Όσα συνέβησαν στη συναυλία του Μανώλη Μητσιά, όπου ο κληρονόμος του Μάνου Χατζηδάκι του απαγόρευσε να τραγουδήσει τραγούδια του πατέρα του, βλάπτουν σοβαρά τον πολιτισμό και την τέχνη. Θα μπορούσε κάποιος να μιλήσει ακόμη και για κατάχρηση δικαιώματος και, προσβολή του τραγουδιστή και του κοινού.
Ο κληρονόμος του κορυφαίου μουσουργού ισχυρίστηκε ότι προχώρησε σ’ αυτή την κίνηση, καθώς το 2026 έχει ανακηρυχθεί από το υπουργείο Πολιτισμού ως αφιερωματικό έτος στον Μάνο Χατζιδάκι και οι συναυλίες και οι εκδηλώσεις με έργα του συνθέτη έχουν ήδη σχεδιαστεί και εγκριθεί αποκλειστικά από την ομάδα του Γιώργου Χατζιδάκι. Λες και ο πολιτισμός λειτουργεί με καθεστώς αποκλειστικής αντιπροσωπείας ή με δικαίωμα franchise πάνω στην έμπνευση.
Η δε ανακοίνωση της απαγόρευσης προκάλεσε την αντίδραση του κόσμου, ο οποίος άρχισε να την αποδοκιμάζει και να φωνάζει «αίσχος» και «ντροπή». Ο Μητσιάς μάλιστα, αντί να ερμηνεύσει τον θρυλικό «Γιάννη, τον φονιά», απήγγειλε απλά τους στίχους του Νίκου Γκάτσου. Μια από τις πιο θλιβερές στιγμές που έχει γνωρίσει τα τελευταία χρόνια μια ελληνική συναυλία.
Πριν αναφερθούμε και σχολιάσουμε τη συγκεκριμένη απόφαση, οφείλουμε να σχολιάσουμε τη διαφορετική πολιτική που ακολουθούν οι κληρονόμοι των Μάνου Χατζηδάκι και Μίκη Θεοδωράκη, αναφορικά με την ευρεία χρήση του έργου τους και τα πνευματικά τους δικαιώματα.
Ο κληρονόμος Χατζηδάκι ασκεί αυστηρό έλεγχο στις άδειες εκτέλεσης των έργων του, επικαλούμενος την ανάγκη διατήρησης της καλλιτεχνικής και ηθικής ακεραιότητας του έργου. Οι κληρονόμοι του Θεοδωράκη επιτρέπουν την ανοικτή χρήση των έργων του, συμφώνως με τη φράση «Απαγορεύεται το απαγορεύεται» που περιλαμβάνεται στη διαθήκη του. Δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις. Η μια στέλνει το έργο στον κόσμο και σε νέα ακροατήρια κι η άλλη το κλείνει σε σεντούκια.
Επί της ουσίας λοιπόν. Νομικός δεν είμαι, αλλά ο κληρονόμος του Χατζηδάκι στηρίζεται σε νόμους. Ακόμη κι αν αυτοί είναι προβληματικοί, αφού η λέξη «απαγορεύεται» δεν μπορεί να εμπεριέχεται στον Πολιτισμό και στην Τέχνη.
Εκεί λοιπόν είναι το πρόβλημα. Η τέχνη, η μουσική, το θέατρο, ο κινηματογράφος, ΔΕΝ βλάπτονται από κακές ερμηνείες, βλάπτονται από τις απαγορεύσεις. Οι κακές ερμηνείες ξεχνιούνται. Οι απαγορεύσεις μένουν. Άλλωστε, ο ίδιος ο Μάνος Χατζηδάκις δεν αποθέωνε κάποτε τον Φλωρινιώτη, αφού δεν πίστευε ότι η όποια ερμηνεία του θα προκαλέσει «κακό» στο έργο του;
Από την άλλη πλευρά, μπορεί κάποιος να φανταστεί τους κληρονόμους των Beatles να απαγορεύουν σήμερα την ερμηνεία των τραγουδιών-θρύλων που ερμήνευσε το κορυφαίο συγκρότημα; Αν συνέβαινε, θα είχε γίνει αντικείμενο παγκόσμιας χλεύης. Εδώ κινδυνεύει να παρουσιαστεί ως… πολιτισμική/ πνευματική διαχείριση.
Ξέρετε κάτι; Αυτή η υπόθεση έχει έντονες οσμές… κοσμοπολίτικου πατριωτισμού. Όταν το «όχι» γίνεται πιο διάσημο από το ίδιο το έργο, κάτι δεν πάει καλά. Ίσως κάποιοι ξεχνούν ότι ο ρόλος του κληρονόμου είναι να υπηρετεί την κληρονομιά, όχι να την υποκαθιστά. Κι αυτό βλάπτει τον πολιτισμό.
Ναι, να προστατεύονται τα δικαιώματα. Αλλά από την εμπορική εκμετάλλευση κι όχι αναλόγως αν αρέσει σε κάποιον η ερμηνεία ή όχι κάποιου που θέλει να ερμηνεύσει ένα έργο… Αλλιώς, τα πνευματικά δικαιώματα κινδυνεύουν να μετατραπούν σε δικαίωμα σιωπής.
Σκέφτομαι και φοβάμαι ότι έτσι μπορεί να γεννηθούν τέρατα. Όμως, κάτι ως τέρας δεν είναι η απαγόρευση που έγινε στον Μητσιά; Που έχει συνδεθεί τόσο με τον Μάνο Χατζηδάκι, αλλά έχει χωρέσει για τα καλά στο εθνικό υποσυνείδητο ως κορυφαία περσόνα πολιτισμού;
Για να μη πολυλογούμε. Η απαγόρευση είναι πράξη αντίθετη με τον Πολιτισμό αλλά και τη Δημοκρατία που γεννήθηκε σ’ αυτό τον τόπο. Δεν έγινε μόνο στον εμβληματικό Μητσιά, έγινε το ίδιο και στην Μποφίλιου και στον Χαρούλη. Κι είναι βέβαιο ότι ο μέγας Μάνος Χατζηδάκις – ο Μάνος όλων μας, όχι του κληρονόμου του – δεν θα τολμούσε καν να σκεφτεί κάτι τέτοιο. Οι μεγάλοι δημιουργοί αφήνουν πίσω τους έργα, όχι απαγορευτικά.
Στη χειρότερη των περιπτώσεων το μόνο που θα μπορούσε να σκεφτεί, θα ήταν να συστήσει σ’ εμένα, να έχω κλειστά τα παράθυρα…όταν τραγουδώ σπίτι μου την «Μπαλάντα των αισθήσεων και παραισθήσεων»…
