Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου
Κανονικά το 2025 θα έπρεπε να είναι ένα μάλλον δροσερό έτος. Θα έπρεπε γιατί επέστρεψε πέρυσι το La Niña, ένα περιοδικά επαναλαμβανόμενο κλιματικό φαινόμενο, που συνδέεται με ευρείας κλίμακας ψύχρανση του Ειρηνικού Ωκεανού και προκαλεί ηπιότερες παγκόσμιες θερμοκρασίες. Μόνο που αυτό δεν έγινε.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που εξέδωσε η Υπηρεσία Κοπέρνικος της ΕΕ, που παρακολουθεί το κλίμα, λίγο πριν ολοκληρωθεί η περσινή χρονιά, το 2025 είναι «πρακτικά βέβαιο» ότι θα είναι το δεύτερο ή το τρίτο θερμότερο έτος στην ιστορία (από τότε που άρχισαν οι μετρήσεις θερμοκρασίας).
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της επιστημονικής ομάδας «World Weather Attribution» (WWA), που συνεργάζεται με το Imperial College του Λονδίνου, το Μετεωρολογικό Ινστιτούτο της Ολλανδίας και το Κέντρο για το Κλίμα του Ερυθρού Σταυρού, οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου εξαιτίας κυρίως της καύσης ορυκτών καυσίμων έσπρωξαν τις θερμοκρασίες πέρυσι σε «εξαιρετικά υψηλά επίπεδα» με καταστροφικές επιπτώσεις, ιδίως για τους πιο τρωτούς. Οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από ανθρώπινες δραστηριότητες το 2025, τροφοδότησαν πιο συχνούς και επικίνδυνους καύσωνες, ξηρασίες, καταιγίδες και πυρκαγιές
Η ομάδα WWA ερευνά τα αίτια των ακραίων καιρικών φαινομένων, αν δηλαδή πρέπει να αποδοθούν στην κλιματική αλλαγή ή οφείλονται σε άλλα αίτια. Στην τελευταία της έκθεση κατέληξε ότι 17 από τα 22 περυσινά ακραία φαινόμενα που μελέτησε, η κλιματική αλλαγή τα έκανε πιο πιθανά ή πιο έντονα. Για τα υπόλοιπα πέντε δεν έγινε δυνατό να βγει βέβαιο συμπέρασμα λόγω της απουσίας επαρκών μετεωρολογικών δεδομένων από τις πληγείσες περιοχές του παγκόσμιου Νότου.
Τα ακραία αυτά φαινόμενα, από καύσωνες στο νότιο Σουδάν έως ακραία βροχόπτωση στη νοτιοανατολική Ασία και πυρκαγιές στο Λος ‘Αντζελες, προκάλεσαν θανάτους χιλιάδων ανθρώπων και μετακινήσεις εκατομμυρίων.
Κατά τον Theodore Keeping, ερευνητή στο Imperial College του Λονδίνου, οι καταστροφικές πυρκαγιές, οι χωρίς προηγούμενο θερμοκρασίες και οι καταστροφικοί τυφώνες της περσινής χρονιάς συνιστούν «αναμφισβήτητη απόδειξη ενός ταχέος μεταβαλλόμενου παγκόσμιου περιβάλλοντος. «Ζούμε στο περιβάλλον που οι επιστήμονες προειδοποίησαν ότι πάμε πριν από δέκα χρόνια, όταν υπογράφτηκε η Συμφωνία των Παρισίων». Από τότε η μέση παγκόσμια θερμοκρασία ανέβηκε κατά 0.3 βαθμούς Κελσίου και κάθε χρονιά προστίθενται κατά μέσο όρο επιπλέον 11 ζεστές μέρες.
Για πρώτη φορά στην ιστορία, οι παγκόσμιες μέσες θερμοκρασίες την τελευταία τριετία τείνουν να υπερβούν την επιδίωξη αύξησης κατά 1.5C εν σχέσει με τα προβιομηχανικά επίπεδα που έθεσε η συμφωνία των Παρισίων, σύμφωνα με την υπηρεσία Κοπέρνικος της ΕΕ. Η βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία υπολογίζει ότι το 2026 θα είναι κατά 1.34C έως 1.58C θερμότερο από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
«Η συνεχής αύξηση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου έσπρωξε το κλίμα μας σε μια νέα, πιο ακραία κατάσταση, όπου ακόμα και μικρές αυξήσεις στην παγκόσμια θερμοκρασία προκαλούν τώρα δυσανάλογα σοβαρές συνέπειες», κατά την Sjoukje Philip, ερευνήτρια στο Μετεωρολογικό Ινστιτούτο της Ολλανδίας (ΚΝΜΙ). «Μπαίνουμε σε μια καινούρια περίοδο κλιματικών ακροτήτων, όπου αυτό που κάποτε ήταν ανωμαλία να γίνεται γρήγορα η νόρμα».
Θανατηφόροι καύσωνες
Αν και οι καύσωνες δεν αφήνουν ένα ορατό ίχνος καταστροφής και συχνά «υποαναφέρονται» (underreported), η ερευνητική ομάδα βρήκε ότι ήταν τα πιο θανατηφόρα ακραία καιρικά φαινόμενα του 2025. Σύμφωνα με μια μελέτη η κλιματική αλλαγή αύξησε περισσότερο από τρεις φορές τον αριθμό θανάτων λόγω υψηλών θερμοκρασιών στην Ευρώπη το περασμένο καλοκαίρι..
Στο Νότιο Σουδάν, η υψηλή θερμοκρασία προκάλεσε την κατάρρευση δεκάδων παιδιών από θερμοπληξία και οδήγησε στο κλείσιμο των σχολείων για δύο εβδομάδες τον Φεβρουάριο του 2025. Η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή αύξησε τη θερμοκρασία στη διάρκεια του καύσωνα κατά 4 βαθμούς πάνω από το συνηθισμένο. Μετέτρεψε ένα εξαιρετικά σπάνιο γεγονός σε κάτι σύνηθες, που αναμένεται να συμβαίνει κάθε δεύτερη χρονιά στο Νότιο Σουδάν, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του WWA.
Οι συνέπειες των «υπερκαυσώνων» είναι περισσότερο αισθητές στις γυναίκες και τα κορίτσια που εργάζονται κυρίως σε τομείς με αυξημένη έκθεση στη θερμότητα, όπως η γεωργία, ή ως πλανόδιες πωλήτριες.
Πρωτοφανείς πλημμύρες
Η ομάδα WWA μελέτησε επίσης πολλές πλημμύρες που έπληξαν με καταστροφικές συνέπειες το Πακιστάν, τη Σρι Λάνκα, την Ινδονησία, την κοιλάδα του ποταμού Μισσισσιπή και την Μποτσουάνα. Στην τελευταία αυτή χώρα τα περιστατικά ακραίων βροχοπτώσεων έγιναν πολύ συχνότερα στη διάρκεια ενός μόνο έτους ενώ τα πράγματα κάνει πολύ χειρότερα η γρήγορη επέκταση των αστικών κέντρων χωρίς αντίστοιχη αναβάθμιση των υποδομών, που προκαλεί πολύ χειρότερες πλημμύρες.
Η έκθεση της WWA υπογραμμίζει τον επείγοντα χαρακτήρα επένδυσης σε μέτρα προσαρμογής σε ένα θερμαινόμενο κόσμο, που μπορεί να προλάβει πολλούς θανάτους και εκτεταμένες καταστροφής, αλλά που παραμένουν κατά τρόπο κρίσιμο υποχρηματοδοτούμενα. Βεβαίως η έκθεση υπογραμμίζει ταυτόχρονα ότι, ακόμα και ισχυρές προσπάθειες για προστασία από καταστροφές δεν μπορούν να αποτρέψουν όλες τις συνέπειες, καθώς μάλιστα η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή σπρώχνει εκατομμύρια στα «όρια της προσαρμογής». ‘Όπως σημειώνει, η Τζαμάικα π.χ. είχε προετοιμαστεί για τον τυφώνα Melissa, πέντε μέρες πριν την πλήξει, όταν όμως μια τόσο δυνατή καταιγίδα πλήξει μια μικρή νησιωτική χώρα ακόμα και ένα υψηλό επίπεδο προετοιμασίας δεν μπορεί να αποτρέψει ακραίες απώλειες και ζημιές.
Η Melissa προκάλεσε 8.8 δις δολάρια υλικές ζημιές στην Τζαμάικα, ποσό που αντιπροσωπεύει το 41% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της και μόνο ένα μικρό κλάσμα του καλύπτεται ασφαλιστικά. Κατά την εκτίμηση των επιστημόνων της WWA η δραστική μείωση των εκπομπών από την καύση ορυκτών καυσίμων είναι το κλειδί για την αποφυγή των χειρότερων κλιματικών συνεπειών.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
