Υπάρχει μια παρεξήγηση γύρω από τα όρια. Πολλοί τα φαντάζονται σαν τοίχους, σαν άρνηση, σαν απόσταση. Στην πραγματικότητα, τα όρια δεν γεννιούνται από την ανάγκη να απομακρύνουμε τους άλλους, αλλά από την ανάγκη να μην εγκαταλείπουμε τον εαυτό μας.
Στην ψυχοθεραπεία, το θέμα των ορίων εμφανίζεται σχεδόν πάντα ακόμα κι όταν δεν κατονομάζεται. Εμφανίζεται στην εξάντληση, στις ενοχές, στις σχέσεις που πνίγουν, στο αίσθημα ότι «δίνω περισσότερα απ’ όσα αντέχω». Όταν ένας άνθρωπος δυσκολεύεται να βάλει όρια, συνήθως δεν του λείπει η καλοσύνη· του λείπει η εσωτερική άδεια να φροντίσει τον εαυτό του.
Τι είναι ψυχολογικά τα όρια
Τα όρια είναι η ικανότητα να αναγνωρίζω πού τελειώνω εγώ και πού αρχίζει ο άλλος. Είναι η εσωτερική γραμμή που μου επιτρέπει να νιώθω ασφάλεια μέσα στις σχέσεις. Δεν αφορούν μόνο το τι επιτρέπω στους άλλους να μου κάνουν, αλλά και το τι επιτρέπω εγώ στον εαυτό μου να αντέχει.
Νευροβιολογικά, τα σαφή όρια σχετίζονται με τη ρύθμιση του νευρικού συστήματος. Όταν τα όρια είναι θολά, το σώμα ζει σε κατάσταση υπερδιέγερσης ή υποταγής. Όταν αρχίζουν να ξεκαθαρίζουν, το σώμα χαλαρώνει, γιατί ξέρει ότι κάποιος το προστατεύει.
Γιατί δυσκολευόμαστε να βάλουμε όρια
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έμαθαν ποτέ πώς μοιάζει ένα υγιές όριο. Μεγάλωσαν σε περιβάλλοντα όπου:
- η αγάπη συνδεόταν με τη θυσία,
- το «όχι» τιμωρούνταν,
- οι ανάγκες του παιδιού θεωρούνταν υπερβολικές.
Έτσι, ως ενήλικες, μπερδεύουμε τα όρια με την απόρριψη. Φοβόμαστε ότι αν πούμε «μέχρι εδώ», θα χάσουμε τη σχέση. Όμως η ψυχοθεραπευτική εμπειρία δείχνει κάτι διαφορετικό: οι σχέσεις χωρίς όρια δεν χάνονται… φθείρονται.
Όρια και ενοχή
Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία είναι η ενοχή. Όταν αρχίζεις να βάζεις όρια, η ενοχή δεν σημαίνει ότι κάνεις κάτι λάθος. Σημαίνει ότι κάνεις κάτι καινούργιο. Ο ψυχοθεραπευτής δεν προσπαθεί να εξαφανίσει την ενοχή, αλλά να τη νοηματοδοτήσει: να τη δεις ως ένδειξη αλλαγής, όχι ως ένδειξη εγωισμού.
Η ψυχοθεραπεία ως χώρος εκμάθησης ορίων
Η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου ο άνθρωπος μαθαίνει:
- να ακούει τα σήματα κόπωσης,
- να αναγνωρίζει τις ανάγκες του,
- να αντέχει τη δυσφορία του «όχι» χωρίς να καταρρέει.
Τα όρια δεν μπαίνουν απότομα. Χτίζονται σιγά, με επίγνωση και φροντίδα. Και όσο χτίζονται, κάτι αλλάζει βαθιά: ο άνθρωπος αρχίζει να νιώθει παρών στη ζωή του.
Τα όρια, τελικά, δεν σε κάνουν λιγότερο διαθέσιμο. Σε κάνουν πιο αληθινό.
Γράφει ο Ψυχολόγος – Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας
