Τα ελληνικά δάση εξακολουθούν να δοκιμάζονται κάθε καλοκαίρι από ολοένα πιο ακραίες συνθήκες, αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης. Οι μεγάλες πυρκαγιές των τελευταίων ετών άφησαν πίσω τους εκατοντάδες χιλιάδες καμένα στρέμματα, αλλά και ένα σαφές συμπέρασμα: η προστασία του φυσικού πλούτου δεν μπορεί πλέον να βασίζεται μόνο στην καταστολή των πυρκαγιών. Απαιτεί πρόληψη, επιστημονική διαχείριση και αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών εργαλείων.
Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκονται η συστηματική χαρτογράφηση των δασικών οικοσυστημάτων, οι διαχειριστικές μελέτες, η ενεργή διαχείριση της βλάστησης, οι αναδασώσεις, η αποκατάσταση των καμένων εκτάσεων και η αξιοποίηση ψηφιακών εφαρμογών και δορυφορικών δεδομένων.
Ο Γενικός Γραμματέας Δασών, Στάθης Σταθόπουλος, μιλά για τον απολογισμό του προγράμματος Antinero, τη νέα φιλοσοφία της δασικής πολιτικής και τα επόμενα βήματα για τη θωράκιση των ελληνικών δασών απέναντι στις προκλήσεις της επόμενης ημέρας.
ΝΙΚΣΑΚ: Χαίρομαι που τα λέμε, ιδιαίτερα σε μια τόσο κρίσιμη περίοδο, με το καλοκαίρι να βρίσκεται ήδη μπροστά μας και τις καιρικές συνθήκες να προκαλούν εύλογη ανησυχία.
Στ. Σταθόπουλος: Κι εγώ χαίρομαι για την ευκαιρία να παρουσιάσουμε το έργο που έχει γίνει τα τελευταία χρόνια και τις σημαντικές παρεμβάσεις που υλοποιούμε για την προστασία των δασών.
Το μεγαλύτερο πρόγραμμα πρόληψης των τελευταίων δεκαετιών
ΝΙΚΣΑΚ: Το πρόγραμμα Antinero ολοκληρώνει έναν σημαντικό κύκλο δράσεων. Ποιος είναι ο απολογισμός του;
Στ. Σταθόπουλος: Το Antinero, που βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη από το 2022 με χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αποτελεί μια πρωτόγνωρη παρέμβαση για τα ελληνικά δεδομένα και αλλάζει ουσιαστικά το τοπίο της δασικής προστασίας.
Μέχρι τα τέλη Ιουλίου θα έχουν καθαριστεί και αποκατασταθεί περισσότερα από 917.000 στρέμματα δασικών εκτάσεων σε όλη τη χώρα, ενώ μέσω του Εθνικού Σχεδίου Αναδάσωσης πραγματοποιήθηκαν νέες αναδασώσεις σε 57.000 στρέμματα.
ΝΙΚΣΑΚ: Όλα αυτά συνοδεύτηκαν και από άλλες παρεμβάσεις;
Στ. Σταθόπουλος: Βεβαίως. Υλοποιήθηκαν αντιδιαβρωτικά έργα σε περίπου 90.000 στρέμματα, ενώ νέα αντιπλημμυρικά έργα καλύπτουν επιπλέον 476.000 στρέμματα.
Μόνο μέσα στο 2026 ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση ακόμη 59.000 στρεμμάτων, μέσω εννέα στοχευμένων συμβάσεων ύψους 83 εκατ. ευρώ. Παράλληλα εξελίσσονται σημαντικά αντιδιαβρωτικά έργα προϋπολογισμού άνω των 50 εκατ. ευρώ σε περιοχές όπως η Αλεξανδρούπολη, το Σουφλί, το Διδυμότειχο και η Ροδόπη.
Οι αντιπυρικές ζώνες αλλάζουν το τοπίο
ΝΙΚΣΑΚ: Δημιουργήθηκαν και αντιπυρικές ζώνες;
Στ. Σταθόπουλος: Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα του προγράμματος είναι η απομάκρυνση της συσσωρευμένης καύσιμης ύλης, η διάνοιξη και συντήρηση χιλιάδων χιλιομέτρων αντιπυρικών ζωνών και η βελτίωση του δασικού οδικού δικτύου.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι, για πρώτη φορά, η Πολιτεία λειτούργησε προληπτικά πριν από την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου, θωρακίζοντας κρίσιμα οικοσυστήματα και εφαρμόζοντας δράσεις που είχαν ουσιαστικά εγκαταλειφθεί επί δεκαετίες.
ΝΙΚΣΑΚ: Γιατί χαρακτηρίζετε το Antinero ως το μεγαλύτερο πρόγραμμα πρόληψης των τελευταίων δεκαετιών;
Στ. Σταθόπουλος: Για την ιστορική κλίμακα των πόρων που κινητοποιήθηκαν, την ταχύτητα υλοποίησης και τη στρατηγική φιλοσοφία που το διέπει.
ΝΙΚΣΑΚ: Υπάρχουν συγκριτικά στοιχεία;
Στ. Σταθόπουλος: Βεβαίως. Μέχρι το 2019 η κρατική χρηματοδότηση για κάθε Δασική Υπηρεσία περιοριζόταν συνήθως μεταξύ 10.000 και 30.000 ευρώ, ποσά που επαρκούσαν μόνο για στοιχειώδεις λειτουργικές ανάγκες.
Αντίθετα, για την περίοδο 2021-2026, μέσω του Antinero και των συνολικών δράσεων της Δασικής Υπηρεσίας κινητοποιούνται περισσότερο από 1,1 δισεκατομμύριο ευρώ, εκ των οποίων 667 εκατ. ευρώ αφορούν αποκλειστικά την πρόληψη.
Οι πόροι αυτοί κατευθύνονται σε καθαρισμούς, συντήρηση δασικού οδικού δικτύου, έργα ορεινής υδρονομίας, νέο εξοπλισμό και ενίσχυση των δασικών υπηρεσιών.
Παράλληλα, για πρώτη φορά έπειτα από δύο δεκαετίες, οι Δασικές Υπηρεσίες της χώρας παρέλαβαν ήδη 300 νέα οχήματα, ενώ ακόμη 190 θα ενταχθούν στον στόλο μέχρι το τέλος του έτους.
ΝΙΚΣΑΚ: Σε τι διαφοροποιείται το πρόγραμμα από όσα εφαρμόζονταν στο παρελθόν;
Στ. Σταθόπουλος: Η διαφορά είναι ουσιαστική. Στο παρελθόν οι παρεμβάσεις ήταν αποσπασματικές και χρηματοδοτούνταν με περιορισμένους πόρους.
Το Antinero βασίστηκε σε έναν ενιαίο εθνικό σχεδιασμό, αξιοποιώντας τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης «Ελλάδα 2.0». Παράλληλα, σε συνεργασία με το Υπερταμείο, επιταχύνθηκαν οι διαγωνιστικές διαδικασίες με πλήρη διαφάνεια, κινητοποιώντας ταυτόχρονα τις Δασικές Υπηρεσίες, τους αναδόχους και τους δασικούς συνεταιρισμούς σε ολόκληρη τη χώρα.
Ο Υμηττός ως πρότυπο ενεργής δασικής διαχείρισης
ΝΙΚΣΑΚ: Ο Υμηττός αποτέλεσε μία από τις βασικές προτεραιότητες του προγράμματος. Ποιες εργασίες πραγματοποιήθηκαν και ποια είναι σήμερα η εικόνα του βουνού;
Στ. Σταθόπουλος: Για το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο Υμηττός αποτελεί μια κρίσιμη φυσική υποδομή για το λεκανοπέδιο της Αττικής. Συμβάλλει στη ρύθμιση του μικροκλίματος, στη μείωση των ακραίων θερμοκρασιών και στην προστασία εδαφών και υποδομών.
Στις τέσσερις φάσεις του Antinero, από το 2022 έως σήμερα, διατέθηκαν περισσότερα από 18 εκατ. ευρώ αποκλειστικά για το εμβληματικό αυτό οικοσύστημα.
ΝΙΚΣΑΚ: Πώς εξελίχθηκαν οι εργασίες;
Στ. Σταθόπουλος: Οι παρεμβάσεις οργανώθηκαν σε δύο βασικούς άξονες.
Ο πρώτος αφορούσε την απομάκρυνση περίπου 8.500 νεκρών ή εξασθενημένων δέντρων στους Δήμους Καισαριανής, Παπάγου-Χολαργού, Βύρωνα και Ηλιούπολης, τα οποία είχαν πληγεί από τη μακρά λειψυδρία των ετών 2024 και 2025 και είχαν καταστεί ιδιαίτερα ευάλωτα σε φλοιοφάγα έντομα.
Με τον τρόπο αυτό απομακρύνθηκαν περίπου 20.000 χωρικά κυβικά μέτρα εξαιρετικά επικίνδυνης καύσιμης ύλης.
ΝΙΚΣΑΚ: Και η δεύτερη κατηγορία παρεμβάσεων;
Στ. Σταθόπουλος: Αφορούσε τον καθαρισμό του υπόροφου και τη διαχείριση της συσσωρευμένης βιομάζας, ώστε σε περίπτωση πυρκαγιάς η φωτιά να μην περνά στις κορυφές των δέντρων αλλά να παραμένει έρπουσα, επιτρέποντας την αποτελεσματική επέμβαση των πυροσβεστικών δυνάμεων.
Ένα βουνό διαφορετικό από ό,τι πριν λίγα χρόνια
ΝΙΚΣΑΚ: Τι έγινε με το δασικό οδικό δίκτυο του Υμηττού;
Στ. Σταθόπουλος: Παράλληλα με τις εργασίες καθαρισμού, συντηρήθηκαν και διαπλατύνθηκαν περισσότερα από 300 χιλιόμετρα δασικών δρόμων.
Δημιουργήθηκαν επίσης ψιλές και μικτές αντιπυρικές ζώνες, ενώ απομακρύνθηκαν αυθαίρετες ξύλινες κατασκευές που αύξαναν την επικινδυνότητα.
Σήμερα ο Υμηττός παρουσιάζει την καλύτερη εικόνα των τελευταίων δεκαετιών. Αυτό αναγνωρίστηκε τόσο από τον Επίτροπο Κλίματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βόπκε Χούκστρα κατά την επίσκεψή του τον Μάιο του 2025 όσο και από την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς, η οποία ανέδειξε το Antinero —με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Υμηττό— ως μία από τις δύο ευρωπαϊκές βέλτιστες πρακτικές για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι, ύστερα από τρεις και πλέον δεκαετίες, ο Υμηττός διαθέτει πλέον ολοκληρωμένη διαχειριστική μελέτη δεκαετούς διάρκειας, έως το 2034, γεγονός που εξασφαλίζει τη μετάβαση σε ένα μόνιμο και επιστημονικά τεκμηριωμένο μοντέλο διαχείρισης.
Παρεμβάσεις με επιστημονικά κριτήρια
ΝΙΚΣΑΚ: Με ποια κριτήρια επιλέχθηκαν οι περιοχές παρέμβασης;
Στ. Σταθόπουλος: Η επιλογή έγινε με αυστηρά επιστημονικά και επιχειρησιακά κριτήρια, σε πλήρη συντονισμό με το Πυροσβεστικό Σώμα και τις κατά τόπους Δασικές Υπηρεσίες.
Προτεραιότητα δόθηκε στα περιαστικά δάση υψηλής επικινδυνότητας που περιβάλλουν μεγάλα αστικά κέντρα, όπως ο Υμηττός, το Πεντελικό, το Αιγάλεω–Ποικίλο Όρος και το Σέιχ Σου.
Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στους Εθνικούς Δρυμούς, στις περιοχές Natura, στους αρχαιολογικούς χώρους και στις περιοχές με βεβαρημένο ιστορικό μεγάλων πυρκαγιών ή αυξημένο φορτίο καύσιμης ύλης.
ΝΙΚΣΑΚ: Υποθέτω ότι οι δυσκολίες ήταν μεγάλες.
Στ. Σταθόπουλος: Αναμφίβολα. Έπρεπε να εκτελεστούν εκτεταμένα δασοτεχνικά έργα σε δύσβατες περιοχές, μέσα σε ασφυκτικά χρονικά περιθώρια πριν από την έναρξη κάθε αντιπυρικής περιόδου.
Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να γίνουν όλα αυτά χωρίς να διαταραχθεί η οικολογική ισορροπία των ευαίσθητων οικοσυστημάτων, κάτι που απαιτούσε υψηλό επίπεδο σχεδιασμού και συντονισμού.
Η συνεργασία όλων των φορέων
ΝΙΚΣΑΚ: Ένα από τα βασικά ζητήματα είναι ο συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Τι έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια;
Στ. Σταθόπουλος: Την τελευταία πενταετία έχει συντελεστεί μια πραγματική αλλαγή στον τρόπο συνεργασίας της Δασικής Υπηρεσίας με την Πολιτική Προστασία, το Πυροσβεστικό Σώμα, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους Συνδέσμους Δήμων.
Με τον συντονισμό του Υπουργείου Πολιτικής Προστασίας πραγματοποιούνται πλέον σε εβδομαδιαία βάση κοινές αυτοψίες στον Υμηττό, την Πεντέλη, την Πάρνηθα και τη Δυτική Αττική, ώστε να διασφαλίζεται η επιχειρησιακή ετοιμότητα των υποδομών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η συνεργασία με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, μέσω της ΔΙΚΑΦΚΑ, και την ΚΕΔΕ. Μηχανήματα των Ενόπλων Δυνάμεων εργάστηκαν για την αποκατάσταση δασικών και αγροτικών δρόμων στο Πεντελικό, στην Άνω Γλυφάδα, στον Παπάγου, στο Κορωπί και στον Διόνυσο, ενώ αντίστοιχες εργασίες συνεχίζονται και στη Χαλκιδική.
Καθοριστική είναι επίσης η συμβολή των Συνδέσμων Δήμων της Αττικής, όπως ο ΣΠΑΥ, ο ΣΠΑΠ, ο ΑΣΔΑ και ο ΠΕΣΥΔΑΠ.
Ιδιαίτερα στον Υμηττό, η συνεργασία με τον ΣΠΑΥ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής ισχύος τόσο στην πρόληψη όσο και στην άμεση απόκριση.
Εξίσου στενή είναι και η συνεργασία με τους εθελοντές πυροσβέστες, με τους οποίους πραγματοποιούνται συστηματικά πολύωρες συσκέψεις επιχειρησιακού συντονισμού.
Η πρόληψη αποδίδει ήδη αποτελέσματα
ΝΙΚΣΑΚ: Υπάρχουν πλέον στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι παρεμβάσεις πρόληψης περιορίζουν τις συνέπειες των πυρκαγιών;
Στ. Σταθόπουλος: Τα στοιχεία από το πεδίο είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.
Η φωτιά δεν μπορεί φυσικά να καταργηθεί ως φυσικό φαινόμενο, ιδιαίτερα υπό τις συνθήκες της κλιματικής κρίσης. Ωστόσο, έχουμε πλέον αρκετά παραδείγματα όπου πυρκαγιές που εκδηλώθηκαν σε περιοχές στις οποίες είχαν προηγηθεί έργα του Antinero έχασαν σημαντικό μέρος της έντασής τους.
Χαρακτηριστική ήταν η πυρκαγιά στα Γλυκά Νερά το 2024, η οποία περιορίστηκε μέσα σε μόλις δεκαπέντε λεπτά, αλλά και η μεγάλη πυρκαγιά στον Πισσώνα Ευβοίας το 2025, όπου οι παρεμβάσεις συνέβαλαν ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις και να προστατευθούν η Νέα Αρτάκη και η Ερέτρια. Αντίστοιχα παραδείγματα υπήρξαν και στη Ρόδο.
Η απομάκρυνση του υπόροφου εμπόδισε τη δημιουργία επικόρυφης πυρκαγιάς, με αποτέλεσμα η φωτιά να παραμείνει χαμηλή και διαχειρίσιμη, δίνοντας τη δυνατότητα στις επίγειες δυνάμεις της Πυροσβεστικής να επέμβουν έγκαιρα και με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Εξίσου καθοριστικός αποδείχθηκε και ο ρόλος των συντηρημένων δασικών δρόμων, που επέτρεψαν την ταχύτερη πρόσβαση των πυροσβεστικών οχημάτων στα μέτωπα.
Από την καταστολή στην πρόληψη: Το νέο δόγμα της δασικής πολιτικής
ΝΙΚΣΑΚ: Η κλιματική κρίση αυξάνει διαρκώς τον κίνδυνο μεγάλων πυρκαγιών. Πώς προσαρμόζεται πλέον η στρατηγική διαχείρισης των ελληνικών δασών;
Στ. Σταθόπουλος: Από το 2022 εφαρμόζουμε μια νέα δασική πολιτική, που σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή φιλοσοφίας. Δεν περιοριζόμαστε πλέον στην καταστολή των πυρκαγιών, αλλά δίνουμε έμφαση στην πρόληψη, στη διαχείριση της καύσιμης ύλης, στη συστηματική παρακολούθηση των οικοσυστημάτων και στη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα των δασών.
Η κλιματική κρίση έχει ήδη μεταβάλει τα δεδομένα. Το 2024 βιώσαμε μια χρονιά με ακραία πυρομετεωρολογικά φαινόμενα, περιορισμένες βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις, παρατεταμένους καύσωνες και έντονη ξηρασία.
Απέναντι σε αυτές τις συνθήκες αναπτύσσουμε μικτές και στεγασμένες αντιπυρικές ζώνες, κυρίως στις περιοχές όπου το δάσος γειτνιάζει με οικισμούς, συνδυάζοντας καθαρισμούς με ενίσχυση περισσότερο ανθεκτικών μορφών βλάστησης.
Παράλληλα, εγκαταλείπουμε παρωχημένες αντιλήψεις γύρω από τη διαχείριση των δασών και επαναφέρουμε στο προσκήνιο την ενεργή διαχείριση, με ουσιαστική συμμετοχή των Δασικών Συνεταιρισμών.
ΝΙΚΣΑΚ: Άρα επενδύετε και στον ανθρώπινο παράγοντα.
Στ. Σταθόπουλος: Απολύτως. Οι άνθρωποι της δασικής εργασίας αποτελούν πολύτιμους συμμάχους της Πολιτείας στην προστασία του δάσους, που είναι κοινό αγαθό.
Η ανθεκτικότητα είναι μια διαρκής διαδικασία
ΝΙΚΣΑΚ: Παρά την πρόοδο, κάθε καλοκαίρι εξακολουθούμε να βλέπουμε μεγάλες πυρκαγιές. Πότε θα μπορούμε να μιλάμε για πραγματική ανθεκτικότητα;
Στ. Σταθόπουλος: Η ανθεκτικότητα δεν είναι ένας στόχος που κατακτάται οριστικά. Είναι μια συνεχής διαδικασία. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η κλιματική κρίση δεν αφήνει περιθώρια εφησυχασμού. Πραγματική ανθεκτικότητα σημαίνει ότι τα δάση θα βρίσκονται διαρκώς υπό επιστημονική διαχείριση και δεν θα εγκαταλείπονται ποτέ ξανά στη συσσώρευση καύσιμης ύλης.
Σημαίνει επίσης σύγχρονες υπηρεσίες, τεχνολογική επάρκεια και στενή συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
ΝΙΚΣΑΚ: Έχει αλλάξει και η αντίληψη της κοινωνίας;
Στ. Σταθόπουλος: Έχουν γίνει σημαντικά βήματα από το 2022 μέχρι σήμερα. Ωστόσο, ο κίνδυνος παραμένει διαρκής και δεν επιτρέπει κανέναν εφησυχασμό.
Διαχειριστικές μελέτες: Καλύπτοντας ένα έλλειμμα δεκαετιών
ΝΙΚΣΑΚ: Υπάρχουν ακόμη περιοχές που χρειάζονται άμεσες παρεμβάσεις; Ποιες είναι οι προτεραιότητες της επόμενης διετίας;
Στ. Σταθόπουλος: Φυσικά υπάρχουν. Η φύση αναγεννάται συνεχώς και η βιομάζα συσσωρεύεται ξανά. Κεντρική προτεραιότητα αποτελεί η ολοκλήρωση διαχειριστικών μελετών για όλα τα δασικά οικοσυστήματα της χώρας.
«Βρήκαμε τα μισά δάση χωρίς διαχειριστικές μελέτες»
ΝΙΚΣΑΚ: Είναι αλήθεια ότι επί περίπου μισό αιώνα τα μισά δάση της χώρας δεν διέθεταν διαχειριστικές μελέτες;
Στ. Σταθόπουλος: Ναι. Σχεδόν σε ολόκληρη τη Νότια Ελλάδα υπήρχε αυτό το κενό, ενώ στη Βόρεια Ελλάδα η εικόνα ήταν καλύτερη.
Από τον Μάιο του 2024, μέσω του Antinero και σε συνεργασία με το ΤΑΙΠΕΔ, ξεκίνησε η εκπόνηση διαχειριστικών μελετών στην Αττική, τη Βοιωτία, την Ηλεία και την Αρκαδία.
Παράλληλα προχωρούμε στη συμβασιοποίηση μιας νέας γενιάς μελετών που θα καλύψει το μεγαλύτερο μέρος των ελληνικών δασών.
Στόχος μας είναι μέσα στην επόμενη διετία να υπάρχουν διαχειριστικές μελέτες σχεδόν παντού.
Ταυτόχρονα δίνουμε ιδιαίτερη βαρύτητα στα ευάλωτα δασικά οικοσυστήματα της Βόρειας Ελλάδας, της Πελοποννήσου, της Κρήτης και των νησιών, καθώς και στη συνεχή συντήρηση των έργων που έχουν ήδη ολοκληρωθεί, ώστε να διατηρηθεί η παρακαταθήκη του Antinero και στη νέα προγραμματική περίοδο 2028-2034.
Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν η εγκατάλειψη δεκαετιών
ΝΙΚΣΑΚ: Μετά από αυτή τη μεγάλη εμπειρία, υπήρξε κάτι που σας εξέπληξε;
Στ. Σταθόπουλος: Θετικά με εξέπληξε η ταχύτητα με την οποία άλλαξε η αντίληψη γύρω από τη διαχείριση των δασών.
Σήμερα η κοινωνία και οι τοπικές κοινωνίες αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο ότι η προστασία του δάσους δεν σημαίνει αδράνεια, αλλά ενεργή φροντίδα που το καθιστά πιο ισχυρό και ανθεκτικό.
Εξίσου σημαντική ήταν η προσπάθεια των στελεχών της Δασικής Υπηρεσίας, τα οποία, παρά την υποστελέχωση που κληρονόμησαν επί περισσότερες από δύο δεκαετίες, διαχειρίστηκαν με επιτυχία πρωτόγνωρους πόρους και μεγάλο αριθμό μελετών.
ΝΙΚΣΑΚ: Και ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία;
Στ. Σταθόπουλος: Το μέγεθος της εγκατάλειψης που είχε προηγηθεί. Η απουσία βασικών υποδομών, οι ελλείψεις στις διαχειριστικές μελέτες και οι χρόνιες γραφειοκρατικές αγκυλώσεις μάς υποχρέωσαν να δημιουργήσουμε νέους, ταχύτερους και διαφανείς μηχανισμούς, ώστε τα έργα να προχωρήσουν εγκαίρως.
Η επόμενη ημέρα απαιτεί συνέχεια
ΝΙΚΣΑΚ: Το κρίσιμο ζητούμενο είναι η συνέχεια. Πώς διασφαλίζεται ότι οι παρεμβάσεις δεν θα μείνουν αποσπασματικές;
Στ. Σταθόπουλος: Η βιωσιμότητα των έργων εξασφαλίζεται μέσα από τη μετάβαση από τις αποσπασματικές παρεμβάσεις σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα επιστημονικής δασικής διαχείρισης.
Καθοριστικό ρόλο έχουν οι νέες δασοπονικές μελέτες, οι οποίες θα καθορίζουν σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα τις κατάλληλες παρεμβάσεις, τις μεθόδους διαχείρισης και τη συγκομιδή της βιομάζας.
Για το 2026 έχει ήδη προγραμματιστεί διαγωνισμός ύψους 11,2 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο, για την εκπόνηση 97 νέων δασοπονικών μελετών.
Στόχος είναι τα έργα του Antinero να ενταχθούν σε έναν μόνιμο εθνικό σχεδιασμό συντήρησης, μακριά από τη λογική των αποσπασματικών παρεμβάσεων, ενώ παράλληλα να διασφαλιστούν και οι αναγκαίοι πόροι μέσω της συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με την εγγύηση της Δασικής Υπηρεσίας.
Καλύπτοντας κενά δεκαετιών
ΝΙΚΣΑΚ: Ποιος είναι ο ρόλος του πολίτη στην προστασία των δασών;
Στ. Σταθόπουλος: Το μήνυμά μου είναι σαφές: η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη και το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατέβαλαν και συνεχίζουν να καταβάλλουν μια πρωτόγνωρη προσπάθεια για να καλύψουν κενά δεκαετιών στη δασική πολιτική.
Ωστόσο, ο σημαντικότερος σύμμαχός μας είναι οι ίδιοι οι πολίτες. Όσοι ζουν κοντά στα δάση, τα αγαπούν και τα φροντίζουν αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της συνολικής προσπάθειας προστασίας του φυσικού μας πλούτου.
Η ατομική ευθύνη είναι εξίσου σημαντική με τα μεγάλα έργα. Ο έγκαιρος καθαρισμός των ιδιωτικών οικοπέδων, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου το δάσος συναντά τον οικιστικό ιστό, αλλά και η αποφυγή κάθε δραστηριότητας που μπορεί να προκαλέσει πυρκαγιά τις ημέρες υψηλού κινδύνου, αποτελούν βασικές προϋποθέσεις πρόληψης.
Η προστασία των δασών είναι υπόθεση όλων μας.
Η επόμενη ημέρα του Antinero
ΝΙΚΣΑΚ: Με την ολοκλήρωση του Antinero, ποιος είναι ο σχεδιασμός για την επόμενη φάση;
Στ. Σταθόπουλος: Ο σχεδιασμός έχει ήδη ξεκινήσει και η συνέχιση της χρηματοδότησης είναι εξασφαλισμένη.
Το πρώτο εξάμηνο του 2026 υλοποιήθηκε ο τελευταίος κύκλος του σημερινού προγράμματος, με έργα προϋπολογισμού περίπου 72-82 εκατ. ευρώ, που αφορούν παρεμβάσεις σε περίπου 42.000 στρέμματα.
Έτσι, ο συνολικός προϋπολογισμός της περιόδου 2022-2026 διαμορφώνεται στα 667 εκατ. ευρώ.
ΝΙΚΣΑΚ: Και μετά;
Στ. Σταθόπουλος: Το επόμενο βήμα είναι η θεσμική θωράκιση του Antinero, ώστε να αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα.
Η χρηματοδότηση δεν θα βασίζεται πλέον αποκλειστικά στο Ταμείο Ανάκαμψης, αλλά θα προέρχεται και από το νέο ΕΣΠΑ, το Πράσινο Ταμείο και το Εθνικό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων.
Στόχος μας είναι η πρόληψη να αποτελέσει έναν σταθερό πυλώνα της εθνικής δασικής πολιτικής και όχι ένα πρόγραμμα με συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης.
Πόροι χωρίς ιστορικό προηγούμενο
ΝΙΚΣΑΚ: Ποιο είναι σήμερα το συνολικό ύψος των πόρων που έχουν διατεθεί;
Στ. Σταθόπουλος: Για την περίοδο 2021-2026 έχουν κινητοποιηθεί περισσότερο από 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ, ένα ιστορικά πρωτοφανές ποσό για τα ελληνικά δάση.
Από αυτά, τα 667 εκατ. ευρώ αφορούν αποκλειστικά δράσεις πρόληψης, δασικής διαχείρισης και αποκατάστασης μέσω της Δασικής Υπηρεσίας.
Κύρια πηγή χρηματοδότησης υπήρξε το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας («Ελλάδα 2.0»), με συμπληρωματικούς πόρους από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, το Πράσινο Ταμείο, το ΕΣΠΑ, το ΠΑΑ και άλλα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία.
Η συμβολή του ιδιωτικού τομέα
ΝΙΚΣΑΚ: Σημαντική ήταν και η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.
Στ. Σταθόπουλος: Πράγματι. Με τον θεσμό του ιδιώτη αναδόχου αποκατάστασης, που θεσπίστηκε μετά τη μεγάλη πυρκαγιά της Βόρειας Εύβοιας το 2021, περισσότεροι από 40 ιδιωτικοί φορείς συμμετείχαν στην αποκατάσταση πληγεισών περιοχών σε όλη τη χώρα.
Η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα απέδειξε ότι μπορεί να προσφέρει ταχύτητα, ποιότητα και αποτελεσματικότητα.
Ενίσχυση της Δασικής Υπηρεσίας
ΝΙΚΣΑΚ: Υπάρχει σχεδιασμός για περαιτέρω ενίσχυση της Δασικής Υπηρεσίας;
Στ. Σταθόπουλος: Η ενίσχυση της Δασικής Υπηρεσίας αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα.
Για πρώτη φορά ύστερα από 22 χρόνια αντιστράφηκε η πορεία της υποστελέχωσης. Ήδη 325 νέα στελέχη έχουν αναλάβει υπηρεσία, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη διαδικασίες μέσω ΑΣΕΠ για περίπου 700 νέες θέσεις.
Παράλληλα, κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 προγραμματίστηκε η εγκατάσταση περισσότερων από 21 σύγχρονων πυροφυλακίων και 200 υδατοδεξαμενών σε 58 Δασικές Υπηρεσίες της χώρας.
Μέσω του προγράμματος ΑΙΓΙΣ και άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων ανανεώνεται επίσης ο στόλος των δασικών υπηρεσιών, ώστε τα στελέχη τους να διαθέτουν τα απαραίτητα μέσα για την άσκηση του έργου τους.
Τα νέα εργαλεία πρόληψης
ΝΙΚΣΑΚ: Η τεχνολογία αποκτά ολοένα μεγαλύτερο ρόλο στην πρόληψη των πυρκαγιών. Πώς αξιοποιούνται σήμερα τα drones, οι δορυφόροι και η τεχνητή νοημοσύνη;
Στ. Σταθόπουλος: Η τεχνολογία αποτελεί πλέον έναν πολύτιμο πολλαπλασιαστή ισχύος.
Η Πολιτική Προστασία διαθέτει ήδη drones που πραγματοποιούν επιτήρηση όλο το εικοσιτετράωρο και επιτρέπουν τον άμεσο εντοπισμό καπνού.
Παράλληλα, η Ελλάδα συμμετέχει σε προηγμένα δορυφορικά συστήματα ανίχνευσης θερμικών εστιών, ενώ αξιοποιούνται και τα δεδομένα του ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus για τη χαρτογράφηση των δασικών εκτάσεων.
Επιπλέον, εγκαθίστανται αισθητήρες θερμοκρασίας και κάμερες σε αρχαιολογικούς χώρους, εθνικούς δρυμούς και δάση υψηλού κινδύνου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ψηφιακή χαρτογράφηση. Όλες οι αντιπυρικές ζώνες και οι δασικοί δρόμοι που δημιουργούνται μέσω του Antinero αποτυπώνονται σε πραγματικό χρόνο, επιτρέποντας στις επιχειρησιακές δυνάμεις αλλά και στα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να αναλύουν τα δεδομένα και να προβλέπουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την εξέλιξη μιας πυρκαγιάς.
Οι ζώνες δάσους – οικισμού στο επίκεντρο της νέας στρατηγικής
ΝΙΚΣΑΚ: Ένα μεγάλο μέρος των πυρκαγιών εκδηλώνεται στις περιοχές όπου το δάσος γειτνιάζει με τον αστικό ιστό. Προβλέπονται νέες παρεμβάσεις στις λεγόμενες μεικτές ζώνες;
Στ. Σταθόπουλος: Οι ζώνες επαφής δάσους και οικισμού αποτελούν ίσως τη μεγαλύτερη επιχειρησιακή και κοινωνική πρόκληση, καθώς εκεί διακυβεύεται πρωτίστως η προστασία της ανθρώπινης ζωής και της περιουσίας.
Η νέα στρατηγική δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη δημιουργία μικτών αντιπυρικών ζωνών στις περιοχές αυτές, μέσα από συνδυασμένες παρεμβάσεις καθαρισμού, εντατικής διαχείρισης της βλάστησης και σταδιακής ενίσχυσης περισσότερο ανθεκτικών πλατύφυλλων ειδών, που επιβραδύνουν την εξάπλωση της φωτιάς.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην εφαρμογή του Κανονισμού Πυροπροστασίας Ακινήτων πλησίον δασικών εκτάσεων, ώστε οι ίδιοι οι οικισμοί να αποκτήσουν μεγαλύτερη παθητική ανθεκτικότητα και να μην λειτουργούν ως παράγοντες μετάδοσης της πυρκαγιάς.
Το Εθνικό Δίκτυο Μονοπατιών
ΝΙΚΣΑΚ: Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι της Γενικής Γραμματείας Δασών έως το τέλος της κυβερνητικής θητείας;
Στ. Σταθόπουλος: Βασικός μας στόχος είναι να ολοκληρώσουμε τη θεσμική και επιχειρησιακή μετάβαση της Δασικής Υπηρεσίας στον 21ο αιώνα, παραδίδοντας μια υπηρεσία πλήρως εκσυγχρονισμένη, ψηφιοποιημένη και επαρκώς στελεχωμένη.
Στο πλαίσιο αυτό ολοκληρώνεται μέσα στο 2026 και το εμβληματικό πρόγραμμα «Δημιουργία Εθνικού Δικτύου Μονοπατιών και Διαδρομών Πεζοπορίας», προϋπολογισμού 15 εκατ. ευρώ, με τη συμμετοχή 60 Δήμων και Περιφερειών.
Το πρόγραμμα θα αναβαθμίσει τις υποδομές αναψυχής και θα φέρει ξανά τους πολίτες κοντά στα δάση με ασφάλεια και σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον.
«Να αλλάξει οριστικά η φιλοσοφία για το δάσος»
ΝΙΚΣΑΚ: Ποια είναι η μεγαλύτερη αλλαγή που θα θέλατε να έχει συντελεστεί μέχρι το τέλος της θητείας σας;
Στ. Σταθόπουλος: Θα ήθελα να έχει αλλάξει οριστικά η αντίληψη με την οποία αντιμετωπίζουμε τα ελληνικά δάση.
Να αφήσουμε πίσω το μοντέλο της παθητικής, σχεδόν «μουσειακής» προστασίας, που τελικά οδηγούσε στην εγκατάλειψη και στη συσσώρευση καύσιμης ύλης, και να περάσουμε σε ένα μοντέλο ενεργής, ολιστικής και επιστημονικά τεκμηριωμένης διαχείρισης.
Στόχος της κυβέρνησης, όλων των υπουργών Περιβάλλοντος από το 2019 μέχρι σήμερα και του σημερινού υπουργού Σταύρου Παπασταύρου είναι τα ελληνικά δάση να γίνουν πιο ισχυρά, πιο ζωντανά, παραγωγικά εκεί όπου αυτό είναι εφικτό και, κυρίως, περισσότερο ανθεκτικά απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
ΝΙΚΣΑΚ: Να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ για όσα εποικοδομητικά και πλήρως κατατοπιστικά μάθαμε σήμερα….
Στ. Σταθόπουλος: Εμείς όλοι που ασχολούμαστε μ’ αυτόν τον τόσο κρίσιμο τομέα, ευχαριστούμε που δώσατε τη δυνατότητα να επικοινωνήσουμε τις δράσεις μας.
Κλείνοντας λοιπόν αυτή τη συζήτηση/συνέντευξη με τον Στάθη Σταθόπουλο. Γενικό Γραμματέα Δασών του Υπουργείου Περιβάλλοντος, συνειδητοποιώ για μια ακόμη φορά ότι εκεί δίνεται καθημερινά μια μάχη. Μια μάχη που δεν κερδίζεται
μέσα σε μία αντιπυρική περίοδο ούτε ολοκληρώνεται με ένα χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Είναι μια διαρκής διαδικασία που απαιτεί συνέχεια, επιστημονικό σχεδιασμό, επαρκείς πόρους και σταθερή συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Από τη συνέντευξη/συζήτηση με τον Γενικό Γραμματέα Δασών προκύπτει ότι το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας δεν είναι μόνο η αποκατάσταση των πληγών που άφησαν οι καταστροφικές πυρκαγιές, αλλά κυρίως η δημιουργία ενός μόνιμου συστήματος πρόληψης, ενεργής διαχείρισης και συνεχούς παρακολούθησης των δασικών οικοσυστημάτων.
Σε μια εποχή όπου η κλιματική κρίση ανατρέπει τα μέχρι σήμερα δεδομένα, η ανθεκτικότητα των ελληνικών δασών δεν μπορεί παρά να αποτελεί μια διαρκή εθνική προτεραιότητα.
