Την Ηρώ Τριγώνη τη γνώρισα από τα πρώτα της βήματα στη δισκογραφία μας, με τους στίχους της. Από τότε, έδειχνε ότι θα κάνει και θ’ αφήσει πράγματα κι ότι είναι μια προσωπικότητα που δεν θα επιδιώξει να θορυβήσει, μα να διαπεράσει τις ψυχές. Δεν υψώνει τη φωνή της, τη χαμηλώνει, μέχρι να γίνει ψίθυρος που επιμένει. Κι όμως, αυτός ο ψίθυρος είναι αρκετός για να μετακινήσει εσωτερικά έπιπλα, να ανακατέψει μνήμες, να φέρει στην επιφάνεια εκείνες τις λέξεις που ο καθένας μας φοβόταν να εκφράσει.
Με την Ηρώ, χανόμαστε, βρισκόμαστε και ξανά το ίδιο. Κι όταν προσφάτως σκεφτόμουν να γράψω κάτι για εκείνη, συνειδητοποίησα ότι η διαδρομή της δεν γράφεται/ζωγραφίζεται με συνηθισμένες γραμμές. Η Ηρώ Τριγώνη μοιάζει να γράφει όπως αναπνέει κάποιος σε βαθύ νερό: με επίγνωση του κινδύνου και ταυτόχρονα με εμπιστοσύνη ότι η ανάδυση θα έρθει.
Όσο διαβάζω τους στίχους της, συνειδητοποιώ ότι πάντα υπάρχει διακριτή μια συναισθηματική οικονομία. Δεν σπαταλά λέξεις. Κάθε φράση μοιάζει να έχει περάσει από εσωτερική δοκιμασία, σαν να ρωτήθηκε πρώτα αν αντέχει το βάρος της αλήθειας που κουβαλά. Και συχνά αντέχει, αλλά αφήνει ένα μικρό ράγισμα – εκεί ακριβώς όπου ο ακροατής ή ο αναγνώστης βρίσκει χώρο να μπει. «Δεν σου ζητώ να με καταλάβεις», μοιάζει να λέει μια λυρική φωνή της, «μόνο να σταθείς δίπλα μου όσο προσπαθώ».
Η γραφή της έχει σώμα. Δεν είναι αφηρημένη. Μιλά για χέρια που κουράστηκαν να κρατούν, για βλέμματα που έμειναν μισάνοιχτα από φόβο ή προσμονή, για δρόμους που έγιναν συνήθεια πριν γίνουν προορισμός. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη σωματικότητα, οι λέξεις αναπνέουν.
Η Ηρώ Τριγώνη δεν φοβάται τη μελαγχολία, ούτε εγκλωβίζεται σ’ αυτήν. Υπάρχει πάντα μια λεπτή κλωστή φωτός, μια υπόσχεση ότι ο εύθραυστος άνθρωπος δεν είναι αδύναμος αλλά παντοδύναμος τρόπος ύπαρξης.
Σκεφτόμουν πριν ξαναβρεθούμε, ότι η Ηρώ είναι πολυπράγμων. Έχει πολλές ιδιότητες και τα καταφέρνει εξίσου καλά σε όλες. Είναι δημοσιογράφος, έχει συνεργαστεί με τις μεγαλύτερες εφημερίδες και περιοδικά ως συντάκτρια πολιτισμικού ρεπορτάζ. Έχει σπουδάσει θέατρο, έχει συνεργαστεί με την κρατική τηλεόραση, στην αρχισυνταξία και δημοσιογραφική επιμέλεια του εξαιρετικού ντοκιμαντέρ «Δρόμοι», που διήρκησε έντεκα χρόνια! Έχει κάνει ραδιόφωνο κι έχει υπογράψει ως στιχουργός περισσότερα από 150 τραγούδια.
Χάρηκα πάρα πολύ που ξαναβρεθήκαμε, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της με τίτλο «Ανοιχτό σημείο», από την «Κάπα Εκδοτική». Και πιάσαμε την κουβέντα.
Τι πραγματεύεσαι στο βιβλίο;
Η.Τ. Το «Ανοιχτό σημείο» είναι ένα ντοκιμαντέρ λέξεων. Παρακολουθεί και καταγράφει. Έχει εξέλιξη , κορύφωση, σιωπές, ησυχία. Όσο οι λέξεις μπορούν να έχουν ησυχία. Ίσως το κεντρικό του σημείο να είναι η ευαλωτότητα του ανθρώπου λόγω θνητότητας. Λόγω σώματος, αυτού του υπέροχου σώματος που μας περιβάλλει.
Βιβλίο ή στίχος; Και πού ισορροπείς καλύτερα;
Η.Τ. Πάντα ισορροπώ καλύτερα στο παρόν. Και το παρόν μου είναι, βιβλίο.
Ξέρεις, πάντα αναρωτιόμουν πώς ο δημιουργός καταλαβαίνει ότι ένας στίχος ή ένα βιβλίο έχει ολοκληρωθεί και δεν χρειάζεται άλλη παρέμβαση… Προσωπικά ποτέ δεν τα κατάφερα και χρειαζόμουν τη γνώμη κάποιου τρίτου, του συνθέτη ή του εκδότη…
Η.Τ. Ναι, κάπως έτσι είναι. Δε καταλαβαίνω. Όμως αυτό είναι μια άγρια και συνάμα γοητευτική διαδικασία. Στο «Ανοιχτό σημείο», μόλις τελείωσα το πρώτο μέρος, νόμιζα ότι αυτό ήταν. Εδώ είναι η τελεία μου.
Και μετά;
Η.Τ. Χρειάζεται χρόνος και σιωπή, να κάνεις ότι δεν το ξέρεις, ότι δεν γνωριζόσαστε με το γραπτό σου, να μείνετε σιωπηλοί ξένοι για λίγο. Έτσι καταλαβαίνεις, έτσι εγώ καταλαβαίνω.
Και το δεύτερο μέρος;
Η.Τ. Το δεύτερο μέρος ήρθε με την ίδια φόρα, μετά από λίγο. Αλλοπρόσαλλο, με διεκδίκηση, δεν ήξερα, αν πρόκειται για συνέχεια ή για κάτι άλλο. Χρειάστηκε πάλι απόσταση για να καταλάβω. Και μαζί του ερχόταν και κάτι άλλο , που ήταν σαφές, ότι δεν πρόκειται για το ίδιο βιβλίο. Ήταν, είναι , το καινούριο μου μυθιστόρημα, έτοιμο σχεδόν, χρειάζεται μερικές μικρές διορθώσεις.
Καταγράφεις τις καθημερινές σκέψεις, τις φωτογραφίες, την καθημερινότητα, τις δικές σου εμπειρίες ή άλλων;
Η.Τ Ότι με «επισκέπτεται», το καταγράφω. Σκέψεις, ήρωες, εικόνες, ατάκες. Το τρίτο μέρος του «Ανοιχτού σημείου» εισέβαλε, σαν νερό σε διψασμένο στόμα. Μονορούφι. Στο τέλος του, ένοιωσα την τελεία. Όμως, η αλήθεια είναι ότι ποτέ δεν ξέρεις. Μια μικρή λεπτομέρεια μπορεί να ανατρέψει τα πάντα. Εξ άλλου η τελεία, είναι ένας συμβολισμός στα
σημεία στίξης. Δεν υπάρχει αυτό. Εκεί που όλα τελειώνουν, αρχίζουν επίσης. Αιώνιο σχήμα , ζωή –θάνατος. Πυρηνικό ζευγάρι, όπως λέγεται στο «Ανοιχτό σημείο».
Ποια συναισθήματα σε δυσκολεύουν περισσότερο να τα αποτυπώσεις στο χαρτί;
Η.Τ. Εξαρτάται από τον ήρωα. Αν ο ήρωας «έχει έρθει πολλές φορές», τον γνωρίζεις καλά, μπορεί και να μην ζοριστείς άπειρα στα δύσκολα του. Όλοι μας έχουμε πράγματα, σκέψεις , βιώματα, γεγονότα που θέλουμε να ξεχάσουμε. Ο συγγραφέας πρέπει να ανασύρει τα οικειοθελώς ξεχασμένα.
Είναι το ίδιο και στον στίχο, στο τραγούδι;
Η.Τ. Στο τραγούδι, είναι αλλιώς. Έχεις πολύ λίγο χρόνο να μεταφέρεις ένα σύντομο μήνυμα. Πρέπει να είσαι ευθύβολος.
Λένε ότι η σιωπή παίζει μεγάλο ρόλο στη διαδικασία οιασδήποτε γραφής. Εσύ συμφωνείς; Σου συμβαίνει;
Η.Τ. Αν μου συμβαίνει λέει… Η σιωπή είναι πρωταγωνίστρια των γραπτών μου. Από εκείνη ξεκινούν όλα, μέσα σ αυτήν εξελίσσονται και εκεί καταλήγουν. Στη σιωπή…ακούς καλά.
Νιώθεις ότι γράφεις περισσότερο για εσένα ή για τον «άλλον» που θα ακούσει το τραγούδι ή θα διαβάσει το βιβλίο σου;
Η.Τ. Για κανένα. Απλά καταγράφω αυτό που έρχεται. Δεν έχω αίσθηση του τι είναι, αν είναι άξιο , αν θα τελειώσει. Δεν έχω σκοπό για τίποτα. Δηλαδή δεν κάθομαι στο γραφείο μου και λέω , σήμερα θα μιλήσω γι’ αυτό. Είναι ιστορίες που κουβαλάω, ιστορίες που συναντώ, εικόνες, πολλές εικόνες, σκέψεις, ιδέες. Εκείνες τις στιγμές κανένας δεν με αφορά , εκτός από την πρόταση που έχω σημειώσει. Και ποτέ δεν ξέρω αν είναι όντως κάτι. Χρειάζεται χρόνος και σιωπή, όπως είπαμε. Στο τραγούδι, μπορεί να «παίζει» μια ιδέα, όμως απαραίτητα χρειάζεται μέτρο και
οικονομία χρόνου. Και εκεί νομίζω το ίδιο είναι. Δεν γράφεις για κανένα. Αυτός ο κανένας, είναι ενδιαφέρων αναγνώστης και ακροατής.
Υπάρχει μια λέξη ή μια εικόνα που επιστρέφει συχνά στους στίχους σου ή στο «Ανοιχτό σημείο»;
Η.Τ Υπάρχουν πολλές εικόνες πάντα. Όχι ίδιες. Χρησιμοποιώ πολύ τις εικόνες. Όμως οι εικόνες μου έχουν σώμα. Μιλούν πιο καθαρά από τις λέξεις. Δεν έχω σκεφτεί ποτέ αν κάποιες επιστρέφουν. Μπορεί. Το ίδιο ισχύει και για τις λέξεις.
Μπορεί ένας στίχος ή ένα βιβλίο να λειτουργήσει θεραπευτικά; Για ποιον πρώτα;
Η.Τ. Και τα ποιήματα και τα μυθιστορήματα και τα τραγούδια και η γραφή γενικά, όπως και η Τέχνη, απλά είναι αυτό: Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να σωθείς. Το σώσιμο είναι υπέρτατη μορφή θεραπείας, θα μπορούσε να είναι και η αρχή της. Στον συγγραφέα λοιπόν συμβαίνει κατ’ αρχήν. Εξαρτάται φυσικά από το γιατί και το πως γράφει ο καθένας. Δεν πρόκειται για γενικό, αλλά για προσωπικό αξίωμα. Στη συνέχεια, το κάθε βιβλίο, το κάθε τραγούδι, το κάθε έργο τέχνης , είναι μια συνάντηση. Η «ταυτόχρονη παρουσία» θα μπορούσε να έχει θεραπευτικές ιδιότητες.
Αλλάζει η γραφή σου με τον χρόνο και την εμπειρία;
Η.Τ. Δεν ξέρω, δεν έχω συναίσθηση. Μάλλον όμως αλλάζει, όπως αλλάζω κι εγώ. Άλλοτε ήρεμα και ουσιαστικά, άλλοτε βίαια και επιφανειακά.
Θα σε ρωτήσω την κλασική ερώτηση. Με ποιον συνθέτη έκανες το «καλύτερο χωριό»;
Η.Τ. Δεν θα απαντήσω με σαφήνεια. Ίσως δεν μπορώ ν’ απαντήσω καν. Θα σου πω όμως ότι γίνανε κάποια «όμορφα χωριά», και κάποιες ενδιαφέρουσες «πόλεις». Νομίζω και κάποια καταπληκτικά «ξέφωτα».
Έχεις αγαπημένο τραγούδι από τα δικά σου; Ή θα μου πεις το γνωστό τσιτάτο… όλα είναι παιδιά μου;
Η.Τ. Έχω αρκετά αγαπημένα τραγούδια από τα δικά μου. Θα διαλέξω ένα από αυτά, το «ξεχαστήκαμε», που ερμήνευσέ καταπληκτικά η Αλέκα Κανελλίδου…
Σε υπέροχο μουσικό ταξίδι του φίλου μου Λαυρέντη Μαχαιρίτσα…
Η.Τ. Ναι, εξαιρετικός Λαυρέντης, που νιώθω ότι μας γνέφει απ’ εκεί που είναι…
Είχα λιώσει τον δίσκο κι αυτό το τραγούδι στο ραδιόφωνο… Ακόμη και σήμερα όταν το ακούω, νιώθω ότι μπαίνω σε μια ακολουθία συγκίνησης, τρυφερότητας και λόγων ανάμεσα στο ειπωμένο και στο ανείπωτο. Στην πληγή και στην τρυφερότητα. Και προτρέπω όσους κι όσες διαβάζετε αυτές τις αράδες, να το βρείτε στο διαδίκτυο και να το ακούσετε πάλι, να το θυμηθείτε…
Η συζήτηση με την Ηρώ Τριγώνη είναι σαν μια αέναη κίνηση. Μια συνεχής, ήσυχη προσπάθεια να ειπωθεί η αλήθεια χωρίς θόρυβο, αλλά με διάρκεια. Σαν τραγούδι που δεν τελειώνει όταν σβήσει ο ήχος, αλλά όταν πάψουμε να το ακούμε και να το ψιθυρίζουμε…
