Η Δυτική Ευρώπη γνώρισε το τελευταίο διάστημα τον χειρότερο καύσωνα της ιστορίας της (που μετακινείται ήδη προς τα ανατολικά της ηπείρου), με τη θερμοκρασία να φτάνει του 44,3 βαθμούς στη Γαλλία και να σπάει τα ρεκόρ υψηλής θερμοκρασίας στις μισές από τις 850 δυτικοευρωπαϊκές πόλεις άνω των 50.000 κατοίκων. Σε περισσότερους από 50 γαλλικούς νομούς, περιλαμβανομένης της πρωτεύουσας, οι θερμοκρασίες που καταγράφηκαν υπερέβαιναν τους 40 βαθμούς. Η Βρετανία ανακοίνωσε την θερμότερη ημέρα κάθε Ιουνίου στην ιστορία της (36,9 βαθμοί), η Ισπανία έφτασε τους 42 και η Ιταλία τους 41 βαθμούς.
Σημειωτέον ότι οι ευρωπαϊκές χώρες που επλήγησαν είναι εντελώς απροετοίμαστες για τέτοια φαινόμενα, καθώς οι πόλεις δεν είναι χτισμένες για να παραμένουν δροσερές, μόνο 20% των σπιτιών διαθέτουν κλιματιστικό και οι νυχτερινές θερμοκρασίες δεν πέφτουν αρκετά για να παράσχουν κάποια ανακούφιση.
Μέχρι στιγμής οι θάνατοι από τον καύσωνα είναι μερικές εκατοντάδες, υπολογίζεται όμως ότι μπορεί να φτάσουν τις δεκάδες χιλιάδες, αφού οι συνθήκες είναι ανάλογες με εκείνες του καύσωνα του Ιουνίου 2022 (εκτιμώμενοι 70.000 νεκροί) ή του θέρους του 2024 (60.000 νεκροί). Η αύξηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης που συνοδεύει τους καύσωνες έχει επίσης μακροπρόθεσμες συνέπειες στην υγεία. Ιδιαίτερα τρωτά είναι τα μικρά παιδιά, οι ηλικιωμένοι και όσοι εργάζονται έξω. Τα ευρωπαϊκά συνδικάτα έχουν ζητήσει την υιοθέτηση από την ΕΕ και τις εθνικές κυβερνήσεις υποχρεωτικών οδηγιών για την προστασία των εργαζομένων από τη ζέστη. Η γαλλική Συνομοσπονδία Εργασίας (CGT), ακολουθούμενη και από άλλα γαλλικά συνδικάτα, όπως και τα βρετανικά συνδικάτα (TUC) ζήτησαν τον ορισμό θερμοκρασίας πάνω από την οποία δεν θα επιτρέπεται η εργασία.
Η κλιματική αλλαγή καθιστά πιο έντονους και συχνούς τους καύσωνες. Σύμφωνα με μια προκαταρκτική έρευνα του γαλλικού Institut Pierre-Simon Laplace, η παγκόσμια υπερθέρμανση προσέθεσε στις θερμοκρασίες του τωρινού καύσωνα 2 έως 4 βαθμούς πάνω από τη θερμοκρασία που θα είχε το αντίστοιχο φαινόμενο στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Η αυξανόμενη παγκόσμια θερμοκρασία αυξάνει επίσης τη συχνότητα των καυσώνων στην ήπειρο. Για παράδειγμα η Ισπανία είχε κατά μέσο όρο 129 ημέρες καύσωνα μεταξύ 1975 και 2000. Μετά το 2000 έχει 329 ημέρες. Στη Βρετανία η πιθανότητα θερμοκρασίας 40 βαθμών έχει τριπλασιαστεί μετά το 2000.
Να σημειώσουμε ότι η θερμοκρασία στην Ευρώπη αυξάνεται τρεις φορές πιο γρήγορα εν σχέσει με την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Η Γη είναι στα πρόθυρα του να ξεπεράσει το όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου πάνω από την προβιομηχανική θερμοκρασία που έχει τεθεί με την συμφωνία όλων των κρατών στο Παρίσι το 2015. Με τις σημερινές πολιτικές, προβλέπεται η θερμοκρασία του πλανήτη να φτάσει στους 2,8 βαθμούς πάνω από τη προβιομηχανική θερμοκρασία. Αυτό σημαίνει πολύ χειρότερες συνθήκες στην Ευρώπη από όσες είδαμε αυτό τον Ιούνιο. Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Reading, η Βρετανία θα γνωρίσει θερμοκρασίες 45 βαθμών τα επόμενα τριάντα χρόνια και υπερθέρμανσης του 90% των κατοικιών. Πολύ χειρότερα θα είναι τα αποτελέσματα στη Νοτιονατολική Ευρώπη, ενώ η Μέση Ανατολή απειλείται να γίνει ακατοίκητη.
Από τη φύση της είναι παγκόσμια. Μια περυσινή μελέτη της ιατρικής επιθεώρησης Lancet, που θεωρείται ίσως η εγκυρότερη παγκοσμίως εκτιμά ότι οι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη, αυξήθηκαν παγκοσμίως κατά 60%, από τους εκτιμώμενους 335.000 ετησίως το 1990-99 στους 546.000 την περίοδο 2012-2021. Η κατανομή των θανάτων είναι «ταξική» αφού οι φτωχοί περιλαμβάνουν όσους εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους, αλλά και ζουν κατά κανόνα σε περιοχές πολύ πιο πυκνοκατοικημένες, με χειρότερα οικοδομικά υλικά, κάλυψη από πράσινο και πρόσβαση σε κλιματισμό. Στο Μουμπάι, τη «χρηματοπιστωτική πρωτεύουσα» της Ινδίας, η διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στις πλουσιότερες και τις φτωχότερες περιοχές φτάνει τους 5,6 βαθμούς.
Κάθε μέρα καθυστέρησης στον τερματισμό της εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα και παροχής πόρων για προσαρμογή στην ήδη συντελεσθείσα κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τα πιθανά αποτελέσματα. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, το 2025 δόθηκαν μόνο 2,1 τρισ. δολάρια παγκοσμίως ως κλιματική χρηματοδότηση έναντι των απαιτούμενων 7.8 τρισ. δολαρίωνπου απαιτούνται παγκοσμίως μεταξύ 2025-2030 και 9 τρισ. μεταξύ 2031-35, σύμφωνα με την Climate Policy Initiative.
Επιπλέον 365 δισ. δολάρια χρειάζονται ετησίως, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, ως βοήθεια στις χώρες του Νότου για προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Μόνο όμως 26 δισ. τους παρήχθησαν πέρυσι.
Η πολιτική κατ’ ουσίαν μη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής εξηγείται από την ισχύ και τα τεράστια κέρδη των μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών, γνωστών και ως οι «επτά αδερφές», εταιρείες που χρηματοδοτούν με εκατοντάδες εκατομμύρια ετησίως τον κλιματοσκεπτικισμό και την παραπληροφόρηση για την κλιματική αλλαγή (https://www.ucs.org/resources/climate-deception-dossiers). Σύμφωνα με την Oxfam, οι έξι μεγαλύτερες εταιρείες ορυκτών καυσίμων στον κόσμου προβλέπεται ότι θα πραγματοποιήσουν κέρδη 96 δισ. δολάρια το 2026 – 3.000 δολάρια το δευτερόλεπτο. Οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου οφείλονται κατά το 77% σε οικονομικές ιδιοκτησίες του πλουσιότερου 10% του παγκόσμιου πληθυσμού, που έχει μέσο όρο πλούτου ένα εκατ. δολάρια το άτομο. Το 44% των εκπομπών, σχεδόν οι μισές οφείλονται στη δραστηριότητα ιδιοκτησιών του πλουσιότερου 1% του παγκόσμιου πληθυσμού (με μέσο κατ’ άτομο πλούτο 6 εκατομμύρια δολάρια).
Φυσικά οι προκαλούντες και επωφελούμενοι από την κλιματική αλλαγή είναι και οι περισσότερο ωφελούμενοι από αυτή. Για την τεράστια πλειοψηφία του πλανήτη αυτή η κατάσταση συνεπάγεται κακουχίες, αρρώστιες, δυστυχία και πρόωρους θανάτους. Ένα σύστημα τόσο τρομακτικών ανισοτήτων δεν είναι μόνο βαθιά άδικο, ανήθικο και απάνθρωπο. Είναι και απολύτως μη βιώσιμο.
(*) Ο Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος είναι δημοσιογράφος
ΑΠΕ-ΜΠΕ
