Ιδιαίτερα στους χορευτές μας :
Βασιλική Δήγκα
Νενα Χαραλαμπιδου
Ναζλή-Μαρία Σαρασίδου
Δημήτρης Βάνης
Σταύρος Κάπα
Δημητρης Αδαμιδης
Αλεξάνδρα Μι.
Νάνσυ Ορδουλιδου
Θεοδώρα Κυριακίδου
Με τιμή
Το Δ.Σ.
Πριν από την εκλογή έγινε απολογισμός της απελθούσας διοίκησης και εγκρίθηκε ο οικονομικός απολογισμός της περασμένης χρονιάς από τα μέλη του Φιλίππου.
Τα μέλη του νέου διοικητικού συμβουλίου που εξελέγησαν είναι οι εξής:
Ντόβας Σωτήρης
Ασλανίδης Μάρτιν
Ντάμτσιος Βασίλης
Βενιόπουλος Βασίλης
Καρέλης Γιώργος
Παπαζήσης Μπάμπης
Ντάμτσιος Γιώργος
Καραβαδές Γιάννης
Τσιμόπουλος Μάκης
Λιολιόπουλος Νίκος
Στις επόμενες ημέρες θα γίνει η κατανομή αξιωμάτων.
Εύχομαι καλή δύναμη και καλή επιτυχία στους μαθητές και στις μαθήτριες που από τη Δευτέρα 15 Ιουνίου ξεκινούν τη μάχη των Πανελλαδικών Εξετάσεων. Μια προσπάθεια που κρίνει πολλά για το μέλλον τους, δεν κρίνονται όμως όλα από αυτήν. Υπομονή εύχομαι στις οικογένειες των παιδιών για να στηρίξουν τις προσπάθειες τους.
Καλή επιτυχία εύχομαι και στους εκπαιδευτικούς, που στέκονται πάντα στο πλευρό του σχολείου και ειδικά φέτος –μαζί με τους μαθητές- αντιμετώπισαν μια πρωτόγνωρη κατάσταση λόγω του κορονοϊού. Υγεία και δύναμη για όλους. Ο αγώνας της ζωής ποτέ δεν τελειώνει κάπου, αλλά πάντα έχει μια ευκαιρία για να αρχίζει.
Κώστας Καλαϊτζίδης
Αντιπεριφερειάρχης Ημαθίας
Συνελήφθη χθες (13 Ιουνίου 2020) το μεσημέρι σε περιοχή της Πέλλας, από αστυνομικούς του Τμήματος Ασφάλειας Πέλλας ένας ημεδαπός άνδρας, για καλλιέργεια και κατοχή κάνναβης.
Ειδικότερα, μετά από συντονισμένες ενέργειες των αστυνομικών, εντοπίστηκε ο ημεδαπός και σε έρευνα που ακολούθησε στο σπίτι του, που βρίσκεται σε περιοχή της Πέλλας, βρέθηκαν και κατασχέθηκαν:
Ο συλληφθείς με τη δικογραφία που σχηματίστηκε σε βάρος του θα οδηγηθεί στον Εισαγγελέα Πρωτοδικών Γιαννιτσών.
Η πανδημία ήταν μια εποχή θλίψης, μοναξιάς και άγχους για ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Οι ευκαιρίες συναντήσεων με αγαπημένα πρόσωπα ήταν ελάχιστες και ο τρόπος ζωής ανατράπηκε. Σε μια προσπάθεια να αναζητήσουν παρηγοριά και αποφόρτιση, πολλοί άνθρωποι εκτίμησαν εκ νέου τον φυσικό κόσμο.
Πολλοί από εμάς δεν συνειδητοποιούσαμε πως η ανθρώπινη δραστηριότητα -κυκλοφορία, θόρυβος, ρύπανση- επηρεάζει το περιβάλλον μας. Κατά τη διάρκεια του αποκλεισμού, ιστορίες για επιστροφή της άγριας ζωής σε αστικές περιοχές ήταν συχνές, από αγριοκάτσικα να περιπλανώνται στην ουαλική πόλη Λαντούντνο, έως βουβάλια σε αυτοκινητόδρομους στο Δελχί πολλαπλασιάστηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
«Άρχισα να ερευνώ τη σχέση φύσης και ανθρώπινης ψυχικής υγείας για το βιβλίο μου, αφού διαπίστωσα ότι το περπάτημα στο Walthamstow Marshes του Λονδίνου ήταν δυναμικά θεραπευτικό σε μια περίοδο εθισμού και κατάθλιψης» ανέφερε η συγγραφέας σε συνέντευξή της στο Vogue.
Όταν έγινα νηφάλια, χρειάστηκα υγιείς τρόπους για να καταπραΰνω τις μεταβολές των συναισθημάτων, βρέθηκα στη φύση για πρώτη φορά στην ενηλικίωση, για θεραπεία και ανάκαμψη. Η σύνδεση με τον φυσικό κόσμο έγινε μια τακτική δραστηριότητα που έπρεπε να κάνω κάθε μέρα, παράλληλα με την ψυχιατρική, την ψυχοθεραπεία και την υποστήριξη φίλων, οικογένειας και άλλων εθισμένων, τόνισε.
Το αποτέλεσμα ήταν τόσο ισχυρό που σύντομα άρχισα να ερευνώ ακριβώς πώς και γιατί η επαφή και η σχέση με τη φύση επηρεάζει την ψυχολογική και συναισθηματική υγεία μας (και, αντίθετα, αν η απομάκρυνσή μας από τη φύση είναι κακή για την ψυχική μας ευημερία) εξήγησε η Λούσι Τζόουνς.
Η συγγραφέας διαπίστωσε πολλά και διάφορα επιστημονικά στοιχεία ότι φύση μας επηρεάζει από το κεφάλι έως τα δάχτυλα των ποδιών μας μέσω διαφορετικών οδών, ανακάμπτουμε από το άγχος πιο γρήγορα και πληρέστερα μετά την έκθεση στη φύση σε σύγκριση με τα δομημένα περιβάλλοντα και το ανοσοποιητικό μας σύστημα επωφελείται όταν είμαστε σε αυτήν τη χαλαρή κατάσταση.
Εν τω μεταξύ, οι ήχοι της φύσης -πουλιών ή νερό που ρέει- συνδέονται με ένα πιο ισορροπημένο νευρικό σύστημα. Το περπάτημα σε έναν δεντρόφυτο δρόμο μειώνει τη δραστηριότητα στον εγκέφαλο που σχετίζεται με τη θλίψη, το μυαλό ή τη μελαγχολία.
«Η πανδημία προκαλεί πολλούς από εμάς να εξετάσουμε τη σχέση μας με την υπόλοιπη φύση και με άλλους τρόπους – κυρίως επειδή βρισκόμαστε σήμερα αντιμέτωποι με την κρίση για το κλίμα και τη βιοποικιλότητα. Για αρκετό καιρό χρειαζόμασταν μια σημαντική επανεκτίμηση της σχέσης μας με τον ζωντανό κόσμο, από τον αντίκτυπο που έχουμε στα άλλα είδη μέχρι τον τρόπο που χρησιμοποιούμε και κυριαρχούμε στη γη» τόνισε η συγγραφέας.
Η Λούσι Τζόουνς, δημοσιογράφος θέτει στο βιβλίο το ερώτημα αν όταν χάνουμε τον δεσμό μας με τον φυσικό κόσμο, μήπως επίσης χάνουμε μέρος του εαυτού μας. Το βιβλίο είναι ένα ταξίδι από τα δασικά σχολεία στο Ανατολικό Λονδίνο, στην Παγκόσμια τράπεζα σπόρων Σβάλμπαρντ στα αρχέγονα δάση της Πολωνίας και στους καναπέδες των οικοθεραπευτών.
Επείγουσα και αναζωογονητική, η απώλεια της Εδέμ είναι μια κραυγή για έναν πιο άγριο τρόπο ζωής -για την εξεύρεση ασύλου στο έδαφος και τη χαρά στα δέντρα- που μπορεί να μας βοηθήσουν να σώσουμε τον ζωντανό πλανήτη, αλλά και τους εαυτούς μας από ένα μέλλον οικολογικού πένθους.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
Όπως μας εξηγεί ο προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου Παύλος Τριανταφυλλίδης «η ήρεμη φύση και το γαλήνιο τοπίο της Χλόης, που έχει οπτική επαφή με τη Σαμοθράκη, αλλά και με την πολιούχο πόλη της Ηφαιστίας, φαίνεται ότι αποτέλεσε το πιο ιδανικό περιβάλλον για την άσκηση των λατρευτικών πρακτικών, που είχαν σχέση με την αναγέννηση της φύσης και του ανθρώπου».
H Καβειριακή λατρεία της Λήμνου, ριζωμένη σε πανάρχαιες τοπικές παραδόσεις, κράτησε, όπως αναφέρει ο Λατίνος ποιητής Λεύκιος Άκκιος σε απόσπασμα από τον Φιλοκτήτη του, τις αγνές ιερουργίες των αρχαίων μυστηρίων.
Για αυτό το ιερό των Καβείρων στο ακρωτήριο Χλόη, οι εκτεταμένες ανασκαφικές έρευνες κατά την δεκαετία του 1930, 1980 και 1990 της Ιταλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών, έφεραν στο φως τα ιερά κτήρια του λημνιακού Καβειρίου, που ήταν θεμελιωμένα επάνω σε δύο άνδηρα, με αναλήμματα, στο βόρειο και νότιο πλάτωμα. «Δυστυχώς η λιθοθηρία της ύστερης αρχαιότητας και των νεότερων χρόνων, τα έντονα γεωλογικά φαινόμενα διάβρωσης και κατολίσθησης των απότομων πρανών προς τη θάλασσα, αλλά και οι ισχυροί σεισμοί που συγκλόνισαν κατά την αρχαιότητα τον γεωγραφικό χώρο του βορειοανατολικού Αιγαίου και της περιοχής της Τρωάδος και του Ελλησπόντου, φαίνεται ότι αποτέλεσαν την κύρια αιτία για τη σημερινή, κακή κατάσταση διατήρησης των αρχιτεκτονικών καταλοίπων που σώζονται σε επίπεδο θεμελίωσης ή ίχνη τους διακρίνονται επάνω στον φυσικό βράχο, κυρίως στην περιοχή του ελληνιστικού Τελεστηρίου» λέει ο κ. Τριανταφυλλίδης. Και συνεχίζει: «Άλλωστε, πολλά από τα αρχιτεκτονικά μέλη και τα οικοδομικά κατάλοιπα σήμερα βρίσκονται διάσπαρτα στις απότομες πλαγιές με την πυκνή θαμνώδη βλάστηση των δύο ανδήρων ή εντός του θαλάσσιου όρμου της Χλόης».
Το έργο
Η κακή κατάσταση διατήρησης του αρχαιολογικού χώρου του ιερού των Καβείρων που επιδεινωνόταν σταδιακά, και η αλγεινή εικόνα που διδόταν στους πολυάριθμους επισκέπτες του για ένα από τα πιο σημαντικά ιερά της Λήμνου, αποτέλεσε αφορμή εκ μέρους της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου να εκπονήσει μελέτες και να εντάξει στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος Κρήτη και Νήσοι Αιγαίου 2014-2020 της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου το έργο «Διαμόρφωση και ανάδειξη αρχαιολογικού χώρου του ιερού των Καβείρων», το οποίο ολοκληρώθηκε στο τέλος του 2019, προκειμένου και να αποδοθεί στο κοινό.
Στο πλαίσιο του έργου πρωταρχικό μέλημα για την διάσωση των ορατών αρχαιοτήτων στον χώρο ήταν ο σχεδιασμός και η υλοποίηση ενός πυκνού αποστραγγιστικού δικτύου γύρω από τις ορατές αρχαιότητες των δύο πλατωμάτων, που απαιτούσε ευρείες αποχωματώσεις και μετακινήσεις των νεότερων τοιχίων γύρω από το υστεροαρχαϊκό και ελληνιστικό Τελεστήριο. Παράλληλα ολοκληρώθηκε η κατασκευή νέου φυλακίου στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου, τοποθετήθηκε νέα μεταλλική περίφραξη, έγιναν διαδρομές περιήγησης, ενημερωτικές πινακίδες, στερεώσεις των βραχωδών πρανών νοτίως του ελληνιστικού Τελεστηρίου, καθώς και συντήρηση όλων των αρχαιολογικών καταλοίπων που είχαν εγκαταλειφθεί στη φθορά του χρόνου. Ειδικό αμαξίδιο, χώροι υγιεινής και ενημερωτική πινακίδα αφής για άτομα με μειωμένη όραση αποτελούν τις εγκαταστάσεις εξυπηρέτησης κοινού ΑμεΑ, ενώ ψηφιακό υλικό είναι διαθέσιμο στον επισκέπτη για να ξεναγηθεί με τη μορφή τάμπλετ σε τέσσερις γλώσσες (ελληνικά, αγγλικά, ιταλικά και γερμανικά) στον αρχαιολογικό χώρο.
«Ο επισκέπτης πλέον σύμφωνα με τις νέες υποδομές του πιο σημαντικού από τουριστική άποψη αρχαιολογικού χώρου της Λήμνου, στο ιερό των Καβείρων, μπορεί να μεταφερθεί νοερά στον κόσμο της υπέρτατης γαλήνης, όπως οι μυημένοι οδηγούνταν στην απόλυτη γνώση της κάθαρσης, και της αναζωογόνησης, μιας μυστικής κάθαρσης που δεν δημιούργησε όμως μυστικές κοινωνίες, περιορισμούς και δόγματα, αλλά αντιθέτως προσέφερε απλόχερα τη δυνατότητα προσωπικής επιλογής του ατόμου προς την αποδέσμευση και την ελευθερία» λέει ο κ. Τριανταφυλλίδης.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
Όπως δηλώνει στο Πρακτορείο Fm και στην εκπομπή της Τάνιας Η. Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ» ο χειρουργός-ορθοπαιδικός δρ. Αντώνης Αγγουλές, το 50% των ενηλίκων έχει προβλήματα στον αυχένα, όταν δουλεύει πάνω από 4 ώρες στο γραφείο χωρίς διάλειμμα, το 55% αντιμετωπίζει προβλήματα στους ώμους και μέχρι 70% υποφέρει από τη μέση. Όταν μάλιστα η τηλεργασία γίνεται σε καναπέ, τότε τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα, για το μυοσκελετικό μας, τονίζει ο ορθοπαιδικός. «Όσο περισσότερες ώρες εργάζεται κανείς σε τέτοιες συνθήκες, τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες έχει να αναπτύξει κάποια προβλήματα, κυρίως από τον αυχένα, τη μέση, τα άνω άκρα. Δεν είναι και η καλύτερη εργασία η τηλεργασία.
Είναι πολλές ώρες, οι άνθρωποι ξεχνιούνται στο γραφείο τους και υιοθετούν μία κακή στάση. Είναι σκυφτοί μπροστά. Το κεφάλι πέφτει μπροστά. Οι ώμοι αναγκάζονται κι αυτοί να γέρνουν μπροστά. Οι μύες της πλάτης διατείνονται. Είναι αυτό που λέμε μία κακή εργονομία». Τα διαλείμματα όταν δουλεύουμε σε ένα γραφείο, είτε αυτό είναι στο σπίτι μας, είτε στο χώρο εργασίας μας είναι επιβεβλημένα τονίζει ο κ. Αγγουλές, κι αν όχι κάθε μισή ώρα, τουλάχιστον κάθε μία μιάμιση ώρα πρέπει να σηκωνόμαστε, να ξεπιανόμαστε και να κάνουμε κάποιες διατάσεις. Κάτι άλλο που αρκετοί κάνουμε και είναι επίσης πολύ κακή εργονομία, όπως λέει ο κ. Αγγουλές, είναι να μιλάμε στο τηλέφωνο στηρίζοντας το με το μάγουλο στον ώμο.
Διαλείμματα, σωστή στάση, και καλή φυσική κατάσταση προλαμβάνουν μυοσκελετικά προβλήματα
Τι είναι αυτό που όμως θα προλάβει ενδεχόμενα προβλήματα από την πολύωρη εργασία στο γραφείο του σπιτιού μας, είτε ακόμη ακόμη στον καναπέ μας; Πού ακουμπάει η πρόληψη; Η πρόληψη ακουμπά στη σωστή ενημέρωση κάθε εργαζόμενου για το πώς θα πρέπει να κάθεται και πώς θα πρέπει να δουλεύει, απαντά ο κ. Αγγουλές. Υπάρχει αυτή η ωραία ελληνική λέξη εργονομία, από το έργο και τους νόμους. Θα πρέπει να εργαζόμαστε, λέει ο χειρουργός κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να έχουμε την μικρότερη κατανάλωση ενέργειας. Δηλαδή να εργαζόμαστε με τις λιγότερες κινήσεις και με την καλύτερη στάση. «Πρέπει καταρχήν να υιοθετήσουμε μία σωστή στάση (αυτό καλό είναι να γίνεται και από την παιδική ηλικία). Δεν θα πρέπει το κεφάλι και οι ώμοι να γέρνουν μπροστά. Να μην πέφτει μπροστά το κέντρο βάρους του σώματός μας, όταν καθόμαστε στην καρέκλα, η οποία θα πρέπει να έχει ένα σωστό ύψος. Τα πόδια μας να ακουμπάνε καλά στο έδαφος. Υπάρχει ο λεγόμενος κανόνας των 90 μοιρών, της ορθής γωνίας. Δηλαδή τα γόνατα πρέπει να είναι σε ορθή γωνία. Όπως και τα χέρια, οι αγκώνες μας. Και καλό είναι να ακουμπάνε στα μπράτσα της καρέκλας. Η οποία είναι συνήθως με ροδάκια και αυτό επιβαρύνει τον κορμό, γιατί κάνουμε συνέχεια στροφές. Δίνουμε συνέχεια φορτία».
Οι διατάσεις μειώνουν τα προβλήματα στον αυχένα έως και 40%
Πολύ σημαντικό για να προλάβουμε μυοσκελετικά προβλήματα με την τηλεργασία λέει ο κ. Αγγουλές είναι να έχουμε καλή φυσική κατάσταση και προσεγμένο βάρος. Υπογραμμίζει όμως ότι οι διατάσεις και οι ασκήσεις μειώνουν τα προβλήματα στον αυχένα σε ένα ποσοστό έως και 40%, καθώς επίσης στα χέρια και ειδικά στο χέρι που επικρατεί (π.χ το δεξί για τον δεξιόχειρα) οι διατάσεις μπορεί να μειώσουν τα προβλήματα σε ποσοστό έως και 20%. Τα μυοσκελετικά πονάκια που όταν ξεκουραστούμε, περνάνε, δεν θα πρέπει να μας ανησυχήσουν, αναφέρει ο ορθοπεδικός. Επισημαίνει ωστόσο ότι αν έχουμε ένα πόνο σε ηρεμία, ξαπλώνουμε και πάλι πονάμε, αν έχουμε κάποια μουδιάσματα στα χέρια, ή ακόμη μυϊκή αδυναμία, διαταραχή της αισθητικότητας, κάποιο αίσθημα βελονών στα πόδια ή στα χέρια, τότε θα πρέπει να πάμε στο γιατρό μας, γιατί μπορεί πχ να έχουμε δισκοπάθεια. Να έχει γίνει μία μεγαλύτερη βλάβη.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
Η εκτίμηση και η ευγνωμοσύνη είναι τα συναισθήματα που θα έπρεπε να μας απασχολούν στις περιπτώσεις που παρατηρούμε πως απομακρύνονται από εμάς οι φίλοι και συγγενείς.
Η εκτίμηση είναι κάτι που κερδίζεται όπως και η εμπιστοσύνη. Ξεκινάει από μηδενικής βάσεως και σταδιακά καλλιεργείται είτε θετικά είτε αρνητικά ανάλογα με την επικοινωνία και την συναναστροφή. Δεν είναι δεδομένη στις διαπροσωπικές επαφές, θα πρέπει να δουλευτεί και αναλόγως θα υπάρχει η αντίστοιχη συμπεριφορά.
Αντίπαλο δέος της εκτίμησης είναι ο εγωισμός. Η εκτίμηση είναι σχεδόν ταυτόσημη με τον σεβασμό. Για να δείξεις πως εκτιμάς τον άλλον, θα πρέπει να το σέβεσαι. Για να τον σέβεσαι, θα πρέπει να παραμερίσεις τον εγωισμό σου και να συμμετέχεις στο «παιχνίδι» της σχέσης και της επαφής με τους άλλους με τους ίδιους κανόνες. Δεν είσαι ανώτερος τους… δεν είσαι κατώτερος τους. Είστε δύο άνθρωποι που οφείλετε να έχετε αμοιβαία εκτίμηση και σεβασμό για να εξελιχτεί αρμονικά και ώριμα η σχέση σας.
Ο άνθρωπος που θα σέβεται τις πράξεις των άλλων, που νιώθει ευγνωμοσύνη, που κατανοεί πότε θα πρέπει να επιδείξει εγωισμό για να μην χάσει τον εαυτό του… Αυτός είναι ο άνθρωπος που θα ξέρει να εκτιμάει και όταν εκτιμάς δεν χάνεις… Δεν χάνεις ούτε τον φίλο σου, ούτε τον σύντροφο σου, ούτε κανέναν!
Πολύ κρίμα που ξεχάσαμε να εκτιμάμε…
Ανέβαινα κρυφά στην καρότσα του φορτηγού και μια μέρα έπεσα και παρολίγον να με πατήσει, κάνοντας όπισθεν… Και αργότερα, στα τέλη του καλοκαιριού, από την ηλικία των 12 χρόνων, θυμάμαι να βρίσκομαι στα αμπέλια της Εύβοιας και της Βοιωτίας, στον τρύγο και στα πατητήρια»: μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Κωνσταντίνος Μαλαματίνας, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της «Μαλαματίνας», μοιράζεται παιδικές αναμνήσεις του από την ιστορική οινοποιία, που άρχισε να απλώνει τις πρώτες «ρίζες» της παράδοσής της στην αμπελόεσσα Τένεδο, όπου ο πρόγονός του, Ευστράτιος, καλλιεργούσε «Τσαούσια» (σταφύλια), από τα οποία οινοποιούσε λευκό κρασί. Μετέπειτα, o γιος του Ευστράτιου, ο δαιμόνιος έμπορος Κωνσταντίνος, με το δικάταρτο ιστιοφόρο του, τη «Μερσίνη», μετέφερε αυτό το οικογενειακό λευκό κρασί στα κυριότερα λιμάνι της Βόρειας Ελλάδας. Και, ακολούθως, το 1895, ίδρυσε στην Αλεξανδρούπολη το πρώτο οινοποιείο της οικογένειας, με την επωνυμία «Τένεδος», στο οποίο κάποια χρόνια αργότερα εγκαινίασε την παραγωγή ρετσίνας…
Ποια είναι η επιχειρηματική συμβουλή που λάβατε, την οποία μνημονεύετε περισσότερο; είναι το επόμενο ερώτημα προς τον Κωνσταντίνο Μαλαματίνα. «Το “ταμάχι” (σ.σ. η απληστία) είναι κακό πράγμα και το κρασί θέλει καθαρά χέρια. Αυτή η συμβουλή έφτασε σε εμένα από τον παππού μου δια στόματος του πατέρα μου» λέει ο κ.Μαλαματίνας, εκπρόσωπος της τέταρτης γενιάς σε μια οικογενειακή επιχείρηση, στην οποία εισέρχεται προσεχώς επενδυτής, καθώς ο τζίρος της μειώθηκε σημαντικά, εξαιτίας της παρατεταμένης οικονομικής κρίσης και την κατάσταση επιδείνωσε η πανδημία του κορονοϊού, που -λόγω του lockdown- κράτησε κλειστά τα καταστήματα εστίασης (όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο νομικός σύμβουλος της εταιρείας, Κωνσταντίνος Μέλλιος, στόχος είναι οι μη δεσμευτικές προσφορές για την οινοποιία να κατατεθούν από τους ενδιαφερόμενους μέχρι τέλους Ιουνίου, ώστε να ακολουθήσουν οι δεσμευτικές ώς το τέλος Ιουλίου/αρχές Αυγούστου).
Εθνικό προϊόν με «ονομασία κατά παράδοση», που …κακοποιήθηκε
«Η πρώτη εμφιάλωση ρετσίνας από τον πατέρα μου (σ.σ. Ευάγγελο), το 1957, στην πραγματικότητα ήταν σταθμός για το προϊόν, γιατί δόθηκε η δυνατότητα να φτάσει καλής ποιότητας κρασί στα καφενεία και στις ταβέρνες, ακόμη και στα μικρότερα χωριά της Ελλάδας και ειδικά της Βόρειας Ελλάδας, που μέχρι τότε προμηθεύονταν χύμα ρετσίνα από τα οινοπωλεία. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, με την είσοδο πολλών ανταγωνιστών, η ρετσίνα ως προϊόν αδικήθηκε, ειδικά στη νότια Ελλάδα, με αποτέλεσμα να χαθούν παραδοσιακοί καταναλωτές της. Η “κακοποίηση” συνεχίζεται και στις μέρες μας, με την ανεξέλεγκτη διακίνηση χύμα ρετσίνας, αμφίβολης προέλευσης σε πλαστικές φιάλες, με αποτέλεσμα η ρετσίνα, ένα από τα εθνικά προϊόντα με “ονομασία κατά παράδοση” (φέτα, ούζο, μαστίχα), που προϋποθέτουν μόνο ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών, κυρίως από σαββατιανό και ροδίτη, να μην βρίσκει εύκολα την αναγνώριση που της αξίζει» λέει ο κ.Μαλαματίνας και προσθέτει: «Χάρη στις προσπάθειες νέων, κυρίως, οινοποιών τα τελευταία χρόνια, η ρετσίνα ως κρασί αναβαθμίζεται και αναγνωρίζεται πλέον στις αγορές του εξωτερικού, εξαιτίας και της μεγάλης αύξησης του τουριστικού ρεύματος. Έτσι, τείνει να δημιουργηθεί πολύ καλό θετικό περιβάλλον για τις εξαγωγές ρετσίνας και αυτό, αν συνδυαστεί με την ανάκτηση της εμπιστοσύνης του Έλληνα καταναλωτή από όλους τους παραγωγούς προδιαγράφει καλύτερο μέλλον».
Τι θα γινόταν αν οι μάστορες του branding, οι Ιταλοί, είχαν ρετσίνα αντί για Martini;
Κατά τον Κωνσταντίνο Λαζαράκη, κάτοχο του επίζηλου τίτλου Master of Wine (MW), που κατέχουν σήμερα μόλις 380 άνθρωποι παγκοσμίως, αν τη ρετσίνα την είχαν οι «μάστορες» του branding, οι Ιταλοί, θα πωλείτο προς 100 ευρώ το μπουκάλι η μέτριας ποιότητας, ενώ θα είχε ήδη «μπει» στα ακριβά εστιατόρια της Νέας Υόρκης, όπου τα αρωματισμένα κρασιά -μια κατηγορία στην οποία ανήκει και η ρετσίνα- είναι τους τελευταίους μήνες η νέα τάση. «Αυτή τη στιγμή υπάρχει ένα κίνημα για τα αρωματισμένα κρασιά, το οποίο το τρέχουν οι Ιταλοί για το Μαρτίνι, το βερμούτ, που είναι αρωματισμένο με βότανα και μπαχαρικά. Μόνο και μόνο κάτι τέτοιο, θα μπορούσε να ανοίξει τη νέα εποχή για την premium ρετσίνα. Τους τελευταίους μήνες, στη Νέα Υόρκη, το αρωματισμένο κρασί είναι το απόλυτο trend. Θα μπορούσαμε να το αξιοποιήσουμε για να βάλουμε τη ρετσίνα σε περισσότερες αγορές. Δυστυχώς όμως, δεν έχουμε πολλούς παραγωγούς, δεν έχουμε branding και υπάρχει ακόμα πολύ κακή ρετσίνα, με αποτέλεσμα αντί να δημιουργούμε πρεσβευτές του προϊόντος ανάμεσα στους ξένους που τη δοκιμάζουν, να δημιουργούμε πολέμιους» λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ.Λαζαράκης και συμπληρώνει ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια αναμόχλευση υψηλού επιπέδου γύρω από τη ρετσίνα, με καλό σταφύλι, καλή οινοποίηση και καλής ποιότητας ρετσίνι (μη οξειδωμένο, με πυκνότητα και πολλά αρώματα).
Οι «ρετσινοποιοί» και τα πατητήρια στο Κορωπί και το δεκατιανό με τα δύο σουβλάκια και τις τρεις ρετσίνες
Στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν οι δρόμοι της Αθήνας ήταν πολύ διαφορετικοί σε σχέση με σήμερα, ο διαβάτης που περνούσε έξω από τις ταβέρνες διάφορων περιοχών, την εποχή που εμφανιζόταν ο πρώτος μούστος της χρονιάς, μπορούσε να ακούσει τον χαρακτηριστικό ήχο από το σύρσιμο της βούρτσας και της ξύστρας στο εσωτερικό των κρασοβάρελων, ώστε αυτά να καθαριστούν για την υποδοχή της πρώτης ύλης από τα πατητήρια στο Κορωπί. Ο διαβάτης μπορούσε ακόμα να «πιάσει» στον αέρα τη χαρακτηριστική μυρωδιά του ρετσινιού. Οι ταβερνιάρηδες ετοιμάζονταν -όπως κάθε χρόνο- να παράγουν τη δική τους ρετσίνα κι έκαναν τις προμήθειές τους σε ρετσίνι και μούστο. «Η ρετσίνα άρχισε την πορεία της ως κρασί του λαού και λαϊκό κρασί θεωρείται και σήμερα. Οι άνθρωποι την έπιναν στις ταβέρνες, όπου συχνά την έφτιαχναν οι ίδιοι οι ταβερνιάρηδες, οι οποίοι αγόραζαν τον μούστο, έβαζαν το ρετσίνι και έφτιαχναν τη δική τους ρετσίνα. Το Κορωπί παρήγαγε σταφύλια και υπήρχαν πατητήτρια που παρήγαν μούστο, αλλά δεν έκαναν κρασί, εκεί πήγαιναν οι ταβερνιάρηδες από όλη την Αθήνα και έπαιρναν τον μούστο για να φτιάξουν τη ρετσίνα. Ήταν η εποχή που λεγόταν πως το δεκατιανό των ανθρώπων ήταν δύο σουβλάκια και τρεις ρετσίνες» σημειώνει ο Κωνσταντίνος Λαζαράκης.
Ρετσίνα όπως …ροκφόρ και Θεόδωρος Αγγελόπουλος
Το νήμα που οδηγεί στις απαρχές της ρετσίνας φαίνεται ότι φτάνει μέχρι την αρχαιότητα στην Ελλάδα. Κατά μια θεωρία, οι αρχαίοι Έλληνες πρωτοχρησιμοποίησαν το ρετσίνι για τη στεγανοποίηση των αμφορέων, μέσα στους οποίους μεταφερόταν το κρασί, εξασφαλίζοντας την αεροστεγή κάλυψή τους από μέσα και την καλύτερη σφράγιση του στόμιου. Το κρασί όμως που έμπαινε σε αυτούς τους αμφορείς αποκτούσε το άρωμα του ρετσινιού και γρήγορα χρησιμοποίησαν το μυρωδάτο μαστιχωτό υλικό όχι μόνο ως στεγανωτικό αμφορέων, αλλά και ως συντηρητικό και ως ένα επιπλέον συστατικό του οίνου που παραγόταν. Αργότερα όμως, η δυνατότητα του ρετσινιού να συγκαλύπτει τη μυρωδιά από το ενδεχομένως οξυδωμένο κρασί, μαζί με τους πειραματισμούς των κατά τόπους ταβερνιάρηδων, που συχνά δεν είχαν …μέτρο στη χρήση του, έγιναν η αφορμή για να αποκτήσει η ρετσίνα τη …ρετσινιά του κρασιού κακής ποιότητας.
«Το κρασί με ρετσίνι οξειδώνεται πιο αργά, αλλά ακόμα και αν οξειδωθεί, το άρωμα του ρετσινιού θα καλύψει την οξείδωση. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να προκύψουν πολλοί τεμπέληδες οινοποιοί. Από τη στιγμή που τα πάντα είναι η μυρωδιά, άρχισαν είτε να νερώνουν το κρασί είτε να χρησιμοποιούν πολύ -και κακής ποιότητας ρετσίνι- κι έτσι βγήκε στη ρετσίνα η “ρετσινιά”. Είναι ένα κρασί που λόγω φύσης είναι εκτεθειμένο σε κάθε μορφής βιασμό και δυστυχώς για πολλά χρόνια, οι τουρίστες έπιναν στις ταβέρνες κακή ρετσίνα, που έγινε ένας από τους χειρότερους πρεσβευτές του ελληνικού κρασιού στο εξωτερικό. Η ρετσίνα είναι σαν το ροκφόρ ή τον Θεόδωρο Αγγελόπουλο, απαιτεί αυτό που λέμε aquired taste (σ.σ. επίκτητο γούστο), χρειάζεται να εκτεθείς επανειλημμένα στην ιδιαιτερότητά της, για να αρχίσει να σου αρέσει. Σκεφτείτε λοιπόν ότι οι τουρίστες αφενός δοκίμαζαν κακή ρετσίνα και αφετέρου δεν είχαν aquired taste, για να δείτε τη ζημιά που έγινε στο ελληνικό κρασί γενικά» λέει ο Ελληνας Master of Wine.
Η ρετσίνα, το σούσι, το μουσικό contrapunto και …τα πάντα στη μέση
Κατά ορισμένους, η ρετσίνα μπορεί να συνδυαστεί άριστα ακόμα και με …σούσι, γεγονός που διαμορφώνει ευοίωνες προοπτικές για τις εξαγωγές της, αν γίνει καλό branding και μάρκετινγκ του προϊόντος. Συμφωνεί με αυτό ένας MW; Στην Ελλάδα, εξηγεί ο Κ.Λαζαράκης, στο ίδιο τραπέζι, την ίδια στιγμή, μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές και πολύ αντικρουόμενες γεύσεις, δημιουργούμε αυτό που στη μουσική λέγεται “contrapunto”, αντίστιξη, την ταυτόχρονη συνήχηση πολλών διαφορετικών μελωδιών. Αντί λοιπόν να “παντρεύουμε” το κρασί ή ό,τι άλλο πίνουμε με ένα είδος εδέσματος, το χρησιμοποιούμε διαφορετικά. «Π.χ., θα φάμε σαρδέλα, θα “ξεπλύνουμε” τη γεύση με κάτι έντονο, όπως το ούζο και θα πάμε σε ένα σαγανάκι τυριών. Έχουμε τη λογική του “όλα μαζί στη μέση”. Στην Ελλάδα έχουμε το ουζάκι, το τσίπουρο, τη ρετσίνα και όλα αυτά τα ποτά έχουν το χαρακτηριστικό ότι είναι δύσκολο να τα παντρέψεις με συγκεκριμένο φαγητό, αλλά κάνουν καθάρισμα του ουρανίσκου. Αντίστοιχα, οι Κινέζοι έχουν το τσάι, οι Ιάπωνες το σάκε και οι Ισπανοί το ανδαλουσιανό σέρι, που ουδεμία σχέση έχει με το τσέρι. Η ρετσίνα είναι “ταμάμ” για να μπλέκει σε τέτοια μπερδέματα των γεύσεων, άρα με το σωστό μάρκετινγκ στην premium εκδοχή της, θα μπορούσε να πάει καλά σε όλες αυτές τις αγορές» καταλήγει.
Αριστοκρασί, ρεζινέ κι οι Απάχηδες των Αθηνών
Κατά τον Μεσοπόλεμο, παρατηρεί ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Γιώργος Σκαμπαρδώνης, η λαϊκή ρετσίνα αρχίζει να θεωρείται ποτό της μόδας και της αριστοκρατίας. Το γεγονός αυτό συνδέεται και με το ότι για μια δεκαετία περίπου, οι υψηλές τάξεις είχαν εγκολπωθεί το ρεμπέτικο, εξηγεί μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Υπενθυμίζει δε και τα όσα ο ίδιος αναφέρει σε πρόσφατο αφιέρωμα για τη ρετσίνα στην τριμηνιαία πολιτιστική έκδοση «Θεσσαλονικέων Πόλις» της Πολιτιστικής Εταιρείας Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος, όπου γίνεται μνεία στο άσμα «Η παλιά ταβέρνα» του Γιώργου Βιτάλη σε στίχους Αλέκου Λιδωρίκη και Σταύρου Μελά: «Κάνεις να μπεις στου μπάρμπα-Γιάννη/ Για μαριδίτσα και κρασί/ Στρίβε σου λένε βρε αλάνι/Εδώ είν’ αριστοκρασί/ Και βλέπεις κοσμική Αθήνα/ Βλέπεις τον κάθε κουνενέ/ Να πίνει γαλλιστί ρετσίνα/ και να τη λέει ρεζινέ». Στην εικοσαετία αυτή, από το 1920 ώς το 1940, γράφτηκαν δεκάδες τραγούδια για αυτό το είδος κρασιού, ενώ το 1921, στην οπερέτα του Χατζηαποστόλου, «Οι Απάχηδες των Αθηνών», ακούγεται το τραγούδι «Ρετσίνα μου, ρετσίνα μου, μαζί σου θα πεθάνω, του κόσμου όλα τα καλά μαζί σου δεν τα βάνω».
Το ανθρωπάκι και το κλειδί πάνω σε μια χαρτοπετσέτα
Αναφερόμενος ειδικά στη «Μαλαματίνα», ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης σημειώνει ότι ο τίτλος «Μαλαματίνα» ήταν ανάγλυφος πάνω στο γυαλί μέχρι το 1957, οπότε καθιερώθηκε το γνωστό μπουκάλι με την ετικέτα που έχει το περίφημο σήμα-λογότυπο με το κλειδί. Ποιος δημιούργησε όμως αυτό το λογότυπο; «Η ιδέα του λογότυπου με το ανθρωπάκι και το κλειδί ήτανε της συζύγου του Ευάγγελου Μαλαματίνα (σ.σ. γιου του Κωνσταντίνου και πατέρα του σημερινού προέδρου της εταιρείας), της Ιωάννας Κάστανου, που το σχεδίασε σε στιγμή έμπνευσης μέσα σε μια ταβέρνα, πάνω σε χαρτοπετσέτα (…) Η Ιωάννα, η οποία είχε σπουδές ηθοποιού στη σχολή του Καρόλου Κουν, ήτανε κόρη του πρωτοπόρου εκπαιδευτικού Θόδωρου Κάστανου (1886-1932) από τη Χίο, που πέθανε στη Φλώρινα» γράφει ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης, που υπενθυμίζει ότι στη δεκαετία του ’70 τη Μαλαματίνα τη διαφημίζει με τη γνωστή φωτογραφία ο κωμικός Νίκος Σταυρίδης, φορώντας το καβουράκι που φορούσε συνήθως. Τη συγκεκριμένη αφισέτα μπορεί να τη δει κάποιος ακόμα σε παλιά ταβερνεία της Θεσσαλονίκης… Κατά άλλη εκδοχή, που φιλοξενείται στην ιστοσελίδα της εταιρείας, η αλήθεια για την καταγωγή του σήματος έχει μεν χαθεί στον χρόνο, αλλά η παράδοση θέλει τον ίδιο ηθοποιό να ήταν κι εμπνευστής του σήματος, επειδή έλεγε «Η “Μαλαματίνα” είναι το κλειδί στο στομάχι μου…».
«Παλαιότερα» λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Γιώργος Σκαπαρδώνης, «είχε τόσο κύρος η “Μαλαματίνα”, ώστε όταν θέλαμε να ζητήσουμε ρετσίνα, έστω άλλης μάρκας, λέγαμε “δώσε μια Μαλαματίνα”. Η έννοια της “Μαλαματίνας” προηγείτο της έννοιας της ρετσίνας…».
Από τη Γαλλία των πολλών “μεγάλων” κρασιών στη ρετσίνα
Όταν ο Στέλιος Κεχρής -ένας από τους πρώτους Ελληνες που σπούδασαν οινολογία- ολοκλήρωσε τις σπουδές του ως οινολόγος στη Ντιζόν της Γαλλίας στις αρχές της δεκαετίας του 1980, συνέλαβε το όραµα που σηµατοδότησε τη µετέπειτα πορεία του. Κόντρα στο ρεύµα της εποχής αποφάσισε να ασχοληθεί με τη ρετσίνα, που τότε θεωρείτο ένα παρωχηµένο κρασί χαµηλής ποιότητας. Πώς έλαβε αυτή την απόφαση;
«Πέρα από συναισθηματικούς λόγους, αφού η οικογένειά μου ασχολείτο με την παραγωγή ρετσίνας ήδη από το 1939, ήταν και άλλοι πολύ σημαντικοί λόγοι, που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο. Μεταξύ αυτών, ο τρόπος που οι Γάλλοι αξιοποιούσαν και σεβόντουσαν τα παραδοσιακά τους προϊόντα. Η ρετσίνα ήταν ένα τέτοιο προιόν για την Ελλάδα. Σπουδάζοντας τη σύγχρονη οινολογία σε μια περιοχή που παρήγαγε μερικά από τα καλύτερα κρασιά του κόσμου, διαπίστωσα ότι η ρετσίνα δεν ήταν à priori υποδεέστερος τύπος κρασιού. Πίστεψα τότε ότι, αν κάναμε αυτά που έπρεπε, θα προσδίδαμε υπεραξία σε ένα προϊόν, το οποίο θα μπορούσε να εξελιχθεί σε συγκριτικό πλεονέκτημα για την εταιρεία, αλλά και για το ελληνικό κρασί γενικότερα» εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Στέλιος Κεχρής, που παράγει τις ρετσίνες “Κεχριμπάρι” (με 35 διεθνείς διακρίσεις), “Ρόζα” (ροζέ ρετσίνα με αρώματα άγριας φράουλας), “Αφρός” (την πρώτη pet-nat ρετσίνα, που εμφιαλώνεται θολή) και “Δάκρυ του Πεύκου” (την πρώτη ρετσίνα με εντυπωσιακό δυναμικό παλαίωσης).
Οι πολλές διαφορετικές εκφράσεις του ρετσινιού
«Η συνεχής αναζήτηση των ορίων της ρετσίνας είναι για εμάς η μεγαλύτερη πρόκληση» λέει ο Στέλιος Κεχρής, συμπληρώνοντας ότι η ποιοτική ρετσίνα απαιτεί πρώτα από όλα να πιστέψεις ότι ως προϊόν είναι μοναδική, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τα οποία ο οινοπαραγωγός οφείλει να αναδείξει χρησιμοποιώντας υψηλής ποιότητας σταφύλια, ποιοτικό ρετσίνι, σύγχρονες και κατάλληλες μεθόδους παραγωγής, γνώση και φυσικά αγάπη για το προϊόν. Το ρετσίνι, λέει, αποτελεί καθοριστικό στοιχείο της ρετσίνας κι ως φυσικό προϊόν (όπως και το σταφύλι) έχει διάφορες εκφράσεις, ανάλογα με τη γεωγραφική του προέλευση, το υψόμετρο, τον χρόνο και τη χρονιά συγκομιδής, ακόμα και τον προσανατολισμό που έχει ο πευκώνας! Το ρετσίνι που χρησιμοποιείται στις τέσσερις ρετσίνες, λέει, είναι πάντα ελληνικό, κι η έκφρασή του μπορεί να αλλάζει ακόμα και ανάλογα με το αν ο πευκώνας βρίσκεται σε ορεινό σημείο ή κοντά στη θάλασσα.
Ρετσίνα στο τραπέζι σε 26 χώρες
Κατά τον κ.Κεχρή, «ο σημερινός ενημερωμένος καταναλωτής όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, αντιδρά πολύ θετικά στην κατανάλωση ποιοτικής ρετσίνας, διότι αυτή ανταποκρίνεται στα βασικά χαρακτηριστικά του σύγχρονου λευκού κρασιού όπως αυτά εκφράζονται σήμερα. Ο ιδιαίτερος αρωματικός και γευστικός της χαρακτήρας προσδίδει ένα πλούτο που κάνει το κρασί αυτό μια εμπειρία μοναδική. Πολλές κουζίνες, πέρα από τις έθνικ, προσφέρουν συνοδεία εδεσμάτων που κάνουν την κατανάλωση της ρετσίνας πραγματική οινική απόλαυση. Θεωρώ ότι η παγκόσμια αγορά, στην πλειονότητα των χωρών, αποτελεί σήμερα προορισμό για την ποιοτική ρετσίνα. Η εταιρεία μας εξάγει με επιτυχία, ήδη σε 26 χώρες όπως Ευρώπη, Β. Αμερική, Ιαπωνία κλπ, με μεγάλες προοπτικές για περαιτέρω ανάπτυξη» καταλήγει.
Επισυνάπτονται φωτογραφίες από την ιστοσελίδα της “Μαλαματίνας”
ΑΠΕ-ΜΠΕ
«Ο μοναδικός φάρος για μας εδώ είναι το Διεθνές Δίκαιο. Η αιγιαλίτιδα ζώνη, η υφαλοκρηπίδα, η ΑΟΖ των νησιών, η απαγόρευση της απειλής ή χρήσης βίας είναι αυτονόητα πράγματα. Όποιος ενδιαφέρεται για το αντίστοιχο νομικό πλαίσιο, αρκεί να διαβάσει τη Συνθήκη του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας 1982, π.χ. άρθρο 121 για τα νησιά» αναφέρει χαρακτηριστικά ο Ρώσος πρέσβης και χαρακτηρίζει το Δίκαιο της Θάλασσας τον ακρογωνιαίο λίθο του καθεστώτος των θαλασσών.
Ερωτηθείς σχετικά με τη θέση της Μόσχας για τα μνημόνια Άγκυρας-κυβέρνησης Σάρατζ, ο επικεφαλής της ρωσικής διπλωματίας στη χώρα μας επισημαίνει πως η Ρωσία γνωρίζει πολύ καλά τη θέση της Ελλάδας για τα μνημόνια και είναι σε στενή επικοινωνία με την Αθήνα για το εν λόγω θέμα, ακόμα και σε επίπεδο των υπουργών Εξωτερικών. «Η Ρωσία εγκαίρως κάλεσε τα μέρη των μνημονίων να επιδείξουν πολιτική σύνεση και να αποφύγουν βήματα που μπορούν να οξύνουν ακόμα περισσότερο την κατάσταση στη Λιβύη και τη Μεσόγειο. Δώσαμε προσοχή στην αντίδραση και τις εκτιμήσεις της Ελλάδος, της Κύπρου, καθώς και της Αιγύπτου ότι το μνημόνιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών δεν συνάδει με τη Συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας και καταπατεί τα δικά τους συμφέροντα» σημείωσε ο Αντρέι Μάσλοβ.
Επιπλέον, τονίζει ότι η Ελλάδα ως χώρα της Μεσογείου, η οποία αντιμετωπίζει άμεσα τις αρνητικές συνέπειες της λιβυκής κρίσης, δικαιούται να συμμετέχει πλήρως στις πολυμερείς προσπάθειες για την επίλυση της σύγκρουσης στη Λιβύη.
Στη συνέχεια ο Ρώσος πρέσβης εκφράζει τη θέση της Ρωσίας στο λιβυκό ζήτημα, ενώ για το μεταναστευτικό κύμα προς τα ελληνοτουρκικά σύνορα παρατήρησε πως τα δυο τρίτα των μεταναστών δεν ήταν καν Σύροι, αλλά Αφγανοί, Ιρακινοί, πολίτες των αφρικανικών χωρών. «Ζήτημα καίριας σημασίας είναι η επιστροφή προσφύγων στη Συρία όπου η ειρηνική ζωή αποκαθίσταται» προσέθεσε.
Σε ό,τι αφορά τις διμερείς σχέσεις Ελλάδας και Ρωσίας, ο Ρώσος πρέσβης τονίζει πως και οι δυο χώρες ενδιαφέρονται για την περαιτέρω αναβάθμιση των σχέσεων και επιδιώκουν να συμβάλουν σ’ αυτό στον ίδιο βαθμό. «Πιστεύουμε ότι η συνεργασία μεταξύ της Ρωσίας και της Ελλάδας έχει διαχρονικά γερά θεμέλια τόσο στον οικονομικό τομέα όσο και στην πολιτιστική και ανθρωπιστική σφαίρα. Ο πολιτικός διάλογος είναι εντατικός. Βεβαίως η πρωτόγνωρη συγκυρία της πανδημίας, την οποία διανύουμε, δεν μπορεί να μην την επηρεάζει. Δουλεύουμε όμως μαζί με τους Έλληνες φίλους μας με στόχο να συνεχιστεί η υλοποίηση των κοινών σχεδίων» υπογράμμισε.
Επίσης, έκανε λόγο για καλή δυναμική στις διμερείς οικονομικές σχέσεις, σημειώνοντας ότι η φετινή χρονιά ξεκίνησε με την αύξηση του διμερούς εμπορίου – το πρώτο τρίμηνο καταγράφτηκε άνοδος κατά 4,7%- και εξέφρασε την πεποίθηση πως υπάρχει περιθώριο για περαιτέρω διεύρυνση του εμπορίου.
Όσον αφορά στο Κυπριακό, ο κ. Μάσλοβ επανέλαβε τη θέση της Ρωσίας πως θα υποστηρίξουμε οποιαδήποτε λύση που θα γίνει αποδεκτή από τις ίδιες τις κυπριακές κοινότητες και θα βασίζεται στα αντίστοιχα Ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Περαιτέρω σκιαγραφεί τις διμερείς σχέσεις της Ρωσίας με την Τουρκίας και την περιφερειακή συνεργασία τους.
Ο Ρώσος πρέσβης μιλά επίσης για τον τρόπο που αντιμετώπισε η Ελλάδα την πανδημία του κορονοϊού, χαρακτήριζοντάς αποτελεσματικό και τονίζει πως η έγκαιρη απόφαση για την επιβολή καραντίνας έσωσε ζωές και έθεσε τη βάση για τη γρήγορη επιστροφή στην κανονικότητα.
Ακολουθεί η συνέντευξη του πρεσβευτή της Ρωσίας στην Ελλάδα Αντρέι Μάσλοφ στον Δημήτρη Μάνωλη για το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων
Πώς κρίνετε τον τρόπο που αντιμετώπισε η Ελλάδα την πανδημία του κορονοϊού; Πώς είναι σήμερα η κατάσταση στη Ρωσία; Είστε αισιόδοξος ότι τελικά θα καταστεί εφικτό φέτος λόγω κορονοϊού να υπάρξει τουριστική ροή στην Ελλάδα από τη Ρωσία;
Η αντιμετώπιση της πανδημίας από τις Ελληνικές Αρχές είναι αποτελεσματική. Η έγκαιρη απόφαση για την επιβολή καραντίνας έσωσε πολλές ζωές και έθεσε τις βάσεις για τη γρήγορη επιστροφή στην κανονικότητα. Να επισημάνω και τον ρόλο των ίδιων των Ελλήνων, οι οποίοι έδειξαν πολύ μεγάλη υπευθυνότητα και σεβασμό προς τους συμπολίτες τους.
Στη Ρωσία λάβαμε αυστηρά μέτρα ήδη από τον Ιανουάριο και κερδίσαμε τον πολύτιμο χρόνο για την ενίσχυση του συστήματος υγείας. Δεν αντιμετωπίσαμε ελλείψεις αναπνευστήρων, κλινών, ούτε φαρμάκων. Αποτέλεσμα ήταν η κατά πολύ χαμηλότερη θνησιμότητα από τον κορονοϊό σε σύγκριση με άλλες χώρες, ενώ ο συνολικός αριθμός θανάτων τον Ιανουάριο-Απρίλιο σε σχέση με την ίδια περίοδο πέρυσι ακόμα και μειώθηκε. Κατέχουμε τη δεύτερη θέση παγκοσμίως ως προς τις διαγνωστικές εξετάσεις για το COVID-19. Ημερησίως πραγματοποιούνται 250.000 – 350.000 τεστ, εν συνόλω ξεπέρασαν τα 13 εκατομμύρια. Επιπρόσθετα, τον Μάϊο ξεκίνησαν και τα μαζικά τεστ αντισωμάτων. Κάθε μέρα εντοπίζουμε περίπου 8.500 κρούσματα, ενώ συνολικά αγγίζουν τις 500.000 με πληθυσμό της Ρωσίας να είναι 140 εκατομμύρια άνθρωποι. Η κατάσταση σήμερα είναι σταθερή, από τους νοσούντες πάνω από 250 χιλιάδες έχουν αναρρώσει, αλλά δυστυχώς 6.500 συνάνθρωποί μας έχασαν τη ζωή τους. Τώρα ο στόχος είναι η επιτυχής ολοκλήρωση των κλινικών δοκιμών των 9 ρωσικών εμβολίων, τα οποία καταχωρήθηκαν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας στη λίστα των πιο προχωρημένων. Ευελπιστούμε ότι η μαζική παραγωγή των εμβολίων θα μας επιτρέψει το συντομότερο δυνατόν να επιστρέψουμε στην κανονικότητα, συμπεριλαμβανομένων και των τουριστικών ταξιδιών.
Όσον αφορά στον τουρισμό, η Ελλάδα είναι, όπως ξέρουν όλοι, ένας από τους πιο αγαπημένους προορισμούς για τους Ρώσους. Τα τελευταία χρόνια οι αφίξεις Ρώσων τουριστών εδώ ήταν κατά μέσον όρον 700.000-800.000 ετησίως. Αυτό σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στους ισχυρούς πνευματικούς και ιστορικούς δεσμούς μεταξύ των λαών μας. Αλλά η φετινή χρονιά θα είναι διαφορετική. Η Κυβέρνηση της χώρας μας προέβη στη σύσταση στους πολίτες να μην σχεδιάζουν προς το παρόν τουριστικά ταξίδια στο εξωτερικό. Πιστεύω ότι όλοι μας πρέπει να κάνουμε υπομονή, να δούμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα το προσεχές διάστημα και στη Ρωσία, και στην Ελλάδα, και παγκοσμίως.
Τι αναμένετε και ποιες συγκεκριμένες πρωτοβουλίες προτίθεται να αναλάβει η Ρωσία για την αναβάθμιση της συνεργασίας της με την Ελλάδα; Σε ποιους τομείς εντοπίζετε τα κυριότερα πεδία για περαιτέρω ενίσχυση των διμερών σχέσεων; Εκτιμάτε ότι ο εορτασμός των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση είναι ευκαιρία για περαιτέρω εμβάθυνση των ελληνορωσικών σχέσεων;
Στη διμερή συνεργασία οι πρωτοβουλίες πάντα απαιτούνται και από τις δυο πλευρές, όχι μόνο από τη μια. Και οι δυο χώρες μας ενδιαφέρονται για την περαιτέρω αναβάθμιση των σχέσεων και επιδιώκουν να συμβάλουν σ’ αυτό στον ίδιο βαθμό. Από τη ρωσική μεριά θα ήθελα να επισημάνω τα εξής.
Πιστεύουμε ότι η συνεργασία μεταξύ της Ρωσίας και της Ελλάδας έχει διαχρονικά γερά θεμέλια τόσο στον οικονομικό τομέα όσο και στην πολιτιστική και ανθρωπιστική σφαίρα. Ο πολιτικός διάλογος είναι εντατικός. Βεβαίως η πρωτόγνωρη συγκυρία της πανδημίας, την οποία διανύουμε, δεν μπορεί να μην την επηρεάζει. Δουλεύουμε όμως μαζί με τους Έλληνες φίλους μας με στόχο να συνεχιστεί η υλοποίηση των κοινών σχεδίων.
Τα τελευταία χρόνια οι διμερείς οικονομικές σχέσεις δείχνουν καλή δυναμική. Η φετινή χρονιά ξεκίνησε με την αύξηση του διμερούς εμπορίου – το πρώτο τρίμηνο καταγράφτηκε άνοδος κατά 4,7%. Συνολικά το 2019 οι συναλλαγές έφτασαν στο 4,1 δισ. δολάρια. Η Ελλάδα υπερβαίνει οποιαδήποτε χώρα των Βαλκανίων σε εμπορικές συναλλαγές με τη Ρωσία, και πιστεύουμε ότι υπάρχει περιθώριο για την περαιτέρω διεύρυνση του εμπορίου. Μόλις επιτρέψουν οι συνθήκες, οι διμερείς οικονομικές σχέσεις θα συζητηθούν εις βάθος στο πλαίσιο της 13ης συνόδου της Μεικτής Διυπουργικής Επιτροπής για την Οικονομική, Βιομηχανική, Επιστημονική και Τεχνολογική Συνεργασία, οι συμπρόεδροι της οποίας είναι ο Υπουργός Μεταφορών της Ρωσίας Ευγκένι Ντίτριχ και ο Αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας Μιλτιάδης Βαρβιτσιώτης. Προγραμματίζεται και η συνάντηση μεταξύ των δύο, που έπρεπε να γίνει το Μάρτιο στη Μόσχα.
Προχωράει η συνεργασία και στον ενεργειακό κλάδο που είναι μείζονος σημασίας και για τις δυο χώρες. Από τον Ιανουάριο η Ελλάδα άρχισε να προμηθεύεται ρωσικό φυσικό αέριο μέσω του καινούργιου αγωγού «Τουρκικό Ρεύμα». Κατά την κοινή παραδοχή με τους Έλληνες εταίρους μας, η λειτουργία της νέας όδευσης συμβάλλει καθοριστικά στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας.
Το 2019 μεταφέραμε στην Ελλάδα 2,413 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Πρόσφατα υπογράφτηκε η 10ετής σύμβαση προμήθειας φυσικού αερίου μεταξύ της Gazprom export LLC και του ελληνικού ομίλου Μυτιληναίος ΑΕ. Αυτό το γεγονός επιβεβαιώνει τη σημασία του ρωσικού φυσικού αερίου στην ελληνική αγορά. Η Ρωσία είναι έτοιμη να ανταποκριθεί στην αυξανόμενη ζήτηση για τους ενεργειακούς πόρους και θα παραμείνει διαχρονικά αξιόπιστος προμηθευτής φυσικού αερίου, αργού πετρελαίου, πετρελαιοειδών, βασικού ενεργειακού εξοπλισμού στην Ελλάδα.
Στην ανθρωπιστική σφαίρα συνεχίζονται, παρά την πανδημία, οι εκδηλώσεις στο πλαίσιο του Έτους Γλώσσας και Λογοτεχνίας Ρωσίας – Ελλάδας το 2019-2020. Είναι τρίτο κατά σειρά κοινό αφιερωματικό έτος: το 2016 είχαμε το Έτος Ρωσίας – Ελλάδας, το 2017-2018 το Έτος Τουρισμού.
Βεβαίως δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στους εορτασμούς των 200 χρόνων από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης. Η Ρωσία υποστήριξε ενεργά τον αγώνα του ελληνικού λαού για την ελευθερία και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις κρίσιμες στιγμές της Επανάστασης, συμβάλλοντας μέγιστα στην θεμελίωση του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους. Η χώρα μας ήταν μια από τις πρώτες που αναγνώρισαν την ανεξαρτησία της Ελλάδας και προχώρησε αμέσως στην εγκαθίδρυση διπλωματικών σχέσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο οι δυο Υπουργοί Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόβ και Νίκος Δένδιας κατά τις συνομιλίες τους στη Μόσχα στις 6 Νοεμβρίου 2019 εξέτασαν θετικά την προοπτική να ανακηρυχθεί το 2021 κοινό Έτος Ιστορίας. Θεωρούμε ότι αυτός ο κοινός σχεδιασμός θα συμβάλει με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο στην καλύτερη προβολή της Επετείου στη Ρωσία, αλλά και στην περαιτέρω εμβάθυνση των διμερών σχέσεων στους τομείς του πολιτισμού, της επιστήμης και του τουρισμού. Θα αποτελέσει καλή αφορμή για κοινές ιστορικές έρευνες στα αρχεία, ενδιαφέροντα δημοσιεύματα και στις δύο χώρες. Ήδη ξεκίνησε η εκπόνηση ενός πλούσιου προγράμματος, στο οποίο θα συμπεριληφθούν οι πρωτοβουλίες τόσο στη Ρωσία, όσο και στην Ελλάδα με έμφαση στις εκθέσεις, ημερίδες, αναμνηστικές εκδηλώσεις, συναυλίες κλπ.
Πιστεύετε ότι η Τουρκία θα επιχειρήσει εκ νέου να εργαλειοποιήσει το μεταναστευτικό και προσφυγικό πρόβλημα, όπως έκανε κατά κοινή παραδοχή τον Φεβρουάριο, στον Έβρο και στο Αιγαίο, μετά την εξομάλυνση της κατάστασης με την πανδημία;
Θα ήταν πιο κατάλληλο να απευθύνεται αυτή η ερώτηση στους εκπροσώπους της Τουρκίας. Όσον αφορά τα γεγονότα που αναφέρατε, μπορώ να σας υπενθυμίσω τις εκτιμήσεις του ρωσικού Κέντρου ειρήνευσης των αντιμαχόμενων πλευρών στη Συρία. Το μεταναστευτικό κύμα προς τα ελληνοτουρκικά σύνορα δεν είχε σχέση με τις αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις του συριακού στρατού στο Ιντλίμπ. Τα δυο τρίτα των μεταναστών δεν ήταν καν Σύριοι, αλλά Αφγανοί, Ιρακινοί, πολίτες των αφρικανικών χωρών.
Ζήτημα καίριας σημασίας είναι η επιστροφή προσφύγων στη Συρία όπου η ειρηνική ζωή αποκαθίσταται. Από τον Ιούλιο του 2018, με πρωτοβουλία της Μόσχας και της Δαμασκού, επαναπατρίστηκαν ήδη 600 χιλιάδες άνθρωποι. Πάνω από 1 εκατ. Σύριοι, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων εντός της ΕΕ, εξέφρασαν την επιθυμία τους να επιστρέψουν. Η Ρωσία παρέχει πρακτική υποστήριξη στις προσπάθειες της Κυβέρνησης της Συρίας για την αποκατάσταση της κοινωνικής και οικονομικής ζωής στη χώρα. Η ΕΕ θα μπορούσε να συνεισφέρει σε αυτό το έργο. Εξαιρετικά χρήσιμη θα ήταν οποιαδήποτε ανθρωπιστική βοήθεια, συμπεριλαμβανομένης και της ανθρωπιστικής αποναρκοθέτησης.
Πώς σχολιάζετε τις τελευταίες εξελίξεις στη Λιβύη; Με ποιον τρόπο μπορεί να διασφαλιστεί το εμπάργκο όπλων στη Λιβύη; Μπορεί να συμβάλει σε αυτό η ευρωπαϊκή ναυτική επιχείρηση «Ειρήνη»;
Η Ρωσία εφαρμόζει υπεύθυνη πολιτική στο Λιβυκό, σε αντίθεση με ορισμένα άλλα κράτη, οι συνέπειες της εισβολής των οποίων στη Λιβύη ζούμε τώρα, μετά την παραβίαση το 2011 του Ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και όλο το χάος που ακολούθησε.
Προτεραιότητα είναι να τερματιστούν οι εχθροπραξίες και να εντατικοποιηθεί ο διάλογος με τη συμμετοχή όλων των πολιτικών δυνάμεων και κοινωνικών κινημάτων της χώρας. Η Ρωσία διατηρεί επαφές με όλα ανεξαιρέτως τα συγκρουόμενα μέρη, προτρέποντάς τα να υιοθετήσουν μια εποικοδομητική προσέγγιση. Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα ο Υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόβ δέχθηκε στη Μόσχα τον Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης κ. Αχμέντ Μαϊτίγκ.
Σε ό,τι αφορά στην επιχείρηση «Ειρήνη», πρέπει να δούμε πόσο αποτελεσματική θα είναι από την άποψη της συμβολής στην εφαρμογή του εμπάργκο όπλων που επιβλήθηκε στη Λιβύη από τον ΟΗΕ. Δυστυχώς, η προγενέστερη επιχείρηση «Σοφία» δεν είχε ιδιαίτερη επιτυχία σε αυτόν τον τομέα. Έτσι κι αλλιώς, η νέα επιχείρηση πρέπει να είναι απολύτως συμβατή με το Διεθνές Δίκαιο και το νομικό πλαίσιο, όπως αυτό καθορίστηκε από το Ψήφισμα 2292 του ΣΑ του ΟΗΕ, και να επεκτείνεται σε όλο το μήκος των λιβυκών ακτών. Ευελπιστούμε ότι οι δυτικές χώρες θα ασχοληθούν και με το πρόβλημα μεταφοράς στη Λιβύη από το Ιντλίμπ της Συρίας τρομοκρατών, όπλων και στρατιωτικών «συμβούλων».
Γενικώς, η καταπολέμηση της τρομοκρατίας είναι ύψιστη προτεραιότητα της χώρας μας. Εφιστούμε την προσοχή της παγκόσμιας κοινότητας στην απειλή αυτή και καλούμε τους εταίρους μας να αυξήσουν τις προσπάθειές τους για την εξόντωση των διεθνών τρομοκρατικών οργανώσεων, οι οποίες είναι στη λίστα του ΣΑ του ΟΗΕ, όπως αυτές που δρουν στη Λιβύη. Οι αντιτρομοκρατικές δραστηριότητες της Ρωσίας έφεραν απτά αποτελέσματα όσο στο δικό της έδαφος, τόσο και στο εξωτερικό, π.χ. στη Συρία.
Ποια είναι η θέση της Μόσχας για τα μνημόνια Άγκυρας-κυβέρνησης Σάρατζ; Στις συζητήσεις που έχει η Ρωσία με την Τουρκία θέτει και το ζήτημα της ακύρωσής τους και ότι δρουν αποσταθεροποιητικά στην περιοχή; Οι διαφορετικές θέσεις της Ρωσίας με την Τουρκία στη Λιβύη και τη Συρία μπορούν να επηρεάσουν τις διμερείς τους σχέσεις;
Γνωρίζουμε πολύ καλά τη θέση της Ελλάδας για τα μνημόνια και είμαστε σε στενή επικοινωνία με την Αθήνα για το εν λόγω θέμα, ακόμα και σε επίπεδο των Υπουργών Εξωτερικών μας. Επιπλέον, θεωρούμε ότι η Ελλάδα ως χώρα της Μεσογείου, η οποία αντιμετωπίζει άμεσα τις αρνητικές συνέπειες της λιβυκής κρίσης, δικαιούται να συμμετέχει πλήρως στις πολυμερείς προσπάθειες για την επίλυση της σύγκρουσης στη Λιβύη.
Η Ρωσία εγκαίρως κάλεσε τα μέρη των μνημονίων να επιδείξουν πολιτική σύνεση και να αποφύγουν βήματα που μπορούν να οξύνουν ακόμα περισσότερο την κατάσταση στη Λιβύη και τη Μεσόγειο. Δώσαμε προσοχή στην αντίδραση και τις εκτιμήσεις της Ελλάδος, της Κύπρου, καθώς και της Αιγύπτου ότι το μνημόνιο για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών δεν συνάδει με τη Συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας και καταπατεί τα δικά τους συμφέροντα.
Όσο για τις σχέσεις μας με την Τουρκία, αυτές είναι εποικοδομητικές και αναπτύσσονται δυναμικά. Οι επαφές με την Άγκυρα περιλαμβάνουν και τα θέματα της διευθέτησης των οξέων περιφερειακών κρίσεων. Συνεργαζόμαστε ενεργά στο πλαίσιο της Διαδικασίας Αστανά – του πλέον αποτελεσματικού μηχανισμού που επέτρεψε να σταθεροποιηθεί η κατάσταση στη Συρία και να ξεκινήσει ο ενδοσυριακός πολιτικός διάλογος. Οι Ρώσοι και οι Τούρκοι στρατιωτικοί πραγματοποιούν τακτικές κοινές περιπολίες στη ζώνη αποκλιμάκωσης στο Ιντλίμπ της Συρίας, κάτι που εξασφάλισε τη σημαντική μείωση των τρομοκρατικών επιθέσεων στην περιοχή.
Η ΕΕ καταδίκασε πρόσφατα τις τουρκικές παραβιάσεις στα χωρικά ύδατα και στον εθνικό εναέριο χώρο της Ελλάδας, καθώς και τις παράνομες ενέργειες της Τουρκίας στην ΑΟΖ της Κύπρου. Πώς βλέπει η Ρωσία την κλιμάκωση της τουρκικής έντασης στο Αιγαίο, αλλά και την παραβίαση της κυπριακής ΑΟΖ; Θεωρείτε ότι οι παράνομες εξορυκτικές ενέργειες της Τουρκίας στην κυπριακή ΑΟΖ δυσκολεύουν το έδαφος για την επανεκκίνηση του διαλόγου για την επίλυση του Κυπριακού;
Ο μοναδικός φάρος για μας εδώ είναι το Διεθνές Δίκαιο. Η αιγιαλίτιδα ζώνη, η υφαλοκρηπίδα, η ΑΟΖ των νησιών, η απαγόρευση της απειλής ή χρήσης βίας είναι αυτονόητα πράγματα. Όποιος ενδιαφέρεται για το αντίστοιχο νομικό πλαίσιο, αρκεί να διαβάσει τη Συνθήκη του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας 1982, π.χ. άρθρο 121 για τα νησιά. Εν τω μεταξύ, η Ρωσία, σε αντίθεση με κάποιους άλλους, είναι μέρος της Συνθήκης, την εφαρμόζει πιστά και την θεωρεί ακρογωνιαίο λίθο του καθεστώτος των θαλασσών.
Ταυτόχρονα δεν νομίζω ότι οι τρίτες χώρες μπορούν να επιβάλουν τον εαυτό τους ως «διαμεσολαβητές» στο εν λόγω ζήτημα χωρίς την επιθυμία των άμεσα ενδιαφερόμενων μερών, είτε να εμπλέκονται εν απουσία της εντολής του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Για τη δίκαια επίλυση τέτοιων προβλημάτων προβλέπονται συγκεκριμένες νομικές διαδικασίες και ανάλογοι μηχανισμοί.
Όσο σ’ αυτό το ζήτημα, τόσο και στο θέμα της ΑΟΖ της Κύπρου πάντα κάνουμε έμφαση στην ανάγκη αυστηρής τήρησης του Διεθνούς Δικαίου, αποφυγής προκλητικών ενεργειών, καθώς και στην επίλυση οποιωνδήποτε προβλημάτων με ειρηνικά μέσα.
Όσον αφορά στο Κυπριακό, η θέση της Ρωσίας είναι συνεπής και αμετάβλητη. Θα υποστηρίξουμε οποιαδήποτε λύση που θα γίνει αποδεκτή από τις ίδιες τις κυπριακές κοινότητες και θα βασίζεται στα αντίστοιχα Ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι δυο κοινότητες γνωρίζουν καλύτερα απ’ όλους την κατάσταση και θα αποφασίσουν μόνοι τους για την κατάλληλη στιγμή για την επανεκκίνηση του διαλόγου. Δεν χρειάζονται έξωθεν συμβουλές και υπαγορεύσεις, ούτε έτοιμες συνταγές λύσης.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
