Στην Ελλάδα ο πνιγμός αποτελεί τη δεύτερη πιο σημαντική γνωστή αιτία ακούσιου θανάτου σε ηλικίες έως 14 ετών. Κάθε χρόνο πνίγονται περίπου 10 παιδιά και έφηβοι. Συνολικά για το 2018 έχασαν τη ζωή τους από πνιγμό στις θαλασσιές περιοχές της Ελλάδας 294 πολίτες, γεγονός που καθιστά σχεδόν επιβεβλημένες τις δράσεις για την πρόληψη των πνιγμών. Σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, που περιτριγυρίζεται από θάλασσα, ένας από τους σημαντικότερους τρόπους για να περιοριστούν οι πνιγμοί είναι η εκπαίδευση του πληθυσμού στην κολύμβηση. Το σχολείο αποτελεί ένα ιδανικό εκπαιδευτικό περιβάλλον για την εξοικείωση των παιδιών με το υδάτινο περιβάλλον.

Φέτος, για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, εντάχθηκε στο ωρολόγιο πρόγραμμα της Γ΄ Δημοτικού, στο πλαίσιο του μαθήματος της φυσικής αγωγής, η εκμάθηση της κολύμβησης. Σύμφωνα με την Παρασκευή Χασιώτη, καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής και υπεύθυνη συντονίστρια του μαθήματος στο νομό Τρικάλων, «στόχος του μαθήματος είναι οι μικροί μαθητές να εξοικειωθούν με το υδάτινο περιβάλλον και να αποκτήσουν βιωματικές γνώσεις των βασικών κανόνων ασφαλείας και υγιεινής. Οι μαθητές, μέσα από την παιγνιώδη μορφή διδασκαλίας της κολύμβησης από εξειδικευμένους γυμναστές, διδάσκονται τις βασικές δεξιότητες επίπλευσης και προώθησης στο νερό, και αποκτούν τις απαραίτητες γνώσεις για μια ασφαλή και δια βίου καλή σχέση με το νερό και την κολύμβηση».

Η αποτελεσματικότητα του πιο πάνω προγράμματος «εξοικείωσης με το νερό -εκμάθησης κολύμβησης» εξετάστηκε στο πλαίσιο της Μεταπτυχιακής Διατριβής της Παρασκευής Χασιώτη με επιβλέποντα τον Δρ. Βασίλειο Γεροδήμο καθηγητή Προπονητικής του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Από τα αποτελέσματα της μελέτης φαίνεται, σύμφωνα με την κ. Χασιώτη ότι «ένα βραχυχρόνιο πρόγραμμα εκμάθησης κολύμβησης, ενταγμένο στο πλαίσιο του μαθήματος φυσικής αγωγής του σχολείου, είναι μια διασκεδαστική δραστηριότητα που μπορεί να προκαλέσει σημαντικές βελτιώσεις σε επιλεγμένους δείκτες υγείας και φυσικής κατάστασης, αλλά κυρίως αποτελεί μία σημαντική στρατηγική για την αποφυγή των πνιγμών». Πιο αναλυτικά, στην παρούσα έρευνα, στην οποία έλαβαν μέρος περισσότεροι από 300 μαθητές/τριες Γ΄ Δημοτικού, αφού ελέγχθηκε η αξιοπιστία μιας δέσμης δοκιμασιών κατάλληλης για την αξιολόγηση του επιπέδου εξοικείωσης των παιδιών με το νερό (υδροβιότητα), εξετάσθηκε η αποτελεσματικότητα του προγράμματος παρέμβασης – μαθήματος (9 μαθήματα, 1 φορά την εβδομάδα) που γίνεται στα σχολεία. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας η υδροβιότητα των μαθητών/τριών βελτιώθηκε σημαντικά κατά 28-63%, ανάλογα με τη δοκιμασία που αξιολογήθηκε (π.χ. επίπλευση και ισορροπία, υποβρύχια όραση και ακοή, δυναμική άπνοια, υδροδυναμική θέση και γλίστρημα στο νερό υποβρυχίως κ.α.). Επιπρόσθετα, στο πλαίσιο της έρευνας εξετάσθηκε η ευχαρίστηση των μαθητών/τριών από το μάθημα κολύμβησης όπου η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών/τριών (92%)δήλωσαν ότι ήταν πολύ ευχαριστημένοι από τη συμμετοχή τους.

Τέλος, ο Δρ. Βασίλειος Γεροδήμος αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ότι «αν και η εισαγωγή του μαθήματος της κολύμβησης στο σχολείο είναι μια σημαντική πρωτοβουλία και πολύ αποτελεσματική όπως φαίνεται από τη μελέτη που πραγματοποιήθηκε (η μελέτη έγινε δεκτή και θα δημοσιευθεί στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό ActaPaediatrica) πρέπει να γίνουν πολλά περισσότερα για να μειώσουμε δραστικά τα ποσοστά πνιγμών στη χώρα μας».

(ΣΣ: Οι φωτογραφίες είναι του Αποστόλη Ζώη για χρήση από το ΑΠΕ-ΜΠΕ)

ΑΠΕ-ΜΠΕ

Στη διάσημη αλληγορία του, το «Σπήλαιο», ο Πλάτων παρομοιάζει τον κόσμο των κοινών θνητών με μια σπηλιά, όπου οι κρατούμενοι σε αυτήν δεν βλέπουν παρά τις σκιές των όντων που κινούνται πίσω τους. Κι όταν κάποιος προσπαθήσει να τους διηγηθεί την πραγματικότητα δεν τον πιστεύουν.

Όπως φαίνεται όμως, τώρα, αποκτούμε τα τεχνολογικά εργαλεία για να κατασκευάσουμε τέτοιες «σπηλιές» με τη βοήθεια των υπολογιστών, υπονομεύοντας την ίδια τη συμφωνία πάνω στα γεγονότα, που συνιστά και το θεμέλιο οποιασδήποτε ανθρώπινης κρίσης και έλλογης επιλογής και δράσης.

Δεν βρήκαμε ακόμα τρόπο να αντιμετωπίσουμε ικανοποιητικά τα Fake News (τις πλαστές ειδήσεις) και ήδη μας απειλεί μια νέα τεχνολογική επανάσταση στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, η σύνθεση.

Χάρη σε αυτή είναι δυνατό να παραχθούν deep fakes (βαθιά πλαστά), δηλαδή ηχητικά ή βίντεο, όπου κάποιος εμφανίζεται να λέει ή να κάνει πράγματα που ουδέποτε είπε ή έκανε. Μερικοί ειδικοί μάλιστα τα έχουν βαφτίσει «συνθετικά μέσα», εγκαθιδρύοντας έμμεσα μια ύποπτη ισοδυναμία αλήθειας και ψεύδους, πραγματικότητας και απάτης.

Η παραγωγή των deep fakes καθίσταται δυνατή χάρη στις δυνατότητες των υπολογιστών να μαθαίνουν τις παραμικρές λεπτομέρειες της φωνής, του προσώπου, του σώματος και της κίνησής τους και μετά να τις μιμούνται με τρόπο που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη έως αδύνατη τη διάκριση πραγματικού και πλαστού.

«Δεν είμαστε καθόλου καλά προετοιμασμένοι για αυτό που θάρθει. Και δεν νομίζω ότι το κοινό γνωρίζει το τι θα γίνει», είπε πρόσφατα ο επικεφαλής της επιτροπής της αμερικανικής Γερουσίας για τις μυστικές υπηρεσίες, αναφερόμενος στην ταχεία ανάπτυξη των τεχνολογιών σύνθεσης. «Προτού καλά- καλά προσαρμοσθούμε σε μια κατάσταση όπου η πραγματικότητά μας έμοιαζε εικονική, πλαστή (fakε), τώρα τα πλαστά πράγματα γίνονται η πραγματικότητά μας», σχολίασε ένας αναλυτής.

Γενίκευση της τεχνολογικής απάτης

Οι επιπτώσεις των deep fakes στην οικονομία, την πολιτική, το έγκλημα και την επικοινωνία είναι δυνητικά τεράστιες. Η ηθοποιός Scarlett Johansson ήταν από τους πρώτους που το κατάλαβαν όταν την εμφάνισαν σε ψεύτικα πορνογραφικά βίντεο που τα είδαν εκατομμύρια θεατές. Το ίδιο συνέβη και με την Ολλανδή τηλεοπτική παρουσιάστρια Dionne Stax. Παρότι το σχετικό πορνογραφικό σάιτ τα κατέβασε γρήγορα ήδη τα είχαν δει πολλοί άνθρωποι και η ζημιά είχε γίνει.

Η Ινδή δημοσιογράφος Rana Ayyub έπεσε θύμα της ίδιας μεθόδου, όταν προσπάθησε να ερευνήσει το βιασμό και τη δολοφονία ενός οκτάχρονου κοριτσιού από το Κασμίρ.

Την έπαθε όμως ακόμα και η πρόεδρος της αμερικανικής Βουλής Νάνσι Πελόζι όταν τροποποιήθηκε η φωνή και επιβραδύνθηκαν οι χειρονομίες της, κατά τη διάρκεια πραγματικών ομιλιών της, με τρόπο που να εμφανίζεται μεθυσμένη. Στο διαδίκτυο έχουν ήδη εμφανισθεί fake videos των Προέδρων Ομπάμα και Τραμπ.

Το πιο εξωφρενικό συνέβη στην Γκαμπόν, όπου η μακρά απουσία του προέδρου σε συνδυασμό με ένα πιθανώς deep fake, έπεισε τις ένοπλες δυνάμεις ότι ο Πρόεδρος έχει πεθάνει, ή δεν είναι σε θέση να ασκήσει τα καθήκοντά του, με αποτέλεσμα οι στρατιωτικοί να επιχειρήσουν (ανεπιτυχώς) να καταλάβουν την εξουσία!

Οι εφαρμογές της τεχνολογικής απάτης δεν έχουν περιορισμό. Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, ένας Βρετανός διευθυντής επιχείρησης έπεσε θύμα ενός audio deep fake. Νομίζοντας ότι είχε μιλήσει με το διευθυντή μιας ουγγρικής εταιρείας, ενέκρινε την αποστολή 250.000 λιρών.

Γνωρίζουμε ήδη τον σημαντικό (μερικοί πιστεύουν αποφασιστικό) ρόλο των fake news στην πρόσφατη εκλογή του Μπολσονάρου στη Βραζιλία και σε άλλες εκλογικές αναμετρήσεις στις ΗΠΑ και αλλού. Αλλά φαντάζεται κανείς πόσο διευρυμένες είναι οι δυνατότητες να κριθεί το αποτέλεσμα μιας αμφίρροπης εκλογικής αναμέτρησης, αν την παραμονή αρχίσουν να κυκλοφορούν στα κοινωνικά δίκτυα deep fakes.

Μεγάλες δυνατότητες για τους εγκληματίες

Στην πραγματικότητα βέβαια, οι απλοί άνθρωποι είναι αυτοί που κινδυνεύουν πολύ περισσότερο από τους ηθοποιούς, τους δημοσιογράφους, τους πολιτικούς ή τους επιχειρηματίες που μπορούν να βρουν κάποια μέσα να αμυνθούν.

«Μας έχουν πάρει φαλάγγι», δήλωσε ένας ειδικός στην ψηφιακή εγκληματολογία από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, εξηγώντας ότι εκατό φορές περισσότεροι άνθρωποι εργάζονται για τη σύνθεση deep fakes, από όσους εργάζονται για να τα ανιχνεύσουν.

Υπονομεύοντας την δυνατότητα κρίσης των ανθρώπων

Η προσπάθεια του κοινού να διαχωρίσει το τι είναι αληθινό και τι είναι πλαστό ήδη απαιτεί τόσο μεγάλη προσπάθεια που καταλήγει τελικά στην απάθεια απέναντι στην πραγματικότητα, υπογραμμίζουν κοινωνιολόγοι και επικοινωνιολόγοι. Οι περισσότεροι άνθρωποι τα παρατάνε, στηρίζονται στα βασικά τους ένστικτα και διαισθήσεις, αναπαράγουν τις δικές τους προκαταλήψεις και καταλήγουν να μην πιστεύουν σε τίποτα. Η λογική και η γνώση, τα πιο σπουδαία από τα όπλα του ανθρώπου, χάνουν τη σημασία τους και παραμερίζονται. Το χειρότερο μάλιστα είναι ότι οι συκοφαντίες εναντίον αντιπάλων γίνονται ευκολότερα πιστευτές.

Είναι χαρακτηριστικό αυτό που συμβαίνει σε πολλές χώρες με την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Υπάρχει αυτή τη στιγμή ένας καταιγισμός επιστημονικών στοιχείων από τον ΟΗΕ, τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό, τη NASA, το Χάρβαρντ, το Γέιλ, το Πρίνστον, τους αντίστοιχους οργανισμούς της Ευρώπης και χιλιάδες από τους καλύτερα καταρτισμένους επιστήμονες στον κόσμο. Κι όμως, ένα σημαντικό μέρος της κοινής γνώμης εξακολουθεί να πιστεύει ότι «δεν τρέχει τίποτα», ότι όλα αυτά είναι ψέματα και «συνωμοσίες», έστω και αν κανείς δεν μπορεί να περιγράψει τον σκοπό μιας τέτοιας συνωμοσίας και το ποιος έχει τη δύναμη να πείσει όλες τις κυβερνήσεις του πλανήτη, τον ΟΗΕ, τους επιστημονικούς οργανισμούς διεθνώς κ.λπ. να την υποστηρίξει. Αν υπάρχει όντως κάποια συνωμοσία, είναι πιθανότερο να την έχουν στήσει τα ισχυρότατα οικονομικά συμφέροντα που θίγονται από μέτρα για την αποτροπή της κλιματικής αλλαγής και έχουν κάθε λόγο να μας πείσουν ότι δεν υπάρχει ή δεν φταίνε αυτοί που υπάρχει.

Γενικότερα, ένα όλο και αυξανόμενο τμήμα της κοινής γνώμης έχει χάσει κάθε εμπιστοσύνη στα ΜΜΕ και τους πολιτικούς και πιστεύει ότι όλα είναι προϊόν συνωμοσίας. Καταλήγει έτσι να μην πιστεύει τα ΜΜΕ και τους πολιτικούς, ακόμα κι όταν λένε αλήθεια!

Όπως και σε πολλούς άλλους τομείς, έτσι και με τα deep fakes, η αλματώδης τεχνολογική επανάσταση θέτει τώρα πολύ μεγάλες, νέες προκλήσεις στην ανθρωπότητα, οι υπάρχοντες θεσμοί της οποίας δεν επαρκούν για να αντιμετωπίσουν.

Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος

ΑΠΕ-ΜΠΕ