούν από δημοψηφίσματα. Οι λαϊκιστές επιμένουν στην εξουσιαστική κυριαρχία των πλειοψηφιών. Τα ατομικά όμως δικαιώματα στη ζωή, την ελευθερία (κοινωνική και οικονομική), στην άποψη και την μετακίνηση δεν είναι μετρήσιμα ούτε και καθορίζονται μέσω της ψήφου. Εκεί χωρούν πολλές συζητήσεις και είναι ένα όριο που οι λαϊκιστές δεν είναι δυνατόν να μπορούν να ξεπεράσουν.
Ο Λαϊκισμός όμως δεν είναι Φασισμός. Ακόμα και η Μαρι Λε Πεν στη Γαλλία τα έσπασε με τον πατέρα της πάνω στην εμμονή του να εκφράζει φιλό- Ναζιστικές θέσεις και αντισημιτικά αισθήματα. Αυτή μάλιστα παρέστη στις εορτές μνήμης για το Ολοκαύτωμα! Εξάλλου, ο Λαϊκισμός έχει χαρακτηριστικά πολύ διαφορετικά από τον Φασισμό. Δεν είναι κατ’ αρχήν αυταρχικός και δεν προβάλλει απολυταρχικές τάσεις. Μπορεί να καλλιεργεί την εικόνα κάποιου ηγέτη αλλά πάντα στα πλαίσια μιας ανθρώπινης κι ευάλωτης φυσιογνωμίας. Δεν είναι επίσης επεκτατικός. Ο νατιβισμός (τοπικισμός) μάλιστα που τον χαρακτηρίζει αποπέμπει κλείσιμο προς τα ένδον κι απέχθεια του οποίου ανοίγματος προς τα έξω. Σίγουρα επίσης δεν κρύβει επιθετικότητα που θα μπορούσε να εκφρασθεί σε ενδεχόμενες πολεμικές περιπέτειες. Έχει χαρακτηριστικά καθαρά εσωστρεφή με αντιπάθεια της όποιας εξωστρέφειας.
Το σοβαρότερο πρόβλημα βρίσκεται στην αντιμετώπισή του. Πολλές φωνές εναντίον του λαϊκισμού υποκρύπτουν μια τάση περιφρόνησης των λαϊκών προτιμήσεων. Που όμως έτσι πέφτουν ακριβώς στη παγίδα του διχασμού ανάμεσα στον λαό και τις κατεστημένες ελίτ. Κάποιοι μάλιστα ομιλούν για την ανάγκη πρόταξης μιας ‘μαχόμενης’ Δημοκρατίας. Μιας προσπάθειας δηλαδή να σωθεί ο λαός από τον εαυτό του! Αυτό όμως, πέραν που είναι καθαρά αντιδημοκρατικό, υποδηλώνει και άγνοια της κοινωνικής πραγματικότητας. Ζούμε σε μια εποχή που το “λαϊκό” κυριαρχεί παντού. Δεν υπάρχει πλέον η διάκριση υψηλής και χαμηλής κουλτούρας της μοντέρνας εποχής. Σήμερα η κυρίαρχη κουλτούρα είναι μια. Κι αυτή είναι κατά βάση, σύμφωνα με τους θεωρητικούς του Μεταμοντερνισμού, η χαμηλή. Ένα από τα δημοφιλέστερα στον κόσμο τηλεοπτικά προγράμματα είναι οι Καρντασσιανς, των οποίων τα επιτεύγματα επικεντρώνονται σε σωματικά εμφυτεύματα και σε κάποια αλλαγή φύλλου. Στην χώρα μας επικρατεί σχεδόν γενική υστερία για το τηλεοπτικό show Survivor, όπου η μια ομάδα, των ‘διάσημων’, απαρτίζεται από γενικότερα κοινωνικά άγνωστους ανθρώπους. Πως είναι δυνατόν σε ένα τέτοιο κοινωνικό κλίμα να γίνεται λόγος για απαξίωση των λαϊκιστών!
Εάν τα ζητήματα που θίγουν οι φωνές των λαϊκιστών συνεχίζουν να αγνοούνται τότε το αντίθετο μπορεί να συμβεί, δηλαδή οι κινήσεις αυτές να γιγαντωθούν και να υιοθετήσουν απολυταρχικές τάσεις. Ένας ιδιόρρυθμος αυταρχισμός με στοιχεία αντιδημοκρατικά, που θα πυροδοτηθούν από το μεταναστευτικό ρεύμα και τις Ισλαμικές ακρότητες, είναι δυνατόν να θέσει σε κίνδυνο την ευρωπαϊκή φιλελεύθερη δημοκρατία. Μοναδική λύση είναι η φροντίδα των ανησυχιών που προβάλλουν τα λαϊκίστικα κινήματα. Το μεταναστευτικό ρεύμα, η γραφειοκρατία των Βρυξελλών, οι ανησυχίες της μεσαίας τάξης, οι μεγάλοι φόροι και η απαλλαγή από τις καταπιεστικές υπερβολές της πολιτικής ορθότητας και της υπερπροστασίας διαφόρων μειονοτικών κοινωνικών και εθνικών ομάδων αποτελούν τα κύρια σημεία αιχμής. Αν η πολιτική τάξη βρεθεί χωρίς πειστικές απαντήσεις, το μέλλον της φιλελεύθερης δημοκρατίας θα είναι γεμάτο ανησυχητικά ερωτηματικά.
Εδώ και καιρό γράφουμε σε τούτη τη στήλη ότι αποτελεί άλλο ένα μέγα ψέμα του πρωθυπουργού το νέο αφήγημα που εφηύρε για την καθαρή έξοδο της χώρας από τα μνημόνια. Και λέγαμε ότι δεν είναι δυνατόν να μιλάμε για καθαρή έξοδο, όταν ήδη είναι σε ισχύ σχεδόν 300 μνημονιακοί νόμοι κι όταν τον επόμενο μήνα θα επικαιροποιηθούν στη Βουλή μέτρα που θα ισχύουν –εν είδη νέου μνημονίου διαρκείας- μέχρι το 2023.
Γράφει ο συνεργάτης του Έμβολος δημοσιογράφος Νίκος Γ. Σακελλαρόπουλος
Κάθε μέρα που περνάει αυτό το νέο αφήγημα του Αλέξη Τσίπρα μοιάζει με ανέκδοτο. Τα επιτόκια των ελληνικών ομολόγων βρίσκονται στο 5% κι έχουν ανοδικές τάσεις. Κι οι αγορές δείχνουν τα δόντια τους με τον δανεισμό από αυτές να είναι απαγορευτικός.
Μόνο με αυτό το στοιχείο, θυμήθηκα τα προεκλογικά λόγια που έλεγε το Τρίο Μπελκάντο (Τσίπρας – Καμμένος – Βαρουφάκης) του εγχώριου λαϊκισμού ότι «θα παρακαλάνε να μας δανείσουν»…
Ακούστε χαρακτηριστικά στοιχεία.
Το τελευταίο διάστημα, σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν θεριεύσει και πάλι οι αποδόσεις του ελβετικού φράγκου, του αμερικανικού δολαρίου και των γερμανικών ομολόγων.
Αυτό, σε μια νέα περίοδο οικονομικής αναταραχής παγκοσμίως, οι πολίτες, οι επενδυτές κι οι αγορές εμπιστεύονται τα συγκεκριμένα προϊόντα που λειτουργούν ως ασφαλή καταφύγια.
Το ελβετικό φράγκο και τα ομόλογα επειδή η Ελβετία αποτελεί την ασφαλέστερη τράπεζα της υφηλίου.
Το δολάριο επειδή οι ΗΠΑ επειδή αποτελούν την μεγαλύτερη οικονομία της υφηλίου, με συνέπεια σε περιόδους κρίσης το δολάριο να είναι ισχυρό αποθεματικό νόμισμα. Γεγονός που σημαίνει ότι όλες οι χώρες διατηρούν το μεγαλύτερο ποσοστό των αποθεματικών τους σε δολάρια.
Η δε Γερμανία, είναι η τελευταία χώρα της Ευρώπης που θα χρεοκοπήσει καθώς διαθέτει νοικοκυρεμένα δημοσιονομικά στοιχεία και πανίσχυρη εξαγωγική οικονομία. Γεγονός που σημαίνει ότι σε κάθε κρίση, οι πάντες ασφαλίζουν τα χρήματά τους αγοράζοντας γερμανικά ομόλογα. Μάλιστα, εκεί ισχύει ότι «παρακαλάνε να τους δανείσουν», καθώς η ζήτηση γερμανικών ομολόγων είναι μεγαλύτερη από την προσφορά και τα πραγματικά επιτόκια είναι αρνητικά. Δηλαδή, αγορές κι επενδυτές οικονομικών προϊόντων πληρώνουν για να κατέχουν γερμανικό χρέος, αποφεύγοντας τα ομόλογα της Τουρκίας (παρ’ ότι έχουν απόδοση άνω του 13%), της Ελλάδας (παρ’ ότι έχουν απόδοση 5%) και της Ιταλίας (παρ’ ότι έχουν απόδοση περί το 3%).
Προσέξτε:
Το τελευταίο διάστημα (μετά το μικρό κραχ των χρηματιστηρίων τον Φεβρουάριο και πριν ακόμη την κρίση στην Ιταλία και πριν την χθεσινή κήρυξη οικονομικού πολέμου από τον Τραμπ στην Ευρώπη) οι ισοτιμίες του ελβετικού φράγκου και του δολαρίου ενισχύονται σημαντικά έναντι του ευρώ. Το ελβετικό φράγκο από 1,20 έχει βρεθεί περί το 1,15 και το δολάριο από 1,20 στο 1,16!
Όταν, λοιπόν, μετοχές και ομόλογα αποτελούν συγκοινωνούντα δοχεία των αγορών και το σημείο ισορροπίας απ’ όπου η ρευστότητα αφήνει τις μετοχές και πάει στα ομόλογα, εμείς που πάμε ξυπόλητοι στ’ αγκάθια και με τέτοιες τιμές των ομολόγων μας στις διεθνείς αγορές;
Ποιος θα πάρει ελληνικά ομόλογα (που ανήκουν στην κατηγορία junk bonds, δηλαδή σκουποδοχρεόγραφα υψηλότερου ρίσκου ακόμη και από μετοχές μέτριων οικονομικά εταιρειών) και δη για συστηματικό δανεισμό όταν έχει να επιλέξει αυτά της ΗΠΑ, της Γερμανίας και της Ελβετίας;
Πολύ περισσότερο όταν οι τελευταίες αναταράξεις (στην Ιταλία ή με την κήρυξη οικονομικού πολέμου του Τράμπ στην Ευρώπη ή με τη συνεχιζόμενη ένταση στη Μέση Ανατολή μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από το Ιράν) περιπλέκουν τις εξελίξεις κι αυξάνουν το ρίσκο;
Φυσικά, περί όλων τούτων και πολλών ακόμη, στην καθ’ ημάς Ανατολή δεν ασχολούμαστε ή δεν έχουμε ιδέα.
Κι ο Τσίπρας απλώνει ξαπλώστρες στις παραλίες για να κάνει φιέστες της «καθαρής εξόδου», χωρίς καν να κοιτάει το δελτίο θυέλλης…
Για το κόμμα του και τα μπαλκόνια, ετοιμάζεται πάλι να υπονομεύσει τον τόπο!
Ως επίλογο θ’ αναφέρω για μια ακόμη φορά ότι πρέπει να γίνει το λογικό και υπεύθυνο για τον τόπο. Τώρα που ακόμη μπορούμε, να ζητήσουμε από τους δανειστές της χώρας την ασφάλεια της προληπτικής γραμμής. Τη μοναδική ζώνη ασφαλείας του τόπου.
Τη σχολή που βρίσκεται κοντά στο σπίτι τους ή αυτή “που τους αρέσει” -και όχι αναγκαστικά όποια θα τους εξασφαλίσει την επαγγελματική αποκατάσταση- εκτιμάται ότι θα επιλέξουν κατά κύριο λόγο στις φετινές πανελλαδικές εξετάσεις οι υποψήφιοι φοιτητές, όπως επισημαίνει στον ραδιοφωνικό σταθμό του ΑΠΕ – ΜΠΕ, “Πρακτορείο 104,9 FM”, ο ειδικός εκπαίδευσης, Χρήστος Κάτσικας. Κατά τον ίδιο, οι βάσεις των σχολών Επιστημών Υγείας και της Νομικής θα κινηθούν με βεβαιότητα ανοδικά.
Σχολιάζοντας την επιδίωξη των υποψηφίων “να μπουν σε μια σχολή που τους αρέσει”, ο κ.Κάτσικας επισημάνει ότι αυτή αποτελεί στρατηγική επιλογή που έρχεται σε αντίθεση με προηγούμενα χρόνια, στις αρχές της δεκαετίας του 2010, όταν σπουδαστές και οικογενειακός πυρήνας στόχευαν σχεδόν αποκλειστικά στις σχολές που μπορούσαν να εξασφαλίσουν επαγγελματική αποκατάσταση. Όσο για το πλέον νεωτερικό στοιχείο της φετινής χρονιάς, το γεγονός του ότι τα Παιδαγωγικά “μοιράζονται και στα τέσσερα επιστημονικά πεδία”, ο ίδιος διατυπώνει την εκτίμηση ότι πρόκειται να έχει μια σχετική επίδραση στις βάσεις των εν λόγω σχολών. Παραθέτει ταυτόχρονα και τους παράγοντας που ωθούν “σε πτώση των βάσεων” για τις περισσότερες σχολές.
ΕΡ.Τι εκτιμάτε ότι θα αλλάξει φέτος στις κατευθύνσεις των υποψηφίων;
Οι επιλογές των υποψηφίων δεν αλλάζουν πάρα πολύ γρήγορα, αλλάζουν μόνο σταδιακά, αν υπάρχει κάποια αλλαγή στην αγορά εργασίας. Μπορούμε να προβλέψουμε και φέτος πρώτες σχολές σε ζήτηση από του υποψήφιους θα είναι η Ιατρική και η Νομική, αυτό είναι σίγουρο. Εάν κοιτάξει κάποιος το πέρασμα του χρόνου, θα δει ότι κατά καιρούς μπήκαν μπροστά (σ.σ στις προτιμήσεις) σχολές όπως τα Παιδαγωγικά. Εάν γυρίσουμε πέντε με έξι χρόνια πίσω θα δούμε κατευθύνσεις όπως η Πληροφορική, εάν γυρίσουμε πίσω μια δεκαετία ή και παλαιότερα, θα δούμε προτίμηση σε σχολές όπως η Κοινωνιολογία. Σήμερα φαίνεται παράδοξο, αλλά το 1985 με 1986, όταν οι κοινωνιολόγοι ήταν οι πρώτοι που έβγαιναν από το Πανεπιστήμιο και διορίζονταν απευθείας στη Μέση Εκπαίδευση, που τότε άνοιξε για πρώτη φορά για αυτούς, η Σχολή της Κοινωνιολογίας έγινε πρώτη σε ζήτηση στην Ελλάδα. Παραδοσιακά μεγάλη ζήτηση έχουν οι πολυτεχνικές σχολές, οι αρχιτέκτονες και οι άλλες ειδικότητες μηχανικών, παρόλο που τα τελευταία δέκα χρόνια τα επαγγέλματα αυτά, όπως και όλα άλλωστε, έχουν χτυπηθεί. Ταυτόχρονα, βλέπουμε τα τελευταία 7-8 χρόνια μια στροφή παιδιών σε σχολές των ΤΕΙ που έχουν σχέση είτε με τα επαγγέλματα υγείας είτε με τα τεχνικά επαγγέλματα, τα οποία σε σχέση με τις θεωρητικές σχολές έχουν μικρότερη δυσκολία πρόσβασης στην αγορά εργασίας.
ΕΡ.Μπορούμε να αναμένουμε ότι θα επιδράσει στις προτιμήσεις των υποψηφίων η ζήτηση για ειδικευμένους τεχνίτες, που παρατηρείται στην αγορά;
Για φέτος η επίδραση θα είναι πάρα πολύ μικρή, περιμένουμε και φέτος εκτός από την Ιατρική και τη Νομική να υπάρχει ένα “τσίμπημα” προς τα πάνω ορισμένων ΤΕΙ, που έχουν απομείνει σε ό,τι αφορά τις ειδικότητες, κυρίως τις επιστήμες Υγείας. Η αλήθεια είναι ότι εκείνο που αυτή τη στιγμή είναι στο μυαλό των υποψηφίων, είναι είτε να μπουν σε μια σχολή που τους αρέσει και είναι οπωσδήποτε κοντά στον τόπο διαμονής – κριτήριο που γίνεται βασικό στην επιλογή των σχολών – είτε να μπουν σε κλασικές σχολές, γνωστές, οι οποίες δεν υπόσχονται – όπως δεν υπόσχεται καμία- κάποια επαγγελματική αποκατάσταση, όμως αυτό πιθανό να είναι κάτι που τους αρέσει που τους ταιριάζει πιο πολύ. Το ζήτημα της επαγγελματικής αποκατάστασης δεν μπορούν να το λύσουν τώρα, οπότε το αφήνουν για το μέλλον, για κάποια μεταπτυχιακή εκπαίδευση κ.ο.κ.
ΕΡ.Διανύουμε δηλαδή μια περίοδο που ξεπερνά την “τάση” της περασμένης δεκαετίας για επιλογή μόνο σχολών με άμεση επαγγελματική αποκατάσταση; Υποψήφιοι και γονείς διαλέγουν εκ νέου τη σχολή της “καρδιάς” του μαθητή;
Βεβαίως, έχετε απόλυτο δίκιο, αυτό είναι μια ιδέα που γίνεται πεποίθηση, διότι ο περισσότερος κόσμος έχει εσωτερικεύσει ότι καμία σχολή σήμερα (δεν εξασφαλίζει) ότι “με το που τελειώνεις θα βρεις μια δουλειά σε εκείνο το επάγγελμα”. Έτσι έχουμε ένα τέτοιο “γύρισμα” στις επιλογές, το 100%, η μεγάλη πλειονότητα των υποψηφίων, εξετάζει το να είναι η σχολή στον τόπο μόνιμης κατοικίας. Παλαιότερα, πάρα πολλά νοικοκυριά είχαν μια προοπτική που συνοψιζόταν στο να πάει το παιδί στη σχολή που θέλει, ακόμη και αν περάσει άσχημα η μητέρα και ο πατέρας. Αυτό συνέβαινε γιατί ήξεραν πως η “επένδυση” που θα έκαναν θα έχει μια άμεση απόδοση. Από τη στιγμή που αυτό έπαψε οι γονείς δεν είναι ιδιαίτερα πιεστικοί στο να μπει το παιδί σε μια σχολή συγκεκριμένη, αλλά κυρίως στο να μπει σε μια σχολή, που μακάρι να είναι αυτό που θέλει, αλλά να είναι και κοντά στον τόπο κατοικίας. Εάν δεν είναι στον τόπο μόνιμης κατοικίας, δύσκολα πλέον βάζει ο υποψήφιος επιλογή, εκτός και επιλέγει (σ.σ μετά την πρώτη του επιλογή) άλλες σχολές, δεύτερης, τρίτης προτίμησης.
ΕΡ. Με τα παραπάνω δεδομένα, λογικά, θα πρέπει να “αποφορτιστούν” φέτος και κάποιες σχολές..
Φέτος έχουμε τρεις παραμέτρους οι οποίες “σπρώχνουν” σε μια πτώση των βάσεων, γενικευμένη όχι για όλες, αλλά για τις περισσότερες. Ο πρώτος παράγοντας είναι πως έχουμε 4.000 θέσεις (εισακτέων) περισσότερες από πέρυσι, ο δεύτερος είναι ότι έχουμε σχολές στην Αθήνα, που ήταν πρώην ΤΕΙ και που τώρα ονομάζονται πανεπιστήμιο και έχουν έναν ακόμη λόγο, αυτοί που για παράδειγμα βρίσκονται στην Αθήνα, να προτιμήσουν το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αθήνας που προηγουμένως ήταν δύο ΤΕΙ. Υπάρχει τέλος και ένας τρίτος παράγοντας και αυτός είναι ότι τα Παιδαγωγικά μοιράζονται και στα τέσσερα Επιστημονικά Πεδία και αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να έχουμε μόνο στα Παιδαγωγικά, μαζί με κάποιες άλλες νησίδες σχολών, ένα “τσίμπημα” προς τα πάνω των βάσεων γιατί τώρα έχουν τη δυνατότητα να τα διαλέξουν όλοι και είναι πολύ πιθανόν παιδιά με υψηλότερη βαθμολογία που παλιά αποκλείονταν από τα Παιδαγωγικά, τώρα να τα επιλέξουν και να σπρώξουν λίγο τις βάσεις προς τα επάνω.
ΕΡ. Πώς βλέπετε το μέλλον σε ό,τι αφορά την εισαγωγή των υποψηφίων στην Ανώτατη Εκπαίδευση;
Η εμπειρία δείχνει ότι οι εξετάσεις αυτές της μετάβασης από τη μια βαθμίδα στην άλλη, μπορεί να αλλάζουν ονομασία ή κάποια χαρακτηριστικά ποσοτικά, ωστόσο δεν έχουμε μια εμπειρία που να λέει ότι αυτό (σ.σ. η διαδικασία εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση με τη διενέργεια εξετάσεων όπως οι πανελλαδικές) μπορεί να αλλάξει.
Όσο στην κοινωνία υπάρχουν θέσεις εργασίας του “Λευκού Κολάρου” (σ.σ White Collar Jobs, δουλειές δηλαδή σε συνθήκες γραφείου) και θέσεις εργασίας χειρωνακτικές (σ.σ.Blue Collar Jobs), που αμείβονται με καλύτερο ή χειρότερο τρόπο, πάντα στην Ανώτατη Εκπαίδευση θα υπάρχει μια “σημαντική κρίση”, ακριβώς ώστε το σύστημα να αντιστοιχεί τους υποψηφίους με τις θέσεις εργασίας. Αυτό σημαίνει ότι στο σύστημα που ζούμε εξετάσεις θα έχουμε πάντοτε.
Η άνοδος έφερε αισιοδοξία, η αισιοδοξία αύξησε τις πωλήσεις και οι πωλήσεις πρόσφεραν κέρδη στις εταιρείες, που στα επόμενα χρόνια βλέπουν ρεκόρ πωλήσεων και ακόμη υψηλότερες θέσεις. Πρωταρχικός φετινός στόχος είναι να σπάσει το φράγμα των 100.000 πωλήσεων καινούριων αυτοκινήτων, που κάτω από φυσιολογικές συνθήκες θα πραγματοποιηθεί.
Σε αυτή την αύξηση -εκτός των άλλων- πολύ σημαντικό ρόλο παίζει η τάση των οδηγών να αλλάξουν αυτοκίνητο, καθώς διαθέτουν όχημα πολλών ετών. Άλλωστε, είναι γνωστό ότι ο γηρασμένος στόλος των αυτοκινήτων στην Ελλάδα είναι λίγο πάνω από τα 15 χρόνια (15,4 έτη), όταν στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ο μέσος όρος των αυτοκινήτων είναι περίπου στο μισό από αυτό της χώρας μας, ενώ δεν πρέπει να παραγνωρίζεται και το γεγονός ότι άρχισε να ανοίγει δειλά- δειλά η “στρόφιγγα” των τραπεζών για χρηματοδότηση αγοράς αυτοκινήτου.
Δεν είναι λίγοι εκείνοι που κάνουν λόγο ότι φέτος, μετά από πολλά χρόνια, οι πωλήσεις θα ξεπεράσουν τις 100.000 μονάδες. Η αύξηση του τουρισμού είναι ο σημαντικότερος λόγος της αύξησης, καθώς οι περισσότερες εταιρείες ενοικιάσεων αυξάνουν σημαντικά τον στόλο τους για να ανταποκριθούν στην αυξημένη τουριστική ζήτηση. Παράλληλα, αυξάνεται το ποσοστό των ατόμων που αγοράζει αυτοκίνητο με μακροχρόνια μίσθωση, πληρώνοντας κάθε μήνα ένα τίμημα, συμβάλλοντας με αυτό τον τρόπο στην αύξηση των πωλήσεων. «Φέτος είμαι αισιόδοξος ότι θα καταφέρουμε να ξεπεράσουμε το όριο των 100.000 μονάδων. Η αγορά πάει αρκετά καλά και αυτή η αύξηση θα συνεχιστεί», αναφέρει χαρακτηριστικά ο αντιπρόεδρος της Nissan, Τάκης Θεοχαράκης.
Με αύξηση το πρώτο πεντάμηνο που αγγίζει το 24% ο γενικός διευθυντής του ΣΕΑΑ, Δημήτριος Πάτσιος, επισήμανε πως: «είναι γεγονός ότι άρχισε να ανεβαίνει η λιανική πώληση. Αυτό οφείλεται κυρίως σε τρεις λόγους. Ο πρώτος είναι ότι αρχίζει και αντικαθίσταται η εμπιστοσύνη στον κόσμο, ο δεύτερος είναι ότι ξεκίνησαν δειλά- δειλά κάποια χρηματοδοτικά προγράμματα από τις τράπεζες με ελκυστικά επιτόκια και ο τρίτος είναι ότι ο Έλληνας “κάηκε” από τα εισαγόμενα μεταχειρισμένα αυτοκίνητα που αγόρασε πριν από λίγα χρόνια, καθώς τώρα βγάζουν πολλά προβλήματα που συνεπάγεται αυξημένο κόστος συντήρησης. Η πορεία των πωλήσεων θα συνεχίσει να είναι ανοδική, αρκεί σε αυτό το κλίμα να βοηθήσει και το καλό πολιτικό και οικονομικό κλίμα».
Η αισιοδοξία σε πολλές εταιρείες είναι διάχυτη, καθώς βλέπουν να αυξάνεται το μερίδιο αγοράς. Η Fiat για παράδειγμα τον Μάιο κατάφερε να τερματίσει πρώτη στις πωλήσεις, καθώς ενισχύθηκε σε μεγάλο βαθμό από τις εταιρείες ενοικιάσεων. «Υπήρξε σημαντική αύξηση των πωλήσεων στα εταιρικά. Το ευχάριστο είναι ότι ξεκίνησε να δουλεύει και η λιανική. Όλα δείχνουν ότι η αγορά θα κλείσει με πάνω από τις 100.000 μονάδες στο τέλος του έτους. Η κατάσταση είναι καλή και ο κόσμος δείχνει έτοιμος να αλλάξει αυτοκίνητο», τόνισε ο διευθυντής πωλήσεων Β. Ελλάδας της εταιρείας Fiat Σφακιανάκης, Στέλιος Λιάλιος.
Μερίδιο στην αύξηση των πωλήσεων έχει και η μακροχρόνια μίσθωση, η οποία τα τελευταία χρόνια γνωρίζει μεγάλη αύξηση. Με αυτήν, ο οποιοσδήποτε μπορεί να αποκτήσει όχημα της αρεσκείας του, χωρίς να τον βαρύνει η αυξημένη φορολογία και οι υπόλοιπες χρεώσεις. «Όταν ένας ιδιώτης αποφασίσει να αποκτήσει ένα αυτοκίνητο με μίσθωση, ουσιαστικά δεν έχει να σκεφτεί τίποτε άλλο πλην του καυσίμου, καθώς όλα τα υπόλοιπα είναι πληρωμένα μέσα στο μηνιαίο μίσθωμα. Δεν θα σκέφτεται για τα τέλη κυκλοφορίας, την ασφάλιση, το service, τα ελαστικά, την ακινητοποίηση του αυτοκινήτου για κάποιον λόγο» σημειώνει ο διευθύνων σύμβουλος της AVIS, Ανδρέας Ταπραντζής.
Στην αύξηση του τουρισμού στην Ελλάδα απέδωσε την αύξηση των πωλήσεων ο διευθυντής μάρκετινγκ της Opel, Τάσος Αραμπατζής. «Η φετινή αύξηση είναι και η πιο σημαντική από τα προηγούμενα χρόνια. Οφείλεται κυρίως στην αύξηση του τουρισμού, καθώς αγόρασαν καινούρια αυτοκίνητα όλες οι εταιρείες ενοικιάσεων. Παράλληλα, βλέπουμε μια μικρή πρόοδο στην χορήγηση δανείων από τις τράπεζες, ενώ είναι σημαντικό που το τελευταίο διάστημα στην ελληνική αγορά κυκλοφορούν πολλά νέα μοντέλα. Εμείς στην Opel πήγαμε αρκετά καλά. Όμως δεν κυνηγάμε σε μεγάλο βαθμό τα εταιρικά αυτοκίνητα. Εντούτοις έχουμε μοντέλα που διαθέτουν φρέσκια διάθεση και πολλές προδιαγραφές για υψηλές πωλήσεις. Αυτά τους επόμενους μήνες θα προσπαθήσουμε να τα προωθήσουμε», τόνισε ο κ. Αραμπατζής.
Για τη μεγάλη αύξηση των λιανικών πωλήσεων μίλησε και ο εμπορικός διευθυντής της Seat, Χάρης Δάνδουρας. «Η αγορά και τον μήνα Μάιο συνέχισε την ανοδική της πορεία με 12.500 ταξινομήσεις, καταγράφοντας αύξηση 17% σε σχέση με τον Μάιο του 2017. Το 63% των πωλήσεων του μήνα αφορούσε σε πωλήσεις Fleet και RAC, λόγω και της σχετικής εποχικότητας και της αύξησης που καταγράφει η τουριστική κίνηση στην χώρα μας, με συνέπεια την ανάγκη αγορών από τις εταιρίες ενοικιάσεων. Σημαντικό το γεγονός ότι και η λιανική καταγράφει αύξηση στο 5μηνο της τάξης του 27% σε σχέση με πέρσι, αποτυπώνοντας με τον καλύτερο τρόπο την πραγματική ανάγκη ανανέωσης του παλιού αυτοκινήτου του μέσου Έλληνα οδηγού. Συγκεντρωτικά το πρώτο 5μηνο της χρονιάς η αγορά έχει ξεπεράσει ήδη τις 50.000 αυτοκίνητα, με αύξηση 24% σε σχέση με πέρσι, καθιστώντας έτσι τον στόχο της υπέρβασης των 100.000 μονάδων για την φετινή χρονιά απόλυτα εφικτό», ανέφερε ο κ. Δάνδουρας και συνέχισε: «Σε αυτό το περιβάλλον η Seat καταγράφει σημαντικότατη αύξηση στα μεγέθη της, αφού με 1459 ταξινομήσεις και 2,9% μερίδιο αγοράς σημειώνει αύξηση 72% σε σχέση με πέρσι (847 ταξινομήσεις, 2,1% μερίδιο). Αντίστοιχα οι λιανικές πωλήσεις της μάρκας καταγράφουν αύξηση 85% σε σχέση με το 5μηνο του 2017, αποτυπώνοντας την θετική απήχηση που έχουν όλα τα νέα μοντέλα της Μάρκας και ιδιαίτερα τα Ιbiza και Arona στο αγοραστικό κοινό».
Δεν υπάρχει απειλή εκδήλωσης νέας κρίσης δημόσιου χρέους στην ευρωζώνη, παρά το γεγονός ότι μια κυβέρνηση συνασπισμού ενός λαϊκιστικού κινήματος και ενός κόμματος της άκρας δεξιάς ανέλαβε την εξουσία στην Ιταλία, διαβεβαίωσε ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε δηλώσεις του που δημοσιεύονται σήμερα.
Ερωτηθείς από τον όμιλο γερμανικών εφημερίδων RND εάν η ευρωζώνη είναι πλέον αντιμέτωπη με μια νέα κρίση κρατικού χρέους, ο Γιούνκερ απάντησε: «Όχι. Οι αντιδράσεις των αγορών είναι παράλογες. Ο κόσμος δεν πρέπει να συνάγει πολιτικά συμπεράσματα από κάθε διακύμανση των χρηματιστηρίων. Οι επενδυτές έχει αποδεχθεί ότι έσφαλλαν σε πάρα πολλές περιπτώσεις στο παρελθόν».
Η κυβέρνηση συμμαχίας του Κινήματος Πέντε Αστέρων (M5S, λαϊκιστικό) και της Λέγκας (άκρα δεξιά) ανέλαβε καθήκοντα στην Ιταλία την Παρασκευή, καλμάροντας τις αγορές, που είχαν θορυβηθεί εξαιτίας της πιθανότητας να προκηρυχθούν νέες εκλογές, που θα μπορούσαν να μετατραπούν σε δημοψήφισμα για την παραμονή ή την αποχώρηση της χώρας από την οικονομική και νομισματική ένωση.
«Είμαι σίγουρος ότι οι Ιταλοί έχουν πολύ οξεία αίσθηση του τι είναι καλό για τη χώρα τους», είπε ο Γιούνκερ. «Θα ξεδιαλύνουν τα πράγματα», συμπλήρωσε ο πρόεδρος της Κομισιόν.
Ο Ισπανός Σοσιαλιστής Πέδρο Σάντσεθ πρόκειται να ορκιστεί σήμερα επικεφαλής μιας κυβέρνησης την οποία δεν έχει ακόμη σχηματίσει, αφού κατάφερε χθες Παρασκευή να ανατρέψει τον συντηρητικό Μαριάνο Ραχόι με την πρόταση μομφής εναντίον του.
Ο Σάντσεθ, ένας 46χρονος οικονομολόγος χωρίς εμπειρία στην εξουσία, αναμένεται να ορκιστεί στις 11:00 (τοπική ώρα, 12:00 ώρα Ελλάδας) ενώπιον του βασιλιά Φιλίππου του Στ’ στο ανάκτορο της Ζαρζουέλα, σε ένα προάστιο βορειοδυτικά της Μαδρίτης.
Ο επικεφαλής του PSOE δεν έχει ακόμη ανακοινώσει τα μέλη της κυβέρνησής του, η οποία θα αναλάβει καθήκοντα τις επόμενες ημέρες μόλις δημοσιευθούν στην εφημερίδα της κυβερνήσεως τα ονόματα των νέων υπουργών.
Αφού ηγήθηκε του Σοσιαλιστικού Κόμματος σε δύο μεγάλες ήττες το 2015 και το 2016, ο Σάντσεθ κατάφερε χθες να ανατρέψει τον Ραχόι, έναν 63χρονο βετεράνο της πολιτικής, που βρίσκεται στην πρωθυπουργία από το 2011. Στις 25 Μαΐου, μία ημέρα μετά την καταδίκη πολλών μελών του Λαϊκού Κόμματος (PP) για διαφθορά, κατέθεσε πρόταση μομφής εναντίον του Ισπανού πρωθυπουργού.
Η αντιπολίτευση είχε συσπειρωθεί εναντίον του Ραχόι, τον οποίο εγκατέλειψαν και οι σύμμαχοί του, οι κεντρώοι Ciudadanos και το βασκικό κόμμα PNV. Η πρόταση μομφής έγινε δεκτή με 180 ψήφους υπέρ σε σύνολο 350 βουλευτών.
«Ήταν τιμή μου, δεν υπάρχει μεγαλύτερη, που κυβέρνησα την Ισπανία», δήλωσε ο Ραχόι χθες, ενώ ευχήθηκε στον διάδοχό του να αφήσει, όπως έκανε κι εκείνος, τη χώρα σε καλύτερη κατάσταση από αυτή που την βρήκε.
Κατά τη διάρκεια της πρώτης του ομιλίας ο Σάντσεθ δεσμεύθηκε να αντιμετωπίσει «με ταπεινότητα όλες τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα», αναφερόμενος κυρίως στα κοινωνικά ζητήματα, την ώρα που η ανεργία και οι επισφαλείς σχέσεις εργασίας εξακολουθούν να ταλανίζουν τους Ισπανούς, παρά την οικονομική ανάκαμψη που σημειώνει η χώρα.
Ωστόσο θα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να κυβερνήσει με τους 84 Σοσιαλιστές βουλευτές που διαθέτει, αφού συγκέντρωσε μια ετερόκλητη πλειοψηφία, από τους Podemos ως τους Καταλανούς αυτονομιστές και τους βάσκους εθνικιστές.
Όλοι οι σύμμαχοί του στην πρόταση μομφής κατά του Ραχόι υπογράμμισαν ότι η στήριξη που παρείχαν στους Σοσιαλιστές δεν είναι λευκή επιταγή. Το Podemos ζητεί επιμόνως να συμμετάσχει στην κυβέρνηση.
Σύμφωνα με τον Φερνάντο Βαγεσπίν, πολιτικό επιστήμονα του αυτόνομου πανεπιστημίου της Μαδρίτης, ο Σάντσεθ δεν θα μπορεί να ψηφίσει παρά τα μέτρα «για τα οποία θα μπορεί να συγκεντρώνει εύκολα την πλειοψηφία».
«Το καλύτερο θα ήταν οι εκλογές, από τις οποίες θα εκλεγόταν», υπογραμμίζει η Αγχελίνες Γκαρθία, νοικοκυρά 56 ετών.
Ο Σάντσεθ θα αναλάβει την κυβέρνηση «από την πίσω πόρτα», σχολιάζει ο Ραφαέλ Ερνάντο, επικεφαλής των συντηρητικών βουλευτών.
Έχει ήδη δεμένα τα χέρια, αφού δεσμεύθηκε στο PNV ότι θα τηρήσει τον προϋπολογισμό που ψήφισε η κυβέρνηση Ραχόι, ενώ στους Καταλανούς αυτονομιστές έχει υποσχεθεί να προσπαθήσει «να ρίξει γέφυρες διαλόγου» με την περιφερειακή κυβέρνηση του Κιμ Τόρα.
Τα κόμματα που τον στήριξαν θα του ζητάνε τον λογαριασμό, προβλέπει ο Πέδρο Φερνάντεθ, ένας 68χρονος συνταξιούχος. «Και όταν δεν κάνει αυτό που του ζητούν, θα του υπενθυμίζουν ότι εκείνα τον έφεραν στην εξουσία. Και σε πέντε ή έξι μήνες είτε θα γίνουν εκλογές είτε θα τον ανατρέψουν».
Η εταιρεία πληρωμών Visa Inc ανακοίνωσε χθες Παρασκευή το βράδυ ότι τα συστήματά της λειτουργούν «σχεδόν σε κανονικά επίπεδα» έπειτα από μια βλάβη που επηρέασε τις συναλλαγές σε όλη την Ευρώπη και η οποία οφειλόταν «σε μια ηλεκτρονική βλάβη».
«Οι κάτοχοι Visa μπορούν πλέον να τη χρησιμοποιούν διότι αυτή τη στιγμή λειτουργούμε σε επίπεδα που πλησιάζουν στα κανονικά», ανακοίνωσε η εταιρεία στον λογαριασμό της στο Twitter. «Το πρόβλημα οφειλόταν σε μια ηλεκτρονική βλάβη. Δεν έχουμε κανέναν λόγο να πιστεύουμε ότι συνδέεται με κάποια εξωτερική παρέμβαση ή κακόβουλη ενέργεια», εξήγησε.
Έχοντας επίγνωση των προβλημάτων που δημιούργησε η βλάβη σε πολλές χώρες της Ευρώπης, η εταιρεία ζήτησε συγγνώμη από τους πελάτες και τους συνεργάτες της.
«Στόχος μας είναι να διασφαλίσουμε ότι όλες οι κάρτες Visa θα λειτουργούν με αξιοπιστία 24 ώρες το 24ωρο, 365 ημέρες τον χρόνο. Σήμερα ήμασταν πολύ μακριά από τον στόχο αυτό», παραδέχθηκε.
Η θυγατρική της Visa Europe ανακοίνωσε χθες λίγο πριν τις 19:00 (ώρα Ελλάδας) ότι αντιμετωπίζει «μια διακοπή των υπηρεσιών», που εμποδίζει τη διενέργεια «κάποιων συναλλαγών» στην Ευρώπη.
Παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του Αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου, πραγματοποιούνται σήμερα και αύριο στην Ιερά Μονή του Οσίου Δαυίδ, στον Δήμο Ελυμνίων στη Βόρεια Εύβοια οι εκδηλώσεις για την αγιοκατάταξη του Οσίου Ιακώβου Τσαλίκη. Την κυβέρνηση θα εκπροσωπήσει στις εκδηλώσεις ο υφυπουργος Εξωτερικών, Γιάννης Αμανατίδης.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος θα προσκομίσει στην Τοπική Εκκλησία την Πράξη της Πατριαρχικής Αγίας και Ιεράς Συνόδου, δια της οποίας επισφραγίστηκε η συνείδηση του Λαού του Θεού, περί της αγιότητος του Γέροντος Ιακώβου.
Όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή της η Μητρόπολη Χαλκίδος «Οι Εορταστικές Εκδηλώσεις αφορούν στην επίσημη Αναγγελία του ιδιαιτέρως χαρμοσύνου και τιμητικού, για την Τοπική μας Εκκλησία, γεγονότος, της συναριθμήσεως μεταξύ των Αγίων της Εκκλησίας, του Οσίου και θεοφόρου Πατρός ημών Ιακώβου του νέου ασκητού, του επονομαζομένου και «με συγχωρείτε».
Ο Όσιος Ιάκωβος έζησε επί σαράντα ολόκληρα χρόνια στην Ιερά Μονή του Οσίου Δαυίδ. Γεννηθηκε στις 5 Νοεμβρίου 1920 στο Λιβίσιο της Μικράς Ασίας. Σε ηλικία 32 ετών ο Ιάκωβος γίνεται δόκιμος μοναχός και στις 19 Δεκεμβρίου 1952 στην Χαλκίδα ο Μητροπολίτης Γρηγόριος τον χειροτόνησε ιερέα. Στις 25 Ιουνίου 1975 ο γέροντας Ιάκωβος ανέλαβε το πηδάλιο της Ιεράς Μονής του Οσίου Δαυίδ έως και το θάνατό του τον Νοέμβριο του 1991
«Ήταν η παρουσία του Θεού στη γη. Μια άπειρη αγάπη, ανοιχτή αγκαλιά, καλοσύνη, απλότητα, μεγαλείο της ταπεινώσεως», είχε πει για τον Όσιο Ιάκωβο Τσαλίκη, στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο ηγούμενος της Μονής Οσίου Δαυίδ, Γαβριήλ.
Η αγιοκατάταξή του, ύστερα από απόφαση της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αλλά, όπως τονίζει ο ηγούμενος Γαβριήλ, «το σεπτό Οικουμενικό Πατριαρχείο αναγνώρισε ό,τι υπήρχε στη συνείδηση των πιστών ανθρώπων όλα αυτά τα χρόνια».
Το προγραμμα των εκδηλώσεων
Οι Εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν στην Ιερά Μονή του Οσίου Δαυΐδ. Στις 18:15 θα γίνει η Υποδοχή της Α.Θ. Παναγιότητος του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου και του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερώνυμου στην Ιερά Μονή Οσίου Δαυίδ του Γέροντος. Θα ακολουθήσει Μέγας Πατριαρχικός Εσπερινός στο Καθολικό της Ιεράς Μονής Οσίου Δαυίδ του Γέροντος, στον οποίον θα χοροστατήσει η Α.Θ. Παναγιότης, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, με τη συμμετοχή του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερωνύμου.
Στη διάρκεια της λειτουργίας θα γίνει και η Ανάγνωση της Πατριαρχικής Συνοδικής Πράξεως αγιοκατατάξεως του Οσίου Ιακώβου, διατελέσαντος Ηγουμένου της Ιεράς Μονής Οσίου Δαυίδ. Την Κυριακή 3 Ιουνίου θα πραγματοποιηθεί στην Ιερά Μόνη Πατριαρχική Θεία Λειτουργία.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
