Για πολλά χρόνια οι επιφανείς Αμερικανοί παράγοντες που επισκέπτονταν την Ελλάδα, χαμογελούσαν, έβγαζαν φωτογραφίες, έλεγαν κάποια πράγματα και μετά πήγαιναν κι έκαναν τα ίδια στην Τουρκία. Λίγες ήταν οι επισκέψεις που είχαν σημαντικό πολιτικό αποτύπωμα. Κάποιες από αυτές, όσο σημαντικές κι αν ήταν, βρέθηκαν σε δεύτερη μοίρα, αφού πρώτευσαν άλλα πράγματα. Όπως στην επίσκεψη Κλίντον, τα μάτια έπεσαν στο λαϊκό δικαστήριο που οργάνωσε ο… κομμουνιστής Καζάκος και τον δίκασε!!!
Η πρόσφατη επίσκεψη του Ρούμπιο δεν είχε μόνο φιλοφρονήσεις και διπλωματικά χαμόγελα. Είχε παρεμβάσεις/μηνύματα με ιστορικό, στρατηγικό και γεωπολιτικό περιεχόμενο. Και όποιος δεν τα αντιλαμβάνεται, είτε δεν θέλει είτε δυσκολεύεται να ξεφύγει από τις παρωπίδες της μίζερης εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης.
Πνύκα – σύνδεση της αμερικανικής κληρονομιάς με την ελληνική
Ας ξεκινήσουμε από την Πνύκα. Δεν ήταν ένας τυχαίος χώρος για μια ομιλία με αναφορές στη Δύση, στις ρίζες της, στις αξίες που τη διαμόρφωσαν και στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα. Ο Ρούμπιο επέλεξε να μιλήσει από τον τόπο όπου γεννήθηκε η δημοκρατική πολιτική παράδοση, συνδέοντας την ελληνική κληρονομιά με την αμερικανική ταυτότητα και τη διαδρομή του δυτικού πολιτισμού. Από τον Όμηρο μέχρι τη σύγχρονη τεχνολογική πρωτοπορία, η Ελλάδα δεν παρουσιάστηκε ως ένα μουσειακό κατάλοιπο του ένδοξου παρελθόντος, αλλά ως μέρος της ζωντανής πνευματικής και πολιτικής ταυτότητας της Δύσης.
Και εδώ βρίσκεται η πρώτη μεγάλη ουσία. Όταν ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας επιλέγει την Αθήνα για να διατυπώσει το όραμά του για τη Δύση, αναγνωρίζει στην Ελλάδα κάτι πολύ περισσότερο από την ιστορική της ακτινοβολία. Της αναγνωρίζει θέση και ρόλο στο σήμερα.
Είναι, μάλιστα, δύσκολο να μη χαμογελάσει κανείς με την ιδέα ότι ο Μάρκο Ρούμπιο, έστω και συμβολικά, «πολιτογραφήθηκε» Έλληνας με το όνομα του τίτλου. Ο… Μάρκος ο Ρούμπιος! Όχι επειδή χρειάζεται να του αποδώσουμε ελληνική καταγωγή που δεν έχει, αλλά επειδή ο τρόπος με τον οποίο μίλησε για την Ελλάδα, την ιστορία της και τη συμβολή της στον δυτικό πολιτισμό ήταν μια αναγνώριση που ξεπέρασε τα συνηθισμένα διπλωματικά κομπλιμέντα. Αν μη τι άλλο, κέρδισε επάξια μια θέση στην ελληνική πολιτική συζήτηση.
…. Ρούμπιος και στο μέλλον
Ο Ρούμπιο δεν είναι απλώς ένας Αμερικανός αξιωματούχος με ιστορικές ευαισθησίες. Είναι ένας από τους πολιτικούς που θα συνεχίσουν να απασχολούν τη διεθνή σκηνή και μετά την ολοκλήρωση της σημερινής τους αποστολής. Με δεδομένη την πολιτική του διαδρομή και τη θέση που κατέχει στο αμερικανικό σύστημα εξουσίας, συγκαταλέγεται εύλογα στα πρόσωπα που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην επόμενη ημέρα των Ρεπουμπλικανών. Η προοπτική να αποτελέσει ακόμη και πιθανό διάδοχο του Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι μια συζήτηση που μπορεί να αγνοηθεί.
Για την Ελλάδα, αυτό δεν είναι μια αδιάφορη λεπτομέρεια. Οι προσωπικές αντιλήψεις, οι πολιτικές σχέσεις και η εμπιστοσύνη μεταξύ των ηγεσιών έχουν σημασία στη διεθνή πολιτική, ιδίως όταν συνοδεύονται από κοινά συμφέροντα. Και η Αθήνα έχει κάθε λόγο να καλλιεργεί ουσιαστικές σχέσεις με πρόσωπα που επηρεάζουν ή ενδέχεται να επηρεάσουν καθοριστικά την αμερικανική εξωτερική πολιτική.
Ειδικότερα, η στάση του Ρούμπιο έχει ιδιαίτερη σημασία για τον άξονα Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ. Μια συνεργασία που δεν αποτελεί απλώς διπλωματική άσκηση δημοσίων σχέσεων, αλλά μπορεί να συμβάλει στην ασφάλεια, στην ενεργειακή διασύνδεση, στη σταθερότητα και στην προστασία κοινών συμφερόντων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα, η Κυπριακή Δημοκρατία και το Ισραήλ έχουν οικοδομήσει ένα πλέγμα σχέσεων με σαφές στρατηγικό περιεχόμενο. Ο Ρούμπιο είναι ένας πολιτικός που αντιλαμβάνεται τη γεωπολιτική αξία των συνεργασιών αυτών και τη σημασία της Ελλάδας ως αξιόπιστου εταίρου των ΗΠΑ στην περιοχή.
Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι μια ήσυχη γωνιά του πλανήτη. Βρίσκεται στο σημείο συνάντησης ευρωπαϊκών, μεσανατολικών και ευρύτερων στρατηγικών ανταγωνισμών. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η ενεργειακή ασφάλεια, η ναυσιπλοΐα, η αμυντική συνεργασία και η ανάγκη αποτροπής νέων κρίσεων καθιστούν την περιοχή εξαιρετικά σημαντική για τα αμερικανικά συμφέροντα. Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα δεν είναι ένας περιφερειακός θεατής. Είναι ένας σύμμαχος με γεωγραφική θέση, υποδομές, θεσμική αξιοπιστία και δυνατότητες που αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη αξία.
Ελλάδα – Νοτιοανατολική Ευρώπη – Σαμαράς
Πέραν όλων των άλλων, η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο επιβεβαιώνει εμφατικά το ενεργό ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών για την ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Και μόνο η αναφορά του ότι η Ελλάδα αποτελεί «πυλώνα σταθερότητας για την αμερικανική παρουσία στην περιοχή» μάλλον τα είπε όλα. Δεν πρόκειται για μια αδιάφορη διατύπωση που προστέθηκε για να γεμίσει ένα διπλωματικό ανακοινωθέν. Είναι μια σαφής αποτίμηση της στρατηγικής αξίας της χώρας μας από τον επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας.
Ας το συγκρατήσουμε αυτό. Κι ειδικά οι γνωστοί εμμονικοί και μίζεροι που επιμένουν να βλέπουν την ελληνική εξωτερική πολιτική μέσα από τον φακό της διαρκούς ήττας.
Οι διαρκείς κραυγές περί δήθεν ηττών, με τον Αντώνη Σαμαρά να αποτελεί χαρακτηριστικό σημείο αναφοράς αυτής της κριτικής, δεν αρκούν για να ακυρώσουν όσα συμβαίνουν στην πράξη.
Η εξωτερική πολιτική δεν είναι διαγωνισμός καταστροφολογίας. Κρίνεται από τις συμμαχίες που οικοδομούνται, την αξιοπιστία που αποκτά μια χώρα, τα συμφέροντα που προωθεί και τη θέση που κατοχυρώνει μέσα σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον.
Ασφαλώς, κανείς δεν ισχυρίζεται ότι η Ελλάδα έλυσε αυτομάτως όλα τα προβλήματά της ή ότι οι αμερικανικές δηλώσεις υποκαθιστούν την ανάγκη για συνεχή διπλωματική προσπάθεια. Οι συμμαχίες χρειάζονται σχέδιο, συνέπεια και αποτελέσματα.
Όμως, άλλο πράγμα η σοβαρή κριτική και άλλο η εμμονική προσπάθεια να παρουσιαστεί κάθε εξέλιξη ως καταστροφή. Όταν ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έρχεται στην Αθήνα, επιλέγει την Πνύκα για να μιλήσει για τη Δύση και χαρακτηρίζει την Ελλάδα πυλώνα σταθερότητας για την αμερικανική παρουσία στην περιοχή, δεν είναι σοβαρό να προσποιούμαστε ότι δεν συνέβη τίποτε αξιοσημείωτο.
Υπάρχει, τέλος, και μια ακόμη διάσταση που αξίζει να κρατήσουμε από την παρουσία του Ρούμπιο. Η έμφαση στην εθνική κυριαρχία και στα συμφέροντα των πολιτών δεν συνεπάγεται απομόνωση ούτε άρνηση των διεθνών συνεργασιών. Αντιθέτως, μπορεί να αποτελέσει τη βάση για συμμαχίες με σαφείς στόχους και αμοιβαίες υποχρεώσεις. Το ΝΑΤΟ, για παράδειγμα, στηρίζεται στη συνεργασία κυρίαρχων κρατών που αντιλαμβάνονται ότι ορισμένες απειλές αντιμετωπίζονται αποτελεσματικότερα συλλογικά. Η ισχύς μιας συμμαχίας δεν προκύπτει από την κατάργηση των εθνικών συμφερόντων, αλλά από την ικανότητα των μελών της να τα συντονίζουν.
Δύναμη από την ιστορία
Αυτό είναι ένα μάθημα που αφορά και την Αθήνα. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στην υπεράσπιση των εθνικών της συμφερόντων και στη συμμετοχή της σε ισχυρές δυτικές συμμαχίες. Χρειάζεται να αξιοποιεί τη συμμετοχή της σε αυτές, ώστε να ενισχύει τη θέση της, να διευρύνει τις επιλογές της και να εξασφαλίζει ότι η φωνή της ακούγεται εκεί όπου λαμβάνονται οι κρίσιμες αποφάσεις.
Ο Μάρκο Ρούμπιο μάς έδωσε αρκετούς λόγους να δούμε αυτή την προοπτική με αισιοδοξία. Η επίσκεψή του δεν λύνει από μόνη της τα εθνικά ζητήματα, ούτε εγγυάται ότι όλες οι αμερικανικές και ελληνικές προτεραιότητες θα συμπίπτουν πάντοτε. Επιβεβαιώνει, όμως, ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει στρατηγικό βάρος, ότι οι σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ουσιαστικό περιεχόμενο και ότι η Νοτιοανατολική Μεσόγειος παραμένει πεδίο ζωτικού ενδιαφέροντος για την Ουάσιγκτον.
Και αν ο «Μάρκος ο Ρούμπιος» μάς θύμισε κάτι από την Πνύκα, είναι ότι η Ελλάδα μπορεί να αντλεί δύναμη από την ιστορία της χωρίς να εγκλωβίζεται σε αυτήν. Να αξιοποιεί το παρελθόν της για να διεκδικεί ρόλο στο παρόν και στο μέλλον. Να επενδύει σε συμμαχίες, να προωθεί τα συμφέροντά της και να αντιμετωπίζει με αυτοπεποίθηση τις προκλήσεις.
Γιατί, τελικά, η καλύτερη απάντηση στη μιζέρια της διαρκούς εθνικής ήττας δεν είναι οι πανηγυρισμοί. Είναι η πραγματικότητα μιας χώρας που αναγνωρίζεται ως αξιόπιστος σύμμαχος και πυλώνας σταθερότητας σε μια περιοχή που μετρά περισσότερο από ποτέ.
Και αυτό, είτε αρέσει σε ορισμένους είτε όχι, είναι κάτι που αξίζει να πιστωθεί στην ελληνική διπλωματία.
